TA 8

Bố trí TN như hình 45.1 để quan sát ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì.. Vật và màn ảnh đều được đặt vuông góc với trục chính của thấu kính phân kì có tiêu cự khoảng 12 cm F O F ∆

KiÓm tra bµi cò:

VÏ ®­êng truyÒn cña tia s¸ng qua thÊu kÝnh ph©n k× ?

S

F O F’

S’

TiÕt 49: ¶nh cña mét vËt t¹o

bëi thÊu kÝnh ph©n kú.

B¹n §«ng bÞ cËn thÞ nÆng NÕu §«ng bá kÝnh ra, ta nh×n thÊy m¾t b¹n to h¬n hay nhá h¬n khi nh×n m¾t b¹n lóc ®eo kÝnh ?

I - §Æc ®iÓm cña ¶nh cña mét vËt t¹o bëi thÊu kÝnh ph©n k×

Bố trí TN như hình 45.1 để quan sát ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì

Vật và màn ảnh đều được đặt vuông góc với trục chính của thấu kính phân kì có tiêu cự khoảng 12 cm

F O F (∆)

C1: Hãy làm TN để chứng tỏ rằng

không hứng được ảnh của vật trên

màn với mọi vị trí của vật

Trả lời: Đặt vật ở một vị trí bất kì trước thấu kính phân kì Đặt màn hứng ở sát thấu kính Từ từ đưa màn hứng ra xa thấu kính và quan sát xem có thu được

ảnh của vật trên màn hay không Thay

đổi vị trí đặt vật ta vẫn thu được kết

C2: Làm thế nào để quan sát được ảnh của vật tạo bởi thấu kính phân kì ? ảnh

đó là ảnh thật hay ảo? Cùng chiều hay ngược chiều với vật?

phải đặt mắt trên đường truyền của tia ló ảnh đó là ảnh ảo, cùng chiều với vật, ảnh đó nhỏ hơn vật.

Vậy đặc điểm của ảnh của một vật tạo bởi thấu kính phân kì là gì ?

 ảnh của một vật tạo bởi thấu

kính phân kì là ảnh ảo, cùng chiều

và nhỏ hơn vật.

II - Cách dựng ảnh

C3: Dựa vào kiến thức đã học ở bài trước, hãy nêu cách dựng ảnh của vật

AB qua thấu kính phân kì, biết AB vuông góc với trục chính, A nằm trên trục chính.

F O F’ ( ∆ ) B

A

+ Từ B’ hạ vuông góc với trục chính của thấu kính, cắt trục chính tại A’ A’là ảnh của điểm A.

+ A’B’ là ảnh của vật AB tạo bởi thấu kính phân kì.

Trả lời:

+ Dựng ảnh B’ của điểm B qua

thấu kính, ảnh này là điểm đồng

quy khi kéo dài chùm tia ló.

C4: Trên hình 45.2 cho biết vật AB được

đặt vuông góc với trục chính của thấu kính phân kì có tiêu cự f = 12 cm Điểm A nằm trên trục chính và cách quang tâm O một

khoảng OA= 24 cm

+ Hãy dựng ảnh A’B’ của AB tạo bởi thấu kính phân kì đã cho

+ Dựa vào hình vẽ, hãy lập luận để chứng

tỏ rằng ảnh này luôn nằm trong khoảng tiêu

cự của thấu kính

F O F’ ( ∆ )

B

A’

I

K

B

A

Trả lời:

+ Dựa vào tia song song với trục chính và tia đi qua quang tâm của thấu kính phân kì ta dựng được ảnh của vật AB.

+ Khi tịnh tiến AB luôn vuông góc với

trục chính thì tại mọi vị trí, tia BI là

không đổi, cho tia ló IK cũng không đổi

Do đó tia BO luôn cắt tia IK kéo dài tại B’ nằm trong đoạn FI Chính vì vậy

A’B’ luôn nằm trong khoảng tiêu cự.

III - Độ lớn của ảnh ảo tạo

bởi các thấu kính

C5: Đặt vật AB trước một thấu kính có tiêu cự f= 12 cm Vật AB cách thấu kính một khoảng d = 8 cm, nằm trên trục chính.Hãy dựng ảnh A’B’ của AB Dựa vào hình vẽ để nêu nhận xét về độ lớn của

ảnh so với vật trong hai trường hợp:

•Thấu kính là hội tụ;

F O F’ ( ∆ )

B A B’

A’

F O F’ ( ∆ )

B A

B’

A’

Trả lời:

+ ảnh ảo của vật AB tạo bởi

thấu hội tụ lớn hơn vật.

+ ảnh ảo của vật AB tạo bởi

thấu kính phân kì nhỏ hơn vật

Hãy so sánh độ lớn của ảnh ảo với vật ?

IV- Vận dụng.

C6 : Từ bài toán trên, hãy cho biết ảnh

ảo của một vật tạo bởi thấu kính hội tụ

và thấu kính phân kì có đặc điểm gì

giống nhau, khác nhau Từ đó hãy nêu cách nhận biết nhanh chóng một thấu kính là hội tụ hay phân kì.

Tr¶ lêi: ¶nh ¶o t¹o bëi thÊu kÝnh héi tô

vµ ph©n k×:

* Gièng nhau: Cïng chiÒu víi vËt.

* Kh¸c nhau:

+ §èi víi thÊu kÝnh héi tô th× ¶nh lín h¬n vËt vµ ë xa thÊu kÝnh h¬n vËt

+ §èi víi thÊu kÝnh ph©n k× th× ¶nh nhá

h¬n vËt vµ ë gÇn thÊu kÝnh h¬n vËt

Cách nhận biết nhanh chóng một

thấu kính là hội tụ hay phân kì: Đưa thấu kính lại gần dòng chữ trên trang sách Nếu nhìn qua thấu kính thấy

hình ảnh dòng chữ cùng chiều, to hơn

so với khi nhìn trực tiếp thì đó là thấu kính hội tụ Ngược lại, nếu thấy hình

ảnh dòng chữ cùng chiều, nhỏ hơn so với nhìn trực tiếp thì đó là thấu kính phân kì

C7 : Vận dụng kiến thức hình học, tính khoảng cách từ ảnh đến thấu kính và chiều cao của ảnh trong

hai trường hợp ở câu C5 khi vật có chiều cao h= 6 mm.

C8 : Hãy trả lời câu hỏi nêu ra ở

phần mở bài.

F O

B

A

B’

A’