sổ tay ngữ văn 6

Sử dụng có hiệu quảhình ảnh so sánh ẩn dụ.Qua đèo ngang TK 19 Bà Huyện Thanh Quan Vẻ đẹp cổ điển của bứctranh về đèo ngang và mộttâm sự yêu nớc qua lời thơtrang trọng, hoàn chỉnh của Tìn

vật và sự kiện có liên quan đến

lịch sử thời qua khứ, thờng có yếu

tố tởng tợng, kì ảo Thể hiện thái

độ và cách đánh giá của nhân dân

về sự kiện và nhân vật lịch sử

- Cổ tích: Kể về cuộc đời của một

số kiểu nhân vật quen thuộc (bất

hạnh, dũng sĩ, tài năng, thông minh

và ngốc nghếch là động vật…) Có

yếu tố hoang đờng, thể hiện niềm

ớc mơ, niềm tin chiến thắng…

- Ngụ ngôn: Mợn chuyện về vật, đồ

vật (hay chính con ngời) để nói

bóng, gió kín đáo chuyện về con

ngời để khuyên nhủ răn dạy một bài

học nào đó

- Truyện cời: Kể về những hiện tợng

đáng cời trong cuộc sống nhằm tạo

ra tiếng cời mua vui hay phê phán

những thói h tật xấu trong xã hội

- Con rồng cháu Tiên

- ếch ngồi đáy giếng

- Thầy bói xem voi

- Đeo nhạc cho mèo

- Chân, Tay, Tai, Mắt,Miệng

hợp lời và nhạc, diễn tả đời sống nội

tâm của con ngời

Những câu hát về tìnhcảm gia đình

Những câu hát về tìnhyêu quê hơng, đất nớc, conngời

Những câu hát than thân.Những câu hát châmbiếm

nhiên, lao động, xã hội…) đợc nhân

dân vận dụng vào đời sống, suy

nghĩ và lời ăn tiếng nói hàng ngày

Tục ngữ về thiên nhiên và lao động sản xuất

Tục ngữ về con ngời và xã

II/ văn học trung đại

Thể

loại Tên văn bản

Thời gian Tác giả

-Mợn chuyện loài vật để nóichuyện con ngời, đề cao ânnghĩa trong đạo làm ngời 6

Ca ngợi phẩm chất cao quý của vịthái y lệnh họ Phạm: Tài chữabệnh và lòng thơng yêu con ngời,không sợ uy quyền

Phò giá về

Trần Quang Khải

Ca ngợi chiến thắng Chơng

D-ơng, Hàm Tử và bài học vềThái Bình sẽ giữ cho đất nớcvạn cổ

Sự gắn bó với thiên nhiên vàcuộc sống của một vùng quêyên tĩnh mà không đìu hiu.Nghệ thuật tả cảnh tinh tế

Nỗi sầu của ngời vợ, tố cáochiến tranh phi nghĩa Cáchdùng điệp từ tài tình 7

Bánh trôi nớc Thế

kỷ 18 Hồ Xuân Hơng Chân trọng vẻ đẹp trongtrắng của ngời phụ nữ và 7

ngậm ngùi cho thân phậnmình Sử dụng có hiệu quảhình ảnh so sánh ẩn dụ.

Qua đèo

ngang TK 19

Bà Huyện Thanh Quan

Vẻ đẹp cổ điển của bứctranh về đèo ngang và mộttâm sự yêu nớc qua lời thơtrang trọng, hoàn chỉnh của

Tình cảm bạn bè chân thật,sâu sắc, hóm hỉnh và mộthình ảnh thơ giản dị, linhhoạt

- Cảnh đẹp ngày xuân cổ

điển và trong sáng

- Tâm trạng và nỗi nhớ củaThuý Kiều với lối dùng điệp từ

- Phê phán vạch trần bản chấtMã Giám Sinh và nỗi nhớ củanàng Kiều

- Kiều báo ân báo oán với giấcmơ thực hiện công lý qua

đoạn trích kết hợp miêu tả vớibình luận

- Vẻ đẹp của sức mạnh nhânnghĩa của ngời anh hùng quagiọng văn và cách biểu cảmcủa tác giả

- Nỗi thống khổ của ngời anhhùng gặp nạn và bản chất củabọn vô nhân đạo

9

Nghị

luận Chiếu dời đô 1010 Lý Công Uẩn

Lý do dời đô và nguyện vọnggiữa nớc muôn đời bền vững

và phồn thịnh Lập luận chặtchẽ

8

Hịch tớng sĩ

(trích)

Trớcnăm1285

Trần Quốc Tuấn

Trách nhiệm đối với đất nớc vàlời kêu gọi thống thiết đối vớitớng sĩ Lập luận chặt chẽ,luận cứ xác đáng, giàu sứcthuyết phục

Tự hào dân tộc Miền tinchiến thắng, luận cứ rõ ràng,

8

III/ Văn học hiện đại.

1925 Nguyễn ái Quốc

Đối lập hai nhân vật: Va-rengian trá, lố bịch; Phan BộiChâu - kiên cờng bất khuất.Giọng văn sắc sảo hómhỉnh…

Những cay đắng tủi nhục vàtình thơng yêu ngời mẹ củatác giả thời thơ ấu Nghệ thuậtmiêu tả diễn biến tâm lýnhân vật

6

Lão Hạc 1943 Nam Cao

Số phận đau thơng và vẻđẹptâm hồn của Lão Hạc, sự thôngcảm sâu sắc của tác giả Cáchmiêu tả tâm lý nhân vật vàcách kể chuyện hấp dẫn

8

Làng 1948 Kim Lân Tình yêu quê hơng đất nớc

cuả những ngời phải đi tản c.Tình huống chuyện độc đáohấp dẫn Nghệ thuật miêu tảtâm lý nhân vật

9

Những ngôi

sao xa xôi 1971 Lê Minh Khuê

Vẻ đẹp tâm hồn và tính cáchcủa những cô gái thanh niênxung phong trên đờng TrờngSơn Nghệ thuật kể chuyện tựnhiên, ngôn ngữ sinh động, trẻtrung; miêu tả tâm lý nhânvật

9

Vợt thác (trích

Quê nội) 1974 Quảng Võ

Vẻ đẹp thơ mộng, hùng vĩ củathiên nhiên và vẻ đẹp của sứcmạnh con ngời trớc thiên nhiên

Bức tranh cụ thể, sinh động

về thế giới loài chim ở một vùngquê Cách quan sát và miêu tảtinh tế

Bến quê 1985 Nguyễn Minh

Châu

Trân trọng những vẻ đẹp vàgiá trị bình dị, gần gũi củagia đình, quê hơng Tìnhhuống truyện, hình ảnh giàutính biểu tợng, tâm lý nhânvật

Thông cảm với những em bétrong gia đình bất hạnh.Nghệ thuật miêu tả nhân vật,

ra phần hạn chế của chínhmình Cách kể chuyện theongôi thứ nhất và miêu tả tinh

Thứ quà riêng biệt, nét đẹpvăn hóa Cảm giác tinh tế, nhẹ

Cây tre Việt

Qua hình ảnh ẩn dụ, ca ngợicây tre (con ngời Việt Nam)anh hùng trong lao động vàchiến đấu, thuỷ chung chịu

đựng gian khổ hi sinh…

6

Mùa Xuân của

tôi 1975Trớc Vũ Bằng

Nỗi nhớ Hà Nội da diết của ngời

xa quê - bộc lộ tình yêu quê

h-ơng đất nớc Tâm hồn tinh tếnhạy cảm và ngòi bút tài hoa

đạo nghĩa Cách cảm nhậntinh tế, ngôn ngữ giàu sứcbiểu cảm

Phong thái ung dung, khíphách kiên cờng của ngời chí

sĩ yêu nớc vợt lên cảnh tù ngục.Giọng thơ hào hùng có sức lôicuốn

8

Đập đá ở Côn

Lôn TK 20Đầu

Phan Chu Trinh

Hình tợng đẹp lẫm liệt, ngangtàng của ngời anh hùng cứu nớc

dù gặp gian nguy Bút pháp lãngmạn, giọng thơ hào hùng

8

Hai chữ nớc

Trần Tuấn Khải

Mợn câu chuyện lịch sử đểbộc lộ cảm xúc và khích lệlòng yêu nớc, ý chí cứu nớc của

đồng bào Thể thơ phù hợp,giọng thơ trữ tình thốngkhiết

Quê hơng 1939 Tế Hanh

Bức tranh tơi sáng, sinh động

về vùng quê Những con ngờilao động khoẻ mạnh đầy sứcsống Lời thơ bình dị, gợicảm, tha thiết

8

Khi con tu hú 1939 Tố Hữu Lòng yêu cuộc sống nỗi khao

khát tự do của ngời chiến sĩgiữa chốn lao tù Thể thơ lụcbát giản dị, thiết tha

8

Tức cảnh Pắc

Pó 1941 Hồ Chí Minh

Vẻ đẹp hùng vĩ của Pắc Pó,niềm tin sâu sắc của Bác vào

sự nghiệp cứu nớc Lời thơ giản

Tình yêu thiên nhiên tha thiếtgiữa chốn tù và lòng lạc quancách mạng Bài thơ sử dụngbiện pháp nhân hoá rất linhhoạt, tài tình

8

Đi đờng 1942-1943 Hồ Chí Minh Nỗi gian khổ khi bị giải đi vàvẻ đẹp thiên nhiên trên đờng

Lời thơ giản dị mà sâu sắc 8

Nhớ rừng (Thi

nhân Việt Nam) 1943 Thế Lữ

Mợn lời con hổ bị nhốt đểdiễn tả nỗi chán ghét thực tạitầm thờng, khao khát tự domãnh liệt Chất lãng mạn tràn

đầy cảm xúc trong bài thơ

8

ông đồ (thi

nhân Việt Nam) 1943 Vũ Đình Liên

Thơng cảm với ông đồ, với lớpngời "đang tàn tạ" Lời thơgiản dị mà sâu sắc, gợi cảm 8

Cảnh khuya 1948 Hồ Chí Minh Cảnh đẹp thiên nhiên, nỗi lovận nớc Hình ảnh thơ sinh

động, cách so sánh độc đáo 7

Rằm tháng

giêng 1948 Hồ Chí Minh

Cảnh đẹp đêm rằm thánggiêng ở Việt Bắc, cuộc sốngchiến đấu của Bác, niềm tinyêu cuộc sống Bút pháp cổ

điển và hiện đại

7

Đồng chí 1948 Chính Hữu

Tình đồng chí tạo nên sứcmạnh đoàn kết, thơng yêu,chiến đấu

Lời thơ giản dị, hình ảnhchân thực

9

Vẻ đẹp hồn nhiên của Lợmtrong việc tham gia chiến đấugiải phóng quê hơng Sự hysinh anh dũng của Lợm Thơ tự

Con cò 1962 Chế Lan Viên

Ca ngợi tình mẹ con và ýnghĩa lời ru đối với cuộc sốngcon ngời Vận dụng sáng tạo cadao, nhiều câu thơ đúc kếtnhững suy ngẫm sâu sắc

9

Bếp lửa 1963 Bằng Việt

Những kỷ niệm tuổi thơ vềngời Bà, bếp lửa và nỗi nhớ quêhơng da diết Giọng thơtruyền cảm da diết; hình ảnhthơ chân thực giàu sức biểucảm

9

Ma 1967 Trần Đăng

Khoa

Cảnh vật thiên nhiên trớc vàtrong cơn ma rào ở làng quêViệt Nam Thể thơ tự do, nhịpnhanh, mạnh óc quan sát tinhtế; ngôn ngữ phóng khoáng

6

Tiếng gà tra 1968 Quỳnh Xuân

Những kỷ niệm của ngời línhtrên đờng ra trận và sức mạnhchiến thắng kẻ thù Cách sửdụng điệp ngữ "tiếng gà tra"

Những gian khổ hy sinh vàniềm lạc quan của ngời lính lái

xe Lời thơ giản dị, tự nhiên dễ

đi vào lòng ngời

Điềm

Tình yêu con gắn với tình yêuquê hơng đất nớc và tinh thầnchiến đấu của ngời mẹ Tà -

Ôi Giọng thơ ngọt ngào trìumến, giàu nhạc tính

9

Mùa xuân nho

nhỏ 1980 Thanh Hải Tình yêu và gắn bó với mùaxuân, với thiên nhiên Tự

nguyện làm mùa xuân nhỏdâng hiến cho đời Thể thơ 5chữ quen thuộc, ngôn ngữgiàu sức truyền cảm

9

Nói với con

(Thơ Việt Nam)

1945-

1985 Y Phơng

Tình cảm gia đình ấm cúng,truyền thống cần cù, sức sốngmạnh mẽ của quê hơng, dântộc Từ ngữ, hình ảnh giàu sứcgợi cảm

9

Sang thu 1998 Thỉnh Hữu

Sự chuyển biến nhẹ nhàng từHạ sang Thu qua sự cảm nhậntinh tế, qua những hình ảnhgiàu sức biểu cảm

1925 Nguyễn ái Quốc

Tố cáo thực dân đã biến ngờinghèo ở các nớc thuộc địathành vật hy sinh cho các cuộcchiến tranh tàn khốc Lập luậnchặt chẽ, dẫn chứng xác thực

8

Tiếng nói của

văn nghệ 1948 Đình Thi Nguyễn

Văn nghệ là sợi dây đồng cảm

kỳ diệu Văn nghệ giúp con

ng-ời sống phong phú và tự hoànthiện nhân cách Bài văn cólập luận chặt chẽ, giàu hình

7

Sự giàu đẹp

của tiếng việt 1967 Thai Mai Đặng

Tự hào về sự giàu đẹp củatiếng việt trên nhiều phơngdiện, biểu hiện của sức sốngdân tộc Lập luận chặt chẽ, cósức thuyết phục cao

7

Đức tính giản

dị của Bác Hồ 1970 Văn Đồng Phạm

Giản dị là đức tính nổi bậtcủa Bác trong đời sống, trongcác bài viết Nhng có sự hàihoà với đời sống tinh thầnphong phú, cao đẹp Lời văntha thiết, có sức truyền cảm

7

ý nghĩa văn

chơng

NXBGD1998

Hoài Thanh

Nguồn gốc của văn chơng là

vị tha, văn chơng là hình ảnhcủa cuộc sống phong phú Lốivăn nghị luận chặt chẽ, có sứcthuyết phục

Chỗ mạnh và yếu của tuổi trẻViệt Nam Những yêu cầukhắc phục cái yếu để bớc vàothế kỷ mới Lời văn hùng hồn,thuyết phục

9

Kịch Bắc Sơn 1946 Nguyễn Huy

T-ởng

Phản ánh mâu thuẫn giữacách mạng và kẻ thù của cáchmạng; thể hiện diễn biến nộitâm nhân vật Thơm Nghệthuật thể hiện tình huống vàmâu thuẫn

9

Tôi và chúng

ta

NXBsânkhấu1999

Lu Quang Vũ

Quá trình đấu tranh củanhững ngời dám nghĩ dámlàm, có chí tuệ và bản lĩnh

để xoá bỏ cách nghĩ và cơchế lạc hậu đem hạnh phúccho mọi ngời Cách khai tháctình huống kịch

Quan niệm về công

lý xã hội, về mục

đích tài năng nghệthuật, ớc mơ khả

năng kỳ diệu

Trí tởng tợng phongphú, truyện kể hấp

Dângian(Nga)

đằm thắm bộc lộtính cách phóngkhoáng của nhà thơ

Từ ngữ giản dị, tinhluyện Cảm xúcchân thành

Tình cảm sâu sắc

mà chua sót củangời sống xa quêlâu ngày trongkhoảng khắc mới

về quê

Cảm xúc chânthành, hóm hỉnh;kết hợp với tự sự

Kết hợp trữ tình với

tự sự, nghị luận

7

7 Mây và sóng Thơ (ấn Độ)Ta-go

Ca ngợi tình mẫu tửthiêng liêng, bấtdiệt

Hình ảnh thiên nhiêngiàu ý nghĩa tợng tr-

ng Kết hợp biểu cảmvới kể chuyện

tr-Chọn tình huống tạotiếng cời sảng khoáichâm biếm sâu cay 8

An-xen(ĐanMạch)

đéc-Nỗi bất hạnh, cáichết đau khổ vàniềm tin yêu cuộcsống của cô bé bándiêm

Kể chuyện hấp dẫndan xen giữa hiệnthực và mộng tởng 8

van-tét(TâyBanNha)

Xéc-Sự tơng phảnvềnhiều mặt giữa 2nhân vật Đôn-ki-hô-

tê, Xan-chô-Phan-xaqua đó ngợi ca mặttốt, phê phán cái xấu

Nghệ thuật xâydựng nhân vật,nghệ thuật gây cời 8

Tình tiết hấp dẫnkết cấu đảo ngợctình huống 2 lần 8

1

3 Hai cây phong Truyện

tốp (C-rơ-giơ-xtan)

Ai-ma-Tình yêu quê hơng

và câu chuyện vềngời thầy vun trồngmơ ớc cho học sinh

Lối kể chuyện hấpdẫn lối miêu tả theophong cách hội hoạgây ấn tợng mạnh

1

4 Cố hơng Truyện

Lỗ Tấn(TrungQuốc)

Sự thay đổi củalàng quê, của nhânvật Nhuận Thổ ->

phê phán xã hộiphong kiến, đặtvấn đề cho nôngdân, cho xã hội

Lối tờng thuật hấpdẫn, kết hợp kể vàbình …ngôn ngữgiản dị giàu hình

1

5 đứa trẻ Những Truyện

ki(Nga)

Go-rơ-Tình bạn thânthiết giữa những

đứa trẻ (tác giả, 3

đứa trẻ con, 1 đạitá) sống thiếu tìnhthơng, bất chấp cảntrở của xã hội)

Lối kể chuyện giàuhình ảnh, đan xenchuyện đời thờng với

Đi-phô

(Anh) Cuộc sống khó khănvà tinh thần lạc

quan của nhân vật

Nghệ thuật kểchuyện hấp dẫn củanhân vật "tôi" tự

9

giữa vùng đảohoang xích đạotrên 10 năm trời

hoạ, kết hợp miêu tả

1

7 Xi-mông Bố của Truyện

Mô-pa-xăng(Pháp)

Nỗi tuyệt vọng củaXi-mông, tình cảmchân tình của ng-

ời mẹ (Blăng-sốt),

sự bao dung củaPhi-líp

Nghệ thuật miêu tảdiễn biến 3 nhânvật; kết hợp tự sự với

1

8 Con chó Bấc

Tríchtiểuthuyết

Lân

Đơn(Mĩ)

Tình cảm yêu

th-ơng của tác giả đốivới loài vật

Trí tởng tợng khi đisâu vào "thế giớitâm hồn" cuả chóBấc

9

1

9 yêu nớc Lòng Nghịluận

bua(Nga)

Ê-ren-Lòng yêu nớc bắt

đầu từ lòng yêunhà, yêu xóm làng,yêu miền quê…nhsuối chảy ra sông,sông đi ra bể…

Cảm xúc chânthành, mãnh liệt.Biện pháp so sánh

có sức thuyết phục 8

2

1 và cừu… Chó sói Nghịluận

Phông-ten

La-Nêu lên đặc trngcủa sáng tác nghệthuật làm đậm dấu

ấn, cách nhìn, cáchnghĩ riêng của nhàvăn

Nghệ thuật so sánh,nghệ thuật lập luậncủa nghị luận văn

Nghị luận và biểu

cảm

7 Cổng trờng

mở ra

Tình cảm thiêng liêng của cha

mẹ với con cái Vai trò của nhàtrờng đối với mỗi con ngời

Tự sự, miêu tả, thuyếtminh, nghị luận, biểu

cảm

Mẹ tôi Tình yêu thơng, kính trọng

cha mẹ là tình cảm thiêngliêng của con cái

Tự sự, miêu tả, nghịluận, biểu cảm

Cuộc chia tay

của những con

búp bê.

Tình cảm thân thiết của 2anh em và nỗi đau chua sótkhi ở trong hoàn cảnh gia

Vẻ đẹp của sinh hoạt văn hoá

và những con ngời tài hoa xứHuế

Thuyết minh, nghịluận, tự sự, biểu cảm

Đấu tranh cho

một thế giới

hoà bình

Nguy cơ chiến tranh hạt nhân

và trách nhiệm ngăn chặnchiến tranh vì hoà bình thếgiới

Nghị luận và biểu

cảm

Chơng trình văn học lớp 9VI./ thơ Việt Nam hiện đại

tt

Tên bài

t h

ơ

Tác giả sáng Năm

tác

Thể thơ Tóm tắt nội dung

đặc sắc nghệ thuật

2 thuyền Đoàn

đánh cá

Huy Cận 1958 chữ7

Vẻ đẹp tráng lệ, giàumàu sắc lãng mạn củathiên nhiên, vũ trụ vàcon ngời lao động mới

Từ ngữ giàu hình

ảnh, sử dụng cácbiện pháp ẩn dụ,nhân hoá

3 Con cò

Chế Lan Viên 1962

Tựdo

Ca ngợi tình mẹ và ýnghĩa lời ru đối vớicuộc sống con ngời

Vận dụng sáng tạo

ca dao Biện pháp

ẩn dụ, triết lísâu sắc

4 Bếp lửa Bằng

Việt 1963 chữ7 Tình cảm bà cháu vàhình ảnh ngời bà giàu Hồi tởng kết hợpvới cảm xúc, tự sự,

và 8chữ tình thơng, giàu đứchy sinh bình luận.

Tựdo

Vẻ đẹp hiên ngang,dũng cảm của ngời línhlái xe Trờng Sơn

Ngôn ngữ bình

dị, giọng điệu vàhình ảnh thơ

Tình yêu thơng con và

ớc vọng của ngời mẹdân tộc Tà ôi trongcuộc kháng chiến chốngMĩ

Giọng thơ thathiết, hình ảnhgiản dị, gần gũi

7 lăng Bác Viếng Phơng Viễn 1976

7chữ

và 8chữ

Lòng thành kính và niềmxúc động sâu sắc đốivới Bác khi vào thăm lăngBác

Giọng điệu trangtrọng, thiết tha, sửdụng nhiêu ẩn dụgợi cảm

8 trăng ánh Nguyễ n Duy 1978 chữ5

Gợi nhớ những năm thánggian khổ của ngời lính,nhắn nhở thái độ sống

"Uống nớc nhớ nguồn"

Giọng tâm tình,hồn nhiên Hình

ảnh gợi cảm

9 Nói với con Y Ph- ơng 1975Sau chữ5

Tình cảm gia đình

ấm cúng, truyền thốngcần cù, sức mạnh mẽ củaquê hơng và dân tộc,

sự gắn bó với truyềnthống

Từ ngữ, hình ảnhgiàu sức gợi cảm

Cảm xúc trớc mùa xuâncủa thiên nhiên, vũ trụ vàkhát vọng làm mùa xuânnho nhỏ dâng hiến cho

đời

Hình ảnh đẹp,gợi cảm, so sánh

và ẩn dụ sáng tạo.Gần gũi dân ca

1

1 Sang thu Thỉnh Hữu 1998 chữ5

Những cảm nhận tinh tếcủa tác giả về sự chuyểnbiến nhẹ nhàng của thiênnhiên từ cuối hạ sang thu

Hình ảnh thơgiàu sức gợi cảm

VII/ Truyện Việt Nam hiện đại

tt Tên tác phẩm Tác giả Nớc

Năm s

á n g t

á c

Tóm tắt nội dung

Lân NamViệt 1948 Qua tâm trạng đau sót, tủi hổ của ôngHai ở nơi tản c khi nghe tin đồn làng

mình theo giặc, truyện thể hiện tình