Kiến thức: - Sơ giản về tác giả Phạm Văn Đồng - Đức tính giản dị của Bác Hồ được biểu hiện trong lối sống, trong quan hệ với mọi người, trong việc làm và trong sử dụng ngôn từ nói, viế
Trang 1Ngày soạn : 07 / 02/ 2015
Ngày dạy: 11/ 02/ 2015
Tiết 93:
Văn bản: Đức tính giản dị của Bác Hồ
(Phạm Văn Đồng)
A- Mục tiêu cần đạt:
1 Kiến thức:
- Sơ giản về tác giả Phạm Văn Đồng
- Đức tính giản dị của Bác Hồ được biểu hiện trong lối sống, trong quan hệ với mọi người,
trong việc làm và trong sử dụng ngôn từ nói, viết hàng ngày
- Cách nêu dẫn chứng và bình luận, nhận xét; giọng văn sôi nổi nhiệt tình của tác giả
2 Kĩ năng:
- Đọc hiểu văn bản nghị luận xã hội
- Đọc diễn cảm và phân tích nghệ thuật nêu luận điểm và luận chứng trong văn bản nghị luận
* GDKNS: Tự nhận thức được những đức tính giản dị mà bản thân cần học tập ở Bác
B Phư ơng pháp:
Vấn đáp, nêu và giải quyết vấn đề, đọc diễn cảm, thuyết trình, phân tích
C Chuẩn bị :
GV:Soạn giáo SGK,tài liệu tham khảo
HS: Soạn bài và trả lời câu hỏi theo câu hỏi cuối bài
D Các hoạt động dạy- học:
1 Ổn định tổ chức ( 1p )
2 Kiểm tra bài cũ: (3 phút)
- Bài “Sự giàu đẹp của tiếng việt” đã đem lại cho em những hiểu biết sâu sắc nào về Tiếng Việt ? Nghệ thuật nghị luận của tác giả có gì nổi bật ?
3.Bài mới :
Hoạt động 1: Khởi động
- Mục tiêu: tạo tâm thế,định hướng chú ý cho học sinh
- Phương pháp: Thuyết trình
- Thời gian: (1 phút)
Giới thiệu bài: Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng vì nước, vì dân, dù ở bất
kỳ cương vị nào, từ một người phụ bếp trên con tàu lúc ra đi tìm đường cứu nước, cho đến khi trở thành vị lãnh tụ, Bác Hồ vẫn giữ một nếp sống vô cùng giản dị Đó cũng chính là điểm nổi bật trong phong cách, đạo đức của Người Phạm Văn Đồng
là người học trò và cộng sự gần gũi bên cạnh Bác Hồ Vì vậy, ông đã viết nhiều bài
về Bác bằng sự hiểu biết tường tận và tình cảm yêu kính chân thành Văn bản “Đức
Trang 2tính giản dị của Bác Hồ” mà chúng ta học hôm nay là một minh chứng tiêu biểu.
Cô và các em cùng nhau đi vào tìm hiểu văn bản này để hiểu rõ hơn về đức tính này của Bác hồ nhé
Hoạt động 2:Đọc, tìm hiểu chung
- Mục tiêu: Học sinh nắm được những nét chính về tác giả,tác phẩm
- Phương pháp: Vấn đáp tái hiện,thuyết trình
- Thời gian: (10 phút) )
trò
Kết quả cần đạt
Dựa và phần chú thích*, em hãy nêu 1
vài nét về tác giả Phạm Văn Đồng ?
Gợi ý: Cho HS xem ảnh Phạm Văn Đồng
- Phạm Văn Đồng (1906-2000)- là nhà
cách mạng, nhà văn hóa lớn Quê ở Đức
Tân, Mộ Đức, Quảng Ngãi Là một cộng
sự gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Từng là Thủ tướng Chính phủ trên 30
năm.
- Những tác phẩm của PVĐ hấp dẫn
người đọc bằng tư tưởng sâu sắc, tình
cảm sôi nổi, lời văn trong sáng.
Cho HS xem ảnh
Nêu xuất xứ của văn bản?
Gợi ý: Trích từ bài Chủ tịch HCM, tinh
hoa và khí phách của dân tộc, lương tâm
của thời đại - Diễn văn trong lễ kỉ niệm
80 năm ngày sinh Chủ tịch HCM (1970)
Hướng dẫn đọc: rõ ràng, mạch lạc, sôi
nổi, lưu ý những câu cảm GV đọc từ đầu
đến “tuyệt đẹp”
HS đọc phần còn lại
-Giải thích từ khó: thanh bạch,tao nhã, tu
hành, hiền triết, ẩn dật, chân lý, thâm
nhập.
Trong văn bản này, tác giả đã kết hợp
các kiểu nghị luận chứng minh, giải
Học sinh phát biểu cá nhân, ghi bài
HS đọc và trả lời
Nghe và đọc
Hs hỏi và trả lời
I Đọc, tìm hiểu chung:
1-Tác giả:
- Phạm Văn Đồng (1906-2000) quê ở Đức Tân- Mộ Đức -Quảng Ngãi- một cộng sự gần gũi của Chủ tịch HCM
- Là nhà cách mạng nổi tiếng, nhà văn hóa lớn
2-Tác phẩm:
* Xuất xứ: Trích từ bài
Chủ tịch HCM, tinh hoa
và khí phách của dân tộc, lương tâm của thời đại - Diễn văn trong lễ
kỉ niệm 80 năm ngày
Trang 3thích, bình luận Theo em kiểu nghị
luận nào là chính ?
Nghị luận chứng minh
Vấn đề mà tác giả nghị luận là gì ?
Đức tính giản dị của BH
Ở bài này tác giả đã lập luận theo trình
tự nào ?
Từ nhận xét kết quả đến những biểu hiện
cụ thể.
Dựa vào trình tự lập luận, em hãy nêu
bố cục của bài văn?
- 2 phần.
+MB (Đ1,2): Nêu nhận xét chung về đức
tính giản dị của Bác.
+TB (Đ3,4,5): Trình bày những biểu hiện
cụ thể về đức tính giản dị của Bác
Gv: Vì là đọan trích nên văn bản này
không đủ 3 phần như trong bố cục
thông thường của bài văn nghị luận Bài
chỉ có 2 phần mở bài và thân bài.
HS trả lời, ghi bài
HS trả lời
HS suy nghĩ và phát biểu
HS trả lời, ghi bài
sinh Chủ tịch HCM (1970)
* Thể loại: Nghị luận chứng minh
*Bố cục: 2 phần
+MB (Đ1,2: Đặt vấn đề): Nêu nhận xét chung
về đức tính giản dị của Bác
+TB (Đ3,4,5: Gỉai quyết vấn đề): Trình bày những biểu hiện cụ thể
về đức tính giản dị của Bác
Hoạt động 3: Đọc,hiểu văn bản:
- Mục tiêu: HS hiểu cảm thụ được giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
- Phương pháp: Vấn đáp tìm tòi, thuyết trình, đọc sáng tạo tái hiện hình tượng, kĩ thuật
động não
- Thời gian: (21 phút)
Trang 4Để các con hiểu cảm thụ được giá trị nội
dung và nghệ thuật của tác phẩm chúng ta
vào phần II
Yêu cầu HS đọc Đ1,2 và cho biết ý chính
của đoạn này là gì ?
Nhận định chung về đức tính giản dị của
Bác
Ở phần mở đầu, câu văn nào nêu nhận
xét chung ? Đây có phải là câu văn nêu
luận điểm chính của bài không ?
Điều rất quan trọng là sự nhất quán giữa đời
hoạt động chính trị lay trời chuyển đất với
đời sống vô cùng giản dị và khiêm tốn của
Hồ Chủ Tịch
Từ “với” biểu thị quan hệ gì giữa 2 vế
câu ?
-Từ “với” biểu hiện sự đối lập
Tác dụng của sự đối lập đó là gì ?
Sử dụng quan hệ từ đối lập “ với” có tác
dụng bổ sung cho nhau->Bác Hồ vừa là bậc
vĩ nhân lỗi lạc, phi thường vừa là người
bình thường, rất gần gũi thân thương với
mọi người
Câu nào là câu giải thích nhận xét chung
ấy ?
Rất lạ lùng, rất kì diệu là trong 60 năm của
một cuộc đời đầy sóng gió diễn ra ở rất
nhiều nơi trên thế giới cũng như ở nước ta,
Bác Hồ vẫn giữ nguyên phẩm chất cao quý
của một người chiến sĩ cách mạng, tất cả vì
nước, vì dân, vì sự nghiệp lớn, trong sáng,
thanh bạch, tuyệt đẹp.
Hs đọc và trả lời
HS trả lời, phát biểu
HS trả lời
HS phát biểu,ghi bài
HS trả lời
II Đọc, hiểu văn bản: 1-Nhận định chung về đức tính giản dị của Bác:
- Sự nhất quán giữa đời hoạt động chính trị lay trời chuyển đất với đời sống vô cùng giản dị và khiêm tốn của Hồ Chủ Tịch
-> Bác Hồ vừa là bậc vĩ nhân lỗi lạc, phi thường vừa là người bình thường, rất gần gũi thân thương với mọi người
Trang 5Lời nhận định đó đã thể hiện thái độ gì
của tác giả?
Ngợi ca cuộc đời và phong cách sống cao
đẹp của Bác.
Em có nhận xét gì về cách lập luận của
tác giả ở đoạn văn này ?
Cách lập luận ngắn gọn, sâu sắc
Cho Hs đọc Đ3,4,5-ý chính của 3 đoạn
này là gì ?
Giản dị trong sinh hoạt, làm việc và trong
quan hệ với mọi người
Tìm các dẫn chứng được tác giả sử dụng
nhằm làm sáng tỏ sự giản dị của Bác
trong đời sống sinh hoạt và quan hệ với
mọi người ?
Cho HS trình bày
-Ảnh: Bữa cơm tại chiến khu Việt Bắc năm
1951
GV nhận xét
GV
bình: Theo lời kể của những người từng
được sống gần Bác hoặc qua những tư liệu
còn lưu, chúng ta thấy việc ăn, mặc, ở cũng
như sinh hoạt hàng ngày Bác đều hết sức
tiết kiệm Mỗi bữa ăn, Bác quy định không
quá 3 món và thường là các món dân dã
như: tương cà, dưa, cá kho Bác bảo ăn
món gì phải hết món ấy, không được để lãng
phí Bác nói: Ở đời ai chẳng thích ăn ngon,
mặc đẹp, nhưng nếu miếng ngon đó lại đánh
đổi bằng sự mệt nhọc, phiền hà của người
khác thì không nên
->Chốt: Quả thật Bác là người rất biết quý
HS trả lời,ghi
HS nhận xét,ghi
HS đọc,tìm
HS trả lời, ghi bài
Trình bày
Nghe các nhóm trình bày,nhận xét
Nghe GV nhận xét, , ghi bài
=>Ngợi ca cuộc đời và phong cách sống cao đẹp của Bác
-Cách lập luận ngắn gọn, sâu sắc
2-Chứng minh sự giản
dị của Bác:
a-Giản dị trong đời sống sinh hoạt :
* Trong sinh hoạt, làm việc:
-Bữa cơm chỉ có vài ba món
-Cái nhà sàn chỉ vẻn vẹn vài ba phòng -Bác suốt đời làm việc, suốt ngày làm việc, từ việc lớn đến việc rất nhỏ
=>Bác là người giản dị trong sinh hoạt cũng như trong công việc
*Trong quan hệ với mọi người:
-Bác viết thư cho 1 đồng chí
-Nói chuyện với các cháu Miền Nam
-Đi thăm nhà tập thể
Trang 6trọng kết quả sản xuất của con người.
- Anh nhà nơi Bác ở
- GV nhận xét
- GV bình:
Bác sống ở căn nhà sàn đơn sơ, thanh bạch
mà tao nhã vì luộn chan hòa với thiên nhiên
Bác chuyển về ở căn nhà sàn chỉ vẻn vẹn có
23,14 m2 cho đến lúc qua đời
->Chốt: Bác là một cốt cách chiến sĩ hòa
hợp với tâm hồn nghệ sĩ cùng phong thái
ung dung tự tại, chan hòa cùng thiên nhiên ở
mọi lúc, mọi nơi
-Ảnh Bác ngồi làm việc
- GV nhận xét
Loạt ảnh: Bác thăm nhà ăn tập thể của
công nhân, thăm các cháu thiếu niên nhi
đồng, Bác tham gia lao động sản xuất,
trồng cây
-GV nhận xét, ghi bảng
GV bình: Dù bận trăm công nghìn việc
nhưng Bác vẫn không quên dành thời gian
đi thăm hỏi, động viên các chiến sĩ, đồng
bào và các cháu thiếu niên nhi đồng
Em có nhận xét gì về các dẫn chứng mà
tác giả đưa ra ở đây?
Chân thực và tiêu biểu có chọn lọc
Các dẫn chứng trên cho ta hiểu gì về
Bác ?
Chốt: Bác là người giản dị trong sinh hoạt
cũng như trong công việc và trong quan hệ
với mọi người
Nghe, viết
Nghe, viết
Nghe, viết
Hs suy nghĩ trả lời, ghi bài
HS phát biểu, ghi bài
của công nhân
=>Thể hiện sự quan tâm và yêu quí tất cả mọi người của Bá
->Dẫn chứng chọn lọc, tiêu biểu, rất đời
thường, gần gũi với mọi người nên dễ hiểu, dễ thuyết phục
-> Bác là người giản dị trong sinh hoạt cũng như trong công việc và trong quan hệ với mọi người
Trang 7Bình: Với phép lập luận giải thích và bình
luận tác gỉa đã khẳng định sự giản dị của
Bác không phải là lối sống khắc khổ của
nhà tu hành mà sự giản dị về đời sống vật
chất càng làm nổi bật sự phong phú về đời
sống tinh thần, tâm hồn của Bác - Đó là đời
sống thực sự văn minh mà Bác Hồ nêu
gương sáng trong thế giới ngày nay và đó
cũng là nội dung của đoạn 4
-Vì sao tác giả khảng định: lối sống giản
dị của Bác không phải là lối sông khắc
khổ theo lối nhà tu hành, thanh tao theo
kiểu nhà hiền triết ẩn dật?
Theo tác giả đây là lối sống thực sự văn
minh văn hóa ma Bác Hồ đã nêu gương
sáng trong thế giới ngày nay
-Em hãy cho biết tác giả đã dùng phép
lập luận nào để người đọc hiểu sâu sắc
hơn về đức tính giản dị của Bác?
Đó là những lời giải thích bình luận rất sâu
sắc và xác đáng đánh giá rất cao ý nghĩa giá
trị của lối sống của Bác giúp người đọc,
người nghe nhìn nhận vấn đê trên một cách
bao quát và toàn diện hơn
? Ngoài những dẫn chứng trong bài văn
nghị luận, em tìm thêm được những chi
tiết, sự việc nào trong đời sống hay trong
các sáng tác văn học nói về sự giản dị của
Bác?
Bác Hồ đó, chiếc áo nâu giản dị,
Màu quê hương bền bỉ, đậm đà
Nhớ ông cụ mắt sáng ngời,
Áo nâu túi vải mau tươi lạ thường
Bác thường để lại đĩa thịt gà mà ăn trọn
HS đọc trả lời
HS trả lời
HS phát biểu
Trang 8mấy quả cà xứ Nghệ,
Tránh nói to và đi rất nhẹ ở trong vườn
->Chốt: Bác Hồ sống một đời sống giản dị
và thanh bạch như vậy bởi vì Người đã từng
sống, chiến đấu và lao động cùng với, chiến
sĩ, đồng bào trong hai cuộc kháng chiến
gian khổ, ác liệt chống Pháp và Mỹ Người
đã cảm nhận được hết những hy sinh, gian
khổ, mất mát của đồng bào và chiến sĩ ta
Do đó Người càng quý trọng hơn, nâng niu
hơn những thành quả mà con người đạt
được Người đã ý thức sâu sắc rằng khi đổ
mồ hôi, xương máu thì không thể không
biết quý trọng cái mà mình đang có Đức
tính giản dị nhất quán trong suốt cuộc đời
hòa hợp với đời sống tinh thần phong phú,
hiểu biết sâu sắc, quý trọng lao động làm
nên tầm vóc văn hóa của Người
GV: Để mọi người hiểu đầy đủ, trọn vẹn
hơn về đức tính giản dị của Bác, ở đoạn văn
cuối, tác giả đã đề cập đến tính chất giản dị
trong lời nói và bài viết của Bác Bác Hồ đã
ý thức trong lời nói, ngòi bút của mình: Viết
cho ai? Viết cái gì? Viết để làm gì? Viết như
thế nào?
Đối tượng mà Bác Hồ thường muốn
hướng đến trong lời ăn tiếng nói và trong
bài viết là ai?
Quần chúng nhân dân
Em tìm trong đoạn văn những câu nói rất
nổi tiếng của Bác mà tác giả đã dẫn ra?
“Không có gì quý hơn độc lập tự do”
“Nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam
HS nghe
HS trả lời
HS đọc trả lời
Suy nghĩ trả lời
b-Giản dị trong cách nói và viết
- Những câu nói nổi tiếng, những chân lí sâu sắc của Bác, được Bác nói và viết hết sức giản
dị khiến mọi người dân đều hiểu được, nhớ được và làm được
Trang 9là một, sông có thể cạn, núi có thể mòn,
song chân lí ấy không bao giờ thay đổi”
Tác giả đã giải thích lí do Bác nói và viết
giản dị như thế nào?
Vì muốn cho quần chúng nhân dân hiểu
được, nhớ được, làm được
Em có nhận xét gì về những câu nói ấy
của Bác?
Chốt: Lời nói và bài viết của người rất giản
dị, ngắn gọn, dễ nhớ, dễ hiểu, có sức tập
hợp và lôi cuốn mạnh mẽ.
Bình: Là người rất am hiểu văn hoá và ngôn
ngữ nhiều nước, nhưng Bác không ưa dùng
các câu chữ cầu kì, khó hiểu khi viết những
bài tuyên truyền vận động quần chúng nhân
dân hiểu và tham gia tích cực vào kháng
chiến
Bác khuyên thanh niên về ý chí, nghị lực, sự
bền bỉ:
Không có việc gì khó
Chỉ sợ lòng không bền
Đào núi và lấp biển
Quyết chí ắt làm nên.
Bác chúc Tết nhân dân Tết Mậu Thân-
1968:
Năm qua thắng lợi vẻ vang
Năm nay tiền tuyến chắc càng thắng to
Vì độc lập,vì tự do
Đánh cho Mỹ cút, đánh cho Nguỵ nhào!
Tiến lên! Chiến sĩ đồng bào
Bắc Nam xum họp xuân nào vui hơn.
Trong "Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến"
(1946) Bác mở đầu bằng những lời rất giản
dị:
"Chúng ta đã nhân nhượng, nhưng càng
nhân nhượng thực dân Pháp càng lấn tới
Vì chúng quyết tâm xâm chiếm nước ta một
lần nữa."
Suy nghĩ trả lời, ghi bài
HS trả lời, ghi bài
->Có sức tập hợp, lôi cuốn, cảm hoá lòng người
Trang 10Bác có rất nhiều tác phẩm kiệt xuất nhưng
khi hướng tới nhân dân đa số còn ít chữ
nghĩa thì Bác viết rất dễ hiểu, rất giản dị
-> Nó biểu hiện đức tính khiêm tốn mà vĩ
đại của người
Hoạt động 4: Tổng kết:
- Mục tiêu: HS khái quát được giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
- Phương pháp: Sơ đồ tư duy
- Thời gian: (5 phút)
? Văn bản này cho em
hiểu biết thêm gì về Bác
? Em học tập được gì về
cách nghị luận của tác
giả?
Cho HS đọc ghi nhớ
(SGK/T55)
Đọc lại bài và trả lời
Suy nghĩ, trả lời
Đọc ghi nhớ
III Tổng kết
1 Nội dung
- Ca ngợi phẩm chất cao đẹp, đức tính giản dị của Bác Hồ
- Bài học về học tập và làm theo tấm gương của Bác
2 Nghệ thuật
- Luận cứ toàn diện
- Dẫn chứng phong phú, cụ thể, xác thực
- Giải thích, bình luận ngắn gọn, sâu sắc
- Tình cảm chân thành
Ghi nhớ (SGK)
4 Củng cố : (2p )
- GDKNS: Em học tập được gì về đức tính giản dị của Bác qua văn bản này ?
Trang 115 Hướng dẫn học bài: (2p) :
- Học thuộc ghi nhớ
- Chuẩn bị bài : Chuyển đổi câu chủ động thành câu bị động