cơ hội và thách thức của ngành chăn nuôi heo việt nam trong khối tpp

TTP được khởi xướngvới mục đích thúc đẩy các nền kinh tế trong khu vực Châu Á – TháiBình Dương bước sang giai đoạn hợp tác và hội nhập mới, giúp tăngcường luân chuyển hàng hóa

KHOA KINH TẾ



BÁO CÁO KINH TẾ PHÁT TRIỂN

CƠ HỘI VÀ THÁCH THỨC CỦA NGÀNH CHĂN NUÔI HEO

VIỆT NAM TRONG KHỐI TPP

GVHD: ThS TRẦN MINH TRÍ

TP Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2016

z

MỤC LỤC

PHẦN 1: GIỚI THIỆU 3

I.Tổng quan về Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương TPP 3

1 Các nội dung chính của Hiệp định TPP – P4 3

2 Hiệp định TPP mở rộng 4

3 Quá trình đàm phán 4

II.Ngành nông nghiệp Việt Nam khi tham gia TPP 5

1 Cơ hội 5

2 Thách thức 6

PHẦN 2: NỘI DUNG THẢO LUẬN 7

I.Tổng quan về ngành chăn nuôi tại Việt Nam 7

II Ngành chăn nuôi heo ở Việt Nam 9

1 Ngành chăn nuôi heo tại Việt Nam 9

2 Năng suất hằng năm của ngành 11

3 Hiện trạng phát triển của ngành chăn nuôi heo tại Việt Nam 11

4 Hiện trạng phát triển trên thế giới và tại các nước thuộc TPP 13

III Cơ hội và thách thức của ngành chăn nuôi heo Việt Nam trong khối TPP 13

1 Cơ hội 13

2 Thách thức 14

PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ ĐỊNH HƯỚNG 16

I.Kết luận 16

II Định hướng phát triển 16

TÀI LIỆU THAM KHẢO 17

PHẦN 1: GIỚI THIỆU

I Tổng quan về Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái Bình Dương TPP

Hiệp định Đối tác Kinh tế Chiến lược xuyên Thái BìnhDương (“Trans – Pacific Strategic Economic PartnershipAgreement”, viết tắt là “TPP”) là một thỏa thuận thương mại tự dokhu vực có phạm vi điều chỉnh khá toàn diện TTP được khởi xướngvới mục đích thúc đẩy các nền kinh tế trong khu vực Châu Á – TháiBình Dương bước sang giai đoạn hợp tác và hội nhập mới, giúp tăngcường luân chuyển hàng hóa giữa các nước dễ dàng hơn nhờ việc dỡ

bỏ các hàng rào thuế quan, hạn ngạch nhập khẩu và các biện pháp

ưu đãi hàng nội địa TPP còn bao gồm các nguyên tắc thống nhấtgiữa các nước thành viên về một số vấn đề mới như: quyền củangười lao động, bảo vệ môi trường, chi tiêu của chính phủ,tính minh bạch, doanh nghiệp nhà nước và liên kết chuỗi cung ứng

Hiệp định này khởi nguồn là Hiệp định Đối tác kinh tế chặt chẽhơn do nguyên thủ 3 nước Chile, New Zealand và Singapore (P3)phát động đàm phán nhân dịp Hội nghị Cấp cao APEC 2002 tổ chứctại Mexico Tháng 4 năm 2005, Brunei xin gia nhập với tư cách thànhviên sáng lập trước khi vòng đàm phán cuối cùng kết thúc, biến P3thành P4

Đây là Hiệp định mang tính "mở" Tuy không phải là chươngtrình hợp tác trong khuôn khổ APEC nhưng các thành viên APEC đều

có thể gia nhập nếu quan tâm Singapore đã nhiều lần thể hiệnmong muốn mở rộng TPP và sử dụng TPP như một công cụ để hiệnthực hóa ý tưởng về Khu vực Mậu dịch Tự do Châu Á-Thái BìnhDương của APEC (FTAAP)

1 Các nội dung chính của Hiệp định TPP – P4

Hiệp định TPP có phạm vi điều chỉnh rộng, bao gồm cả hànghóa, dịch vụ (chưa bao gồm dịch vụ tài chính do được đàm phánsau), vệ sinh an toàn thực phẩm (SPS), rào cản kỹ thuật (TBT), chínhsách cạnh tranh, sở hữu trí tuệ, mua sắm chính phủ và minh bạchhóa Ngoài ra, còn có một chương về hợp tác và 02 văn kiện đi kèmvề Hợp tác Môi trường và Hợp tác Lao động

Theo thỏa thuận, các bên tham gia P4 sẽ tiếp tục đàm phán và

ký 02 văn kiện quan trọng về đầu tư và dịch vụ tài chính, chậm nhất

là sau 02 năm kể từ khi P4 chính thức có hiệu lực (tức là từ tháng 3năm 2008)

Điểm nổi bật nhất của P4 là tự do hóa rất mạnh về hàng hóa.Thuế nhập khẩu được xóa bỏ hoàn toàn và phần lớn là xóa bỏ ngay

từ khi Hiệp định có hiệu lực

Về dịch vụ, P4 thực hiện tự do hóa mạnh theo phương thứcchọn-bỏ Theo đó, tất cả các ngành dịch vụ đều được mở, trừ nhữngngành nằm trong danh mục loại trừ

2 Hiệp định TPP mở rộng

Từ năm 2008 - 2013, từ 4 nước ban đầu, P4 đã thu hút thêm 8nước tham gia là Mỹ (9/2008), Australia, Peru (11/2008), Malaysia(10/2010), Việt Nam (11/2010), Mexico, Canada (6/2012) và NhậtBản (7/2013), nâng tổng số thành viên lên 12 nước

3 Quá trình đàm phán

Sáng 4/2/2016, tại thành phố Auckland, New Zealand, dưới sựchứng kiến của Thủ tướng nước chủ nhà John Key, Bộ trưởng Thươngmại và Kinh tế của 12 nước thành viên tham gia Hiệp định đối tácxuyên Thái Bình Dương (TPP) đã đặt bút ký vào văn bản này, đánh

dấu việc các nước chính thức hoàn tất toàn bộ quá trình đàm phán

để có thể bắt đầu thủ tục phê chuẩn tại mỗi nước

Sau lễ ký này, mỗi nước có thời gian 2 năm để thực hiện cácquy trình nội bộ, hoàn tất thủ tục phê chuẩn tại Quốc hội để TPP cóhiệu lực

Thỏa thuận này sẽ chỉ có hiệu lực khi được ít nhất 6 nước thànhviên, chiếm tối thiểu 85% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) kết hợpcủa cả 12 nước, phê chuẩn Điều này có nghĩa là thỏa thuận phảiđược Quốc hội tại hai nền kinh tế lớn nhất trong TPP là Mỹ và NhậtBản thông qua

TPP là thỏa thuận thương mại tự do giữa 12 quốc gia (bao gồmCanada, Brunei, Chile, Malaysia, Mexico, New Zealand, Peru,Singapore, Australia, Mỹ, Nhật Bản và Việt Nam), được hình thànhvới mục tiêu chính là xóa bỏ các loại thuế quan và rào cản hàng hóa,dịch vụ xuất nhập khẩu giữa các nước thành viên Ngoài ra, TPP sẽcòn thống nhất nhiều luật lệ, quy tắc chung giữa các nước này, như

sở hữu trí tuệ, chất lượng thực phẩm, hay an toàn lao động…

Hiệp định bao gồm 30 chương và đề cập đến không chỉ các lĩnhvực truyền thống như hàng hóa, dịch vụ, đầu tư mà còn cả các vấnđề mới như thương mại điện tử, tạo thuận lợi cho dây chuyền cungứng, doanh nghiệp nhà nước Một khi có hiệu lực, TPP sẽ trở thànhkhu vực thương mại tự do với 800 triệu dân, chiếm 30% kim ngạchthương mại toàn cầu và gần 40% sản lượng kinh tế thế giới

Qua 19 phiên đàm phán chính thức, 5 phiên cấp Bộ trưởng,việc đàm phán TPP đã hoàn tất vào tháng 10/2015 và chỉ sau đó 1tháng, toàn văn hiệp định đã được công bố Từ đó đến nay, các nướckhông thay đổi các nội dung đàm phán đã được thống nhất mà chỉđiều chỉnh một số nội dung kỹ thuật trên cơ sở ý kiến rà soát của cácchuyên gia pháp lý

Những điều chỉnh này nhằm đảm bảo nội dung được đưa ra kýkết chính thức phù hợp hơn với quy định pháp lý quốc tế cũng nhưquy định trong nước của các nước TPP, không ảnh hưởng đến bảnchất nội dung đã cam kết.

II Ngành nông nghiệp Việt Nam khi tham gia TPP

Trải qua 30 năm đổi mới, từ một nền kinh tế phải tái thiết sauchiến tranh với bộn bề những khó khăn, Việt Nam đã lột xác vươnmình ra thế giới Trong đó phải kể đến ngành Nông nghiệp Việt Nam

đã có những bước phát triển vượt bậc khi tăng trưởng GDP của khuvực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản đạt bình quân 3,7%/năm, làmức cao trên thế giới và toàn khu vực

Ngành Nông nghiệp còn được kỳ vọng sẽ phát triển vượt bậchơn nữa trong tương lai khi tham gia Hiệp định TPP Bởi vì, Hiệp địnhTPP cho phép nông nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường 15.300 tỷUSD của Mỹ và 300 tỷ USD của Canada, Peru và Mexico, dự báo sẽgiúp tăng thêm 35,7 tỷ USD, tương đương 10,5% GDP cho riêng ViệtNam đến năm 2025

Ngay sau khi TPP có hiệu lực, hầu hết các mặt hàng nông sảncủa 12 nước đã giảm thuế xuống hơn 90%, có mặt hàng chỉ còn 0%.Mặt khác, rõ ràng khi vào TPP, thông thương thuận lợi sẽ thu hútđược vốn đầu tư của các quốc gia vào Việt Nam Thuế bằng 0% thìnhiều cơ hội mở ra, trong khi nông nghiệp đang rất thiếu vốn đầu tưnên sẽ là cơ hội để thu hút được vốn đầu tư trong thời gian tới Hiệnnay, vốn FDI vào nông nghiệp khá ít, giá trị vốn cam kết chỉ chiếm1,4% tổng vốn FDI vào Việt Nam Đây là cơ hội để đẩy nhanh thu hútđầu tư, thu hút khoa học công nghệ, cách quản lý mới với nôngnghiệp, thúc đẩy tái cấu trúc nền nông nghiệp trong chương trình tái

cơ cấu nền kinh tế…

Khi gia nhập TPP, Việt Nam sẽ có lợi thế cạnh tranh rất lớn sovới các quốc gia xuất khẩu những mặt hàng nông sản cùng loạinhưng không phải là thành viên TPP, đặc biệt là các mặt hàng chủlực như thủy sản, đồ gỗ, cao su, hạt điều, tiêu… Cùng với đó, Việt

Nam còn có thể mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản lớn như Hoa

Kỳ, Nhật Bản, Australia, Singapore… Những thị trường này sẽ giúpViệt Nam có cơ hội giảm áp lực phụ thuộc vào một số thị trườngtruyền thống nhưng lại thiếu bền vững

2 Thách thức

Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, bên cạnh những cơhội, TPP cũng tạo ra những thách thức không nhỏ đối với nền kinhtế Việt Nam, trong đó là áp lực cạnh tranh gay gắt

Ngoài các mặt hàng nông sản chủ lực có lợi thế như thủy sản,

cà phê, tiêu, gạo… ngành Chăn nuôi Việt Nam nằm trong nhóm ít cóthuận lợi nhất trong 12 nước tham gia TPP Do đó, khi TPP mở cửa thìnhững sản phẩm chăn nuôi của Việt Nam sẽ chịu sự cạnh tranh khốcliệt Nếu như sản xuất ngành chăn nuôi duy trì quy mô nhỏ như hiệnnay thì chắc chắn sẽ thua Không những vậy, việc giảm thuế đối vớicác nước thành viên TPP sẽ dẫn đến sự gia tăng nhanh chóng nguồnhàng nhập khẩu từ các nước TPP vào Việt Nam do giá thành rẻ hơn,chất lượng và mẫu mã đa dạng, phong phú hơn Sản phẩm nôngnghiệp và các doanh nghiệp, nông dân Việt Nam đứng trước sự cạnhtranh gay gắt trong khi đó, các hàng nông sản và nông dân là nhữngđối tượng dễ bị tổn thương nhất trong hội nhập…

Khi các nước thực hiện cam kết TPP, hàng rào thuế quan sẽ bịxóa bỏ Lúc này, hàng rào phi thuế quan sẽ trở nên phổ biến hơn,yêu cầu về chất lượng sản phẩm cũng khắt khe hơn Đây cũng làmột trong những điểm yếu đối với sản xuất nông nghiệp của ViệtNam Thực tế cho thấy, trong giai đoạn vừa qua, hàng hóa nông sảncủa Việt Nam đang gặp khó khăn trong việc tiếp cận thị trường thếgiới do vướng phải hàng rào kỹ thuật thương mại và biện pháp vệsinh dịch tễ Để bảo hộ hàng hóa trong nước, Việt Nam tất yếu cũng

sẽ áp dụng các hàng rào phi thuế quan Rào cản kỹ thuật chưa cóhoặc rào cản kỹ thuật kém cũng sẽ khiến cho thị trường nội địa gặpbất lợi Theo đó, nếu các biện pháp vệ sinh dịch tễ không hiệu quả,Việt Nam sẽ trở thành thị trường tiêu thụ các sản phẩm chất lượngkém, ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng trong khi lại không bảovệ được sản xuất trong nước…

Thách thức càng lớn khi nước ta chỉ có nền sản xuất nhỏ, chủyếu quy mô hộ gia đình (khoảng 3.500 doanh nghiệp nông nghiệp,chiếm 1,01% tổng số doanh nghiệp và hầu hết là doanh nghiệpnhỏ) Các doanh nghiệp có vốn dưới 5 tỷ đồng chiếm tới 65% nên rấtkhó trong cạnh tranh Do sản xuất quy mô hộ là chính, công nghệcòn kém cho nên sẽ có mặt hàng rất khó khăn khi mở cửa.

PHẦN 2: NỘI DUNG THẢO LUẬN

I Tổng quan về ngành chăn nuôi tại Việt Nam

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), năm

2014, ngành chăn nuôi khởi sắc, sản lượng các sản phẩm chính đềutăng Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi theo giá so sánh năm 2010đạt 151.392 tỷ đồng, tăng 2,3% so với cùng kỳ năm 2013; tỷ trọngchăn nuôi trong tổng giá trị sản xuất (GTSX) nông nghiệp đạt 24,5%

Hình 1 Sản lượng chăn nuôi giai đoạn 2000-2008 (đơn vị: 1000 tấn)

Nguồn: Bộ Nông nghiệp & PTNT, 2008

Có nhiều thách thức trong ngành công chăn nuôi tại Việt Nam:

(1) Tình hình dịch bệnh:

- Từ năm 2003, chăn nuôi luôn phải đối mặt với tình hình dịchbênh, điển hình là dịch bệnh cúm gia cầm và dịch tai xanh ở lợn.Dịch cúm trên ra cầm đã xẩy ra trên 57/64 tỉnh thành gây thiệt hạinặng nề trong sản xuất cũng như ảnh hưởng lớn đến thị trường tiêudùng, giai đoạn 2003-2008 Việt Nam phải chi 236 triệu USD trongviệc phòng chống cúm gia cầm Đến nay chúng ta vẫn chưa ngănchặn và khống chế được dịch bệnh

- Đối với dịch tai xanh, từ năm 2007 đến nay dịch bệnh xảy ratrên 38 tỉnh thành, năm nào cũng có dịch bệnh xảy ra, hiện naychưa có một con số nào thống kê được tổng số ngân sách mà nhànước phải bỏ ra để hỗ trợ dịch bệnh, nhưng hậu quả của nó thì đượcthể hiện rất rõ Năm 2007, dịch bệnh đã xảy ra trên 13.355 hộ giađình (trên 14 tỉnh, thành) với gần 30.000 đầu lợn bị tiêu hủy, đếnnăm 2008, dịch bệnh đã xảy ra trên 28 tỉnh, thành, số lợn bị tiêu hủycao gấp 10 lần năm 2007

(2) Quy mô chăn nuôi nhỏ, thiếu bền vững: Hình thức chănnuôi manh mún, nhỏ lẻ, hầu hết đều được nuôi ở quy mô hộ giađình, tận dụng thức ăn thừa, không quan tâm tới công tác tiêmphòng hay phòng chống dịch bệnh theo quy trình của cơ quan thú y

Đó là bức tranh cơ bản của chăn nuôi Việt nam hiện nay

(3) Thiếu con giống và nguồn cung cấp con giống chất lượng:Trong thời điểm khan hiếm con giống như hiện nay do ảnh hưởngcủa dịch bệnh người dân khó khăn tỏng việc tìm kiếm nguồn giốngchất lượng để khôi phục đàn chăn nuôi

(4) Ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi: Chỉ tính riêng năm

2007, lượng chất thải từ chăn nuôi khoảng 61 triệu tấn, nhưng chỉ40% trong số này được xử lý, còn lại xả trực tiếp ra môi trường Chấtgây ô nhiễm môi trường không chỉ là phân mà còn có lượng lớn chất

độn chuồng, thức ăn thừa, xác gia súc, gia cầm chết Ngoài ra, còn

có chất thải rắn trong lò mổ như chất thải trong ống tiêu hóa cònmáu, mỡ, phủ tạng hoặc sản phẩm bị loại bỏ trong quá trình kiểmsoát giết mổ

Theo báo cáo của Bộ NN&PTNT, ngành chăn nuôi năm 2015 đã

có những bước chuyển dịch rõ ràng, từ chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tánsang chăn nuôi tập trung theo mô hình trang trại, gia trại, ứng dụngcông nghệ khoa học kỹ thuật, tăng hiệu quả kinh tế Giá thức ănchăn nuôi trong năm có xu hướng giảm nhưng chưa nhiều Bên cạnh

sự phát triển đạt được, ngành chăn nuôi vẫn còn phải đối mặt vớinhiều thách thức từ những dịch bệnh đã xảy ra và thực trạng sửdụng chất cấm, chất kháng sinh trong chăn nuôi đến những cạnhtranh khó khăn trên thị trường tiêu thụ khi nhiều mặt hàng thịt nhậpkhẩu đang có giá thấp hơn thịt gia cầm, gia súc trong nước

Giá trị sản xuất ngành chăn nuôi có mức tăng khá, đạt 4,3% sovới cùng kỳ năm ngoái Mức tăng này là do đàn bò sữa tăng mạnh(tăng 20,9%) sản lượng sữa bò tươi tăng cao đạt khoảng 120% sovới cùng kỳ năm trước Chăn nuôi lợn phát triển khá thuận lợi dodịch lợn tai xanh không xảy ra và giá bán lợn hơi ở mức có lợi chongười chăn nuôi Đàn lợn của cả nước tại thời điểm điền tra 1/10 có27,7 triệu con, tăng 3,7%; Đàn gia cầm có 341,9 triệu con, tăng4,3%

II Ngành chăn nuôi heo ở Việt Nam

1 Ngành chăn nuôi heo Việt Nam

Hình 2 Ngành chăn nuôi heo ở Việt Nam (Ảnh minh họa).

Chăn nuôi là một bộ phận quan trọng trong nền nông nghiệpViệt Nam hiện nay khi đất nước ta đang trong quá trình chuyển dịch

cơ cấu kinh tế, khi tỷ trọng giá trị sản phẩm trong GDP có xu hướnggiảm đi thì tỷ trọng giá trị sản phẩm chăn nuôi lại có xu hướng tănglên trong tổng giá trị sản phẩm nông nghiệp, đặc biệt là tỷ trọng giátrị sản phẩm thịt lợn Xu hướng này xuất phát từ hai nguyên nhânchủ yếu sau:

Thứ nhất, với sự trợ giúp của công nghệ hiện đại, năng suấtchăn nuôi ngày càng tăng lên, thời gian nuôi được rút ngắn, do đó lợinhuận thu được từ chăn nuôi đang có xu hướng tăng nhanh hơn lợinhuận thu được từ trồng trọt

Thứ hai, mức sống của con người ngày càng tăng lên kéo theo

sự thay đổi trong cơ cấu tiêu dùng thức ăn, xu hướng tiêu dùng sảnphẩm trồng trọt giảm đi nhanh chóng nhường chỗ cho sản phẩmchăn nuôi Nhu cầu về thịt trên thị trường ngày càng tăng lên, đặcbiệt là nhu cầu về sản phẩm thịt lợn

Hai lý do chủ yếu trên chính là động lực để thúc đẩy ngànhchăn nuôi lợn ngày càng phát triển Chăn nuôi lợn là ngành chăn