Phân tích truyện ngắn: Vợ nhặt (3)

Các lều chợ đầy những ngời đòi bồng bế, dắt díu nhau “xanh xám nh những bóng ma” , sáng nào cũng thấy ba bốn cái xác ngời chết đói nằm ngổn ngang … cái đầu trọc nhẵn chúi về đằng trNạn đ

vợ nhặt

kim lân

Văn học VN sau năm 1945 không chỉ giàu tính chiến đấu mà còn giầu tính nhân đạo , hai tính chất này không tách rời nhau,bởi vì cuộc chiến đấu của dân tộc hơn ba mơi năm nhằm mục đích khẳng định con ngời , giải phóng con ngời; và mặt khác, muốn bảo vệ con ngời, thơng yêu con ngời , ngời ta phải dấn thân vào chiến

đấu Vợ Nhặt của Kim Lân đợc hoàn thành vào thời gian sau năm 1955 , trên cơ sở

một bản thảo cũ viết ngay sau Cách mạng Tháng Tám Khoảng cách mời năm đã giúp ông thể nghiệm sâu sắc t tởng của tác phẩm , làm cho nó trở thành một tác phẩm mang những giá trị nhân đạo hết sức sâu sắc và phong phú

Tác phẩm bắt đầu bằng việc miêu tả sự đổi thay to lớn của xóm làng khi nạn đói tràn tới anh cu Tràng , một ngời vô t, vui tính , đợc trẻ con yêu mến là thế mà nay

“đi từng bớc mệt mỏi(…) cái đầu trọc nhẵn chúi về đằng tr) cái đầu trọc nhẵn chúi về đằng trớc” Các lều chợ đầy những ngời đòi bồng bế, dắt díu nhau “xanh xám nh những bóng ma” , sáng nào cũng thấy ba bốn cái xác ngời chết đói nằm ngổn ngang …) cái đầu trọc nhẵn chúi về đằng trNạn đói tràn đến đang gieo rắc chết chóc và xoá mất sinh khí của xóm làng Làng xóm xơ xác, đêm về không nhà nào có ánh đèn , lửa Trên cây gạo ngoài làng , tiếng quạ kêu hoà với tiếng hờ khóc ngời chết Hình nh không ai tin là mình có thể sống qua nạn đói, và ngời đói, qua biểu hiện của cô gái mà Tràng gặp ở nhà kho trên tỉnh , cái đói đang làm mất dần nhân cách của cô: ăn nói chua ngoa, chỏng lỏn, liều lĩnh Giữa lúc ấy thì Tràng nhận ngời đàn bà kia làm vợ và đa cô về làng Ngời ta thồng nói nạn đói làm cho con ngời mất giá, một cô gái phải theo không một ngời đàn ông một ngời

đàn ông không quen biết chỉ vì bốn bát bánh đúc Nhng đó chỉ là cái nhìn bên ngoài, không phải là cái nhìn của nhà văn Với tấm lòng nhất mực nhân hậu nhà văn nhìn thấy khát vọnh đợc sống, còn bức thiết của cô gái Ông cũng thấy niềm khát vọng đợc có vợ của anh cu Tràng anh cũng liều lĩnh, tặc lỡi: “kệ” , cứ đón cô ta về

đã

Lòng yêu thơng, trân trọng của tác giảđối với những ngời bất hạnh thể hiện ở cuộc dắt díu về làng của hai ngời Nhà văn không hề có chút rẻ rúng nào khi miêu tả cuộc về làng của họ trái lại ngòi bút tơi vui , dí dỏm,tinh tế đã khắc hoạ mọi cảm nhận hạnh phúc của Tràng Hơn hai mơi lần truyện ngắn nhắc đến nụ cời của

Tràng: khi thì phờn phơ, khi thì tủm tỉm, khi thì bật cời Đi bên cạnh cô gái gày gò

và rách nh tổ đỉa Tràng không hề gợn trong tình cảm mình mộy chút gì nh coi th-ờng cô gái do cô đã theo không mình vì bốn bát bánh đúc !Anh không hề có tình cảm lên mặt do trong túi mình đang “rích bố cu” Trái lại, nhờ cô gái mà anh “quên hết những cảnh sống ê chề , tăm tối hàng ngày, quên cả cái đói khát ghê gớm đang

đe doạ…) cái đầu trọc nhẵn chúi về đằng tr” Đó là gì, nếu không phải do anh đã thấy ở cô gái một nguồn ấm áp , tơi sáng toả rạng đời mình? về phía cô gái, cô cũng không hề có chút mặc cảm về thân phận “bị nhặt” Trên đờng về khi thì cô giễu anh “Bé lắm đấy” , khi thì cô mắng anh “Khỉ gió” , rồi “phát đánh đét”vào lng anh và “Khoặm mặt lại” với anh Cô vẫn cảm thấy mình có đầy đủ sức mạnh đối với phái mạnh nh bất cứ cô gái bình thờng nào! Họ thực sự hớng về nhau, thích thú nhau nh mọi đôi tình nhân khi bắt đầu làm thân nhau

Điều thú vị là tác giả đã để cvho hai ngời dắt díu nhau diễu qua trớc mắt dân làng Rõ ràng sự kết hợp của họ đã đem lại sinh khí cho cái làng đầy tử khí Trẻ con thì gào lên: “chồng vợ hài”, ngời trong xóm thì “Những khuôn mặt hốc hác u tối của họ bỗng dng rạng rỡ hẳn lên Có cái gì lạ lùng và tơi mát thổi vào cuộc sống đói khát , tăm tối ấy của họ” Họ không hiểu nổi, họ thở dài, họ nín lặng, bởi vì họ đang tuyệt vọng Sự kết hợp liều lĩnh của Tràng và cô gái là một thách thức quyết liệt của

1

khát vọng sống còn và khát vọng hạnh phúc trớc mọi ý thúc tuyệt vọngvà tê liệt vì nạn đói , và không phải không có tác dụng làm cho tâm hồn họ rạng rõ hơn Viết

đoạn về làng này nhà văn hoàn toàn đứngvề phía khẳng định sự sống và ý chí sống còn của con ngời , trân trọng và yêu mến hành động liều lĩnh của họ

Nhng t tởngnhân đạo của tác phẩm không chỉ có thế Qua cuộc gặp gỡ với ngời

mẹ và qua một đêm thành vợ chồng , nhà văn khẳng định tình yêu cuộc sống sẽ thắng đợc chết chóc, cuộc sống sẽ thay đổi

Bà mẹ trớc nạn đói cũng thất vọng và hoài nghi nh mọi ngời: “biết có nuôi nhau sống qua đợc cơn đói khát này không? “ bà cũng thở dài Nhng bà là mẹ, bà thấy cái sự “Nhặt vợ”cũng là may,nên bà “mừng lòng” , bà nuôi hy vọng cho đôi trẻ Bà

mẹ nhìn ngời con dâu “lòng đầy thơng xót”, không chút coi thờng Bà nghĩ đến việc

“dăm ba mâm cho phải lẽ”, chứng tỏ trong lòng bà không vớng ý nghĩ “nhặt không ngời đàn bà” cho con mình Đó là tình cảm nhân đạo có tác dụng nâng cao phẩm giá cho con ngời Có thể nói nhà văn Kim Lân chọn tình huống “nhặt vợ” Một tình huống con ngời bị đánh mất phẩm giá trong mắt mọi ngời ngoài cuộc để nâng niu , khẳng định phẩm giá của họ , những ngời trong cuộc

Sau một đêm thành vợ chồng tại ngôi nhà nát, sáng hôm sau, vẫn trong cơn đói khát , nhng một không khí đầy sinh khí đã đến với mọi ngời Ngôi nhà sạch sẽ , gọn gàng, ang nớc đầy ăm ắp…) cái đầu trọc nhẵn chúi về đằng tr ời vợ trở nên hiền hậu , đúng mực, còn Tràng thì ng

“Bỗng nhiên hắn thấy hắn thơng yêu gắn bó với cái nhà của hắn lạ lùng…) cái đầu trọc nhẵn chúi về đằng tr Bây giờ hắn mới thấy hắn nên ngời , hắn thấy hắn có bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này” Một niềm tin vào tơng lai gieo vào lòng mọi ngời : “hình nh ai nấy đều có ý nghĩ rằng thu xếp cửa nhà cho quang quẻ , nề nếp thì cuộc đời họ có thể khác đi, làm ăn có cơ khấm khá hơn” “Cha bao giờ trong nhà này mẹ con lại đầm ấm, hoà hợp nh thế” Nhng bữa ăn cháo, rau, và nhất là nồid chè cám đắng ngắt nhắc họ trở

về với thực tại Chỉ với lòng thơng yêu, hy vọng suông không thể cứu họ qua khỏi nạn đói Muốn sống họ còn phải hành động Những tin đồn về Việt Minh phá kho thóc Nhật , chia cho dân nghèo, những hình ảnh về đoàn ngời đi trên đê Sộp lại gieo vào lòng họ những hy vọng mới , gọi ý những hành động mới Những con ngời đã vợt qua mặc cảm đói nghèo , tủi hờn để khẳng định sự sống , chắc chắn đi theo tiếng gọi của Việt Minh, để giành lại sự sống cho mình , trong cách mạng Nhà văn không dễ dãi trong việc miêu tả gia đình anh Tràng tham gia cách mạng Nhng logíc cuộc sống sẽ cho thấy họ sẽ không có con đờng nào khác

Tóm lại Vợ nhặt của Kim Lân là một chuyện ngắn chứa chan t tổng nhân đạo

Chọn tình huống “nhặt vợ” do nạn đói khủng khiếp gây nên, nhà văn không nhằm miêu tả sự mất giá , sa đoạ của con ngời , trái lại, khẳng định khát vọng sống còn và phẩm giá của họ Nhà văn đã miêu tả tình yêu sự sống của những con ngời bên bờ cái chết nh một nguồn sáng, nguồn ấm áp sởi ấm lòng ngời , thôi thúc họ đi tới, cứu lấy đời mình Tác phẩm đã cho thấy mối liên hệ khăng khít giữa nhu cầu sống còn của mỗi cá nhân lao khổ với công cuộc cách mạng xã hội Đó là một t tổng mhân

đạo mới mẻ , có tính chiến đấu

Trần Đình Sử

2