BÀI GIẢNG MÔ VÀ BIỂU MÔ

• TB là đơn vị sống cơ bản nằm trong chất gian bào với 2 phạm trù tồn tại cơ bản: cấu tạo + chức năng.. • Mô là 1 hệ thống các TB và chất gian bào có cùng nguồn gốc, cấu tạo và chức nă

MÔ VÀ BIỂU MÔ

BS Trần Kim

Thương

I MÔ HỌC (HISTOLOGY) LÀ GÌ?

• KH ng/cứu về mô: đại thể, vi thể, siêu vi thể và phân tử.

• Cơ thể là 1 khối thống nhất, toàn vẹn.

• TB là đơn vị sống cơ bản nằm trong chất gian bào với 2 phạm trù tồn tại cơ bản:

cấu tạo + chức năng.

• Mô là 1 hệ thống các TB và chất gian

bào có cùng nguồn gốc, cấu tạo và chức năng Chúng được hình thành trong quá trình tiến hóa sinh học và xuất hiện ở 1

Người có 05 loại mô chính:

1 Biểu mô: Bmô phủ + Bmô tuyến

đó trong điều kiện bình thường.

- Giải thích sự liên quan cấu tạo và chức năng trong từng mô và cơ quan.

- Chẩn đoán được các mô, các cơ quan = KHV trong 1 thời gian nhất định.

- Biết cấu tạo mô học bình thường

BIỂU MÔ

MỤC TIÊU:

- Nắm được 05 đặc điểm cấu tạo của

Bmô.

- Phân biệt được các cấu trúc liên kết.

- Phân biệt được BM phủ và BM tuyến

- Mô tả được các kiểu chế tiết.

- Phân biệt được 02 loại tuyến: nội tiết

và ngoại tiết.

NỘI DUNG:

I ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA BIỂU MÔ: - Các TB đứng sát nhau.

- Có 02 loại: + Biểu mô phủ.

+ Biểu mô tuyến.

- Nguồn gốc: nội, trung và ngoại bì phôi.

- CN: B/vệ, hấp thu, tái hấp thu & chế tiết.

Đặc điểm cấu tạo biểu mô:

3 Biểu mô có tính phân cực

4 Trong biểu mô không có mạch máu.

5 Phần lớn có khả năng tái tạo

mạnh (đặc biệt là biểu mô phủ).

II TB BIỂU MÔ PHỦ:

Cấu tạo giống TB động vật nhưng

khác là:

- Vi nhung mao: là nhánh bào tương

ở cực ngọn đội màng TB lên.

- Lông chuyển: có ở cực ngọn của

biểu mô đường hô hấp

- Nếp gấp đáy: là màng bào tương ở

Sơ đồ cấu tạo biểu mô

phủ

Vi nhung mao

III SỰ LIÊN KẾT GIỮA CÁC TB:

- Chất gắn: ở khoảng gian bào, kết dính TB.

- Khớp mộng: là cấu trúc lồi lõm của TB

khớp vào nhau.

- Liên kết vòng bịt: ở cực ngọn / TB.

- Thể liên kết vòng: ở cực ngọn / TB.

- Thể liên kết: điển hình, thường gặp Siêu sợi trương lực xuyên màng bào tương, đan vào nhau ở khoảng

gian bào.

- Liên kết khe: ở tất cả các mô Trên màng TB có những phức hợp protein đặc biệt tạo nên những khe thông có thể đóng mở được.

Sơ đồ cấu tạo TB biểu mô

IV PHÂN LOẠI:

Kết hợp lại

1 Biểu mô lát đơn.

2 Biểu mô vuông đơn.

3 Biểu mô trụ đơn.

a Biểu mô lát đơn:

• Lá thành, lá tạng/ PMạc.

• Mặt trong m/máu.

• Tiểu cầu thận…

Biểu mô lát đơn ở tiểu cầu thận

Biểu mô lát đơn lợp mặt trong mạch

máu

b Biểu mô lát tầng:

• Sừng hoá: Da

• Không sừng hoá: Thực quản

Biểu mô lát tầng không sừng hoá/ thực quản

Biểu mô lát tầng không sừng hoá/ thực quản

Biểu mô lát tầng sừng hoá/ da

Biểu mô lát tầng sừng hoá/ da

c Biểu mô vuông đơn: Buồng

trứng, ống thẳng, góp/thận

d Biểu mô vuông tầng: nang

trứng thứ cấp, ống bài xuất/da.

Biểu mô vuông đơn/ ống thẳng, ống góp/

thận.

e Biểu mô trụ đơn:

Ống thẳng, ống góp, dạ dày, ruột.

f Biểu mô trụ tầng:

Biểu mô trụ đơn/ ống thẳng, ống góp/

thận.

Biểu mô trụ giả tầng có lông

chuyển

BM trụ giả tầng có LC

2 Biểu mô tuyến:

• Gồm các TB có nhiệm vụ tổng hợp và bài xuất các sản phẩm đặc hiệu, chất tiết.

a Phân loại các tuyến:

- Tuyến ngoại tiết:

+ Chất tiết đổ vào các khoang thiên

nhiên hoặc đổ lên bề mặt của da + Cấu tạo: TB chế tiết + bài xuất.

- Tuyến nội tiết:

+ Tiết ra các chất đặc hiệu

(Hormon) và ngấm vào máu.

+ Cấu tạo: TB chế tiết + m/mạch + Cận tiết (Paracrine) và tự tiết (Autocrine) cũng được coi là

nội tiết Các TB đứng rãi rác hệ nội tiết phân tán.

Sơ đồ cho thấy sự khác nhau của tuyến ngoại tiết và tuyến nội tiết.

b Các kiểu chế tiết: (3 kiểu) - Kiểu Toàn vẹn: (xuất bào)

+ Chất tiết là khối phân tử nhỏ.

+ TB không thay đổi cấu trúc.

Tuyến nội tiết chỉ tiết: kiểu toàn vẹn.

Tuyến ngoại tiết có thể chế tiết 03 kiểu:

- Toàn vẹn: Tuyến tụy và TNBọt.

- Bán huỷ: Tuyến vú.

Toàn vẹn Bán huỷ Toàn

huỷ

c Các pha chế tiết:

- Pha 1: TB chế tiết nhận chất / máu.

- Pha 2: Tổng hợp các chất, chuẩn bị tiết.

- Pha 3: Chất tiết được tiết ra khỏi TB.

- Pha 4: Phục hồi trạng thái ban đầu.

V PHÂN LOẠI CÁC TUYẾN NGOẠI TIẾT:

1. Tuyến ống:

Phần chế tiết phần bài xuất tạo thành ống

- Ống đơn thẳng: (tuyến Lieberkuhn).

- Ống đơn cong queo: (tuyến mồ hôi).

- Ống chia nhánh thẳng: (tuyến đáy vị).

- Ống chia nhánh cong queo: (môn vị).

2 Tuyến túi: Phần chế tiết phình ra tạo thành nang tuyến, phần bài xuất tạo thành ống.

- Tuyến túi đơn: (tuyến bã).

- Tuyến túi phức tạp = chùm nho:

phân kiểu cành cây (tuyến vú, tuyến nước bọt).

3 Tuyến ống túi: Là tuyến ống nhưng

VI PHÂN LOẠI TUYẾN NỘI

Tuyến túi - Tuyến lưới - Tuyến tản

•