Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học mĩ thuật lớp 6

Ngược lại, phương pháp dạy học và kĩ thuậtdạy học của giáo viên cũng lại chịu sự tác động qua lại của các phươngtiện dạy học hiện đại.Thấy được vai trò và hiệu quả của sơ đồ tư duy trong

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh

nghiệm

4

2.3 Các giải pháp đã sư dụng để giải quyết vấn đề 5

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Lí do chọn đề tài:

Mĩ thuật là nghệ thuật tạo ra cái đẹp nhằm phục vụ nhu cầu vật chất

và tinh thần của con người Đúng thật như vậy, nhà văn hào lớn của giaicấp vô sản Mác Xim Goóc Ky đã nói: “Con người bản tính là nghệ sĩ, bất

cứ ở đâu và vào lúc nào con người cũng muốn đưa cái đẹp vào cuộcsống”

Hàng năm, ngành giáo dục tổ chức thi học sinh giỏi môn Mĩ thuậtnhằm phát huy tinh thần học tập và phát triển toàn diện về Đức - Trí - Thể

- Mĩ nhằm phát hiện năng khiếu thực sự, từ đó có kế hoạch bồi dưỡng,Định hướng cho các em sau này sẽ trở thành hoạ sĩ, nhà điêu khắc, nhàkiến trúc sư trong tương lai Để đạt được điều đó, ngoài năng khiếu bẩmsinh, sự say mê học tập của các em thì lòng nhiệt tình cũng như kinhnghiệm, kiến thức vững vàng của người thầy giáo Người thầy phải biếtvận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học, kĩ thuật dạy học tích cực đểphù hợp với thời kì mới

Đổi mới phương pháp dạy học và ứng dụng các kĩ thuật trong dạyhọc là nhiệm vụ cấp thiết đang đặt ra cho ngành giáo dục hiện nay Nghịquyết Đại hội đại biểu lần IX của Đảng đã chỉ rõ: “Đổi mới phương phápdạy và học, phát huy tư duy sáng tạo và năng lực tự đào tạo của ngườihọc, coi trọng thực hành, thực nghiệm, ngoại khoá, làm chủ kiến thức,tránh nhồi nhét, học vẹt, học chay” Đất nước ta đang chuyển mình mangtầm vóc lịch sử, đang từng bước hội nhập với khu vực và quốc tế Hơnbao giờ hết cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật đang diễn ra mạnh mẽ thìyêu cầu xây dựng một chiến lược con người trong công cuộc đổi mớigiáo dục và đào tạo đã và đang được toàn Đảng, toàn dân quan tâm Côngnghệ thông tin là phương tiện được ứng dụng trong rất nhiều ngành nghềkhác nhau Công nghệ thông tin hỗ trợ đắc lực cho việc áp dụng sơ đồ tư

duy trong dạy học hiện nay Ngược lại, phương pháp dạy học và kĩ thuậtdạy học của giáo viên cũng lại chịu sự tác động qua lại của các phươngtiện dạy học hiện đại.

Thấy được vai trò và hiệu quả của sơ đồ tư duy trong dạy học, tôi đãnghiên cứu tài liệu và ứng dụng vào các tiết dạy học mĩ thuật Các tiết dạyđược sử dụng sơ đồ tư duy trong bài giảng tạo cho bài giảng sôi nổi hơn hẳn, các em học sinh tham gia các hoat động học một cách tích cực hơn

Vì vậy tôi đã nghiên cứu và lựa chon đề tài là:

“ Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học mĩ thuật lớp 6 ” góp phần

cho việc ứng dụng các kĩ thuật dạy học vào các phương pháp dạy học tíchcực được tốt hơn, phù hợp với sự phát triển hiện của xã hội

1.2 Mục đích nghiên cứu:

Giáo dục mĩ thuật đóng vai trò rất quan trọng trong nền giáo dụchiện nay, nhưng vấn đề đáng quan tâm ở đây là dạy mĩ thuật như thế nào?với môn mĩ thuật trong trường trung học cơ sở có những phân môn như:

Vẽ theo mẫu, vẽ trang trí, vẽ tranh, thường thức mĩ thuật Vậy làm sao đểhọc sinh hứng thú với môn mĩ thuật? làm sao để học sinh không cảm thấynhàm chán và khô khan? đó là phụ thuộc ở người giáo viên, giáo viên nắmvững kiến thức điều hoà tốt các phương pháp dạy học kết hợp với sự sángtạo trong dạy học, làm được như vậy người giáo viên sẽ làm chủ được mọikiến thức và tình huống trong giảng dạy, thông qua đó học sinh sẽ cảmthấy được sự thích thú khi học môn mĩ thuật

- Giáo viên nắm được tác dụng, cách tiến hành và yêu cầu sư phạm khi sửdụng sơ đồ tư duy

- Có kĩ năng vận dụng có hiệu quả sơ đồ Tư duy vào các phân môn mĩthuật ở lớp 6

- Vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực tronghọc tập của các em Học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức thông qua sơ đồ

tư duy

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Các giải pháp vận dụng “sơ đồ tư duy” trong dạy học mĩ thuật ở lớp 6Trường THCS Bắc Sơn, Bỉm Sơn.

1.4 Phương pháp nghiên cứu:

- Sử dụng phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lý thuyết: thu thập tàiliệu, tự học, tự nghiên cứu qua tài liệu, sách vở, các trang mạng, các dự

án đổi mới phương pháp dạy học

- Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, thu thập thông tin, phân tíchtổng hợp và xử lí thông tin

1.5 Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm:

Thu hẹp phạm vi nghiên cứu đồng thời nghiên cứu sâu hơn và vận dụngvào thực tiễn dạy học nhiều hơn

2 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

2.1 Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:

Ngày nay cái đẹp đã trở thành một trong những nhu cầu thiết yếucủa cuộc sống con người Tất cả phục vụ cho con người đều cần đẹp về cảhình thể, màu sắc và khi cuộc sống ngày càng cao thì cái đẹp lại càng trởnên quan trọng Có thể nói mĩ thuật đóng góp một phần quan trọng cho sựphát triển của xã hội

Căn cứ vào nhiệm vụ chủ yếu năm học 2016 – 2017 của bộ giáo dục

và đào tạo

Căn cứ vào mục tiêu, nhiệm vụ môn Mĩ thuật lớp 6 là:

- Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ

và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động vàsáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xâydựng tư cách và trách nhiệm công dân, giáo dục thẩm mĩ có mục tiêu làphát triển năng lực, thẩm mĩ cho mỗi thành viên trong xã hội, góp phầnquan trọng vào việc hình thành con người mới, sự phát triển năng lựcthẩm mĩ sẽ giúp con người biết nhận thức và đánh giá, biết vận động và

sáng tạo theo quy định cái đẹp, giáo dục thẩm mỹ ở trường phổ thôngđược thực hiện chủ yếu trong các giờ chính khoá trong nhà trường

- Giúp học sinh tiếp thu có hiệu quả hơn tri thức ở các môn học khác vìcác môn học có liên quan, móc nối với nhau, hơn nữa mĩ thuật tạo điềukiện cho học sinh suy nghĩ, sáng tạo để có nhiều cách thể hiện khác nhaucho bài tập sẽ giúp các em học tốt hơn các môn khác

- Định hướng cho một bộ phận nhỏ học sinh học tiếp ngành mĩ thuật, haytạo điều kiện cho một số học sinh thi vào các trường chuyên nghiệp cóliên quan đến mĩ thuật Dạy mĩ thuật ở trường phổ thông nói chung, ởtrưởng trung học cơ sở nói riêng là góp phần xây dựng thẩm mĩ cho xãhội, mọi người đều hướng đến cái đẹp, bíêt tạo ra cái đẹp, thưởng thức cáiđẹp theo ý mình sẽ làm cho cuộc sống ngày càng trở nên tốt đẹp, phongphú và hài hoà hơn

Căn cứ vào thực tế giảng dạy: Với sự phát triển không ngừng của xãhội, đổi mới cách dạy, cách học là một yêu cầu thiết yếu trong giai đoạnhiện nay Vận dụng linh hoạt sơ đồ tư duy vào trong dạy học mĩ thuậtnhằm phát huy tính tích cực sang tạo của học sinh từ đó tạo cho các emhứng thú học tập Nộ dung bài học được thể hiện bằng sơ đồ hóa giúp các

em nắm bắt nội dung bài học một cách logic, có hệ thống Sơ đồ tư duygiúp các em ghi nhớ kiến thức một cách sâu sắc hơn

Từ những nội dung trên ta thấy được sơ đồ tư duy rất cần thiết trongquá trình dạy học của giáo viên và quá trình học tập của các em nên tôi đãnghiên cứu và làm đề tài về cách vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học mĩthuật

2.2 Thực trạng vấn đề trước khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:

Từ lâu, dạy học theo kiểu “đọc – chép” được coi là một phương

pháp dạy học để truyền tải kiến thức cho học sinh và được sử dụng phổbiến ở nhiều trường trong cả nước Ngành Giáo dục và Đào tạo cũng đã cónhiều cuộc hội thảo và cũng đã đưa ra nhiều phương pháp dạy học tíchcực hơn… nhưng hiện tại không ít giáo viên vẫn sử dụng cách dạy họctheo kiểu “Thầy đọc – Trò chép”

Phải nói rằng trong một tiết dạy, cũng có lúc giáo viên cần phảiđọc cho học sinh chép như môn chính tả ở bậc Tiểu học, đọc hoặc ghilên bảng các công thức toán học, bảng cửu chương, một sự kiện lịch sử,một số yếu tố địa lý, đoạn thơ, các khái niệm ở bậc Trung học, điều nàykhông có nghĩa là giáo viên đã sử dụng phương pháp “đọc – chép”

Với cách dạy học truyền thống, người thầy đã máy móc, rập khuôntrong dạy học, dễ có tư tưởng phó mặc, không hứng thú trong cập nhậtkiến thức, không sáng tạo trong việc tìm kiếm các phương án thiết kế bàidạy phù hợp với mọi đối tượng học sinh trong lớp mình phụ trách để kếtquả giảng dạy đạt mức tối ưu Người học theo cách này sẽ trở nên thụđộng, chỉ biết thu nhận kiến thức một chiều, không động não suy nghĩ,không biết tự mình chiếm lĩnh tri thức, khó vận dụng kiến thức vào cuộcsống

Việc giáo viên sử dụng cách dạy học theo kiểu đọc – chép, có thể

kể ra một số nguyên nhân sau:

Do một số bài học của chương trình có lượng kiến thức nhiều,trong một tiết học chỉ có 45 phút, mà đã mất 10 đến 15 phút ổn định tổchức, kiểm tra bài cũ, dặn dò học, làm bài tập ở nhà…

Cũng còn một số giáo viên không chịu khó đầu tư cho việc thiết kế bàidạy sao cho phù hợp với từng đối tượng học sinh mình đang phụ trách

Khắc phục tình trạng đọc – chép là một yêu cầu cần thiết để nângcao chất lượng dạy học đối với tất cả các môn học Đó là một nhiệm vụ vôcùng khó khăn phức tạp trong điều kiện hiện nay của nhiều trường Thựchiện tốt việc chống dạy học theo kiểu “đọc – chép” là cả một quá trình lâudài với sự cố gắng của nhiều đối tượng khác nhau trong đó sự tận tâm củathầy cô giáo là điều hết sức quan trọng mới có thể có kết quả

Chất lượng đầu năm

Năm học 2016 – 2017

Môn

Khốilớp Sỹ số

Điểm thi chất lượng đầu năm

2.3 Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề:

2.3.1 Khái niệm sơ đồ tư duy:

Sơ đồ tư duy là một sơ đồ được trình bày một cách rõ ràng những ýtưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay nhóm vềmột chủ đề Sơ đồ tư duy có thể được viết trên giấy, trên giấy trong, trênbảng hay thực hiện trên máy tính

2.3.2 Ưu điểm – Nhược điểm:

a Ưu điểm:

- Ôn tập và ghi nhớ hệ thống kiến thức sẽ hiệu quả và nhanh hơn

- Mỗi sơ đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ.

- Tạo ra thêm ý tưởng về sơ đồ tư duy

- Các sơ đồ giấy thường khó lưu trữ, thay đổi, chỉnh sửa, tốn kém chi phí

- Số học sinh yếu có thể không hình dung ra sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy là một kỹ thuật hình họa, với sự kết hợp giữa từ ngữ, hình ảnh, đường nét, màu sắc phù hợp, tương thích với cấu trúc, hoạt động và chức năng của não bộ Sơ đồ tư duy hoạt động dựa trên hai nguyên tắc chủ chốt là tưởng tượng và liên kết Não bộ của con người chính là bộ máy nhân và nó nhâncác ý tưởng bằng sự liên kết

Mô hình các bước thiết kế bài dạy theo hướng đổi mới là:

Các bước tiến hành:

Bước 1: Viết những ý liên quan tỏa ra từ ý tưởng trung tâm

Lựa chọn bài dạy.

bài.

Mức độ cần đạt được trong từng phần.

Lựa chọn thể hiện thông tin.

Xử lý thông tin.

HS tự đánh giá Đánh giá của giáo viên.

Bước 2: Tìm ra những ý tưởng liên quan từ tiêu đề.

Bước 3: Kết nối giữa những ý tưởng lại với nhau

Có hai cách vẽ sơ đồ tư duy: vẽ bằng tay hoặc bằng máy vi tính Nếu

vẽ bằng tay thì người học chỉ cần một tờ giấy A

4 hoặc lớn hơn, một hộp bút màuloại có đầu nhọn Còn vẽ bằng máy vi tính thì người học có thể sử dụng các phầnmềm Mind Mapping như phần mềm Mindjet MindManager Pro7, Corel hoặc vẽbằng chương trình Microsoft Word Đối với học sinh phổ thông thì vẽ bản đồ tưduy bằng tay sẽ dễ dàng và thiết thực hơn cho việc học Cụ thể là:

Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề

Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính Trên mỗi nhánh chính viết mộtkhái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ INHOA Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu Nhánhchính đó được nối với chủ đề trung tâm Chỉ sử dụng các thuật ngữ quantrọng để viết trên các nhánh

Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dungthuộc nhánh chính đó Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ inthường Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo

2.3.3 Cách đọc sơ đồ tư duy:

Cấu trúc của bản đồ tư duy không xuất phát từ trái sang phải và từ trênxuống dưới theo kiểu truyền thống Thay vào đó, sơ đồ tư duy được vẽ,viết và đọc theo hướng bắt nguồn từ trung tâm di chuyển ra phía ngoài vàsau đó là theo chiều kim đồng hồ Các mũi tên xung quanh sơ đồ tư duy ởhình 2 chỉ ra cách đọc thông tin trong sơ đồ và các số thứ tự cũng chính làthứ tự ghi và đọc các thông tin trong sơ đồ

2.3.4 Cách vận dụng sơ đồ tư duy trong dạy học:

Sơ đồ tư duy là một công cụ hữu ích trong giảng dạy và học tập ở trường phổthông cũng như ở các bậc học cao hơn vì nó giúp giáo viên và HS trong việc trìnhbày các ý tưởng một cách rõ ràng, suy nghĩ sáng tạo, học tập thông qua sơ đồ, tómtắt thông tin của một bài học hay một cuốn sách, bài báo, hệ thống lại kiến

thức đã học, tăng cường khả năng ghi nhớ, đưa ra ý tưởng mới… Sau đây là một

số ứng dụng cụ thể của sơ đồ tư duy trong dạy học ở trường trung học cơ sở:

* Lập kế hoạch :

Giáo viên dùng sơ đồ tư duy để lập kế hoạch giảng dạy, kế hoạch chủ nhiệm cho một năm học, một học kỳ, một tháng hay kế hoạch cho một tuần cụ thể Còn học sinh thì có thể xây dựng sơ đồ tư duy cho các kế hoạch học tập, cũng như kế hoạch cho các hoạt động khác như thể dục, thể thao, các hoạt động ngoại khóa

Ví dụ: Giáo viên lên kế hoạch công việc tuần 22 bằng sơ đồ tư duy.

chủ đề Mọi thành viên trong nhóm đều đóng góp ý kiến và cùng nhau xây dựng

sơ đồ tư duy do nhóm mình thiết kế

* Vận dụng vào bài: Vẽ theo mẫu:

Sau khi tiến hành hoạt động quan sát, nhận xét và hướng dẫn cách vẽ xong:+ Giáo viên cho học sinh thảo luận theo nhóm để trình bày nội dung bài họcbằng Sơ đồ tư duy

Ví dụ: Sơ đồ tư duy của Bài 15-Tiết 16: Mẫu dạng hình trụ và hình cầu

(Tiết 1 – Vẽ hình) có lồng ghép thêm hình ảnh cho các em dễ dàng hình dung nội dung bài học

+ Củng cố bài học bằng Sơ đồ tư duy: Gv treo bảng phụ vẽ sơ đồ tư duy Bài

15-Tiết 16: Mẫu dạng hình trụ và hình cầu (15-Tiết 1 – Vẽ hình) Tuy nhiên chưa có

nội dung Yêu cầu học sinh lên điền nội dung để sơ đồ tư duy thêm hoàn chỉnh

+ Giao bài tập về nhà bằng cách: Trình bày nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy.Tuần tới giáo viên kiểm tra chỉnh sửa cho các em.

Ví dụ: Bài 4-Tiết 4: CÁCH VẼ THEO MẪU

Giáo viên giao bài về nhà cho từng nhóm (Mỗi nhóm 3 – 4 em) dựa vàobài vừa học để trình bày nội dung bài học bằng Sơ đồ tư duy vào tờ giấy A4.Bài tập này sẽ giúp học sinh hệ thống lại được kiến thức đã học bằng sơ đồ tưduy

* Vận dụng bài: Thường thức mĩ thuật:

+ Sau khi học xong bài, giáo viên cần củng cố kiến thức bài học bằng cách:Trình chiếu sơ đồ tư duy bằng máy chiếu và yêu cầu học sinh nhìn vào sơ đồ tư duy để trình bày nội dung bài học một cách logic

? để có bài vẽ theo mẫu đẹp chúng ta phải tiến hành những bước nào? (Quan sát , Nhận xét, bày mẫu, vẽ hình, vẽ đậm nhạt)

? Khi quan sát ta cần chú ý cái gì? ( Từ bao quát tới chi tiết)

? Em có nhận xét gì về mẫu ? ( Hình dáng, kích thước, cấu tạo )

?Nêu các bước vẽ hình? (Vẽ khung hình chung, riêng, vẽ phác, chỉnh sửa)

? Vẽ đậm nhạt chúng ta càn chú ý gì? (Hướng ánh sáng, các độ đạm nhạt, phân mảng đậm nhạt, cách đánh đậm nhạt)

Ví dụ: Bài 9 - Tiết 9: SƠ LƯỢC VỀ MĨ THUẬT THỜI LÝ (1010 – 1225)

Giáo viên chuẩn bị hệ thống câu hỏi gợi mở để cho học sinh trình bày đúng hướng.

? Mĩ thuật thời lý bát đầu từ năm nào và kết thúc vào năm nào? (1010 – 1225)

? Mĩ thuật thời Lý có những loại hình mĩ thuật nào? (Kiến trúc, điêu khắc và trang trí, đồ gốm)

? Có những loại hình kiến trúc gì? ( Kiến trúc Phật giáo và kiến trúc Cung đình)

? Có những loại tượng gì? ( Người và thú)

? Có những loại hình trang trí gì? ( Hình con rồng, hoa văn)

? Có những loại men gốm gì? ( Men da lương, men ngọc, Trắng ngà)

Ví dụ: Sơ đồ tư duy bài: Bài 10 – Tiết 10:

MỘT SỐ CÔNG TRÌNH TIÊU BIỂU CỦA MĨ THUẬT THỜI LÝ

Giáo viên trình chiếu sơ đồ tư duy, cho học sinh lên nhìn sơ đồ tư duy và nêu nội dung bài theo thứ tự danh mục.