TÀI CHÍNH TIỀN TỆ Chuong 1

Khái iệ về tiề tệ • Tiề là ất ứ vật gì đượ hấp hậ chung ộ g rãi trong trao đổi hàng hóa, dị h vụ hoặ trong việ thanh toán các khoả ợ Mishkin... Tiề tín dụ g • Tiề tín dụ g: là tiề ̀ t

I ĐẠI CƯƠNG VỀ TIỀN TỆ

1 Khái iệ về tiề tệ

2 Nhữ g hình thái phát t iể ủa tiề tệ

3 Chứ ă g ủa tiề tệ

4 Tính toán khối lượ g tiề tệ

5 Hệ thố g tiề tệ uố tế

3

1 Khái iệ về tiề tệ

• Tiề là ất ứ vật gì đượ hấp hậ chung

ộ g rãi trong trao đổi hàng hóa, dị h vụ hoặ

trong việ thanh toán các khoả ợ (Mishkin)

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

• Phân iệt tiề , ủa ải và thu hập :

- Bill Gates ất giàu có

- Anh ấ kiế đượ ột công việ t ả ất hiều

tiề

- Tôi mang ất hiều tiề khi đi mua sắ

Bả hất ủa tiề tệ

• Giá t ị sử dụ g ủa tiề tệ:

– Khả ă g thoả mãn nhu ầu trao đổi ủa xã hội

– Giá t ị sử dụ g ủa tiề tệ do xã hội quy đị h

• Giá t ị ủa tiề tệ:

– đượ thể hiệ qua khái iệ sứ mua tiề tệ (purchasing power) - khả ă g đổi đượ thành hàng hoá

- “ứ mua tiề tệ:

+ “ứ mua đối ội

+ “ứ mua đối goại

2 Các hình thái phát t iể ủa tiề tệ

.“ự ra đời ủa tiề tệ

2.2 Các hình thái phát t iể ủa tiề tệ

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ 6

áo

Người bán cá Người

bán thịt

TIỀN

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

2.1 Sự ra đời ủa tiề tệ

• Tiề ra đời do nhu ầu trao đổi giữa con gười với nhau và lúc này tiề đ g vai trò là vật ngang giá chung

• Để hàng hóa đượ coi là tiề tệ:

2.2 Sự phát t iể ủa tiề tệ

• Hóa tệ

• Tiề dấu hiệu

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ 9

Hóa tệ

H a tệ là iền ̀ng hàng hoá Hàng hoá d̀ng làm iền tệ

trong trao đổi phải giá t ị thực sự

H a tệ phi kim loại

H a tệ kim loại

Hóa tệ phi kim loại

Đâ là h̀nh thức cổ ưa hất ủa iền tệ

Da thu ́ – Ph́p, ́

Lụa – Trung Quốc

Rượu Rhum – Australia

Gạo – Philippines

Nô lê ̣ – Nigeria

B̀, ̀u – Hy-lạp, La- ̃

Muối – hiều ước

Kho ́ phân chia hay gộp lại

Tính địa phươ g cao

Hóa tệ kim loại

Liên quan đến ph́t hiện và chế t́c kim loại: sắt, đ̀ng, ạc, vàng

Ưu điểm:

 X́c định được t ̣ng lượng, hất lượng

 Đ ̣ ền cao

 Dê ̃ chia nhỏ

 Giảm ́nh địa phươ g hất là ạc, vàng

Xuất hiệ đ̀ g vàng tiề tệ (1971-hệ thố g tiề tệ uố tế Bretton

Woods supf đổ)

• “ự ưa thích phổ iến

• Đặc điểm lý h a: không ị phân hủy àu sắc và hất lượng trong

môi t ường tự nhiên và ơ ḥc  iện ất t ữ, dễ chia nhỏ

• Giá t ị vàng ổn định, ít dao động hư hàng hoá kh́c

Tại sao đ̀ng v̀ng - iền tệ iến ất khỏi lưu thông?

Các hình thái tiề tệ: Tiề dấu hiệu

• Tiề giấ

• Tiề tín dụ g

• Tiề điệ tử

Tiề giấ

• Tiề giấ là tiề dấu hiệu, thự hất hỉ là các giấ ợ

hư các giấ tờ ợ khác, chúng hứa t ả cho gười mang nó ̀ g các giấ tờ ợ khác

• Tiề không còn khả ă g hu ể đổi thành vàng (Tiề pháp đị h - fiat money)

• Giá t ị thự ủa tiề giấ hỏ hơ ất hiều giá t ị danh

ghĩa mà nó đại diệ

Tiề tín dụ g

• Tiề tín dụ g: là tiề ̀ trên các tài khoả ở tại ngân hàng và đượ hình thành trên các khoả tiề gửi vào ngân hàng

- Séc: Một tờ lệ h do gười hủ TK séc phát hành yêu

ầu NH giữ TK hu ể ột số tiề t̀ TK ủa gười phát hành sang TK ủa ột gười khác

16

Séc:

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

17

Séc du lị h (Travellers’cheques)

• Là ột tấ séc đượ in t ướ ột số tiề ố đị h do NH phát hành và bán cho gười đi du lị h Nó cho phép gười ký séc đượ thanh toán ột số tiề không điều kiệ cho ột gười khác

19

Tiề điệ tử (E-money)

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

20

Tiề điệ tử (E-money)

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

21

3 Chứ ă g ủa tiề tệ

• Phươ g tiệ trao đổi

• Thướ đo giá t ị

• Phươ g tiệ ất t ữ

• Phươ g tiệ thanh toán

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

Phươ g tiệ trao đổi (Medium of exchange)

• Tiề tệ đượ xã hội sử dụ g với tư cách là vật trung gian trong quá trình trao đổi hàng hóa dị h vụ

• Tiề tệ là phươ g tiệ hứ không phải là ụ đí h

ủa trao đổi

• Nếu không có sự uất hiệ ủa tiề tệ thì việ trao đổi hỉ diễ ra khi có sự trùng hợp kép về nhu ầu

• Tiề tệ giúp cho ề kinh tế hiệu uả hơ , khắ phụ đượ hữ g hạ hế trong trao đổi hàng hóa t ự tiếp

Thướ đo giá t ị (Unit of Account)

• Tiề đượ dùng để đo giá t ị ̣i loại hàng hoá, dị h

vụ đe ra trao đổi trong ề kinh tế (Tiề có khả

ă g đo lườ g và tính toán giá t ị trong ề kinh tế)

• Nếu không có tiề tệ thì sẽ ất khó khă để xác đị h giá và so sánh giá

Tịn ́ch hờ̀thức đo giá̀tṛ̀ ̉a ìn

C 4 ặt hàng A, B, C, D

- Trong kinh tê ́ H-H: 6 số lượng đo giá: A-B, A-C, A-D, B-C, B-D, C-D Nếu

n ặt hàng:  tổ hợp hập 2 ủa n phầ tử

- Trong kinh tê ́ H-T: 4 số lượng đo giá: A-T, B-T, C-T, D-T

Sô ́ ̣t h̀ng SL gia ́ trong H-H Sô ́ lựng giá trong H-T-H

Cất giữ giá t ị (Store of Value)

• Khi tạ thời hưa có nhu ầu sử dụ g, tiề đượ ất

t ữ để dành cho hữ g giao dị h trong tươ g lai

• Tiề đượ sử dụ g làm phươ g tiệ ất t ữ giá t ị vì: + Tính lỏ g (liquidity)

+ Mỗi tài sả , kể ả tiề đều hàm hứa trong nó ột ủi

ro ất giá

Phươ g tiệ thanh toán

• Tiề là ột phươ g tiệ dùng để thanh toán các khoả ợ (Phươ g tiệ t ả ợ)

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ 26

4 Khối tiề tệ

• Tại sao ầ dùng khái iệ khối tiề tệ?

• Để đo lườ g khối lượ g tiề ầ iết chính xác hữ g TS nào

đượ coi là tiề

Dựa theo tính lỏ g ủa tiề để xác đị h các khối tiề tệ

4 Khối tiề tệ

• Các khối tiề tệ thườ g bao g̀ : MB, M1, M2, M3, MS

MB (monetary base): tiề pháp đị h

M1 = MB

• + Séc du lị h

+ Tiề gửi không kỳ hạ

+ Các tài khoả tiề gửi viết séc khác

Tác dụ g ủa khối tiề tệ trong lưu thông

• - Đo tổ g lượ g tiề trong lưu thông trong ề kinh tế

h̀ đ́p ứ g nhu ầu hàng hóa, dị h vụ và tài sả ủa dân chúng và doanh ghiệp trong ề kinh tế

- Điều hành các thành phầ theo yêu ầu thanh khoả

(chính sách tiề tệ)

- Xác đị h hủ thể cung và tính hất công ụ cung ủa các

hủ thể trong tông lượ g tiề tệ (monetary aggregates)

trong lưu thông

5 Chế độ tiề tệ và hệ thố g tiề tệ uố tế

uố tế trong các giai đoạ lị h sử khác nhau

Chế độ tiề tệ và hệ thố g tiề tệ uố tế qua

a T ướ Chiế tranh thế giới lầ thứ hất (1914)

• Chế độ hai ả vị

• Chế độ ả vị vàng

Chế độ hai ả vị

Là hế độ tiề tệ mà vàng và ạ đ̀ g thời đượ coi là

ả vị

• Chế độ ả vị song song:

– giá t ị ủa đ̀ g tiề ạ và giá t ị ủa đ̀ g tiề vàng đượ

so sánh với nhau trên ơ sở so sánh thự tế giá t ị ủa kim

loại ạ và kim loại vàng vào cùng thời điể

• Chế độ ả vị kép:

– hế độ ả vị kép lại quy đị h ột tỷ lệ ố đị h giữa giá t ị

ủa đ̀ g tiề vàng và đ̀ g tiề ạ , không phụ thuộ vào giá t ị thự tế ủa hai kim loại này

Chế độ ả vị vàng

• Đặ t ư g:

- Gắ giá t ị ủa đ̀ g tiề với vàng

- Tự do uất hập khẩu vàng giữa các uố gia

hu ể đổi tự do không hạ hế ra vàng (money banks

to gold)

Chế độ ả vị vàng

• Vàng đ g vai trò quan trong hệ thố g tiề tệ uố tế

• Vàng đượ th̀a hậ làm đơ vị tiề tệ thế giới, đượ lưu thông trao đổi tự do giữa các ướ

• Thời kỳ hoàng kim ủa hế độ ả vị vàng (1880-1914)

hệ thố g tiề tệ uố tế hoạt độ g ột cách ổ đị h và hợp tác giữa các ướ trong khu vự và trên thế giới

34

b Hệ thố g tiề tệ uố tế giữa 2 uộ đại

- “ự sụp đổ ủa hệ thố g thươ g ại và tài chính uố tế sau đại khủ g hoả g 1929-1933

Nhữ g thươ g thu ết về tái thiết hệ thố g tiề tệ uố tế

1941

- “ự ra đời ủa hệ thố g Bretton Woods 1944

c Từ sau CTTG II đế ă 1990

• Hệ thố g tiề tệ Bretton Woods (1944-1971)

- Đặ t ư g: hế độ ả vị đ̀ g

• Hệ thố g tiề tệ hậu Bretton Woods

- Hệ thố g tiề tệ châu Âu và ơ hế hoạt độ g ủa

Eu opea “ ake Mo e “ ste E“M“ tiề thân ủa EMS

- “ự ra đời ủa EMS ngày 13/3/1979 bao g̀ :

1 Cơ hế xác đị h tỷ giá: thông qua đơ vị tiề tệ quy ướ

2 Đơ vị tiề tệ quy ướ ECU- European Currency Unit

3 Hợp tác tiề tệ - European Monetary Cooperation Fund

• “ự ối loạ ủa hệ thố g tiề tệ uố tế trong hữ g

ă đầu thập kỷ 1990

d Hệ thố g tiề tệ uố tế từ 1990 - nay

• Liên minh tiề tệ châu Âu: Đ̀ g tiề chung ủa ộ g đ̀ g châu Âu

• Hệ thố g tiề tệ ủa các ướ : hế độ tỷ giá thả ổi

có điều tiết ủa các ướ

• Khả ă g hợp tác tiề tệ Đ g Nam Á và Châu Á

 Đ́ h giá hệ thố g tiề tệ uố tế?

Đại ươ g về tài chính

1 Khái iệ về tài chính

2 Chứ ă g, vai trò ủa tài chính

3 “ự ra đời và phát t iể ủa tài chính

4 Hệ thố g tài chính

39

1 Kh i iệ về t̀i hí h

• Tài chính là việ nghiên ứu làm thế nào để con

gười có thể phân ổ các guồ lự khan hiế theo thời gian (Bodie & Merton)

• Nếu nhìn hậ tài chính là ột hệ thố g, có thể

đị h ghĩa hư sau: Tài chính là ột hệ thố g

các quan hệ phân phối giữa các hủ thể kinh tế trong xã hội thông qua việ tạo lập và sử dụ g các uỹ tiề tệ”

1 Kh i iệ về t̀i hí h

• Tài chính là việ con gười dị h hu ể các gù lự hữu hạ t̀ hủ thể này sang hủ thể khác qua không gian và thời gian h̀ sinh lợi

― Chủ thể thặ g dư (Surplus Units)

― Chủ thể thiếu hụt (Deficit Units)

• Tài chính đe lại ơ hội sinh lợi cho ả hủ thể thặ g

dư và hủ thể thâm hụt ếu đượ sử dụ g đú g cách

41

Qua hệ t̀i hí h

• Một quan hệ kinh tế uố đượ coi là quan hệ tài chính phải thỏa mãn đượ hữ g đặ t ư g sau:

– Là ột quan hệ phân phối

– Quá trình phân phối này hủ ếu đượ thự hiệ dưới dạ g giá t ị

– Có ột ũ tiề tệ đượ tạo lập và/ hoặ sử dụ g

42

Quan hệ phân phối

Quá trình tái sản xuất xã hội

Sản xuất

Trao đổi

Chươ g 1_Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

• Phân phối thực hiện dưới dạng giá trị thông

qua sự hiện diện của tiền tệ

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

– Dỡ bỏ giới hạn tài chính cá nhân

– Tăng tính thanh khoản của các quỹ tài chính

Chươ g 1_Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

Mụ tiêu ủa tài chính

• Mụ tiêu quan t ̣ g hất ủa tài chính là tạo ra giá t ị!

• Tại sao không phải là lợi huậ ?

• Tại sao lại là giá t ị

hiệ ̃ hội

đ g hoặ gí t ị thị t ườ g ủa ổ phiếu

- Phân phối có hoàn t ả: Tín dụ g

- Phân phối không hoàn t ả: NSNN

- Phân phối hoàn t ả có điều kiệ : Bảo hiể

- Phân phối ội ộ: Tài chính doanh ghiệp

Chươ g _Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

• Một số chỉ số tài chính vĩ mô: lãi suất, tỷ giá hối đói,

hỉ số lợi huậ bình quân, hỉ số thị t ườ g vố , dư

ợ tín dụ g

• Chỉ số tài chính vi mô: tỷ suất lợi huậ , tố độ quay vòng vố , khả ă g thanh toán ủa doanh ghiệp

49

3.2 Vai t ò ủa t̀i hí h

• Đả ảo đượ hu ầu về vố

• Tạo hiệu uả t o g việ sử dụ g vố ủa ́ hủ thể

ki h tế

4 Sự ra đời và phát t iể ủa tài chính

• “ự ra đời ủa ủa ề kinh tế hàng hoá- tiề tệ đã

quan)

• “ự ra đời ủa Nhà ướ làm ảy sinh các quan hệ

ủa Nhà ướ hình thành lĩ h vự hoạt độ g tài

51

Sự ph t t iể ủa t̀i hí h

• Các nhân tố ả h hưở g đế sự phát t iể ủa tài chính

• “ự phát t iể ủa các quan hệ tài chính

– Quan hệ tín dụ g: cho vay ặ g lãi  hệ thố g Ngân hàng  các trung gian tài chính

– Hoạt độ g ảo hiể : góp thóc lúa chung tránh ất mùa  ảo hiể hàng hải  hàng loạt các loại hình

ảo hiể ra đời – Hoạt độ g tài chính ủa Nhà ướ : hế độ phong kiế

 giai ấp tư sả  hình thành Ngân sách nhà ướ – Hoạt độ g tài chính ội ộ: thông qua sự hiệ đại hóa khả ă g uả lý tài chính trong ội ộ doanh ghiệp

5 nguyên tắc cơ bản của tài chính – tiền tệ

• 1 Tiề có giá t ị thời gian

• 2 Lu sự đ́ h đổi giữa ủi o và lợi huậ

• 3 Th g ti là ơ sở để a u ết đị h

• 4 Thị t ườ g là ơi ́ đị h gí ả

• 5 “ự ổ đị h giúp tă g ườ g phú lợi ho ề ki h

tế

53

5 Hệ thố g tài chính

• Trong ề kinh tế, các quan hệ tài chính uất hiệ

đa xen nhau, liên hệ, tác độ g ràng uộ lẫ nhau trong ột thể thố g hất g̣i là hệ thố g tài chính

55

Chứ ă g ủa hệ thố g tài chính

• Cầu ối giữa tiết kiệ và đầu tư

• Cung ấp các cách thứ uả t ị ủi ro

• Vậ hành hệ thố g thanh toán

• Cung ấp ơ hế tổ g hợp các gù lự và phân chia u ề sở hữu trong các doanh ghiệp khác nhau

• Cung ấp thông tin về giá h̀ giúp phối hợp việ ra

u ết đị h không tập trung trong các lĩ h vự khác nhau ủa ề kinh tế

• Cung ấp các cách thứ giải u ết vấ đề thông tin không cân ứ g

Cấu trúc ủa hệ thố g tài chính

a)̀Đứ g̀trê ̀gi ̀đ̣̀luâ ̀ hu ể ̀vố ̀thì̀ḥ̀thố g̀t ì

h́ h̀ aògồ :̀

• - Người tiết kiệ

• - Người đầu tư

• - Các trung gian tài chính

• - Thị t ườ g tài hí h

Các trung gian tài chính

Chươ g 1_Đại ươ g về tài hí h tiề tệ

58

Cấu trúc ủa hệ thố g tài chính

hiều khâu tài chính hợp thành

• Khâu tài chính là ơi hội tụ ủa các gù tài chính,

ơi diễ ra việ tạo lập và sử dụ g các QTT gắ liề với việ thự hiệ hứ ă g, hiệ vụ ủa hủ thể trong ề kinh tế

Cấu trúc ủa hệ thố g tài chính

C tiêu hí đị h ột kh u t̀i hí h

(1) Phải là ột điể hội tụ ủa các gù TC, là ơi thự hiệ việ " ơ " và "hút" các gù TC gắ với việ tạo lập và sử dụ g các QTT tươ g ứ g;

(2) Nếu ở đ các hoạt độ g TC luôn gắ liề với ột

hủ thể phân phối ụ thể, xác đị h

(3) Đượ ếp vào cùng ột khâu TC ếu ở đ các hoạt

độ g TC có tính đ̀ g hất về hình thứ các quan hệ

TC và tính ụ đí h ủa QTT trong lĩ h vự h/ độ g

60

Các khâu trong hệ thố g tài chính

Tài chính Nhà nước

Tài chính hộ gia đình

1 Ngân sách nhà ứ : là khâu hủ đạo trong HTTC uố gia

Đâ là ột "tụ điể " ủa các gù TC gắ với việ tạo lập và

sử dụ g QTT tập trung ủa Nhà ướ - ũ NSNN  phụ vụ cho hoạt độ g ủa Nhà ướ

2 Tài chính DN: là khâu ơ sở trong HTTC uố gia Đâ là ột

"tụ điể " ủa các gù TC gắ với việ tạo lập và sử dụ g QTT riêng có ủa DN phụ vụ cho hoạt độ g SXKD ủa DN

3 Tín dụ g: là ột khâu quan t ̣ g ủa HTTC Tín dụ g chính là

tụ điể ủa các gù tài chính tạ thời nhàn ỗi Qũ tín

dụ g đượ tạo lập ̀ g việ thu hút các gù TC tạ thời nhàn ỗi, sau đ ũ này đượ sử dụ g để cho vay, theo nguyên tắ hoàn t ả có thời hạ và có lợi tứ

4 Bảo hiể (BH): Bảo hiể là ột khâu trong hệ thố g tài chính

BH có hiều hình thứ và hiều QTT khác nhau, hư g tính hất chung và đặ iệt ủa các ũ BH là đượ tạo lập và sử

dụ g để ̀i thườ g tổ thất cho hữ g hủ thể tham gia BH tùy theo ụ đí h ủa ũ

điể " ủa các gù TC gắ với việ tạo lập và sử dụ g ũ tiề tệ riêng có ủa các tổ hứ XH hoặ hộ GĐ  phụ vụ cho

ụ đí h tiêu dùng ủa tổ hứ XH hoặ hộ GĐ