HOW TO HELP 10th GRADE STUDENTS DEVELOP LISTENING SKILLS

Vì vậy người thầy cần phải nắm bắt được những khó khăn, hạn chế của học sinh, từ đó có những phương pháp dạy phù hợp, gây được hứng thú đối với học sinh, giúp các em phát triển kĩ năng n

SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO THANH HOÁ TRƯỜNG THPT LƯƠNG ĐẮC BẰNG

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Tên đề tài:

HOW TO HELP 10th GRADE STUDENTS

DEVELOP LISTENING SKILLS

( Một số biện pháp giúp học sinh lớp 10 phát triển kĩ năng nghe hiểu)

( Theo chương trình chuẩn)

Ngêi thùc hiÖn: Ng« ThÞ Th¶o

§¬n vÞ: Tæ Ngo¹i ng÷

Trêng THPT L¬ng §¾c B»ng Chøc vô: Gi¸o viªn

M«n: TiÕng Anh

Năm học: 2010- 2011

MỤC LỤC

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I Lời mở đầu

II Thực trạng của vấn đề nghiên cứu

1 Thực trạng

2 Kết quả của thực trạng

III Mục đích nghiên cứu

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I Các giải pháp thực hiện

II Biện pháp tổ chức thực hiện

1 Tạo niềm tin ban đầu cho học sinh vào bản thân và môn học

2 Thực hiện theo quy trình 3 bước lên lớp của kĩ năng nghe

3 Điều chỉnh, thay đổi 1 số task trong SGK cho phù hợp

4 Đưa kĩ năng nghe vào kiểm tra, đánh giá

5 Chuẩn bị và sử dụng tốt trang thiết bị và đồ dùng dạy học

6 Khuyến khích học sinh thực hành

C KẾT LUẬN

1 Kết quả nghiên cứu

2 Kiến nghị, đề xuất

D TÀI LIỆU THAM KHẢO

Mét sè biÖn ph¸p gióp häc sinh líp 10 ph¸t triÓn kü n¨ng

nghe hiÓu

A ĐẶT VẤN ĐỀ

I LỜI MỞ ĐẦU

Như chúng ta đã biết, xã hội càng tiến bộ thì nhu cầu giao tiếp càng lớn

Nó không chỉ bó hẹp giữa con người với con người ở những vùng , miền khác nhau trong nước mà còn được mở rộng ra khắp thế giới Chính vì vậy, việc học ngoại ngữ, đặc biệt là Tiếng Anh - được cho là ngôn ngữ quốc tế - ngày càng trở nên cấp thiết và quan trọng hơn bao giờ hết Môn Tiếng Anh ở trường THPT trong những năm qua cũng đã thực hiện đổi mới và biên soạn theo quan điểm giao tiếp, coi việc hình thành và phát triển các kĩ năng giao tiếp là mục tiêu cuối cùng của quá trình dạy học

Trong các kĩ năng ngôn ngữ Nghe - Nói - Đọc - Viết thì kĩ năng nghe đối với hầu hết học sinh là kĩ năng khó cải thiện nhất Vì vậy người thầy cần phải nắm bắt được những khó khăn, hạn chế của học sinh, từ đó có những phương pháp dạy phù hợp, gây được hứng thú đối với học sinh, giúp các em phát triển

kĩ năng nghe hiểu của mình Có như vậy thì việc dạy học mới đạt hiệu quả

Có như vậy thì chúng ta mới có thể đào tạo được lớp người năng động, sáng tạo, có tiềm năng cạnh tranh trong bối cảnh nhiều nước trên thế giới đang hướng tới nền kinh tế tri thức

Mặt khác một thực tế thường thấy ở nước ta và nhiều nước trên thế giới

đó là: Học sinh PT sau khi tốt nghiệp đều cảm thấy không thể giao tiếp được bằng ngoại ngữ mình đã học và khi cần thiết thì lại phải bắt đầu lại từ đầu Điều này chứng tỏ trong quá trình dạy học ở trường THPT những năm trước đây chúng ta gần như chỉ chú trọng vào việc dạy các kiến thức ngôn ngữ( Vocabulary, Grammar) mà sao nhãng việc dạy các kĩ năng giao tiếp cho học sinh Từ năm 2006, bộ sách Tiếng Anh 10( chương trình mới) bắt đầu được đưa vào dạy học ở các trường THPT trong cả nước Tiếp đó đến năm

2007 là bộ sách Tiếng Anh 11 và năm 2008 là bộ sách Tiếng Anh 12 cũng được đưa vào giảng dạy với đường hướng lấy người học làm trung tâm( the learner-centred approach) và đường hướng giao tiếp( the communicative language approach) Có thể nói cho đến nay vẫn đang là những năm đầu chúng ta thực hiện chương trình đổi mới cho nên không tránh khỏi những khó khăn đối với người dạy lẫn ngưòi học

Xuất phát từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn trên, là một giáo viên hiện đang trực tiếp giảng dạy môn Tiếng Anh ở trường THPT , với bao tâm huyết

và nỗ lực của bản thân, tôi xin chia sẻ một số ý kiến kinh nghiệm trong giảng dạy nhằm giúp cho học sinh lớp 10( Chương trình cơ bản) phát triển kĩ năng nghe hiểu Tiếng Anh

II THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

1 Thực trạng

Ở trường tôi cũng như ở hầu hết các trường khác, thời gian đầu học sinh rất hồ hởi và mong chờ đến giờ học nghe bởi vì đây là cơ hội để các em được nghe giọng phát âm chuẩn của người bản ngữ và được nghe nhiều giọng nói khác nhau Tuy nhiên tinh thần học tập và sự nhiệt tình của các em dần dần suy giảm, có khi còn mất hứng hoàn toàn Không còn nữa cái háo hức, cái hồ hởi ban đầu, thay vào đó là sự trì trệ, lười biếng, không tiếp thu và không lĩnh hội được tri thức cũng như kĩ năng giao tiếp Khi được hỏi thì nhiều em trả lời rằng các em rất thích và mong mình có thể nghe hiểu được Tiếng Anh nhưng

nó quá khó khăn và gần như các em nghe chẳng hiểu được gì cả Một số em khá hơn thì nói rằng các em cũng nghe được một số từ và thỉnh thoảng cũng hiểu được đôi chút nhưng không đáng kể

Thực trạng đáng buồn trên đã thôi thúc tôi đi tìm tòi những giải pháp khác nhau để giúp các em có được niềm tin vào bản thân và môn học, phát triển được một số kĩ năng nghe hiểu cần thiết trong chương trình Tiếng Anh 10 Để làm được điều đó, trước tiên tôi bắt tay vào tìm hiểu những khó khăn và trở ngại mà các em gặp phải trong quá trình học nghe Có thể tóm lại bằng những nguyên nhân chính sau:

Một là: Học sinh thiếu vốn từ vựng, ngữ pháp và kiến thức nền

Một khó khăn lớn trong việc học Tiếng Anh nói chung và nghe hiểu Tiếng Anh nói riêng đó là học sinh thiếu vốn từ vựng, ngữ pháp Đa phần vốn từ của các em rất nghèo nàn, ở mỗi bài học các em chỉ biết một số từ mà thầy cô dạy , còn các từ khác có liên quan đến chủ đề của bài nghe các em đều không biết hoặc biết rất ít Hơn nữa học sinh THPT thường chưa quen khi gặp các hiện tượng ngôn ngữ như sự nối âm trong Tiếng Anh, ví dụ: " How do you like_it here?"; " For_a week" ( Listening-Unit 2) hay cách nói chần chừ, ví dụ: " Um I'm busy on Saturday"; " Well, I guess that we just leave Uh, wait

a second, what day are we both free Huong?" ( Listening-Unit 13) Hoặc đôi khi bài nghe nói về một chủ đề mà học sinh không hứng thú hay hiểu biết ít

về nó cũng làm cho các em cảm thấy căng thẳng, nặng nề trong việc tiếp thu

bài Ví dụ, ở tiết Listening Unit 9, có quá nhiều kiến thức về cá voi như độ

dài, cân nặng, hay các loại cá voi như cá voi xanh, cá voi xám, cá nhà táng, cá heo, môi trường sống của chúng vv trong khi sự hiểu biết của các em còn hạn chế Do đó sẽ dẫn đến sự mất hứng và chán nản với giờ học nghe

Hai là: Học sinh thiếu tự tin vào bản thân

Thông thường học sinh hay có tâm lý sợ sệt, coi việc nghe ngoại ngữ là một điều thách đố, không thể làm được Các em thường không tin vào bản thân và lo lắng khi bước vào bài nghe Do đó việc học tập của các em sẽ khó mang lại hiệu quả Có thể nói sự thiếu tự tin cũng là một hạn chế lớn ảnh hưởng đến khả năng nghe hiểu của các em

Ba là: Học sinh có ít cơ hội để rèn luyện kĩ năng nghe.

Đa phần học sinh trường tôi đều xuất thân từ nông thôn, các em không có

cơ hội tiếp xúc với người nước ngoài, chưa từng nghe họ nói chuyện trực tiếp bao giờ Vì vậy các em sẽ khó hiểu khi gặp các hiện tượng ngôn ngữ như sự nối âm, các từ đọc ở dạng rút gọn, các từ bị lược bỏ không phát âm hay đôi khi người nói sử dụng những câu không đúng ngữ pháp Ngoài ra các em cũng ít có điều kiện để tiếp xúc với Tiếng Anh, môi trường để giao tiếp bằng Tiếng Anh gần như không có Mặt khác, học sinh vẫn còn chịu ảnh hưởng của cách dạy- học cũ, chưa chú trọng vào việc phát triển các kĩ năng giao tiếp Do

đó, các em không có nhiều cơ hội để rèn luyện và phát triển kĩ năng nghe

hiểu

Bốn là: Học sinh không theo kịp tốc độ của băng nghe

Phần lớn học sinh thường cố gắng nghe từng từ một và khi không hiểu một từ hoặc một cụm từ nào đó các em thường có thói qưen dừng lại để suy nghĩ và cố nhớ xem từ đó có nghĩa là gì Mà băng nghe thì không dừng lại khi nguời nghe không hiểu Vì vậy các em sẽ bị nhỡ phần tiếp theo và không bắt kịp với tốc độ nghe dẫn đến mất hứng

Năm là: Hoàn cảnh vật lý

Tiếng ồn, kể cả tiếng ồn hậu cảnh trong băng do chất lượng đài, đĩa kém

và tiếng ồn ở bên ngoài lớp học đều có thể làm phân tán sự tập trung của học sinh vào bài nghe Hơn nữa, bài nghe qua băng chỉ có một kênh( thính giác),

nó thiếu đi sự gợi ý về trực quan Không nhìn thấy ngôn ngữ thân thể của người nói và những biểu hiện trên mặt họ làm học sinh khó hiểu hơn ý nghĩa của người nói

2 Kết quả của thực trạng.

Thực trạng trên là một trở ngại lớn ảnh hưởng đến hiệu quả nghe của học sinh và gây không ít khó khăn cho giáo viên trong quá trình giảng dạy Kết quả là giáo viên khó trưyền đạt tri thức và kĩ năng giao tiếp cũng như học sinh khó lĩnh hội tri thức và phát triển kĩ năng của mình

III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Ở trường tôi hiện nay, làm thế nào để giúp học sinh cải thiện được khả năng nghe hiểu của mình vẫn đang là mối quan tâm hàng đầu của nhiều giáo viên dạy ngoại ngữ Xuất phát từ thực tế đó, tôi đưa ra sáng kiến kinh nghiệm này không có tham vọng gì hơn ngoài mục đích giúp cho các em học sinh lớp

10 nâng cao kĩ năng nghe hiểu của mình và góp phần cùng các đồng nghiệp tháo gỡ những khó khăn trong quá trình dạy nghe

B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

I CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN

Trên cơ sở tìm hiểu những khó khăn mà học sinh gặp phải ở kĩ năng nghe, bản thân tôi đã vô cùng trăn trở tìm cách để cải thiện tình hình, giúp các em nâng cao được khả năng nghe hiểu Tiếng Anh

Để hình thành và phát triển kĩ năng nghe của học sinh, chúng ta cần phải đảm bảo các nguyên tắc sau:

Nguyên tắc 1: Máy phát băng cũng quan trọng như băng ( The tape recorder

is just as important as tape): Chúng ta cần có băng nghe và máy phát băng có chất lượng tốt Nghe đã khó mà băng kém thì khác nào chúng ta đánh đố học sinh

Nguyên tắc 2: Chuẩn bị là cốt yếu( Preparation is vital): Khâu chuẩn bị bài là

đặc biệt quan trọng và cần thiết.Chúng ta cần phải chuẩn bị cả về kiến thức lẫn khả năng sử dụng thành thạo trang thiết bị dạy học, cụ thể là việc điều khiển đài hay máy phát băng

Nguyên tắc 3: Nghe một lần là không đủ( Once will not be enough).

Nguyên tắc 4: Các giai đoạn luyện nghe khác nhau phải áp dụng các hình

thức luyện nghe khác nhau( Different listening stages demand different listening tasks)

Nguyên tắc 5: Giáo viên tốt là giáo viên biết khai thác trọn vẹn bài luyện

nghe( Good teachers exploit listening texts to the full) Giáo viên không chỉ yêu cầu học sinh làm đủ các quy trình trong SGK là xong mà còn cần có những thủ thuật để chuyển hoá các quy trình thành kĩ năng thực thụ

Trong quá trình dạy học nghe, để tạo được những giờ học hiệu quả và giúp học sinh phát triển được kĩ năng nghe, tôi đã mạnh dạn áp dụng một số biện pháp sau:

1 Tạo niềm tin ban đầu cho học sinh vào bản thân và môn học

2 Thực hiện theo quy trình 3 bước lên lớp của kĩ năng nghe

3 Điều chỉnh, thay đổi 1 số task trong SGK cho phù hợp

4 Đưa kĩ năng nghe vào kiểm tra, đánh giá

5 Chuẩn bị và sử dụng tốt trang thiết bị và đồ dùng dạy học

6 Khuyến khích học sinh thực hành

II BIỆN PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN

1 Tạo niềm tin ban đầu cho học sinh vào bản thân và môn học.

Một yếu tố tâm lý khiến học sinh thấy nghe khó hiểu hơn đó là các em thường nghĩ rằng mình sẽ không hiểu bài nghe Nếu các em không tự tin vào

bản thân, sốt ruột khi không thấy sự tiến bộ của mình thì sẽ dẫn đến sự chán nản, hoang mang và thậm chí không muốn học nghe nữa Vì vậy, tạo được niềm tin cho các em là điều vô cùng quan trọng Ngay ở tiết đầu tiên làm quen với môn học, tôi thường động viên học sinh của mình rằng: " Nghe vốn là một

kĩ năng rất khó, đặc biệt là khi ta nghe một ngoại ngữ thì càng khó hơn Các thầy, các cô, thậm chí các chuyên gia Tiếng Anh khi nghe một đoạn hội thoại hay một bản tin Tiếng Anh thì hầu như không phải từ nào cũng nghe được Điều cốt yếu là ta hiểu được nội dung chính của nó Như vậy đã là một thàmh công rồi Ở chương trình Tiếng Anh lớp 10 này, các em cũng mới chỉ được yêu cầu nghe hiểu các văn bản ngắn khoảng 120 đến 150 từ, ở tốc độ tương đối chậm Vì vậy các em cũng đừng nên đặt cho mình một " mức xà quá cao" Hãy tự tin vào bản thân, nếu các em chịu khó, kiên trì và biết áp dụng một số

kĩ thuật nghe phù hợp thì chắc chắn các em sẽ tiến bộ dần dần Đôi khi các em còn bất ngờ về khả năng nghe của mình và thấy nghe Tiếng Anh là một điều rất thú vị và bổ ích nữa đấy" Tôi còn phân tích và lấy cho các em một ví dụ

dễ hiểu đó là: Khi chúng ta sinh ra chúng ta có hiểu tiếng mẹ đẻ không? Tất nhiên là không Nhưng chúng ta học để hiểu bằng cách nghe, sau đó chúng ta mới học nói, đọc rồi học viết Vì vậy các em đừng quá lo lắng khi ban đầu ta nghe mà chưa hiểu Tiếng Anh, " Học Tiếng Anh cũng giống như tập đi xe đạp, ít ai có thể đi xe đạp thành thạo khi chưa ngã vài lần" Sau khi tâm sự với học sinh của mình như vậy, tôi thấy các em như trút được một gánh nặng tâm

lý, cảm thấy thoải mái, tự tin, sẵn sàng cho việc tiếp thu, lĩnh hội kiến thức cũng như kĩ năng mới

2 Thực hiện theo quy trình 3 bước lên lớp.

Chúng ta cần tiến hành bài học theo đúng quy trình 3 bước lên lớp của kĩ năng nghe đó là: Pre-listening; While-listening; Post-listening nhưng biết kết hợp và sử dụng nhiều hoạt động khác nhau phù hợp với từng phần, từng bài nhằm tạo hứng thú học tập và nâng cao tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh Ở phần này tôi xin được trình bày một số hoạt động mà tôi sử dụng

có hiệu quả trong quá trình dạy học nghe

Giai đoạn 1: Trước khi nghe( Pre-listening)

Ở giai đoạn này giáo viên cần tạo tâm thế nghe cho học sinh vào nội dung hoặc chủ đề của bài nghe, gây hứng thú cho học sinh đối với bài sắp nghe, gợi

mở để huy động kiến thức có sẵn của học sinh về chủ đề , giúp học sinh có thể sử dụng kiến thức đó để nghe hiểu dễ dàng hơn Công việc quan trọng của giai đoạn trước khi nghe đó là cung cấp ngữ liệu và giới thiệu chủ đề của bài nghe

Tuỳ vào nội dung và mức độ của từng bài mà tôi sẽ cung cấp cho học sinh

về kiến thức văn hoá nền, về ngôn ngữ như từ vựng, cấu trúc ngữ pháp, âm khó Trong tiết dạy nghe, việc dạy từ vựng, cấu trúc ngữ pháp không xuất hiện chính thức như trong tiết dạy đọc Vì vậy, không phải lúc nào giáo viên cũng cứng nhắc tuân theo quy trình dạy PPP( Presentation- Practice-Production) mà phải " tuỳ cơ ứng biến" cho phù hợp Cũng như từ vựng và cấu trúc ngữ pháp, việc dạy ngữ âm chỉ có chức năng thứ yếu Rèn luyện và phát triển kĩ năng nghe mới là mục đích cuối cùng của chúng ta Vì vậy, dạy ngữ âm trong tiết nghe chỉ nên dừng lại ở mức độ rèn luyện tức thì và sửa lỗi Tôi chỉ cung cấp cho học sinh những từ và cấu trúc được cho là mới đối với các em và các em có thể sẽ không hiểu bài nghe nếu các em không biết nghĩa

và không phát âm đúng những từ này

Ví dụ, khi dạy Listening Unit 14, tôi cung cấp cho học sinh các từ sau:

+ goal-scorer(n): ( dùng tranh): người ghi bàn

+ hero (n): (lấy ví dụ): Nguyên Hue is a national hero: anh hùng

+ ambassador(n): ( dịch nghĩa): Đại sứ

+ kicking (n): (diễn tả hành động- miming): cú đá, cú sút

+ retirement (n): (lấy ví dụ): He retỉred at the age of 60 after 35 years working as a teacher: sự nghỉ hưu

+ promote (v): = to encourage, to excite: thúc đẩy

Khi giới thiệu chủ đề bài nghe, để tạo không khí sôi nổi tôi thường cho học sinh làm việc theo cặp/ nhóm, dùng hoạt động " động não"- brainstorming với cả lớp, dùng tranh ảnh hoặc cho học sinh nghe nhạc nếu có liên quan đến nội dung của bài nghe

Ví dụ, ở Unit 11, trước khi nghe về vườn quốc gia Cúc Phương, tôi cho

các em " brainstorm" những thông tin mà các em biết về vườn quốc gia này.

Hoạt động này giúp các em hướng vào chủ đề của bài nghe và có được những thông tin bổ ích trước khi nghe Do vậy, việc nghe băng sẽ dễ dàng hơn đối với các em

Hoặc để giới thiệu chủ đề Unit 12, tôi cho học sinh nghe bài hát" Tiến

Quân Ca", sau đó hỏi các em tên bài hát là gì, tác giả của bài hát này là ai, em biết gì về ông và nhạc của ông Từ đó dẫn dắt các em vào nội dung của bài nghe về nhạc sĩ Văn Cao

Với cách làm trên tôi thấy học sinh của mình rất hứng thú, giảm bớt căng thẳng cho các em từ những tiết học trước, giúp các em đi vào bài học một cách nhẹ nhàng

Ngoài ra, tuỳ vào nội dung của từng bài mà tôi còn sử dụng một số các hoạt động khác như:

- Hoạt động tiên đoán( open prediction) : Tôi nêu chủ đề của bài nghe và cho học sinh cả lớp tự do đoán nội dung của bài nghe

- Đoán xem các nhận định về bài nghe đúng hay sai( True/False statements prediction): Tôi đưa ra một số nhận định về nội dung chính của bài, trong đó

có một số câu đúng một số câu sai Học sinh đoán xem câu nào đúng, câu nào sai

- Sắp đặt trật tự câu, ý hoặc tranh vẽ( ordering): Tôi cho học sinh xem một số bức tranh hoặc đọc một số câu và yêu cầu các em sắp xếp theo trật tự đúng

- Trả lời câu hỏi( pre-questions): Tôi đặt một số câu hỏi về chủ đề bài nghe, học sinh vận dụng những kiến thức có sẵn của mình để trả lời

- Bài tập từ vựng( wordstorm): Tôi gợi ý cho học sinh nhớ lại những từ các

em đã học có liên quan đến chủ đề sắp nghe Gợi mở để giúp học sinh xây dựng "mạng lưới" từ vựng liên quan đến chủ đề bài nghe., trong đó có những

Cuc Phuong national park