Đàn ghi ta của Lor-ca

Tỏc phẩm a.Xuất xứ - Rỳt trong tập "Khối vuụng ru bớch” 1985, tờn tập thơ là hỡnh dung của tỏc giả về cấu trỳc thơ , một mụ hỡnh mở, khước từ khuụn mẫu đó ụ̉n định để giải phúng cảm xỳc

Ngày soạn: Ngày giảng :2008

Tiết - Đọc văn

Đàn ghi ta của Lor- ca

Thanh Thảo

A Phần chuẩn bị

I Mục tiờu cần đạt

1 Kiến thức, kĩ năng tư duy

* Giỳp học sinh HS:

- Cảm nhận được vẻ đẹp bi trỏng của hỡnh tượng Gar-xi-a Lor-ca

- Thấy được sự đồng cảm, thương tiếc sõu sắc và nghệ thuật thơ đặc sắc của Thanh Thảo

2 Tư tưởng- tỡnh cảm

Thờm yờu mến, trõn trọng Lor-ca, hiểu được sự cảm thụng, sự đồng điệu trong tõm hồn người nghệ sĩ

II Phương tiện thực hiện

- SGK, SGV, tài liệu tham khảo

- SGK, tài liệu tham khảo

III Cỏch thức tiến hành

Đọc sỏng tạo, gợi tỡm, trả lời cõu hỏi, chia nhúm thảo luận

B Tiến trỡnh dạy học

* ổn định tổ chức (1 phỳt)

I Kiểm tra bài cũ: ( Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS - 2 phỳt)

II Bài mới

* Giới thiệu bài mới:

- GV cho HS nghe một đoạn bài hát “Nếu tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta” của Thanh Tùng

- GV dẫn dắt : cùng đồng điệu với Lorca và tiếng đàn ghi ta của ông, nhà thơ Thanh Thảo có bài “Đàn ghi ta của Lorca”, chúng ta cùng tìm hiểu để so sánh

Hoạt động của GV & HS Yờu cầu cần đạt

- HS đọc Tiểu dẫn, túm tắt

những nột cơ bản về Thanh

Thảo

Cõu 1: Nhận định nào sau

đõy khụng đỳng về nhà thơ

Thanh Thảo?

- HS chọn đáp án đúng (c)

I TèM HIấU CHUNG

1 Tỏc giả

A ễng là ngũi bỳt thơ luụn khước từ cỏch biểu đạt

dễ dói, tỡm kiếm những cỏch biểu đạt mới

B ễng là ngũi bỳt thơ luụn nỗ lực cỏch tõn thơ Việt, với xu hướng đào sõu vào cỏi tụi nội cảm

C ễng là ngũi bỳt thơ gúp phần làm mới thể lục bỏt bằng những tỡm tũi theo hướng hiện đại, tạo nờn nột độc đỏo trong cấu trỳc và hỡnh ảnh

D.ễng là ngũi bỳt thơ giàu suy tư mónh liệt, phúng tỳng trong cảm xỳc, ớt nhiều nhuốm màu sắc tượng trưng, siờu thực

- GV nhấn mạnh: - Tờn khai sinh: Hồ Thành Cụng, sinh: 1946.

- Quờ: Quảng Ngói

- Tham gia khỏng chiến chống Mĩ cứu nước ở chiến trường miền Nam

- Đặc điểm thơ:

+ Đậm chất triết luận Mạch suy cảm trữ tỡnh trong thơ ụng thường hướng tới những vẻ đẹp tinh thần của con người: nhõn ỏi, bao dung, cam đảm, trung thực và yờu tự do thơ ụng dành mối quan tõm đặc biệt cho những con người sống cú nghĩa khớ, nhõn cỏch ngời sỏng dự số phận cú thể ngang trỏi… + Tõm huyết với thơ, luụn trăn trở trong khat svọng kiếm tỡm những cỏch biểu đạt mới

- Nờu xuất xứ tỏc phẩm

- Nêu xuất xứ bài thơ?

- GV giới thiệu về hoàn cảnh

sáng tác bài thơ

2 Tỏc phẩm

a.Xuất xứ

- Rỳt trong tập "Khối vuụng ru bớch”( 1985), tờn tập thơ là hỡnh dung của tỏc giả về cấu trỳc thơ , một mụ hỡnh mở, khước từ khuụn mẫu đó ụ̉n định

để giải phúng cảm xỳc và tưởng tượng theo hướng hiện đại húa

- Thanh Thảo nói : “Lor-ca là một nhà thơ mà tôi hết sức ngỡng mộ, cả về thi ca lẫn cuộc đời và cái chết đều gây cho tôi nhiều xúc cảm và ấn t-ợng.Chính những hình ảnh và nhạc điệu trong nhiều bài thơ Lor-ca đã dẫn dắt tôi khi viết bài thơ mà tôi coi nh một khúc tởng niệm Ông”

Có lẽ với bài thơ này TT đã thật sự có những khoảnh khắc hóa thân, nhập vai để sống tận cùng chất nghệ sĩ của Lor- ca

- Trình bày hiểu biết của em

về Lor-ca b Gaxia Lor-ca-Phờ đờrico Gar-xi-a- Lor-Ca( 1898- 1936) là một

trong những tài năng sỏng chúi của Tõy ban Nha ễng sống trong thời đại mà TBN dưới sự cai trị của chế độ độc tài thõn phỏt xớt phản động về chớnh trị, lạc hậu, già cõi về nghệ thuật Lor-Ca vừa nụng nhiệt cụ̉ vũ nhõn dõn đấu tranh giành tự do dõn chủ, vừa khởi xứng và thỳc đẩy những cỏch tõn nghệ thuật ễng cú ảnh hưởng lớn đến đời sống, chớnh trị

và nghệ thuật TBN lỳc bấy giờ

- GV nhấn mạnh một số nột

tiờu biểu về Lorca

ễng khụng chỉ đơn giản là người con xứng đỏng của đất nước Tõy Ban Nha, ụng cũn là tiếng núi, là niềm vui và nỗi buồn của đất nước mỡnh Nhờ cú những vần thơ tài hoa mang đậm chất dõn gian của ụng mà người ta nghe thấy tiếng hoàng hụn than khúc ỏnh bỡnh minh, tiếng đàn guitare cất

lờn xao xuyến, Cũng chớnh nhờ cú thơ ụng mà đất nước Tõy Ban Nha hiện lờn với chiều dài sõu thẳm của lịch sử, với những sắc màu độc đỏo, nồng nhiệt, nhưng vẫn phảng phất đõu đú một nỗi buồn mờnh mang trong tõm hồn

c Thể thơ

thơ tự do mang phong cách siêu thực-tợng trng

- GV thuyết trỡnh: Là tỏc phẩm tiờu biểu cho tư duy thơ TT; giàu

suy tư, mónh liệt và phúng tỳng, ớt nhiều nhuốm màu sắc tượng trưng và siờu thực

- GV nói thêm về hai trờng

phái thơ tợng trng và siêu

thực

+Chủ nghĩa siờu thực xuất hiện vào khoảng đầu thế

kỉ XX, trở thành 1 cuộc cỏch mạng trong thơ ca thể hiện qua việc phỏ vỡ cỏc khuụn mẫu tư tưởng, đỏnh thức khỏt vọng vươn dậy khỏi mọi trúi buộc của con người; chỳ trọng khai thỏc cỏi ngẫu hứng, đề cao sự liờn tưởng cỏ nhõn độc đỏo

+Chủ nghĩa tượng trưng ra đời cuối thế kỉ XIX, hỡnh tượng trong thơ tượng trưng mang tớnh chất đa nghĩa Lối sỏng tỏc của chủ nghĩa tượng trưng là lối liờn tưởng

- GV hướng dẫn học sinh

đọc với giọng trầm, ngắt

nhịp linh hoạt, cú lỳc bi

trỏng,cú lỳc da diết, sõu

lắng

- GV: Gợi mở giỳp học sinh

cảm nhận chung về bài thơ,

cỏch trỡnh bày, ngắt nhịp,

hỡnh ảnh?

III Đọc-hiểu văn bản

1 Cảm nhận chung

- Thể thơ tự do, khụng cú dấu chấm cõu

- Cỏch trỡnh bày: Lấy di chỳc của Lor-Ca làm đề từ, viết thường cỏc chữ đầu dũng

- Nhịp điệu biến húa linh hoạt, cú sự mụ phỏng tiếng đàn, cỏch đệm đàn

- Hỡnh ảnh gợi nhiều liờn tưởng, ẩn dụ

 Là khỳc ca bi trỏng về Lor-ca

- GV yêu cầu HS xác định

bố cục của bài thơ

- GV nhận xét và định hớng

bố cục 3 phần

2 Bố cục

- Sỏu dũng đầu: hỡnh ảnh Lor-ca con người tự do, nghệ sĩ cỏch tõn trong khung vcảnh chớnh trị và nghệ thuật Tõy Ban Nha

- Mười hai dũng tiếp: Cảm xỳc và suy nghĩ về cỏi chết của Lor-ca và sự dang dở cảu khỏt vọng đụ̉i mới

- Cũn lại: Suy tư về cuộc giải thoỏt và cỏch gió từ cuộc sống của Lor-ca

- GV thuyết trỡnh: Đõy chỉ là một cỏch phõn đoạn tương đối Thực

ra mạch cảm xỳc và tư duy của tỏc giả ddược thể hiện theo kiểu đứt doạn và khụng dứt khoỏt, cú chỗ lặp lại, trờn cỏi nền nhõn vật Lor-ca và tiếng đàn

ghi ta bập bựng, văng vẳng trong trớ nhớ và tưởng tượng của tỏc giả và người đọc

- Nhan đề cõu thơ đề từ của

bài thơ gợi cho em những

suy nghĩ gì về nội dung của

bài?

3 Nhan đề và cõu thơ đề từ

- Bằng hỡnh ảnh cõy đàn ghi ta- nhạc cụ truyền thống tiờu biểu nhất của đất nước và õm nhạc Tõy Ban Nha dựng làm hỡnh ảnh biểu tượng cho nhõn vật trữ tỡnh trong toàn bài thơ, t/g khụng chỉ núi đến

sự gắn bú mỏu thịt, suốt đời của Lor-ca với õm nhạc, với cõy đàn truyền thống của dõn tộc và đất nước mỡnh mà cũn là sự thể hiện sõu sắc, linh hồn văn hoỏ của đất nước, con người TBN trong cảm quan yờu mến, kớnh trong và khõm phục của người Việt

- Theo em, 6 dòng thơ đầu

có những hình ảnh nào đáng

chú ý giúp em liên tởng đến

Lor-ca?Và những hình ảnh

này có gì đặc biệt?

2 TèM HIỂU TÁC PHẨM

a Phần một

- Các hình ảnh gợi liên tởng đến Lorca là Những tiếng đàn bọt nớc

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt

đi lang thang về miền đơn độc vầng trăng chuếnh choáng trên yên ngựa mỏi mòn

đây là những hình ảnh mang tính chất siêu thực t-ợng trng Cách giải mã nó là dùng liên tởng và tởng tợng

- GV giải mã 2 hình ảnh và

yêu cầu HS giải mã những

hình ảnh tiếp theo để thấy

đ-ợc hình ảnh Lorca trên con

đờng đơn độc của mình

- Mở đầu bài thơ là âm thanh tiếng đàn đợc diễn đạt

bằng ngôn từ lạ : "những tiếng đàn bọt nớc" - đó

là thứ âm thanh có hình khối, dờng nh tròn trịa, trẻ trung, nhảy nhót,; mỏng manh nhng không thể bị tiêu diệt, (lúc hiện, lúc tan nhng tan rồi lại hiện); đó

là cảm nhận rất riêng của TT về tiếng đàn của L -Tiếng đàn của L lại hiện lên trong khung cảnh

TBN áo choàng đỏ gắt- hình ảnh gợi lên những

đấu trờng đấu bò tót truyền thống của TBN

gợi hình dung về một đấu trờng đặc biệt với cuộc

đấu tranh giữa khát vọng dân chủ của L với nền chính trị độc tài, của khát vọng cách tân nghệ thuật của L với nền nghệ thuật già nua

- GV bỡnh, mở rộng: Cú thể hiểu TBN đang trở thành 1 đấu trường

giữa người với người, giữa dõn chủ và độc tài, giữa

tự do bị búp nghẹt và thể chế chớnh trị hà khắc Cuộc đấu tranh đũi quyền cơ bản của con người đang diễn ra hàng ngày như tớnh chất bao giờ cũng gay gắt như vậy Đồng thời, qua nhịp Li-la…người đọc cũn thấy hiện ra hỡnh ảnh người nghệ sĩ cụ đơn

đi về miền đơn độc

- Em hiểu "miền đơn độc" là

gỡ?

- Miền đơn độc : chính là miền lí tởng, lí tởng của

con ngời, của nghệ thuật, là miền không mấy kẻ

dấn thân và cũng không dễ tìm ngời đồng điệu Trên con đờng ấy có vầng trăng chuếnh choáng, nh tâm trạng của chàng, ngây ngất say đời, say nghệ thuật, say thơ, say lí tởng

- GV dẫn dắt sang phần 2 : Khụng chỉ cú cụ đơn trong sỏng tạo mà hỡnh như trong mục đớch đấu tranh chõn chớnh L cũng chưa được nhiều người thấu hiểu, cho nờn TBN vẫn hỏt nghờu ngao, vẫn cất lờn những õm thanh khụng cựng mục đớch với L

- " TBN hỏt nghờu ngao/ Bỗng kinh hoàng/Áo choàng bờ bết đỏ/Lor-ca bị điệu ra bói bắn/ Chàng đi như người mộng du" Những cõu thơ này núi đến sự kiện gỡ?

T: Những dũng thơ núi đến một sự kiện thảm khốc: cảnh Lor-ca bị hành hỡnh

- Cảm nhận của em về đoạn

thơ trờn

=> Tỏc giả đó gợi lờn được hỡnh ảnh của Lor-ca,

người nghệ sĩ tự do, tài hoa, sống giữa thời đại bạo tàn của chế độ độc tài Frăng-cụ và nền nghệ

thuật già nua, vẫn ụm ấp khỏt vọng cỏch tõn

sỏng tạo nghệ thuật và đấu tranh vỡ một nền dõn chủ, nhưng lại rất cụ đơn trờn hành trỡnh lý

tưởng ấy.

=> Cảm xỳc của Thanh Thảo: đồng cảm, thấu

hiểu.

-GV chuyển :

Thật bất ngờ, hồi tưởng lại cảnh tượng thảm khốc ấy, TT lại như nghe và cảm nhận thấy õm thanh tiếng ghi ta Âm thanh ấy, trờn chặng đường lóng du của

Lor-ca là những tiếng đàn bọt nước tan rồi lại hiện thỡ khi LorLor-ca bị hành hỡnh đú là tiếng ghi ta nõu, tiếng ghi ta lỏ xanh, tiếng ghi ta trũn bọt nước vỡ tan, tiếng ghi ta rũng rũng mỏu chảy; và giữa những õm thanh ấy hiện ra khụng gian “bầu trời cụ gỏi ấy”

- Em hiểu những hỡnh ảnh

trờn như thế nào?

b Phần hai

+ tiếng ghi ta nõu : màu của vỏ đàn ghi ta, màu của đất, của quờ hương nỗi niềm hướng về quờ hương + tiếng ghi ta lỏ xanh : màu của sự sống tươi đẹp niềm yờu tha thiết cuộc sống

+ tiếng ghi ta trũn bọt nước vỡ tan mỏng manh, trong suốt và dễ tan biến, õm thanh được diễn tả thành hỡnh khối, thành dũng…

+ Tiếng ghi ta rũng rũng mỏu chảy  nỗi đau đớn của Lor-ca khi phải chịu cỏi chết oan khuất

- GV chốt:  Hỡnh ảnh hoỏn dụ đó gợi ra cảnh Lor-ca bị

hành hỡnh đột ngột, bất ngờ, khiến cả TBN kinh hoàng và dường như Lor-ca cũng khụng tin nổi.

 Số phận bi thảm, bi kịch của người nghệ sĩ cỏch

tõn trong thời đại rối ren, bạo tàn.

- HS đọc đoạn còn lại

- GV gợi ý cho hs thảo luận

- Câu “không ai chôn cất

tiếng đàn”; "tiếng đàn như

cỏ mọc hoang" là như thế

nào?

- Em hiểu hình ảnh "giọt

nước mắt vầng trăng" nghĩa

là gì?

- Long lanh trong đáy giếng

có thể hiểu như thế nào?

- HS thảo luận nhóm và đưa

ra cách hiểu của mình

c Phần ba

- Lor-ca trong 1 bài thơ của mình đã có câu “ khi

tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta”- TT đã lấy

làm lời đề từ bài thơ, có thể hiểu đó là lời di chúc, lad tâm nguyện của L

- Bộc lộ tình yêu say đắm của L với nghệ thuật,tình yêu tha thiết với xứ sở Tây Ban cầm

-Ý nghĩa sâu xa : nhà thơ cách tân biết thi ca của mình một ngày nào đó sẽ án ngữ, ngăn cản những người đến sau trong sáng tạo nghệ thuật nên đã dặn lại cần phải biết “chôn”, cất giữ nghệ thuật của ông

để đi tới

- Cây đàn là thế giới nghệ thuật của riêng ông, là thế giới trong đó ông sống và sáng tạo Cây đàn cũng như cuộc đời L, chỉ có giá trị khi gắn với L, còn khi L không còn nữa thì sự sống của cây đàn, của sự sáng tạo nghệ thuật cũng chấm dứt Nếu ai

đó muốn sử dụng lại cây đàn ấy thì cũng chỉ tạo ra một sự lặp lại, đơn điệu và nhàm chán, không mấy giá trị mà thôi "Chôn cây đàn", không có nghĩa là phủ nhận hoàn toàn quá khứ mà chỉ ra quá khứ là cái truyền thống mà tương lai phải tiếp nối và nhân lên

- GV bình: Hai dòng thơ “giọt nước mắt…đáy giếng” là

những hình ảnh đẹp và buồn gợi nỗi xót đau trước cái chết của L và trước sự dang dở của một khát vọng cách tân Ta có thể có 1 cách hiểu câu thơ : Lor-ca là vầng trăng trong đáy giếng – mang những giọt nước mắt thật buồn vì khát vọng của mình còn dang dở, vì nghệ thuật của mình như 1 thứ cỏ mọc hoang, sẽ cản trở sự cách tân của những người đến sau

- Từ việc đồng cảm với nỗi

đau, TT hình dung về hành

trình về cõi khác của Lor-ca

Trong hình dung của nhà

thơ, Lor-ca đã giải thoát và

giã từ như thế nào?

Lor-ca bơi qua dòng sông sinh tử trên chiếc ghi

ta màu bạc Chiếc ghi ta màu bạc-biểu tượng của sự trong sạch, màu bạc gợi lên sự cảm nhận tinh khiết; sự phản chiếu lung linh, vừa là biểu tượng của sự chân thật, ngay thẳng, không chịu quỳ gối trước bất công, đòng thời là sự chân thành, trung thực với chính mình, với mọi người

Để bước vào thế giới ấy, L đã ném lá bùa của

cô gái Digan, lá bùa định mệnh mang một niềm tin vào sự cứu rỗi bởi nó không còn chức năng cứu rỗi

nữa, cũng như nộm đi trỏi tim khụng cũn đập nữa vào lặng im để cho nhịp thời gian vẫn chảy dài mói:

li la…, để cho sự sống tiếp tục hành trỡnh vụ tận của nú

- GV gợi mở: sự gió từ của

Lor-ca như thế nào? Cú lưu

luyến, tiếc nuối khụng?

Và với sự hỡnh dung tưởng tượng về việc gió từ của Lor-ca như vậy, TT như muốn núi với chỳng ta rằng: hóy để cho Lorca cú được 1 sự giải thoỏt thực

sự, hóy cất giữ những thành tựu nghệ thuật của ụng, trõn trọng nhưng đừng quỏ tụn thờ nú, mà hóy tiếp tục hành trỡnh vụ tận của sự sống và sự sỏng tạo

- GV chốt:  Với hỡnh ảnh đầy chất mộng, chất thơ, tỏc giả

tưởng tượng sự gió từ của Lor-ca: thanh thản, đậm chất nghệ sĩ

 Thanh Thảo thật sự cú những khoảnh khắc húa

thõn, đồng điệu đến tận cựng để cảm nhận được tiếng lũng của người nghệ sĩ Lor-ca trong khoảnh khắc bi thương: niềm yờu tha thiết quờ hương, cuộc sống; mang trong mỡnh một tỡnh yờu thủy chung; và nỗi đau đớn khi phải chịu cỏi chết oan khuất

 Tấm lũng Thanh Thảo: đau xút, tiếc thương,

trõn trọng, ngưỡng mộ mónh liệt một tài năng, một nhõn cỏch nghệ sĩ lớn – Lor-ca trong giờ khắc bi thương nhất.

* Củng cố: Em hiểu thờm những gỡ về TT và L sau khi học xong bài thơ này?

- HS đọc "Kết quảt cần đạt"

(SGK)

- GV thuyết trỡnh, nhấn

mạnh:

IV Tổng kết (4 phỳt)

a Nghệ thuật

- Bài thơ cú sự kết hợp hài hoà giữa hai yếu tố thơ

và nhạc, cấu tứ tự sự và trữ tỡnh.

- Bài thơ đó toỏt lờn vẻ đẹp thơ Thanh Thảo - hiện

đại theo phong cỏch tượng trưng, siờu thực

b Nội dung: vẻ đẹp nhân văn

Qua bài thơ, tác giả thể hiện nỗi đau xót sâu sắc trớc cái chết bi thảm của Lor-Ca; và thái độ ngỡng

mộ một nghệ sĩ khao khát tự do, dân chủ, luôn mong muốn sự cách tân nghệ thuật và nghệ thuật phải luôn đi tới không ngừng

Luyện tập (5 phỳt)

- Hãy viết một đoạn văn ngắn nêu lên suy nghĩ của em về một chi tiết, một đoạn

thơ mà em ấn tượng nhất, yêu thích nhất

- HS đọc đoạn văn

- HS nhận xét

- GV nhận xét, bổ sung

III Hướng dẫn học bài và chuẩn bị bài(2 phút)

- Đọc lại phần nội dung bài học

- Học thuộc lòng "Đàn ghi ta của Lorca"

- Trả lời câu hỏi trong HDHB

- Bài thơ này có gì đặc sắc? Bài thơ gợi cho em suy nghĩ gì?