Trọng Miên: “Thơ đối với HMT là tiếng kêu rên thảm thiết của một linh hồn thơng nhớ cảnh chiêm bao, ớc ao trở lại cõi trời là nơi đã sống ngàn kiếp vô thuỷ vô chung với những hạnh phúc b
Trang 1đây thôn vĩ giạ
Hàn Mặc Tử
I Giới thiệu chung về Tác giả - Tác phẩm
1 Tác giả:
- Tên thật là Nguyễn Trọng Trí – tên thánh là Pierre sau là Fracois, sinh tại
Mĩ Lệ (Đồng Hới) Quảng Bình Sau này ông lấy rất nhiều bút danh khác nh Lệ Thanh (Lệ mĩ + Thanh Tân), Hàn Mặc Tử (anh hàng bút mực), Hàn Mạc Tử (bức rèm lạnh)
…
- Thi sĩ Hàn Mặc Tử có đời riêng thật bất hạnh Ông bị một căn bệnh hiểm (bệnh phong) nên chỉ mới 28 tuổi đã lìa bỏ cõi đời Tuy nhiên ngời ta đã cho rằng thi
sĩ ra đời với một sứ mạng thiêng liêng Ngời luôn luôn có một định mệnh tàn khốc theo riết bên mình, nhng lại tạo ra những tác phẩm lu danh muôn đời, bằng máu Cuộc đời HMT là một bài thơ ghê gớm rùng rợn có một không hai trong những thi sĩ
đông tây
- Về vị trí và phong cách: Trong phong trào thơ Mới, HMT đợc xem là thi sĩ
bất hạnh nhất, lạ nhất, phức tạp nhất và có lẽ cũng bí ẩn nhất Ngời ta đã dùng nhiều ngôn từ khác nhau để đặt tên cho thơ Hàn, nào thơ điên, thơ tợng trng, kì dị Nhng cuối cùng ngời ta thấy tiện nhất là xếp vào loại các siêu: nào siêu thực, siêu thoát, siêu thức… Nhìn chung, Hàn Mạc Tử đợc đông đảo bạn đọc đánh giá là một hồn thơ
dị thờng Thi sĩ xuất hiện vào cái lúc mà phong trào thơ Mới đã bắt đầu khủng hoảng Chính ông đã cùng với Chế Lan Viên lập ra 1 trờng phái riêng - trờng phái
“thơ Điên” Ngay tên các tập thơ của ông cũng đã điên loạn dị thờng rồi: "Gái quê",
"Mật đắng", "Máu cuồng", "Hồn điên"
Nói thơ HMT hoàn toàn là thơ điên không đúng Thế giới thơ của Hàn Mạc Tử dạt về hai cực: hoặc là cái thế giới tâm linh điên loạn hoặc là cái thế giới của chúa trong sáng thuần khiết Nói chung những ngời đọc mà đem cái thớc đo bình thờng
của họ để đo cái dị thờng của Hàn Mạc Tử thì sẽ không thể hiểu hoặc sẽ chê thơ ông Nhng ngợc lại ai hiểu đợc cái nguồn thơ tân kỳ làm bằng máu lệ của HMT thì lại mê
Trang 2thơ ông Sự khen chê đối với thơ Hàn Mạc Tử vì thế rất phân tán Ngời khen thì khen hết lời, mà ngời chê thì chê thậm tệ Chẳng hạn:
Chế Lan Viên quả quyết: "Mai đây những gì là mực thớc của hôm nay sẽ tan biến hết Chỉ còn lại một chút gì đáng kể của ngày hôm nay đó là Hàn Mạc Tử"
Trọng Miên: “Thơ đối với HMT là tiếng kêu rên thảm thiết của một linh hồn thơng nhớ cảnh chiêm bao, ớc ao trở lại cõi trời là nơi đã sống ngàn kiếp vô thuỷ vô chung với những hạnh phúc bất tuyệt, là sự ham muốn vô biên những nguồn khoái lạc trong trắng của cõi trời cách biệt”
Trần Tái Phùng: “Trong thơ chàng, một sự khoái lạc tuyệt đích cao quý, một cuộc viễn du ngang qua bên cạnh các vì hành tinh trên thợng tầng không khí và một mối hân hoan vô lợng khi đợc xum vầy cùng muôn vì á thánh”
Trong khi đó ngời chê thì: “HMT thơ với thẩn gì? Toàn nói nhảm”, hoặc: "Thơ gì mà khúc mắc thế Mình tởng có ý nghĩa khuất khúc, cứ đọc đi đọc lại hoài, mãi mới biết nó lừa mình" Hoặc: "Đừng tởng điên mà dễ đâu Nếu không biết cách điên
là thì tốt hơn hết là hãy yên lặng mà sống” (Xuân Diệu)
- Biểu hiện: Thi sĩ có cách cảm nhận cuộc sống chẳng giống ai Đối với các
thi sĩ khác thì 1 áng mây soi mình dới mặt nớc sông phẳng lặng là một hình ảnh đẹp
đến thơ mông nhng đối với Hàn Mạc Tử thì:
- " Mây chết đuối ở nơi vắng lặng Trôi không về mãi tận cuối trời xa "
Trăng trong thơ ông có thể hoá ngời:
- "Trăng nằm sõng soài trên cành liễu Đợi gió đông về để lả lơi "…
Ô kìa, bóng nguyệt trần truồng tắm
Lộ cái khuôn vàng dới đáy khe…
Ngời có thể ăn trăng:
Một miệng ta trăng là trăng!
Nói nh Hoài Thanh: “Trăng ở đây cũng ghen, cũng giận, cũng cay nghiệt, cũng trơ tráo và cũng náo nức dục tình”
Trừ một vài bài thơ ông viết thời kỳ cha bị mắc bệnh là còn giữ đợc vẻ trong sáng nh ( Mùa xuân chín, Đây thôn Vĩ Dạ) còn phần lớn thơ Hàn Mạc Tử đều rất khó
Trang 3đọc Rất nhiều ngời cảm thấy, HMT là nhà thơ VN đầu tiên biết nghe ngóng những lời âm thầm của tạo vật Thi sĩ đã đa chúng ta vào một thế giới hão huyền đầy trăng,
đầy mộng, chốn “vờn mơ, bến tình” mà ngời say sa đi trong Mơ ớc, trong Huyền diệu, trong sáng và vợt hẳn ra ngoài H linh Về điều này Hoài Thanh Hoài Chân… từng nhận xét: “ngay cái ý muốn mợn lời thơ để tả tâm sự mình cũng trở nên điên cuồng và đau đớn dị thờng”
- Những mối tình HMT:
Trớc khi phân tích 1 tác phẩm cụ thể, cần hiểu thêm một chút những mối tình HMT: Chỉ với 28 tuổi xuân HMT đã trải qua 6 mối tình
- Mối tình đầu với tiểu thơ Hoàng Thị Kim Cúc: Hồi Hàn mạc Tử làm ở sở đạc điền (đo
ruộng ) tại Quy Nhơn có quen một ngời con gái em ruột ngời bạn thân Ngời con gái ấy có cái tên rất đẹp Hoàng Thị Kim Cúc nhng Hàn Mạc Tử chỉ gọi là Hoàng Cúc thôi Ông nặng lòng yêu ngời con gái ấy nhng đấy chỉ là mối tính đơn phơng, tuyệt vọng Hàn Mạc Tử yêu mà không giám nói cho mãi đến khi ông bị trọng bệnh phải vào điều trị tại trại phong Tuy Hoà vẫn mang theo mối tình ấy nhng càng tuyệt vọng hơn Sau này tìm hiểu về mối tình Hoàng Cúc, rất nhiều ngời cảm thấy oan ức tội nghiệp cho bà vì trong 6 xuân nữ đợc HMT yêu, chỉ riêng có Hoàng Cúc là không yêu ai cả, không lập gia đình và trở thành c sĩ với pháp danh Tâm Chánh Đến 3/2/1989 bà mất tại Huế và đám tang của bà đợc xem là đám tang lớn nhất tại Huế Về Hoàng Cúc HMT đã viết khá nhiều thơ: Vịnh hoa cúc, Hồn cúc, Trồng hoa cúc, Em lấy chồng
Thu về nhuộm thắm nét hoàng hoa Sỡng đẫm trăng lồng bóng thớt tha
Vẻ mặt khác chi ngời quốc sắc Trong đời tri kỉ chỉ riêng ta
(Vịnh hoa cúc)
Bấy lâu sát ngõ chẳng ngăn tờng Không dám sờ tay sợ lấm hơng Xiêm áo hôm nay tề chỉnh quá, Dám ôm hồn cúc ở trong sơng
(Hồn cúc)
Trang 4Ngày mai tôi bỏ làm thi sĩ
Em lấy chồng rồi hết ớc mơ
Tôi sẽ đi tìm mỏ đá trắng Ngồi lên để thả cái hồn thơ
(Em lấy chồng)
- Mối tình thơ mộng thứ 2 ở Phan Thiết với Mộng Cầm: HMT quen từ năm
1933 qua những bài ở trang văn chơng các báo Công luận, Sài gòn mà ông phụ trách Mộng Cầm là cháu gọi Bích Khê là cậu Bích Khê đã khéo léo sắp xếp cho đôi trai gái ấy gặp nhau và suốt hai năm liền đôi trai gái ấy hẹn hò đ… a đón nhau Nhng mối tình thơ mộng ấy đã chấm dứt từ giữa năm 1936 khi HMT biết mình bị mang bệnh phong trở về Quy Nhơn để chữa trị Nh để an ủi HMT trớc khi đi lấy chồng Mộng Cầm còn đến thăm HMT HMT đau đớn viết mấy câu:
Nghệ hỡi Nghệ, muôn năm sầu thảm Nhớ thơng còn một nắm xơng thôi
(Muôn năm sầu thảm)
- Ngời yêu say đắm HMT thứ 3, mối tình nhiều huyền thoại và đầy lãng mạn là với Lê Thị Ngọc Mai (Mai Đình nữ sĩ) tại Quy Nhơn thời gian HMT bị bệnh Vào năm 1938 có một
ngời con gái đã đem tặng Hàn một món tiền Hàn không nhận, nhng nàng nhất định không nghe, còn tuyên bố hàn nh là chồng chính thức, nàng bớc vào đời Hàn nh một ngời vợ rồi nàng cất va
ly xuống bếp làm cơm Bà Mai là một ngời có học vấn cao chỉ có điều bị cha mẹ ép gả ngời không a nên quyết tâm đến với Hàn, nhng vì Hàn bệnh nên không cho gặp Và mối tình ấy sau này trở thành tình xớng hoạ Và chúng ta sẽ càng kinh ngạc hơn khi biết rằng, hiện nay dù đã là
bà nội, bà ngoại, sống rất hạnh phúc bên ngời chồng biết cảm thông cùng các con trai con gái đều
có vị trí trong xã hội , nhng ngời nữ sĩ này vẫn một lòng quý trọng ngời xa Đến nay bà vẫn có bàn thờ HMT và Hoàng Cúc với đèn hơng hoa quả trang nghiêm Thuở sinh tiền, HMT đã đánh giá bà nh sau:
Quý nh vàng, trọng nh ngọc trên đời Mai, Mai, Mai là nguyệt Nga tái thế
(Thắm thiết)
- Ngời yêu thoáng hơng thứ 4 là Ngọc S ơng nữ sĩ (chị gái Bích Khê): Bà là
ng-ời hoạt động CM thng-ời Pháp thuộc Về mối tình với HMT thực tế 2 ngng-ời cha hề gặp
Trang 5mặt (tuy Ngọc Sơng là dì ruột Mộng Cầm, là bạn Mai Đình) Để an ủi HMT trong lúc bệnh hoàn lại bị tình phụ, Bích Khê đi Quy Nhơn thăm bạn và tặng bạn tấm hình chụp chung với chị Ngọc Sơng lúc ấy đang tuổi thanh xuân đẹp đẽ HMT vì quá đau khổ vì Mộng Cầm theo chồng, nên trong những phút mộng tởng đã viết những vần thơ về chị Ngọc Sơng Tuy nhiên Ngọc Sơng không đợc nhận những vần thơ ấy Cho đến khi Hàn và Bích Khê chết, soạn lại di cảo của em, Ngọc Sơng mới thấy thơ HMT và mới biết chắc chắn HMT có làm thơ yêu mình Tấm thiệp mừng đám cới ngọc Sơng, HMT đã viết bài thơ
“Lại ngời yêu đi lấy chồng”:
Ta đề chữ Ngọc trên tàu lá
Sơng ở Cung Thiềm gió chẳng thôi
- Mối tình thứ 5 là với một xuân nữ đất Thần Kinh tên là Thanh Huy (chị ruột
của vợ Trần Thanh Địch): Bà này cũng đợc xui viết th cho HMT khi ông đang bị bệnh, nhng sau HMT viết th trả lời bà ta hoảng không dám viết nữa:
Thanh Huy hỡi nàng không là châu báu
Cớ làm sao phớc lộc chảy ra thơ
Ta đã nuốt và hình nh đã cắn Cả lời thơ cho vãi máu nàng ra
- Mối tình cuối cùng là ngời kiều nữ khuê các Trần Thị Thơng thơng: Đây
cũng là một mối tình đơn phơng qua th từ của HMT vì lúc này Thơng còn quá nhỏ tuổi:
Bây giờ đây khóc than niềm ly hận Hỡi Thơng Thơng ngời ngọc của lòng anh
2 Tác phẩm:
a) Hoàn cảnh sáng tác:
Khi ông bị trọng bệnh phải vào điều trị tại trại phong Tuy Hoà vẫn mang theo mối tình ấy nhng càng tuyệt vọng hơn Biết đợc điều này nên ngời bạn thân đã khuyên em viết th cho ông mấy lời thăm hỏi ít lâu sau Hàn Mạc Tử nhận đợc một tấm bu ảnh, phía trớc chụp cảnh đẹp thôn Vĩ còn phía sau là mấy lời thăm hỏi cũng rất chung chung Hàn Mạc Tử đã viết bài thơ đây thôn Vĩ Dạ và gửi cho Hoàng Cúc
nh một lá th phúc đáp
Trang 6Chính vì bài thơ này ra đời trong một hoàn cảnh rất đặc biệt nh thế cho nên việc cảm thụ nó cũng khá phức tạp Ta không thể tìm đợc tính liên tục của thời gian
và tính duy nhất của không gian trong tác phẩm này Chính vì thế mà lau nay những cuộc thảo luận rất sôi nổi về nội dung và bố cục của bài thơ vẫn liên tiếp nổ ra
+ Có ý kiến cho rằng: nói gì thì nói, đây vẫn là một bài thơ tả cảnh
+ ý kiến khác lại cho rằng nếu gắn vào hoàn cảnh ra đời của nó thì bài thơ lại
có vẻ nh là 1 bài thơ bộc lộ tình yêu một cách kín đáo
+ Tứ thơ cơ bản đích thực của ĐTVD phải chăng là nỗi niềm âu lo hạnh phúc, trong khát vọng cái đẹp hoá giải trạng huống đau thơng
+ Nói đây là bài thơ tả cảnh không hoàn toàn đúng Thực ra ông không tả cảnh,
mà chỉ nói vài ấn tợng của cảnh còn lu trong tâm trí, cho nên cảnh tuy ít nét nhng gợi nhớ rất lâu, nh một sự chọn lọc của tiềm thức Bởi trong tiềm thức thì cái gì đáng quên thì đã quên rồi không đáng nói nữa
Ngời xa khi nói về thơ ca thờng cho thơ nh là tiếng nói của nỗi lòng Lê Quý Đôn cũng đã khẳng định thơ khởi phát từ lòng ngời mà lòng ngời thì lại rất khó nắm bắt bởi thế đọc thơ nhiều thì chúng ta có thể hiểu đợc nhng cũng rất nhiều khi chúng ta chỉ có thể cảm đợc chứ không thể hiẻu đợc Đọc bài thơ Đây thôn Vĩ Giạ của HMT chúng ta cảm nhận đợc ở đây một ngời yêu tha thiết đối với cảnh vật xứ Huế nhng ở trong tâm trạng của tác giả vẫn có một cái gì đó nh hẫng hụt nh mong chờ một tình yêu thầm kín nhng chẳng bao giờ có đợc Bố cục của bài thơ nhìn về bề ngoài có vẻ rất rời rạc,rất phân tán nhng vẫn có một cái gì đó rất chặt chẽ, rất nhất quán và phải chăng cái điều làm nên sự nhất quán ấy cũng giống nh sự nhất quán của hai trạng thái cảm súc trái ngợc nhau, vừa yêu đời tha thiết lại vừa nh chán chờng hoài nghi
Bài thơ bao gồm ba khổ thơ miêu tả những vẻ đẹp khác nhau của xứ Huế ở những không gian thời gian khác nhau Khổ 1 tả cảnh đẹp thôn Vĩ vào 1 buổi sớm khi nắng vừa lên Khổ 2 lại có vẻ nh không phải là cảnh thực nữa mà hình nh nó là một bức tranh tâm cảnh tâm cảnh ấy là ánh trăng mênh mang với một con thuyền nhỏ nhoi đơn độc Khổ thơ cuối lại trở về với vẻ đẹp những cô gái Huế
b Phân tích:
Mở bài:
Trang 7- Khái quát ngắn gọn tác giả sau đó đi vào tác phẩm
Hàn Mạc Tử là nhà thơ nổi tiếng của phong trào thơ Mới Thi sĩ có đời thơ không dài, nhng đã để lại một di sản rất có giá trị vợt lên trên sự băng hoại của thời gian Tuy là một hồn thơ mãnh liệt nhng luôn quằn quại đau thơng Dờng nh ở tác giả này luôn có sự vật lộn giằng xé giữa thể xác và linh hồn Linh hồn thì khao khát vơn tới cõi siêu thoát, tinh khiết còn thể xác thì lại gắn bó tha thiết với cuộc đời trần thế mà tác giả hằng yêu mến, chính vì vậy mà thơ Hàn Mạc Tử toả ra làm hai nhánh Có những vần thơ quằn quại
đau thơng đến kinh dị nhng cũng có những vần thơ thanh thoát tinh khiết đến lạ lùng ở
điểm giao thoa ấy thơ Hàn Mạc Tử có những bài, những câu hay đến tuyệt diệu Đây thôn
Vĩ Giạ là một bài nh thế
- Khổ 1:
Sao anh không về chơi thôn Vĩ Nhìn nắng hàng cau nắng mới lên Vờn ai mớt quá xanh nh ngọc Lá trúc che ngang mặt chữ điền
- Bài thơ mở đầu bằng một câu thơ hết sức đa dạng về sắc thái giọng điệu "Sao anh không về chơi thôn Vĩ?" Một câu hỏi? Một lời trách móc? một lời gợi ý mời mọc? hay lời tự vấn, thầm hỏi, nhắc nhở mình về kỷ niệm cũ?
- Câu thơ hiểu theo cách nào cũng có phần hợp lý Tuy nhiên có lẽ nên hiểu câu thơ mở đầu này chỉ nh là một lời dẫn dắt để ngời đọc có thể đến với vẻ đẹp của thôn Vĩ một cách tự nhiên
Nh đã nói ở trên 3 khổ của bài thơ Đây thôn Vĩ Giạ đều tập trung miêu tả vẻ
đẹp của xứ Huế ở những không gian thời gian khác nhau
Khổ 1 tả vẻ đẹp thôn Vĩ vào một buổi sớm Câu thơ thứ hai cho ta biết điều ấy
Cái khéo của tác giả ở câu thơ này là đã tả nắng sớm một cách rất tinh tế
Một câu thơ bẩy chữ có hai chữ "nắng" lại đợc ngắt nhịp 4/3 Điều ấy đã tạo
đ-ợc một cảm giác rất rõ rệt về sự chuyển động của nắng Tuy nhiên cái tinh tế nhất ở câu 2 này lại ở cái cách tả nắng sớm thông qua hàng cau Bởi vào những buổi sáng sớm ánh nắng bao giờ cũng chiếu từ trên ngọn cau để rồi khi mặt trời lên cao dần thì bóng nắng ấy cứ lùi dần về phía gốc cau Điều này khiến cho ngời ta có cảm giác nh
Trang 8hàng cau cứ vơn lên thành thử ra tả cau lên mà hoá ra lại nói đợc nắng lên Hay nói một cách khác chính nhờ nắng hàng cau , mà cái cảm giác nắng lên nên rõ rệt Còn hàng cau thì đợc hình dung nh những chiếc thớc dựng lên thẳng đứng trong vờn
để đo mực nắng
Nh trên đã nói, thân cau chia thành các đốt đều đặn khác nào nh một cây thớc
mà thiên nhiên dựng sẵn trong vờn để đo mực nắng Nắng mai rót vào vờn cứ đầy dần lên theo từng đốt từng đốt Đến khi tràn đầy thì nó biến cả khu vờn xanh thành một viên ngọc lớn Ngời ta bảo rằng "thi trung hữu họa " Điều ấy quả thật rất đúng với khổ này Bức tranh thôn vĩ đợc Hàn Mạc Tử khắc họa với hai gam màu chủ đạo Không gian phía trên bức tranh là màu vàng óng ánh của nắng sớm Còn choán hầu hết không gian phía dới của bức tranh là màu xanh ở đây, chỉ một câu thơ thôi mà Hàn Mạc Tử đã tả đợc hai màu xanh với những sắc thái rất khác nhau Màu xanh
m-ớt, màu xanh của sự mợt mà tơi tốt và màu xanh tơi non nh ngọc Câu thơ có vẻ đẹp long lanh vì có chữ “mớt”, màu xanh mớt hay vì đợc sánh với “ngọc”
Quả là hai chữ ấy đã có tác động ngay đến cảm súc của ngời đọc Chữ “mớt” toát lên vẻ mợt mà, óng ả đầy xuân sắc, còn “ngọc” là tinh thể trong suốt nên vừa có màu vừa có ánh Nh vậy câu thơ không chỉ tả đựơc cái sắc xanh của lá mà còn tả đợc cái độ mợt mà tơi tốt khiến cho ta có cảm giác nh dới ánh nắng sớm cái không gian
ấy nh sáng bóng lên Đặc biệt từ phiếm chỉ "vờn ai" đặt ở đầu câu nh nhân rộng thêm cái không gian thời gian ở thôn Vĩ Hình nh ở thôn Vĩ - vờn nhà ai cũng tơi tốt (có ngời cho chữ “ai” ở đây chuyển tải một cảm giác xe xót, cảm giác về thực tại xa vời, hiện tại ngắn ngủi và cả sự tồn tại mong manh Tất cả đẹp đẽ, lộng lẫy thế mà đã ở
ngoài tầm tay, đã thuộc về ngoài kia, thuộc về thế giới của những ai đó, xa vời mông
lung nhoà nhạt ) Trong câu thơ này cũng cần chú ý thêm chữ “quá” với hiệu quả nghệ thuật riêng của nó Cũng là một từ chỉ mức độ, nhng nó lại mang lại cho câu thơ
âm hởng của một tiếng kêu ngỡ ngàng, nh chợt nhận ra vẻ đẹp bất ngờ của khu vờn,
mà có lẽ khoảnh khắc trớc cha nhận thấy
Sau khi đã khắc hoạ cảnh ở thôn Vĩ ở câu 2, câu 3 nh để tạo ra cái nền, đến câu kết trên cái nền ấy HMT mới khắc hoạ vẻ đẹp của con ngời thôn Vĩ Câu thơ “lá trúc che ngang mặt chữ điền” là một câu gây nhiều tranh luận
Trang 9Lối tạo hình của nó là cách điệu hay tả thực? Mặt chữ điền là mặt phụ nữ hay mặt đàn ông?
Có lẽ câu hỏi quan trọng ở đây không phải là mặt đàn ông hay đàn bà mà là
mặt ngời thôn Vĩ hay mặt ngời trở về thôn Vĩ?
Xét cú pháp riêng của câu thơ ta có quyền hiểu cả hai cách Nếu là ngời thôn
Vĩ (chủ nhân của khu vờn) thì hẳn là gơng mặt phụ nữ vì một ngời đàn ông về thôn
Vĩ chắc chắn không phải để ngắm một ngời đàn ông? Còn là ngời trở về thôn Vĩ thì
ngời ấy chính là HMT – khuôn mặt chữ điền là khuôn mặt tự hoạ đầy kiêu hãnh của nhà thơ Hiểu theo cách thứ hai, nghĩa là HMT hình dung mình trở về thôn Vĩ (hay tái hiện một lần trở về thôn Vĩ), vin vào cành trúc ẩn vào phía sau mà say ngắm vẻ
đẹp thần tiên của khu vờn
Cách hiểu thứ hai, khắc hoạ vẻ đẹp của con ngời thôn Vĩ chịu ảnh hởng rất nhiều của bút pháp hội hoạ cổ điển Bởi vì trong hội hoạ hiện đại ngời hoạ sỹ có thể
đặc tả một hình ảnh chẳng hạn nh một mầm non nh lên từ một thân cây khô của một
ánh mắt v v Nhng trong hội hoạ cổ điển thì những hình ảnh chính không bao giờ
đ-ợc vẽ một cách riêng biệt nh thế Bao giờ nó cũng đđ-ợc ngời nghệ sĩ vẽ trong thế giới quan với những chi tiết phụ Chẳng hạn để diễn tả vẻ đẹp của một vầng trăng thì thế nào thì ngời nghệ sỹ cũng phải vẽ bên cạnh vầng trăng ấy một áng mây và thế nào ở phía góc bức tranh cũng có một dáng trúc với bóng lá loà xoà, tỉa vài nét sắc nhọn vào cái khuôn tròn đầy đặn của vầng trăng
ở đây cái gơng mặt chữ điền đầy đặn phúc hậu của ngời thôn Vĩ đợc tôn lên nhờ chi tiết lá trúc che ngang Câu thơ còn đợc thể hiện sự hài hoà của con ngời thôn
Vĩ với vẻ đẹp của TN thôn Vĩ
Tóm lại ở khổ thơ thứ nhất này, cảnh sắc có thể hiểu là thôn Vĩ cũng có thể hiểu là ngoài kia, vờn Vĩ Giạ mà cũng là vờn trần gian Qua lăng kính của mặc cảm chia lìa, của tình yêu tuyệt vọng nơi HMT, những cảnh vật đơn sơ cũng trở nên vô cùng lộng lẫy Về lại thôn Vĩ vốn là một việc bình thờng, nhng với nhà thơ giờ đây lại trở thành một ớc ao – một ớc ao quá tầm với, hay chính xác đã trở thành một hạnh phúc – hạnh phúc ngoài tầm tay
2 Phân tích khổ 2.
Trang 10Gió theo lối gió mây đờng mây Dòng nớc buồn thiu hoa bắp lay Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có trở trăng về kịp tối nay
- Nếu nh vẻ đẹp thôn Vĩ vào một buổi sáng sớm đợc khắc hoạ ở khổ 1 là một
vẻ đẹp rất thực thì cái đẹp ở khổ thơ thứ 2 lại hết sức mờ ảo Nó là cảnh trong mộng t-ởng chứ không phải là cảnh thực hoặc nói khác đi đây là một bức tranh tâm trạng chứ không phải là một bức tranh tả phong cảnh (nhiều ngời cho đây là con sông Hơng, con sông HMT đang tởng tợng) Chúng ta rất rễ nhận ra điều này bởi ở đây tất cả mọi quy luật của cuộc sống thực bị phá vỡ Lẽ thờng thì gió thổi chiều nào mây bay chiều
ấy Ngời xa có câu “Vân bằng phong dẫn” (Gió cuốn mây đem) nghĩa là nhờ có gió mới đem đợc mây đi Thờng dùng để ví duyên trời xui khiến hai ngời gặp nhau (Trong Hoa Tiên cũng có hai câu viết rằng: “Hoạ khi gió cuốn mây đem – Tâm thành cho thấu, đá mềm dễ đâu”) Nhng ở đây gió lại theo lối gió, mây lại theo đờng mây Hai vận động ngợc chiều của gió mây tạo ra một khoảng trống và phải chăng cái khoảng trống ấy chính là nỗi lòng HMT Và nếu ngợc nghĩa với ý xa thì phải chăng HMT muốn nói tới việc mình không đợc trời xui khiến để có duyên với ngời con gái Hơn thế, hai câu thơ còn nói đến một thực tại phiêu tán Tất cả dờng nh đang
bỏ đi: gió bay đi, mây trôi đi, dòng nớc cũng lặng lẽ chảy đi điều này tạo cảm giác…
có một cái gì đó ngang trái trớ trêu Tuy nhiên vì đây là cảnh trong mộng Cảnh đợc khắc tả trong cái tâm trạng trống vắng của nhà thơ cho nên dòng nớc dờng nh ngng
đọng trong một nỗi buồn Mọi chuyển động của cảnh khẽ khàng mơ hồ cứ nh là không có thật Đặc biệt lạ nhất là từ “lay” Động thái “lay” tự nó không vui, không buồn, nhng sao trong cảnh này nó lại buồn hiu hắt đến vậy Thực ra nó là một nét buồn phụ họa với gió, với mây, với dòng nớc? hay nỗi buồn của mây gió nớc đã xâm chiếm, lây nhiễm sang hoa bắp bên bờ sông này? Đọc câu thơ này chúng ta không khỏi không nhớ tới cơn gió buồn trong câu dân ca :
Ai về giồng dứa qua sông Gió lay bông sậy bỏ buồn cho em