Tài liệu phân tích đoạn thơ

Có hệ thống dàn ý chi tiết phân tích từng đoạn thơ trong chương trình 12; ngoài ra còn có bài viết cụ thể, mạch lạc, chính xác, phân tích đầy đủ các đoạn thơ; phục vụ cho học sinh tự học và các giáo viên trong quá trình giảng dạy

TÀI LIỆU PHÂN TÍCH ĐOẠN THƠBÀI TÂY TIẾN – QUANG DŨNG

Đoạn 1

“Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi !

Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi Mường Lát hoa về trong đêm hơi Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm Heo hút cồn mây, súng ngửi trời Ngàn thước lên cao ngàn thước xuống

Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi Anh bạn dãi dầu không bước nữa Gục lên súng mũ bỏ quên đời ! Chiều chiều oai linh thác gầm thét Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói

Mai Châu mùa em thơm nếp xôi

* Phần Làm văn:

A Lập dàn ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Quang Dũng và bài “Tậy Tiến” Bài thơ có giá trị sâu sắc về nội dung và

nghệ thuật, tiêu biểu là đoạn thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về đoạn thơ :

- Giới thiệu đơn vị Tây Tiến, hoàn cảnh viết bài thơ

- Tóm tắt nội dung, nêu bố cục bài thơ, vị trí đoạn thơ

- Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

- Hai câu đầu : nói lên nỗi nhớ, nhớ miền Tây, nhớ núi rừng, nhớ dòng sông Mã thương yêu ( dẫn thơ – phân tích )

- Hai câu tiếp : nói về chặng đường hành quân đầy thử thách gian nan mà đoàn binh Tây Tiến từng

nếm trải ( dẫn thơ – phân tích )

- Bốn câu tiếp: thiên nhiên còn hiện ra với mọi sắc độ khắc nghiệt, dữ dội hoặc mênh mang của nó

( dẫn thơ – phân tích )

+ Hình ảnh con đường hành quân nhiều dốc

+ Hình ảnh người lính vượt dốc

- Hai câu tiếp: gian khổ không chỉ là núi cao dốc thẳm, không chỉ là mưa lũ thác ngàn mà còn có

tiếng gầm của cọp beo nơi rừng thiêng nước độc, nơi đại ngàn hoang vu.( dẫn thơ – phân tích )

- Hai câu tiếp: nói đến sự hy sinh của đồng đội trên những chặng đường hành quân vô cùng gian khổ

( dẫn thơ – phân tích )

- Hai câu cuối: Nhớ hình ảnh người lính khi dừng chân ở Mai Châu ( dẫn thơ – phân tích )

- Cả đoạn thơ :

+ Bức tranh thiên nhiên núi rừng miền Tây hùng vĩ, dữ dội, bí hiểm mà thơ mộng, trữ tình

+Hình ảnh người lính trên chặng đường hành quân đầy gian nan, nguy hiểm; tuy vất vả, hi sinhnhưng vẫn ngang tàng, trẻ trung, lãng mạn

- Nghệ thuật: kết hợp hài hoà giữa bút pháp hiện thực và lãng mạn; ngôn ngữ giàu tính tạo hình, giàunhạc điệu; biện pháp tu từ đặc sắc;

III/ Kết bài : Kết luận về nội dung, nghệ tuật đoạn thơ Liên hệ hoàn cảnh sáng tác nêu ý nghĩa

Có thấy hồn lau nẻo bến bờ

Có nhớ dáng người trên độc mộc Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”.

* Phần Làm văn:

A Lập dàn ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Quang Dũng và bài “Tậy Tiến” Bài thơ có giá trị sâu sắc về nội dung và

nghệ thuật, tiêu biểu là đoạn thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về đoạn thơ :

- Giới thiệu đơn vị Tây Tiến, hoàn cảnh viết bài thơ

- Tóm tắt nội dung, nêu bố cục bài thơ, vị trí đoạn thơ

- Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

- Bốn câu đầu gợi nỗi nhớ cảnh đêm liên hoan rực rỡ, lung linh, chung vui với bản làng xứ lạ ( dẫn

thơ – phân tích ).

- Bốn câu sau: Bên cạnh nét đẹp của núi rừng biên giới là cảnh sông núi miền Tây mênh mang, mờ

ảo, thơ mộng Hình ảnh con người hùng dũng, hiên ngang giữa dòng thác lũ.( dẫn thơ – phân tích )

- Cả đoạn thơ :

+ Thiên nhiên Châu Mộc qua vài nét chấm phá của Quang Dũng hiện lên có hồn và tình tứ nhưcon người

+Hình ảnh người lính trẻ trung, lãng mạn, ấm áp tình quân dân

- Nghệ thuật: sự hoà quyện giữa chất hoạ, chất nhạc và chất thơ làm thành một

III/ Kết bài : Kết luận về nội dung, nghệ tuật đoạn thơ Liên hệ hoàn cảnh sáng tác nêu ý nghĩa

đoạn thơ

B Bài văn tham khảo : ( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

biểu để phân tích)

Mở bài - Như phần giới thiệu tác giả và bài thơ

- Giới thiệu đoạn thơ: Một trong những đoạn thơ thể hiện nỗi nhớ về những hình ảnh

tươi đẹp, rực rỡ và thơ mộng, nổi bật trong đó là những hình ảnh thiếu nữ miền Tây trongđêm lửa trại và vẻ đẹp huyền ảo trong sương chiều trên dòng nước lũ Châu Mộc, được khắchọa đậm nét :

“Doanh trại bừng lên hội đuốc hoa,

Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ”

Khung cảnh của đêm liên hoan lửa trại được nhà thơ gọi theo cách riêng của mình là

hội đuốc hoa thật tưng bừng, náo nhiệt và rộn rã Không còn cái khúc khuỷu, thăm thẳm của

đèo cao, vực sâu, không còn cái oai linh gầm thét của rừng thiêng xứ lạ nữa Bừng lên là

bừng tỉnh, bừng sáng, tưng bừng Doanh trại như đang trong giấc ngủ im ắng thì bỗng bừngtỉnh dậy Những cuộc hành quân gian nan, vất vả hết ngày này sang ngày khác của các chiến

sĩ nay bỗng có những giờ phút tưng bừng, nhộn nhịp, sôi động trong tình quân dân gắn bó

Nhà thơ đã dùng từ hội đuốc hoa với hai nghĩa Nghĩa thực là đuốc đốt sáng để vui chơi.

Nghĩa ẩn dụ là có ý bông đùa, nghịch ngợm nhưng lại rất lành mạnh của các anh bộ đội trẻ

Đó chính là lễ cưới.“Đuốc hoa” là cây nến đốt lên trong phòng cưới, đêm tân hôn, từ ngữ

được dùng trong văn học cũ: “Động phòng hoa chúc”(Thành ngữ), “Đuốc hoa chẳng thẹn vớichàng mai xưa” (Truyện Kiều – câu 3096) Đêm liên hoan “bừng” ánh sáng của đuốc hoa, củalửa trại; cũng còn có nghĩa là tiếng khèn, tiếng hát, tiếng cười tưng bừng rộn rã Sự xuất hiện

của “em”, của “nàng” làm cho hội đuốc hoa mãi mãi là kỉ niệm đẹp một thời chinh chiến

Trong ánh lửa của đêm hội đuốc hoa, các chàng trai chiến binh Tây Tiến đang hoà

niềm vui với đồng bào nơi mình đóng quân Những thiếu nữ Mường, những thiếu nữ Thái,những cô gái Lào xinh đẹp, duyên dáng, xuất hiện trong bộ xiêm áo rực rỡ, cùng với tiếng

khèn “man điệu” đã “xây hồn thơ” trong lòng các chàng lính trẻ Chữ “kìa” là đại từ để trỏ, đứng đầu câu “Kìa em xiêm áo tự bao giờ” vừa là sự chào đón vừa nói lên sự ngạc nhiên, sung sướng khi những cô gái dân tộc xuất hiện Họ rực rỡ, đẹp lạ thường! Xiêm áo tự bao giờ

vừa có nghĩa các cô gái đã ăn mặc, trang điểm từ lúc nào mà đẹp, mà rực rỡ như thế; vừa cónghĩa xiêm áo cổ truyền của dân tộc Các cô gái ấy đến với cuộc liên hoan giữa quân và dânnhư những cô dâu đến lễ cưới Mọi gian khổ, mọi thử thách,… như đã bị đẩy lùi và tiêu tan Trong cuộc liên hoan lửa trại như vậy, hẳn là đôi mắt đa tình của người chiến binh

đang dõi theo dáng điệu của nàng e ấp Nhân vật trung tâm, linh hồn của đêm văn nghệ là

những cô gái dân tộc vùng núi Tây Bắc bất ngờ hiện ra trong trang phục lạ, vừa e thẹn, vừa

tình tứ trong một vũ điệu lạ: man điệu, nhạc cụ lạ : khèn, dáng điệu lạ: e ấp Tưởng là những

thử thách khắc nghiệt của núi rừng dữ dội, những gian truân vất vả trên đường hành quân sẽlàm cho tâm hồn người lính trở nên chai sạn Nhưng không, tâm hồn họ vẫn phơi phới niềmlạc quan yêu đời, đầy ắp niềm vui và mộng mơ, dù có thể ngày hôm sau một người nào đótrong số họ sẽ nằm lại nơi núi rừng u tịch Tâm hồn người lính bay bổng theo thơ và nhạc về

miền xuôi: Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ Các anh thanh niên Hà Nội say mê theo tiếng

nhạc, tâm hồn tràn đầy ý thơ, mơ tưởng đến những ngày mai tươi vui ở Viên Chăn

Bốn câu sau là hình ảnh thiên nhiên và con người Tây Bắc :

“Người đi Châu Mộc chiều sương ấy .

Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”

Chữ “ấy” bắt vần với chữ “thấy”, một vần lưng thần tình, âm điệu câu thơ trĩu xuống

như một nốt nhấn, một sự nhắc nhở trong hoài niệm nhiều bâng khuâng Nữ sĩ xưa nhớ kinh

thành Thăng Long là nhớ “hồn thu thảo”, nay Quang Dũng nhớ là nhớ “hồn lau”, nhớ cái xào xạc của gió, nhớ những cờ lau trắng trời Có “nhớ về rừng núi, nhớ chơi vơi” thì mới có nhớ

và “có thấy hồn lau” trong kỉ niệm Đó là cái hồn của cỏ cây sông nước, cái linh hồn của tạo vật.“Có thấy”… rồi lại “có nhớ”, một lối viết uyển chuyển tài hoa, đúng là “câu thơ trước gọi

câu thơ sau” như những kỉ niệm trở về…Nó nhắc nhở và gợi nhớ về một tâm trạng, một xúccảm lãng mạn, mộng mơ của người lính Tây Tiến trong một buổi chiều sương phủ bên dòngsuối lũ mênh mông

Nhớ cảnh (hồn lau) rồi nhớ người (nhớ dáng người) cùng con thuyền độc mộc “trôi

dòng nước lũ hoa đong đưa” Đặc biệt, nét độc đáo trong nghệ thuật biểu đạt của nhà thơ là

cách thi nhân không tả mà chỉ gợi Cái “dáng người trên độc mộc” cũng là gợi nhưng vẫn

làm rõ cái dịu dàng, uyển chuyển, xinh xắn của những cô gái trên chiếc thuyền độc mộc laonhanh trên dòng nước lũ đang chảy xiết Hình ảnh đó như thể đã khắc sâu trong tâm khảm,trong tâm trí các chiến sĩ Tây Tiến

Như hòa hợp vời con người, những bông hoa rừng cũng “ đong đưa” làm duyên trên dòng nức lũ Hoa “đong đưa” chứ không phải là “đung đưa” “Đong đưa” là đưa qua đảo lại.

Còn “đung đưa” là chao đi chao lại một cách nhẹ nhàng trong khoảng không Đây là bút phápvừa tả thực vừa tả tình lãng mạn: nước lũ chảy xiết làm cho những bông hoa bên mép suối

đung đưa, nhưng thi nhân nhìn thành “đong đưa” như những điệu múa mềm mại của những

cô gái đẹp, tài hoa, tình tứ

Kết bài Tóm lại, tám câu thơ thật đẹp, thật đặc sắc Nó như một bức tranh thủy mặc với những nét

chấm phá tinh tế, mềm mại, sâu lắng Từ đó, nhà thơ đưa người đọc vào thế giới của cái đẹp,một thế giới của cõi mơ đầy ánh sáng, hội hoạ, điêu khắc, âm nhạc và cả vũ đạo Tám câu thơ,hai khung cảnh nhưng chung một xúc cảm say đắm, mơ mộng Phải là một nhà thơ của “TâyTiến” mới sáng tạo được những vần thơ tài hoa đến như thế!

Đoạn 3

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Áo bào thay chiếu anh về đất

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”.

* Phần Làm văn:

A Lập dàn ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Quang Dũng và bài “Tây Tiến” Bài thơ có giá trị sâu sắc về nội dung và

nghệ thuật, tiêu biểu là đoạn thơ sau: ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về đoạn thơ :

- Giới thiệu đơn vị Tây Tiến, hoàn cảnh viết bài thơ

- Tóm tắt nội dung, nêu bố cục bài thơ, vị trí đoạn thơ

- Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

- Hai câu đầu: là hình ảnh người lính Tây Tiến hiện ra với dáng vẻ khác thường(dẫn thơ – phân tích )

- Hai câu tiếp: là mộng và mơ của người lính ( dẫn thơ – phân tích )

- Hai câu tiếp: bộc lộ được ý chí hào hùng của người lính Tây Tiến( dẫn thơ – phân tích )

- Hai câu cuối: nói đến sự hi sinh của những người đồng chí, đồng đội thân yêu của nhà thơ nơi chiến

trường gian khổ ( dẫn thơ – phân tích )

- Cả đoạn thơ :

+ Vẻ đẹp hào hùng: Ngoại hình độc đáo, gân guốc, đầy dũng khí; Lí tưởng chiến đấu cao cả, coithường cái chết

+ Vẻ đẹp hào hoa: Tâm hồn lãng mạn, đa tình, mộng mơ

- Nghệ thuật: Bút pháp lãng mạn, ngôn ngữ tài hoa và xúc cảm mãnh liệt về đồng đội của Quang Dũng

đã làm nên sức sống của hình tượng nghệ thuật, rung động người đọc

III/ Kết bài : Kết luận về nội dung, nghệ tuật đoạn thơ Liên hệ hoàn cảnh sáng tác nêu ý nghĩa

đoạn thơ

B Bài văn tham khảo : ( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

biểu để phân tích).

Mở bài - Như phần giới thiệu tác giả và bài thơ

- Giới thiệu đoạn thơ: Một trong những đoạn thơ thể hiện nỗi nhớ về đồng đội, là bức chân dung tượng đài nghệ thuật về người lính Tây Tiến được tác giả thể hiện rất thành công là :

“Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc

………

Sông Mã gầm lên khúc độc hành”

Thân

bài :

- Khái quát ( Phần A.II)

- Đoạn thơ phân tích thuộc phần ba của bài thơ

tích hai

câu thơ

đầu

khác thường :

Tây tiến đoàn binh không mọc tóc

Quân xanh màu lá dữ oai hùm

Đó là người lính “không mọc tóc” và” xanh màu lá” Chỉ hai chi tiết thôi nhưng tác giả

đã tái hiện hình ảnh người lính với hiện thực khốc liệt của bệnh tật Rừng sâu, nước độc đãtàn phá ngoại hình những chàng trai trẻ đất Hà Thành Bệnh sốt rét rừng đã khiến cho tócrụng trọc, da xanh Nhưng với sức sống của tuổi thanh niên, ngòi bút lãng mạn của QuangDũng đã nắm bắt hiện thực cuộc chiến, tô đậm và phóng đại, hiện lên dáng vẻ người lính đẹp

lạ thường Cũng là bệnh sốt rét rừng ấy nhưng với ngòi bút hiện thực, người lính cùng thờicủa Chính Hữu là: “ anh với tôi biết từng cơn ớn lanh/ sốt run người vầng trán ướt mồ hôi”

Còn người lính Tây Tiến thì “không mọc tóc” và” xanh màu lá” vừa thực, vừa lãng mạn Đầu “không mọc tóc” chứ không phải là do tóc không mọc đựơc, da “xanh màu lá” không

phải vì sốt rét da xanh mà do tác động của sắc màu núi rừng đó thôi ! Người lính không hề ở

trong tư thế bị động mà trái lại chủ động hiên ngang đầy khí phách “ dữ oai hùm” Họ ốm mà

không yếu, ngoại hình tiều tuỵ yếu đuối nhưng nội tâm mạnh mẽ vô cùng.

Mắt trừng gửi mộng qua biên giới

Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm

Mắt trừng là chi tiết cực tả cái phẫn nộ sôi sục của nội tâm hướng về nhiệm vụ chiến

đấu Mộng là mộng của người lính nơi chiến trường Tây Tiến lúc bấy giờ Nhiệm vụ nặng nề của họ đâu chỉ ở dải đất quê hương, “qua biên giới” là còn phải sang Lào, thực hiện nhiệm vụ của một chiến binh Đây là chất thơ của Quang Dũng, cách diễn đạt rất riêng của nhà thơ Mơ

là những giấc mơ, hay còn là sự mộng mơ của những người lính ra đi vào tuổi đầy ắp những

mơ tưởng, những chuyện yêu đương? Bên cạnh vẻ đẹp của nghị lực kiên cường, của ý chí sắt

đá, là một vẻ đẹp trong tâm hồn trẻ trung, lãng mạn, hào hoa của những chàng trai mang baomộng ước trong đời Đôi mắt ấy chợt dịu lại khi mơ về người con gái thanh lịch Hà thành đãmột lần đi qua trong nỗi nhớ của anh :

“ Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm”.

Nỗi nhớ của người lính Tây Tiến không cụ thể “dáng kiều thơm” Đó không hẳn là

người vợ, người yêu, cũng không hẳn là cô láng giềng; có thể chỉ là một bóng hồng bất chợt

đi qua trong những ngày còn ở Hà Nội mà thôi Nỗi nhớ của Quang Dũng rất đáng trân trọng

vì trong những người lính trẻ thời ấy, mộng và mơ như hòa quyện trong nhau, trong tình yêu

đất nước “gửi mộng qua biên giới”, yêu quê hương “mơ Hà Nội ”, có tình cảm riêng tư của mỗi cá nhân “dáng kiều thơm”- những giấc mơ ít nhiều thơm mùi sách vở học trò Câu thơ

gợi nhớ đến người lính đánh Pháp năm nào của Nguyễn Đình Thi cũng có cùng cảm xúc “

Những đêm dài hành quân nung nấu/bỗng bồn chồn nhớ mắt người yêu”( Đất nước) Chính

tình cảm riêng tư ấy đã chắp cánh cho tình yêu nước của anh Chính sự hài hòa của mộng và

mơ đã tiếp thêm sức mạnh để các anh vượt gian khổ lập nên chiến công hiển hách, là lời thúcgiục họ tiến lên phía trước, lại cũng là sợi dây thiêng liêng của niềm tin mang họ vượt quabom đạn trở về

Rải rác biên cương mồ viễn xứ

Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh

Hai câu thơ vừa có chất hào hùng, vừa có chất bi tráng và được diễn tả bằng bút pháptương phản, đối lập Cách diễn tả này đã được Quang Dũng sử dụng rất thành công trong bàithơ, đến đây tiếp tục được phát huy Quang Dũng không tránh né hiện thực Câu thứ nhất nóiđến sự thật lạnh lùng và nghiệt ngã, ấy là cái chết, là sự hi sinh của người lính Tây Tiến Điềunày được gợi ra bởi hình ảnh những nấm mồ nằm rải rác biên cương, nơi rừng thiêng xứ lạ

Rải rác là thưa thớt, viễn xứ là nơi xa Những nấm mồ thường thiếu vắng những vòng hoa và

những nén hương tưởng nhớ Vì thế, câu thơ như vẽ ra bức tranh ảm đạm với màu sắc lạnh

Song thực ra cũng không phải như vậy, bởi với ai đó những nấm mồ viễn xứ nằm rải rác

biên cương có thể gợi cảm giác ghê sợ, nhưng với những người lính Tây Tiến thì không Vì

câu thơ Rải rác biên cương mồ viễn xứ làm nền cho cảm hứng mạnh mẽ, cho lời thề quyết tâm ra đi của người lính ở câu thơ Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh Ý chí quyết tâm ấy

mới là nguồn cảm hứng chủ đạo bao trùm của khổ thơ này Câu thơ ở đây có vẻ đẹp giản dị

nhưng lại có sức khái quát rộng lớn, mang tầm vóc thời đại và có tính tư tưởng cao Nó đãkhẳng định, nêu bật phương châm sống, quan niệm sống, triết lí sống của những người sống

có trách nhiệm công dân cao nhất đối với Tổ quốc

Phân

tích hai

câu thơ

cuối

Tiếp tục khẳng định tinh thần cảm tử cho Tổ quốc quyết sinh của người lính Tây Tiến,

ở hai câu sau, một lần nữa, Quang Dũng lại nói đến sự hi sinh của những người đồng chí, đồng đội thân yêu của nhà thơ nơi chiến trường gian khổ:

Áo bào thay chiếu anh vềđất Sông Mã gầm lên khúc độc hành

Nói đến sự hi sinh mất mát, những câu thơ không gây cho ta cảm giác bi luỵ đauthương, mà trái lại vẫn giữ được sự thanh thản, nhẹ nhàng, thậm chí còn pha dáng vẻ ngang

tàng, khí phách hiên ngang nơi chiến địa của những tráng sĩ năm xưa trong Chinh phụ ngâm

của Đặng Trần Côn qua hình ảnh chiếc áo bào Hai câu thơ thể hiện vẻ đẹp bi tráng nhưng

cũng rất tài hoa lãng mạn của người lính Bởi trong điều kiện chiến đấu gian khổ ác liệt củanhững năm đầu cuộc kháng chiến, những người lính thường cơm không đủ no, mặc không đủ

ấm, thiếu thuốc men, thiếu phương tiện đó là một thực tế Trong hoàn cảnh ấy, người línhkhông thể tránh khỏi sự hi sinh Song, cho dù có ngã xuống và khi ấy không có lấy một manhchiếu bọc thây nhưng trong con mắt đầy tinh thần tráng sĩ của họ, cái chết vẫn cứ sang, phải

đẹp, phải đàng hoàng Đặc biệt, tác giả sử dụng cách nói về đất thay cho từ chết là cách nói giảm nhẹ làm vơi đi sự mất mát đau thương nhưng lại hàm chứa một ý nghĩa lớn lao Về đất

là về với tổ tiên khi người ta làm tròn trách nhiệm với quê hương, đất nước; về đất còn là sự

hoà nhập, là sự hoá thân vào hồn thiêng sông núi để trở thành cái vĩnh viễn bất tử Người línhTây Tiến dù có ngã xuống nhưng là về với đất, trong âm hưởng hào hùng của thiên nhiên:

Sông Mã gầm lên khúc độc hành Đây là một câu thơ chứa đầy chất bi tráng, bởi tiếng gầm lên của con sông Mã qua khúc độc hành đã được nhiều người hiểu và ví như những tiếng kèn

tiễn đưa người lính về nơi bất tử Không một giọt nước mắt, không một lời tiễn biệt nhưngbằng những câu thơ chất chứa nỗi đau xót và niềm thương tiếc vô hạn là tấm lòng, sự trântrọng, là ném tâm hương mà nhà thơ thắp lên để tưởng nhớ những đồng đội của mình

hợp nhuần nhuyễn lớp từ Hán –Việt và thuần Việt; sử dụng thành công biện pháp tu từ hoán

dụ, đối lập, nói giảm Giọng thơ trầm lắng, thiết tha, đau đớn, trang nghiêm và mạnh mẽ trong

tiếng gầm của thiên nhiên khi tiễn đưa người lính về với hồn thiêng sông núi

Kết bài Tóm lại, chỉ có tám câu nhưng Quang Dũng đã dựng lên một tượng đài sừng sững, bất

tử về anh bộ đội Cụ Hồ thời kháng chiến chống Pháp với hai nét đẹp thống nhất và tươngphản, đầy bi tráng Bút pháp lãng mạn, ngôn ngữ tài hoa và xúc cảm mãnh liệt về đồng độicủa Quang Dũng đã làm nên sức sống của hình tượng nghệ thuật rung động người đọc Quađoạn thơ, chân dung người lính Tây Tiến hiện lên vừa oai phong lẫm liệt, vừa lãng mạn hàohoa và sự hi sinh vẻ vang của họ cho Tổ quốc

Tiếng ai tha thiết bên cồn

Bâng khuâng trong dạ, bồn chồn bước đi

Áo chàm đưa buổi phân li Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay ”

* Phần Làm văn:

A Lập dàn ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Tố Hữu và bài “Việt Bắc” Bài thơ có giá trị sâu sắc về nội dung và nghệ

thuật, tiêu biểu là đoạn thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về đoạn thơ :

- Giới thiệu chiến khu Việt Bắc, hoàn cảnh viết bài thơ

- Tóm tắt nội dung, nêu bố cục, kết cấu bài thơ, vị trí đoạn thơ

- Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

- Bốn câu thơ đầu :

+ Là lời ướm hỏi dạt dào tình cảm của người ở lại

+ Nghĩa tình của kẻ ở người về được biểu hiện đằm thắm qua các đại từ “ mình” , “ ta” thân

thiết

.- Bốn câu thơ sau :

+ Là tiếng lòng của người cán bộ cách mạng về xuôi “ bâng khuâng”, “ bồn chồn” cùng cử chỉ

“cầm tay nhau” xúc động bồi hồi đã nói lên tình cảm thắm thiết của người cán bộ với cảnh vật và con

người Việt Bắc

+ Đại từ “ai” phiếm chỉ nhưng lại rất cụ thể gợi sự gần gũi, thân thương

+ Hình ảnh “áo chàm” – nghệ thuật hoán dụ có giá trị khắc hoạ bản sắc trang phục của đồng bào

Việt Bắc, nhưng cũng chính là để nói rằng ngày tiễn đưa cán bộ kháng chiến về xuôi cả nhân dân Việt Bắcđưa tiễn

+ Hình ảnh “ cầm tay nhau biết nói gì hôm nay…” thật cảm động

III/ Kết bài : Kết luận về nội dung, nghệ thuật đoạn thơ Liên hệ hoàn cảnh sáng tác nêu ý nghĩa đoạn

thơ

B Bài văn tham khảo :( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

biểu để phân tích)

ĐỀ 1

Mở bài Tố Hữu là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại Thơ Tố Hữu thể hiện lẽ

sống, tình cảm cách mạng của con người Việt Nam hiện đại nhưng mang đậm chất dân tộc,truyền thống Tố Hữu có nhiều tập thơ với nhiều bài thơ có giá trị, trong đó có bài thơ “Việt

Bắc” Đoạn thơ sau là đoạn thơ tiêu biểu thể hiện tâm tình bịn rịn quyến luyến của người ở lại đối với người ra đi:

Sau chiến thắng Điện Biên Phủ, Miền Bắc được giải phóng Tháng 10 năm 1954, các

cơ quan Trung ương Đảng và Nhà nước chuyển từ Việt Bắc (Thủ đô kháng chiến) về thủ đô

Hà Nội Sự lưu luyến giữa kẻ ở và người ra đi đã khơi nguồn cảm xúc lớn cho nhà thơ sáng

tác "Việt Bắc"

"Việt Bắc" được viết bằng thể thơ lục bát, dài 150 câu thơ, gồm hai phần Phần đầu bài

thơ tái hiện một thời gian khổ mà oanh liệt của cách mạng và kháng chiến ở chiến khu ViệtBắc nay đã trở thành những kỉ niệm sâu nặng trong lòng người Phần sau nói lên sự gắn bógiữa miền ngược và miền xuôi trong một viễn cảnh hòa bình tươi sáng của đất nước và kếtthúc bằng lời ngợi ca công ơn Bác Hồ và Đảng đối với dân tộc Bài thơ có kết cấu đối đáp.Hai nhân vật trữ tình “mình-ta” kẻ ở, người đi bộc lộ tâm trạng trong buổi chia tay đầy lưuluyến, xúc động Chuyện ân tình cách mạng được tác giả khéo léo thể hiện như câu chuyệntình yêu đôi lứa Nhà thơ hoá thân vào hai nhân vật trữ tình để bộc lộ tâm tư, tình cảm của

mình, cũng là của những người tham gia kháng chiến Đoạn thơ gồm 8 câu đầu thuộc phần một của bài thơ.

Nhìn cây nhớ núi, nhìn sông nhớ nguồn?"

Bốn câu thơ gồm hai câu hỏi Câu hỏi thứ nhất, người Việt Bắc hỏi người cán bộ : khi

về xuôi thì còn nhớ người Việt Bắc không Có nhớ thời gian gắn bó đã “mười lăm năm” và tình cảm là “thiết tha mặn nồng ”hay không Trong câu hỏi, cụm từ “mười lăm năm” là chỉ

thời gian từ sau khởi nghĩa Bắc Sơn ( 1940) đến khi cuộc kháng chiến chống Pháp kết thúc

thắng lợi (1954) Đó là khoảng thời gian Việt Bắc là căn cứ cách mạng Các từ “thiết tha

mặn nồng” là để chỉ mức độ tình cảm, đó là tình cảm tha thiết, sâu nặng Từ đó thấy được: ở

câu hỏi này, người ở lại đã nhắn nhủ với người về xuôi hãy nhớ Việt Bắc và cách mạng cóthời gian gắn bó lâu dài, có tình cảm tha thiết, sâu nặng

Câu hỏi thứ hai, người Việt Bắc hỏi người cán bộ : khi về xuôi, nhìn “cây” thì có nhớ

đến “núi” ở Việt Bắc không, nhìn “sông ”thì có nhớ nguồn nước ở Việt Bắc không Trong câu hỏi, cụm từ “nhìn sông nhớ nguồn” gợi nhớ đến câu tục ngữ “uống nước nhớ nguồn”

quen thuộc Như vậy, trong câu hỏi này, một cách khéo léo, người ở lại như muốn nói vớingười về, cũng là lời khẳng định của nhà thơ: Việt Bắc là cội nguồn cách mạng

Điều đó thật đúng Sau khởi nghĩa Bắc Sơn năm 1940, Việt Bắc trở thành căn cứ địacách mạng, là nơi Bác Hồ, Trung ương Đảng và mặt trận Việt Minh lãnh đạo cuộc đấu tranhgiải phóng dân tộc, dẫn tới thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945, dẫn tới sự rađời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà Năm 1946, thực dân Pháp trở lại đánh chiếmnước ta Hà Nội rơi vào tay giặc Việt Bắc tiếp tục trở thành căn cứ kháng chiến Việt Bắc là

“An toàn khu”, đã che chở, bảo vệ các cơ quan Trung ương Đảng và Chính phủ trong suốtthời kì kháng chiến chống Pháp Việt Bắc đã góp phần quan trọng làm nên chiến thắng ĐiệnBiên Phủ, đưa dân tộc Việt Nam lên tầm cao của thời đại Việt Bắc đúng là cội nguồn, là cáinôi của cách mạng Vì vậy , kết thúc phần đầu bài thơ “Việt Bắc”, Tố Hữu đã viết “Mườilăm năm ấy ai quên – Quê hương Cách mạng dựng nên Cộng hoà”

Cả bốn câu thơ, qua lời ướm hỏi, đã khơi gợi kỉ niệm về một giai đoạn đã qua, về

không gian nguồn cội, nghĩa tình; qua đó thể hiễn tâm trạng người ở lại: lưu luyến , bângkhuâng trong buổi chia tay, nhắn nhủ, tâm tình cùng người về xuôi về nghĩa tình cách mạng

Bốn câu tiếp theo là nỗi lòng của người về:

"Tiếng ai tha thiết bên cồn

Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay"

Ở hai câu trên, người về không trả lời câu hỏi của người ở lại mà đưa ra câu hỏi nhưng

là để bộc lộ tâm trạng Từ “ai” phiếm chỉ, nhưng ở đây là chỉ người Việt Bắc Có thể hiểu hai câu thơ này là: nghe lời hỏi “tha thiết” của người Việt Bắc, người về xuôi thấy “bâng

khuâng” trong dạ, “bồn chồn” bước đi Từ láy “bâng khuâng” diễn tả tâm trạng của người

cán bộ: nhớ, buồn vì phải chia tay với Việt Bắc, nơi đã gắn bó suốt “mười lăm năm” với bao

“đắng cay ngọt bùi” Nhưng người cán bộ cũng hồi hộp, không yên trong lòng vì sắp được

trở về quê hương sau thời gian dài xa cách

Ở hai câu thơ dưới, “áo chàm” là hình ảnh hoán dụ chỉ người Việt Bắc Hai câu thơ đã gợi ra hình ảnh người Việt Bắc và cán bộ cách mạng trong buổi “phân li”, cầm tay nhau mà

không biết nói gì Đó là hình ảnh kẻ ở người đi lưu luyến không muốn rời xa Đó là tâm trạng

xúc động không nói nên lời Xúc động vì phải chia tay sau “Mười lăm năm ấy thiết tha mặn

nồng” Người về còn xúc động vì phải rời xa nơi có “Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây”.

Nơi đã từng “chia củ sắn lùi- Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng”.

nhuyễn, kết cấu đối đáp thường thấy trong ca dao được sử dụng sáng tạo, cặp đại từ nhân

xưng mình – ta với sự biến hoá linh hoạt, tác giả tạo dựng được hình tượng kẻ ở, người đi đại

diện cho tình cảm của cả cộng đồng

Kết bài Tóm lại, “Việt Bắc” đã tái hiện một thời kháng chiến chống Pháp gian khổ mà anh

hùng, nghĩa tình gắn bó thắm thiết của những người kháng chiến với Việt Bắc, với nhân dân,đất nước Qua đó, tình cảm thuỷ chung truyền thống của dân tộc được nâng lên thành tìnhcảm thời đại, đó là ân tình cách mạng - một cội nguồn sức mạnh quan trọng tạo nên thắng lợicủa cách mạng và kháng chiến Đoạn thơ nói riêng, bài thơ “Việt Bắc” nói chung, đúng là mộtbản tình ca ca ngợi đất nước và tình cảm cách mạng cao đẹp của con người Việt Nam trongcuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược

ĐỀ 2:Phân tích 12 câu thơ sau trong bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu:

Mình đi, có nhớ những ngày Mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù

Mình về, có nhớ chiến khu Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai?

Mình về, rừng núi nhớ ai Trám bùi để rụng măng mai để già

Mình đi, có nhớ những nhà Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son Mình về, có nhớ núi non Nhớ khi kháng Nhật, thuở còn Việt Minh Mình đi, mình có nhớ mình Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa.

* Phần Làm Văn:

A Lập dàn ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Tố Hữu và bài “Việt Bắc” Bài thơ có giá trị sâu sắc về nội dung và nghệ

thuật, tiêu biểu là đoạn thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về đoạn thơ :

- Giới thiệu chiến khu Việt Bắc, hoàn cảnh viết bài thơ

- Tóm tắt nội dung, nêu bố cục, kết cấu bài thơ, vị trí đoạn thơ

- Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

a/ Bốn câu đầu : người Việt Bắc hỏi người về xuôi ( trích thơ)

- 2 câu đầu : Hình ảnh tả thực Mưa nguồn suối lũ, những mây cùng mù gợi cảnh núi rừng đầy

hoang sơ khắc nghiệt, đồng thời ẩn dụ cuộc sống cực khổ

- 2 câu tiếp: Hình ảnh cơm chấm muối mối thù nặng ẩn dụ cuộc sống thiếu thốn nhưng nhiệm vụ

nặng nề

b/ Bốn câu tiếp : người Việt Bắc tiếp tục hỏi người cán bộ ( trích thơ)

- 2 câu đầu : Hình ảnh rừng núi hoán dụ chỉ người Việt Bắc, ai chỉ người cán bộ

- 2 câu tiếp: Hình ảnh Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son vừa ẩn dụ, vừa tương phản thể hiện dù

cuộc sống nghèo nhưng tấm lòng vẫn thuỷ chung với cách mạng

c/ Bốn câu cuối : vẫn là câu hỏi của người Việt bắc ( trích thơ)

- 2 câu đầu : hỏi để gợi nhớ tháng ngày kháng Nhật, lúc Việt Minh còn hoạt động ở Việt Bắc

- 2 câu tiếp: hỏi người cán bộ có nhớ mình?, gợi nhớ các địa danh đi vào lịch sử Việt Bắc là cội

nguồn của cách mạng

d/ Cả đoạn thơ : thể hiện hình thức nghệ thuật thơ ca truyền thống một cách nhuần nhuyễn:

+ Thể thơ lục bát vừa giàu chất tự sự, vừa giàu nhạc điệu ngọt ngào đằm thắm của ca dao

+ Lối ngắt nhịp đều đặn 2/4; 4/4, trầm bổng ngân nga của thơ ca dao lục bát như nhịp ru em êm ái + Nghệ thuật đối, phát huy tác dụng rất lớn trong việc tô đậm cảnh và người:

+ Cách xưng hô “mình – ta” trong ca dao

+ Nghệ thuật ẩn dụ làm tăng thêm khả năng liên tưởng của hình ảnh :

+ Phép trùng điệp vừa tạo vẻ đẹp nhịp nhàng về âm thanh, vừa gợi những cảm xúc sâu xa

III/ Kết bài : Kết luận về nội dung, nghệ tuật đoạn thơ Liên hệ hoàn cảnh sáng tác nêu ý nghĩa đoạn thơ.

B Bài văn tham khảo :( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

biểu để phân tích)

Mở bài Tố Hữu là một trong những nhà thơ lớn, tiêu biểu nhất của nền thi ca Việt Nam hiện đại,

là ngọn cờ đầu của thơ ca cách mạng, nhà thơ của lý tưởng cộng sản Mọi sự kiện chính trị qua

Điển hình nhất là tập thơ “Việt Bắc” Tập thơ được xem là đỉnh cao của thơ kháng chống Pháp, trong đó bài thơ “Việt Bắc” là kết tinh sở trường nghệ thuật ngòi bút Tố Hữu Bài thơ là khúc

hát ân tình của người kháng chiến đối với quê hương, đất nước, nhân dân cách mạng được thể

hiện bằng hình thức nghệ thuật đậm đà tính dân tộc Điển hình nhất trong đoạn thơ sau là những câu hỏi của người ở lại, gợi lên những kỉ niệm ở Việt Bắc trong những năm tháng

đã qua, gợi nhớ những kỉ niệm thời kháng chiến:

- Khái quát ( như đề 1)

- Đoạn thơ gồm 12 câu đầu thuộc phần một của bài thơ

Miếng cơm chấm muối, mối thù nặng vai?

Hình ảnh thơ giàu sức gợi “Mưa nguồn suối lũ” là cảnh mưa trắng nguồn, lũ ngập đầy

suối, tả thực về thiên nhiên khắc nghiệt nơi núi rừng Việt Bắc Các hình ảnh ấy cũng là ẩn dụ,

diễn tả cuộc sống ở chiến khu cách mạng nhiều gian nan cực khổ; “miếng cơm chấm muối” là

phản ánh cảnh sinh hoạt kham khổ, khó khăn trong buổi đầu của cuộc kháng chiến Điều này

từng thấy trong Bình Ngô đại cáo của Nguyễn Trãi: “Khi Linh Sơn lương hết mấy tuần/ Khi

Khôi Huyện quân không một đội ” Và cách nói “mối thù nặng vai” nhằm cụ thể hóa nhiệm vụ

chống thực dân cướp nước, đè nặng trên vai dân tộc ta Mối thù đối với quân xâm lược đè nặngđôi vai, luôn nhắc nhở nuôi dưỡng ý chí chiến đấu để giải phóng đất nước

Hắt hiu lau xám, đậm đà lòng son

Những câu hỏi trên gợi cảm giác cô đơn lòng người ở lại khi chia tay Rừng núi là hình ảnh hoán dụ, chỉ người Việt Bắc Ai là từ phiếm chỉ, đặt trong văn cảnh, ai là người cán bộ Đây là câu hỏi tu từ.“Rừng núi, trám bùi, măng mai” được nhân hóa cùng với hình ảnh “trám

rụng – măng già” không ai thu hái gợi nhiều bơ vơ, man mác buồn thương Tác giả mượn cái

thừa để nói cái thiếu vắng nhằm biểu đạt kín đáo, sâu sắc cái tình của Việt Bắc với cách mạng,

với cán bộ về xuôi làm cho nỗi nhớ như thắt vào lòng kẻ ở lại Trám bùi, măng mai là nguồn

lương thực vô tận của núi rừng Việt Bắc, từng làm thức ăn lót dạ thay ngô, sắn, cơm để nuôi bộđội đánh giặc trong những năm kháng chiến gian khổ Hương vị núi rừng ấy tượng trưng chomối tình Việt Bắc sâu nặng, ân nghĩa

Vẫn tiếp tục là những câu hỏi tu từ gợi nhớ, người Việt Bắc hỏi người cán bộ: khi về

xuôi rồi thì có nhớ những nhà ở Việt Bắc trong cảnh hắt hiu lau xám nhưng lại đậm đà lòng

son không? Hai câu thơ có hình ảnh tượng trưng và tương phản đặc sắc Những nhà là tất cả

các đồng bào dân tộc Việt Bắc Hắt hiu lau xám là cảnh hoang vu, hoang vắng của núi rừng, biểu tượng cho sự nghèo đói, thiếu thốn vật chất Tương phản với hắt hiu lau xám là đậm đà

lòng son, một hình ảnh ẩn dụ rất đẹp ca ngợi tấm lòng son sắt, thuỷ chung.

Tân Trào, Hồng Thái, mái đình cây đa.

Câu hỏi thứ nhất, người Việt Bắc hỏi người cán bộ khi về xuôi rồi còn nhớ tới”núi non” ởViệt Bắc không? Có nhớ thời kháng Nhật, lúc Việt Minh còn hoạt động ở Việt Bắc hay không?Câu thơ có liệt kê hình ảnh và sự kiện để nhắc người cán bộ về xuôi rằng: Việt Bắc là nơi có

mặt trận Việt Minh lãnh đạo cuộc cách mạng đánh Pháp đuổi Nhật Việt Bắc là căn cứ quan trọng của cách mạng giải phóng dân tộc thời kì trước 1945.

Câu hỏi thứ hai, người Việt Bắc hỏi người cán bộ “ Mình đi, mình có nhớ mình” hay

không, có nhớ cây đa Tân Trào, mái đình Hồng Thái hay không? Cách hỏi ở câu lục có thể hiểu

từ “mình ” thứ nhất và thứ hai là chỉ người cán bộ về xuôi, từ “mình” thứ ba chỉ người Việt

Bắc Giữa người Việt Bắc và cán bộ như đã có sự gắn bó mật thiết, hòa nhập, tuy hai nhưng đãthành một Trong câu hỏi, người Việt Bắc còn kể tên hai địa danh Tân Trào và Hồng Thái, hai

địa danh gắn bó với hai sự kiện quan trọng trước Cách mạng tháng Tám để khẳng định Việt Bắc chính là cái nôi của cách mạng, là cội nguồn cách mạng.

Nhận

xét

chung

Về nghệ thuật, nổi bật trong đoạn thơ là khúc hát ân tình thiết tha, xúc động của người

Việt Bắc dành cho người cán bộ kháng chiến sắp lúc về xuôi Điệp khúc: Mình đi, có nhớ… Mình về có nhớ… là những câu hỏi tu từ, là tiếng lòng tha thiết cất lên không chỉ là nhắn nhủ

mà còn là hoài niệm, gợi nhớ, gợi ra cuộc chia tay không phải là vĩnh viễn, chia tay mà vẫn gắn

bó bên nhau.Giọng điệu tha thiết, ngọt ngào tiêu biểu cho giọng điệu thơ Tố Hữu những tìnhcảm cách mạng được cất lên thật trữ tình, dễ đi vào lòng người

Kết bài Tóm lại, qua hàng loạt lời hỏi của người Việt Bắc, đoạn thơ đã tái hiện một thời kháng

chiến chống Pháp gian khổ mà anh hùng, nghĩa tình gắn bó thắm thiết của những người khángchiến với Việt Bắc, với nhân dân, đất nước Qua đó, tình cảm thuỷ chung truyền thống của dântộc được nâng lên thành tình cảm thời đại, đó là ân tình cách mạng - một cội nguồn sức mạnhquan trọng tạo nên thắng lợi của cách mạng và kháng chiến Qua năm tháng với bao biến độngcủa cuộc sống, bài thơ nói chung và đoạn thơ nói riêng vẫn rung cảm lòng người

Đề 3 Anh ( chị ) hãy phân tích 10 câu thơ sau đây trích trong bài Việt Bắc của nhà thơ Tố Hữu :

“Ta với mình, mình với ta Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh

Mình đi, mình lại nhớ mình Nguồn bao nhiêu nước, nghĩa tình bấy nhiêu

Nhớ gì như nhớ người yêu

Trăng lên đầu núi nắng chiều lưng nương Nhớ từng bản khói cùng sương Sớm khuya bếp lửa người thương đi về.

Nhớ từng rừng nứa bờ tre Ngòi Thia, sông Đáy, suối Lê vơi đầy.

( Ngữ văn 12, tập một, tr 110-111, NXBGD Việt Nam, năm 2010 )

A Lập dàn ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Tố Hữu và bài “Việt Bắc” Bài thơ có giá trị sâu sắc về nội dung và nghệ

thuật, tiêu biểu là đoạn thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về đoạn thơ :

- Giới thiệu chiến khu Việt Bắc, hoàn cảnh viết bài thơ

- Tóm tắt nội dung, nêu bố cục, kết cấu bài thơ, vị trí đoạn thơ

- Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ

a/ Bốn câu thơ đầu, người cán bộ bộc lộ trực tiếp tình cảm của mình với Việt Bắc

- Sử dụng hai từ ”ta”, ”mình”, đảo vị trí tạo ấn tượng về sự quấn quýt giữa cán bộ và nhân dân

- Từ ”lòng ta”kết hợp với từ trái nghĩa ”sau-trước” để chỉ thời gian và từ láy ”mặn mà”, ”đinhninh” diễn tả tỉnh cảm sâu nặng thủy chung

- Câu thơ thứ ba là lời đáp hô ứng với câu thơ ”mình đi mình có nhớ mình”

- Câu thơ thứ tư dùng so sánh theo cách nói ca dao diễn tả tình cảm trong sáng, không thể kể hết

b/ Sáu câu thơ sau là nỗi nhớ của người về- nhớ thiên nhiên, cảnh vật ở Việt Bắc:

-.Nỗi nhớ những cảnh vật đơn sơ ở Việt Bắc : một nỗi nhớ khó diễn tả, nhưng rất tha thiết sâu

nặng như nhớ người yêu :

c/Phân tích giá trị nghệ thuật :

+ Đoạn thơ được tác giả vận dụng nhuần nhuyễn thể thơ lục bát Âm điệu ngọt ngào, đằm thắm + Cách lựa chọn hình ảnh rất gần gũi với cuộc sống thường nhật có tác dụng khắc sâu nỗi nhớ + Từ ngữ đoạn thơ có sức gợi cảm mạnh mẽ, nghệ thuật điệp từ, điệp cấu trúc câu

III/ Kết bài :

- Kết luận chung theo yêu cầu đề bài

- Nêu ý nghĩa của đoạn thơ

- Nêu cảm nghĩ

B Bài văn tham khảo: ( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

biểu để phân tích)

Mở

bài Tố Hữu là một trong những nhà thơ lớn, tiêu biểu nhất của nền thi ca Việt Nam hiện đại,là ngọn cờ đầu của thơ ca cách mạng, của lý tưởng cộng sản Mọi sự kiện chính trị qua trái tim

nhạy cảm và cảm hứng nghệ thuật của ông đều kết tinh thành những bài thơ đặc sắc Trong số

đó, tập thơ “Việt Bắc” được xem là đỉnh cao của thơ kháng chống Pháp, mà bài thơ “Việt Bắc”

là kết tinh sở trường nghệ thuật ngòi bút Tố Hữu Bài thơ là khúc hát ân tình của người khángchiến đối với quê hương, đất nước, nhân dân được thể hiện bằng hình thức nghệ thuật đậm đà

tính dân tộc Đặc sắc nhất là đoạn thơ thể hiện sâu sắc nỗi niềm của những người con rời “thủ

đô kháng chiến” với bao lưu luyến nhớ thương Nỗi nhớ ấy được cất lên thật cảm động:

- Khái quát ( như đề 1)

- Đoạn thơ gồm 10 câu thuộc phần một của bài thơ

Sau khi khẳng định tấm lòng trước sau như một, người ra đi nhớ về một Việt Bắc đầy ắp kỉ

niệm Đoạn thơ trên là những vần thơ đẹp của bản tình ca “Việt Bắc” Tiếp nối mạch cảm xúc

toàn bài, nỗi nhớ trào dâng được thể hiện sâu sắc và cảm động về tình cảm của người cán bộ kháng chiến đối với đất và người Việt Bắc Hình ảnh chiến khu càng sống động bao nhiêu

càng cho thấy nỗi nhớ, tình cảm kẻ đi với người ở tươi mới bấy nhiêu Cảnh sắc thiên nhiên,cuộc sống sinh hoạt, kỉ niệm kháng chiến lần lượt hiện hình nổi sắc chân thực

Nguồn bao nhiêu nước, nghĩa tình bấy nhiêu

Với phép điệp từ ta và mình xoắn xuýt, hoà quyện vào nhau tạo nên tình cảm thuỷ chung, sâu nặng và bền chặt : đi đâu rồi ta cũng gặp mình, mình đi đâu rồi cũng về với ta Người cán

bộ kháng chiến đã nói một lời thề son sắt, thuỷ chung đối với những ân tình của người người

dân Việt Bắc: Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh Lời thề của con người kháng chiến ân tình sâu nặng đều là những lời thề thuỷ chung ghi lòng tạc dạ Nhớ mình là nhớ người dân Việt Bắc Cho nên, chữ mình cuối cùng này có thể thấy cả hình ảnh của đồng bào Việt Bắc, cả hình ảnh

của những người cán bộ miền xuôi đã lên đây và gắn bó với mảnh đất này

Ngòi Thia, sông Đáy, suối Lê vơi đầy.

Đây không phải là nỗi nhớ con người mà là nỗi nhớ thiên nhiên nhưng lại thiết tha, say đắmnhư nỗi nhớ trong tình yêu đôi lứa Vì vậy, nhà thơ dùng hình ảnh diễn đạt trữ tình, ý nhị, sâu

sắc “như nhớ người yêu” thể hiện sự gắn bó tha thiết trong tình cảm Với cách so sánh mới lạ

sáng tạo này đã cho người đọc thấy hết được tình cảm của người ra đi, nhớ Việt Bắc như nỗinhớ trong tình yêu: thường trực, sâu sắc, mãnh liệt

Nỗi nhớ được thể hiện ở nhiều tầng bậc, hiện hữu cùng bước đi thời gian: trăng lên –

nắng chiều – sớm – khuya, trải ra với các không gian: bản khói cùng sương – bếp lửa – rừng nứa – bờ tre – ngòi Thia – sông Đáy – suối Lê… gợi những nét nhớ nhung tưởng như nhẹ

nhàng mà lại hóa tha thiết, mãnh liệt Chữ “nhớ từng” là cách điểm lại một cách tỉ mỉ, không bỏ sót chi tiết nào, hình ảnh nào…Câu thơ Trăng lên đầu núi, nắng chiều lưng nương gợi hai bức

tranh ở hai khoảnh khắc khác nhau nhưng cả hai đều đẹp một cách lãng mạn và thơ mộng Vớingười cán bộ kháng chiến thì trăng đẹp nhất là lúc lên đến đầu núi và cảnh nương đẹp nhất làkhi nắng chiều soi vào Nhớ Việt Bắc là nhớ những bản làng mờ trong sương sớm, những bếp

lửa nhà sàn rực hồng trong đêm lạnh để sớm khuya đón đợi người thương đi về Chỉ những

người đã từng sống ở Việt Bắc, coi Việt Bắc cũng là quê hương thân thiết của mình mới có nỗinhớ da diết, những cảm nhận thật sâu sắc, thấm thía về ánh nắng ban chiều, ánh trăng buổi tối,những bản làng mờ trong sương sớm, những bếp lửa hồng trong đêm khuya, những núi rừngsông suối mang cái tên thân thuộc- tất cả là khoảng thời gian và không gian lung linh kỉ niệm

Bức tranh Việt Bắc hiện ra qua hoài niệm khi thì mơ màng, vời vợi, khi lại rõ nét với đường nét, màu sắc, ánh sáng Mỗi cảnh là một nét nhớ, nét thương về con người Việt Bắc Nhận

xét Bức tranh Việt Bắc hiện lên qua nỗi nhớ của chủ thể trữ tình; trong hoài niệm có ba mảngthống nhất và hòa nhập vào nhau: nỗi nhớ thiên nhiên, núi rừng Việt Bắc – nỗi nhớ con người,

cuộc sống ở Việt Bắc – những kỉ niệm về cuộc kháng chiến gian khổ mà chan chứa nghĩa tình

Giọng thơ tâm tình, ngọt ngào, tha thiết, điệp từ “nhớ”, điệp ngữ: nhớ gì… nhớ từng…trùng

điệp, cùng cách ngắt nhịp của câu thơ lục bát tạo nên nét nhạc thơ thật đằm thắm, những hìnhảnh chân thực, bình dị mà giàu sức gợi cảm… Chuyện nghĩa tình cách mạng, chuyện khángchiến đến với người đọc bằng tiếng nói của tình yêu Đọan thơ tiêu biểu cho phong cách thơ TốHữu: trữ tình-chính trị, giọng điệu tâm tình, ngọt ngào và đậm đà tính dân tộc

Kết

bài

Tóm lại, đoạn thơ đã tái hiện một thời kháng chiến chống Pháp gian khổ mà anh hùng,

nghĩa tình gắn bó thắm thiết của những người kháng chiến với Việt Bắc, với nhân dân, đất nước.Qua đó, tình cảm thuỷ chung truyền thống của dân tộc được nâng lên thành tình cảm thời đại, đó

là ân tình cách mạng - một cội nguồn sức mạnh quan trọng tạo nên thắng lợi của cách mạng vàkháng chiến

Đề 4: Phân tích 12 câu thơ sau trong bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu:

“Ta đi ta nhớ những ngày

Mình đây ta đó, đắng cay ngọt bùi

Thương nhau chia củ sắn lùi Bát cơm sẻ nửa,chăn sui đắp cùng.

Nhớ người mẹ nắng cháy lưng Địu con lên rẫy bẻ từng bắp ngô

Nhớ sao lớp học i tờ Đồng khuya đuốc sáng những giờ liên hoan Nhớ sao ngày tháng cơ quan Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo Nhớ sao tiếng mỏ rừng chiều Chày đêm nện cối đều đều suối xa”.

( Trích đề thi Tốt nghiệp THPT năm 2012)

* Phần Làm văn:

Bài văn tham khảo:( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu biểu

để phân tích)

Mở

bài Tố Hữu là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại Thơ Tố Hữu thể hiện lẽsống, tình cảm cách mạng của con người Việt Nam hiện đại nhưng mang đậm chất dân tộc,

truyền thống Tố Hữu có nhiều tập thơ với nhiều bài thơ có giá trị, trong đó có bài thơ “ViệtBắc” Đoạn thơ sau là đoạn thơ tiêu biểu thể hiện nỗi nhớ Việt Bắc của người ra đi:

"Ta đi ta nhớ những ngày

- Khái quát ( như đề 1)

- Đoạn thơ gồm 12 câu thuộc phần một của bài thơ

Sau khi khẳng định tấm lòng trước sau như một, người ra đi nhớ về một Việt Bắc đầy ắp kỉ

niệm Đoạn thơ trên là những vần thơ đẹp của bản tình ca “Việt Bắc” Tiếp nối mạch cảm xúc

toàn bài, nỗi nhớ trào dâng trong lòng người ra đi được thể hiện sâu sắc và cảm động giữa cán bộ kháng chiến và đồng bào Việt Bắc Hình ảnh chiến khu càng sống động bao nhiêu càng cho thấy nỗi nhớ, tình cảm kẻ đi với người ở tươi mới bấy nhiêu Cảnh sắc thiên

nhiên, cuộc sống sinh hoạt, kỉ niệm kháng chiến lần lượt hiện hình nổi sắc chân thực Hai

Người về nhớ những tháng ngày ở Việt Bắc, có ”mình đây ta đó” với những ”đắng cay

ngọt bùi” Từ ”đây-đó”chỉ vị trí liền kề, cụm từ ”đắng cay ngọt bùi” là ẩn dụ, chỉ gian khổ và

niềm vui Hai câu thơ diễn tả sự gắn bó mật thiết giữa người Việt Bắc với người cách mạng,cùng chịu đựng gian khổ, cùng chia sẻ niểm vui

Hai câu tiếp là hình ảnh chân thực về đời sống kháng chiến gian nan, cực khổ:

Thương nhau chia củ sắn lùi

Bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng

Hình ảnh tượng trưng: "Chia củ sắn lùi, bát cơm sẻ nửa, chăn sui đắp cùng" kết hợp với cách dùng từ cùng nghĩa "chia, sẻ, cùng" diễn tả được mối tình cảm "chia ngọt sẻ bùi" giữa nhân dân Việt Bắc và cán bộ cách mạng Biết bao tình nghĩa sâu nặng trong "củ sắn",

"bát cơm", "chăn sui" mà người cán bộ cách mạng đã chịu ơn Việt Bắc Đây là một hình ảnh

đậm đà tình giai cấp Người Việt Bắc luôn chia sẻ khó khăn, thiếu thốn cùng người cách mạng:một củ sắn chia nhau bên bếp lửa đêm đông, một bát cơm sẻ nửa và một chiếc chăn sui đắpchung Đắng cay cùng hưởng, ngọt bùi cùng chia Tất cả những khoảnh khắc ấy cứ sáng mãitrong lòng người ra đi, sống trong tâm trí người ở lại, ghi dấu ấn một thời không thể xoá nhoà

Nhớ người mẹ nắng cháy lưng.

Địu con lên rẫy, bẻ từng bắp ngô

Hình ảnh chọn lọc: “Người mẹ nắng cháy lưng ” gợi người đọc liên tưởng đến sự tần tảo

chắt chiu, cần cù lao động của người mẹ chiến sĩ trong kháng chiến đã đùm bọc, cưu mang cán

bộ cách mạng Đó còn là hình ảnh tiêu biểu cho cái đẹp, ân tình trong cuộc sống kháng chiếnkhông thể phai nhòa trong kí ức của người về xuôi Hình ảnh mẹ Việt Bắc rất giống như hình

ảnh bà mẹ Tây Nguyên trong “Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ”:

“Mẹ thương Akay, mẹ thương bộ đội” (Nguyễn Khoa Điềm).

Chày đêm nện cối đều đều suối xa

Điệp từ “nhớ” điệp trùng thể hiện nỗi nhớ dạt dào Có lẽ chẳng bao giờ còn có cảnh lớp học i tờ về đêm giữa đồng khuya như thế Chỉ có trong những năm kháng chiến gian khổ mới có

những cảnh sinh hoạt văn hoá trong hoàn cảnh thiếu thốn mà vui tươi đến thế Cách mạng,kháng chiến đã đem đến cho người dân không chỉ tự do mà còn đem đến cho đồng bào cái chữ.Đem đến ánh sáng của tri thức đến với họ

Nhớ Việt Bắc còn là nhớ những âm thanh rất đặc trưng của miền rừng núi: tiếng mõ gọitrâu về trong rừng chiều, tiếng chày giã gạo đêm đêm ngoài suối xa Cùng hàng loạt những hình

ảnh, âm thanh thân quen: tiếng mõ rừng chiều, chày đêm nện cối, tiếng suối xa… âm thanh

thiên nhiên gợi hồn núi rừng Việt Bắc - âm thanh cuộc sống bình dị, ấm áp mà vui tươi Đoạnthơ đối ý, nêu bật tinh thần lạc quan yêu đời của cán bộ, chiến sĩ cách mạng dù cuộc sống cònrất gian khổ, khó khăn :

"Gian nan đời vẫn ca vang núi đèo"

Trong gian khổ thiếu thốn, những con người kháng chiến vẫn cất cao lời ca tiếng hát lạcquan yêu đời, tin tưởng vào ngày mai chiến thắng Nhớ cuộc sống sinh hoạt đời thường ở chiếnkhu Việt Bắc, những con người kháng chiến còn nhớ cả nhịp sống thân quen, bình dị của mộtcuộc sống bận rộn sớm khuya vất vả, nhớ cả những âm thanh rất đặc trưng mà chỉ ở núi rừngchiến khu mới có

Nhận

xét

Bức tranh Việt Bắc hiện lên qua nỗi nhớ của chủ thể trữ tình; trong hoài niệm có ba mảng thống nhất và hòa nhập vào nhau: nỗi nhớ thiên nhiên, núi rừng Việt Bắc – nỗi nhớ

con người, cuộc sống ở Việt Bắc – những kỉ niệm về cuộc kháng chiến gian khổ mà chan

chứa nghĩa tình Giọng thơ tâm tình, ngọt ngào, tha thiết, điệp từ “nhớ”, điệp ngữ: nhớ sao… nhớ người… trùng điệp, cùng cách ngắt nhịp của câu thơ lục bát tạo nên nét nhạc thơ thật đằm

thắm, những hình ảnh chân thực, bình dị mà giàu sức gợi cảm… đã thể hiện sâu sắc nỗi nhớ,chính là tình cảm sâu nặng của người cách mạng với thiên nhiên và con người Việt Bắc

Kết

bài Tóm lại, bằng nhiều biện pháp nghệ thuật, đoạn thơ diễn tả tình cảm sâu nặng, thuỷ chungcủa người cán bộ kháng chiến với con người Việt Bắc Đồng thời, đoạn thơ diễn tả sâu sắc nỗi

nhớ của người cán bộ cách mạng khi phải rời xa Việt Bắc Qua nỗi nhớ của người cán bộ, thấyhiện lên hình ảnh của thiên nhiên Việt Bắc có cảnh vật phong phú, có vẻ đẹp thơ mộng, ngườiViệt Bắc gắn bó, sẻ chia những khó khăn thiếu thốn với cách mạng Qua đó, tác giả ca ngợithiên nhiên Việt Bắc tươi đẹp, con người Việt Bắc có phẩm chất cao quý và cũng thấy được tìnhcảm cách mạng cao đẹp của con người Việt Nam trong kháng chiến chống Pháp

ĐỀ 5: Phân tích 10 câu thơ sau trong bài thơ Việt Bắc của Tố Hữu:

Ta về mình có nhớ ta

Ta về ta nhớ những hoa cùng người Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang

Ve kêu rừng phách đổ vàng Nhớ cô em gái hái măng một mình.

Rừng thu trăng rọi hòa bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung

( Trích đề thi Tốt nghiệp THPT lần 2 năm 2008)

* Phần Làm văn:

A/Đáp án chấm của Bộ GD&ĐT năm 2008:

a) Yêu cầu về kĩ năng:

Biết cách làm bài văn nghị luận văn học (phân tích đoạn thơ trữ tình); kết cấu chặt chẽ, diễn đạt lưuloát; không mắc lỗi chính tả, dùng từ và ngữ pháp

b) Yêu cầu về kiến thức:

Trên cơ sở hiểu biết về Tố Hữu và bài thơViệt Bắc, thí sinh biết phân tích những chi tiết nghệ thuật

để làm rõ nỗi nhớ cảnh và người dân Việt Bắc; có thể sắp xếp, trình bày theo nhiều cách khác nhau, nhưngcần nêu được các ý chính sau:

- Nội dung:

+ Cảnh thiên nhiên Việt Bắc trong nỗi nhớ của nhà thơ được tái hiện ở cả bốn mùa với màu sắc và vẻđẹp khác nhau: mùa đông tươi tắn; mùa xuân trong sáng, tinh khôi và đầy sức sống; mùa hè rực rỡ, sôiđộng; mùa thu lãng mạn, yên ả, thanh bình

+ Người Việt Bắc trong nỗi nhớ của nhà thơ hiện lên thật đẹp, cần cù, chăm chỉ và rất đỗi ân tình,luôn là chủ thể của bức tranh thiên nhiên

+ Cảnh và người hoà quyện, gắn bó nhau Con người làm cho cảnh trở nên gần gũi, sinh động, cóhồn Nhờ cảnh, vẻ đẹp con người được tôn vinh

- Nghệ thuật: Hình ảnh đẹp; âm điệu ngọt ngào, tha thiết; cách xưng hô gần gũi, quen thuộc; phépđiệp ngữ, liệt kê…

- Đánh giá:

+ Đoạn thơ thể hiện nỗi nhớ sâu nặng về thiên nhiên và con người Việt Bắc trong cuộc kháng chiếngian khổ mà hào hùng của dân tộc

+ Là đoạn thơ hay nhất trong bài Việt Bắc, thể hiện rõ nét phong cách nghệ thuật thơ Tố Hữu

B Bài văn tham khảo:( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

biểu để phân tích)

bài Tố Hữu là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại Thơ Tố Hữu thể hiện lẽsống, tình cảm cách mạng của con người Việt Nam hiện đại nhưng mang đậm chất dân tộc,

truyền thống Tố Hữu có nhiều tập thơ với nhiều bài thơ có giá trị, trong đó có bài thơ “ViệtBắc” mà tiêu biểu là đoạn thơ sau:

- Khái quát ( như đề 1)

- Đoạn thơ gồm 10 câu thuộc phần một của bài thơ

về” và “nhớ”tăng thêm nhạc điệu êm ái, hợp vời nỗi nhớ thương và nhấn mạnh tình cảm tha

thiết giữa người đi- kẻ ở “Hoa ” là thiên nhiên đẹp tươi sáng và “người” là con người Việt

Bắc Thiên nhiên hòa điệu với con người, trở thành hai bộ phận không thể tách rời nhau.

Hoa và người đặt cạnh nhau càng tôn tạo vẻ đẹp cho nhau, làm sáng lên cả không gian núi rừngViệt Bắc trùng điệp

Tiếp theo, tám dòng lục bát còn lại là bức tranh tứ bình về thiên nhiên và con người nơi đây Nhà thơ dùng dòng lục để miêu tả phong cảnh núi rừng qua bốn mùa, mỗi mùa là một

bức tranh thiên thiên với những nét đẹp riêng biệt; Còn dòng bát dùng cho thể hiện hình ảnh conngười Việt Bắc Chỉ riêng đoạn thơ này, ta thấy thấm đậm tính dân gian Hai câu thơ đầu là mùađông vì sáu câu sau có xuất hiện ba mùa xuân, hạ, thu Mặt khác, Tố Hữu viết bài “Việt Bắc”vào tháng 10 năm 1954, lúc ấy ở Việt Bắc nói riêng, miền Bắc nói chung đang là mùa đông.Nhà thơ đã từ hiện tại để hồi tưởng về quá khứ

Đầu tiên là bức tả cảnh, khơi gợi tình cảm yêu mến về mùa đông Việt Bắc :

”Rừng xanh hoa chuối đỏ tươi Đèo cao nắng ánh dao gài thắt lưng”

Tại sao lại là mùa đông? Vì đây là hồi ức của tác giả trong giờ phút chia tay Chúng tacòn nhớ, vào một đêm mùa đông 1946, Hồ Chí Minh đã kêu gọi toàn dân kháng chiến Đặc biệt

ở Hà Nội, những người lính lặng lẽ rời thành phố, bí mật theo chân cầu sông Hồng ngược xuôilên căn cứ cách mạng Việt Bắc cũng vào mùa đông

Bức tranh mùa đông Việt Bắc được miêu tả bằng màu xanh bạt ngàn của núi rừng Giữa

màu xanh biếc đó là màu đỏ rực của hoa chuối như những bó đuốc thắp lên sáng rực và cả màu

vàng của nắng Chính vì thế, mùa đông ở Việt Bắc không lạnh lẽo mà có phần ấm áp, tuôn trào

sức sống Điều này còn được biểu hiện qua hình ảnh con người lên núi lao động Đèo cao nắng

ánh dao gài thắt lưng Đồng bào Việt Bắc lúc đi rừng, làm rẫy, làm nương đều gài dao ở thắt

lưng Trên tầm cao của núi đèo, ánh nắng mặt trời chiếu vào những con dao ấy tạo nên sự phảnquang rực rỡ, lấp lánh Chỉ một câu thơ thôi nhưng ta có thể cảm nhận được hình ảnh mạnh mẽhào hùng của con người lao động làm chủ thiên nhiên

Tiếp theo dòng hồi nhớ là bức tranh mùa xuân ở Việt Bắc :

“Ngày xuân mơ nở trắng rừng Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang”

Thời gian được xác định bởi yếu tố “ngày xuân” Chính ấn tượng thời gian này tạo sự

vận động, sinh sôi nảy nở Không gian ở đây như là cổ tích Mới vừa rồi là màu xanh bạt ngàn

điểm hoa chuối đỏ, giờ nở bung ra những rừng mơ trắng muốt thoảng hương thơm Cái màu

trắng dìu dịu tinh khiết ấy phủ lên cả cánh rừng, gợi lên trong lòng người đọc một cảm giác thơmộng, bâng khuâng Màu trắng của hoa mơ gợi cái thanh thoát, đem lại cho lòng người sự nhẹ

nhàng, êm dịu Hình ảnh mơ nở trắng xóa cả một rừng làm ta liên tưởng tới cảnh đẹp thiên nhiênkhi Bác về nước:

" Ôi sáng xuân nay, xuân 41 Trắng rừng biên giới nở hoa mơ Bác về Im lặng, con chim hót Thánh thót bờ lau, vui ngẩn ngơ"

(Theo chân Bác - Tố Hữu)Mùa xuân được miêu tả trong câu thơ rất đặc trưng cho mùa xuân của Việt Bắc Và gắnvới khung cảnh thơ mộng ấy là hình ảnh người lao động rất đẹp :

“Nhớ người đan nón chuốt từng sợi giang”

Chữ “chuốt” là trau chuốt, làm bóng lên, đẹp lên Chữ “từng” đã gợi tả được đức tính cần mẫn,

tỉ mĩ và chịu khó Có khéo tay mới chuốt từng sợi giang mỏng và bóng để đan thành nhữngchiếc nón xinh xắn, vật phẩm đặc trưng của người Việt Bắc Con người cần cù, tài hoa ấy thậtđáng yêu, đáng nhớ

Bức tranh gợi sự chú ý cho người đọc cả thị giác lẫn thính giác Mùa hè được cảm nhận

bằng âm thanh quen thuộc “ve kêu” và bằng hình ảnh rất riêng của núi rừng Việt Bắc "rừng

phách đổ vàng" Phách là một loại cây thân gỗ, nở hoa vàng vào đầu mùa hè Chữ “đổ” trong

câu thơ là một “nhãn tự”, diễn tả sự rộng khắp, dàn đều của màu sắc Thật tráng lệ, hiện lêntrước mắt người đọc là hình ảnh rừng phách đang ngả sang màu vàng rực rỡ, lung linh trongnắng hè, cùng với âm thanh rộn rã của tiếng “ve ngân”suốt đêm ngày

Cảnh thiên nhiên đẹp và rực rỡ thế lại càng lãng mạn hơn, vì có thêm bóng dáng của một

cô gái “hái măng một mình” Từ “hái” phù hợp với nét dịu dàng, uyển chuyển, mềm mại của

cô gái Việt Bắc Cách hiệp vần lưng “gái- hái” và lặp phụ âm “m” liên tiếp của các từ

“măng-một-mình” tạo cho câu thơ mang tính nhạc hấp dẫn Người Việt Bắc là cô gái trẻ trung xinh

tươi, lạc quan yêu đời, đi hái măng giữa rừng vầu, rừng tre nứa trong khúc nhạc rừng, tuy chỉ có

“một mình”nhưng chẳng hề cô đơn Cảnh thiên nhiên tuyệt mỹ giờ lại khắc thêm vào hình ảnh

người thiếu nữ trẻ trung, xinh tươi lạc quan làm việc lại càng có hồn, có sức sống Rõ ràng thiênnhiên và con người đã hòa quyện vào nhau, tô điểm cho nhau Con người đang làm chủ thiênnhiên, làm chủ cuộc đời

Kết thúc đoạn thơ là cảnh rừng đêm trăng thu huyền diệu và thơ mộng:

“Rừng thu trăng rọi hòa bình Nhớ ai tiếng hát ân tình thủy chung”

Câu thơ mở ra một không gian tràn ngập ánh trăng thanh bình soi chiếu khắp núi rừng

chiến khu Chỉ một chữ “rọi”, câu thơ đã gợi ra được hình ảnh rừng cây, núi đá, khe suối, bản

làng Việt Bắc như đang phơi trải, tắm mình dưới vầng trăng trong ngần trên bầu trời xanh ngát

Trong khu rừng thấm đẫm ánh trăng, bỗng ngân nga lên tiếng hát ân tình làm rạo rực lòng

người Tiếng hát bộc lộ lòng người, bộc lộ tâm hồn thuỷ chung, tình nghĩa của con người ViệtBắc, cũng chính là tấm lòng của người về xuôi với chiến khu Thế nên ánh trăng dường nhưcũng ngời sáng hơn và tiếng hát cũng du dương và vang xa hơn

Nhận

xét

Có thể nói đây là đoạn thơ hay và có giá trị nhất trong bài “Việt Bắc” Tám câu thơ đã

trở thành bộ tranh “tứ bình”về thiên nhiên, con người Việt Bắc Mỗi câu thơ là một phiên cảnhvới những mảng màu và nét vẽ tài hoa Đó là bức tranh bốn mùa trong một năm, mỗi mùa lạimang một sắc thái riêng biệt Bức tranh gồm cả thiên nhiên và con người, nhưng có lẽ độc đáohơn là cả những câu thơ viết về thiên nhiên Việt Bắc Ở những câu thơ này, bằng nghệ thuậtphối sắc tài tình trong miêu tả, nhà thơ đã tạo nên bức tranh thiên nhiên tươi đẹp, đầy sức sống

Trong cả đoạn thơ, điệp từ “nhớ” với cách kết hợp biến hoá: “nhớ ta- ta nhớ- nhớ người

đan nón – nhớ cô em gái- nhớ ai”, cùng vần thơ lục bát với âm điệu ngọt ngào đã diễn tả nỗi nhớvơi đầy dào dạt, tạo nên cảm xúc bồi hồi, xao xuyến của người cán bộ khi phải rời xa Việt Bắc

Kết

bài

Tóm lại, chỉ bằng đoạn thơ ngắn, tác giả đã khắc hoạ được rõ nét hình ảnh thiên nhiên,

con người Việt Bắc.Không những vậy, nhà thơ còn diễn tả thật sâu sắc tình cảm “thiết tha mặn

nồng” của người cán bộ miền xuôi với chiến khu cách mạng Điêu luyện trong miêu tả, tinh tếtrong sử dụng từ ngữ, lựa chọn hình ảnh là đặc sắc nghệ thuật của đoạn thơ này Đoạn thơ là mộttuyệt tác Tố Hữu không chỉ ca ngợi thiên nhiên, con người Việt Bắc mà còn viết lên những vầnthơ đẹp nhất, hay nhất về con người Việt Nam thuỷ chung son sắc.

Đề 6 : Phân tích 10 câu thơ sau trong bài Việt Bắc của Tố Hữu:

Nhớ khi giặc đến giặc lùng

Nhớ từ Cao – Lạng, nhớ sang Nhị Hà

( Trích đề thi Tốt nghiệp THPT năm 2009-Giáo dục thường xuyên)

* Phần Làm văn:

A/Đáp án chấm của Bộ GD&ĐT năm 2009

a Yêu cầu về kĩ năng: Biết làm bài nghị luận về một bài thơ, đoạn thơ; kết cấu chặt chẽ, diễn đạtlưu loát; không mắc lỗi chính tả, dùng từ, ngữ pháp

b Yêu cầu về kiến thức: Trên cơ sở những hiểu biết về Tố Hữu và bài thơViệt Bắc (chủ yếu phầntrích trong sách Ngữ văn 12, Tập một), thí sinh có thể trình bày theo nhiều cách, nhưng cần làm rõ nộidung và nghệ thuật của đoạn thơ với các ý chính sau:

– Nêu vấn đề cần nghị luận

– Nỗi nhớ của người cán bộ kháng chiến:

+ Về thiên nhiên và con người Việt Bắc

+ Về những địa danh của Việt Bắc gắn liền với chiến công vang dội của quân dân ta trong khángchiến chống Pháp

– Niềm tự hào của tác giả về Việt Bắc anh dũng, kiên cường

– Thể thơ lục bát, âm điệu tha thiết, sâu lắng Hình ảnh, từ ngữ chọn lọc, các phép tu từ: nhân hoá,liệt kê, điệp từ

– Đánh giá chung về đoạn thơ

B Bài văn tham khảo :( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

biểu để phân tích)

Mở bài Tố Hữu là lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam hiện đại Thơ Tố Hữu thể hiện lẽ

sống, tình cảm cách mạng của con người Việt Nam hiện đại nhưng mang đậm chất dân tộc,truyền thống Tố Hữu có nhiều tập thơ với nhiều bài thơ có giá trị, trong đó có bài thơ “ViệtBắc” Đoạn thơ sau là nỗi nhớ về một Việt Bắc trong kháng chiến thật hào hùng:

Nhớ khi giặc đánh giặc lùng Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây Núi giăng thành lũy sắt dày Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù Mênh mông bốn mặt sương mù Đất trời ta cả chiến khu một lòng

Ai về ai có nhớ không ?

Ta về ta nhớ Phủ Thông, đèo Giàng Nhớ sông Lô, nhớ Phố Ràng Nhớ từ Cao – Lạng, nhớ sang Nhị Hà

- Khái quát ( như đề 1)

- Đoạn thơ gồm 10 câu thuộc phần một của bài thơ

Phân

tích 4

câu thơ

mở đầu

Bốn câu thơ đầu, người cán bộ nhớ về thiên nhiên, núi rừng Việt Bắc :

Nhớ khi giặc đánh giặc lùng

Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù

Trong những ngày đầu kháng chiến gian khổ của giai đoạn cầm cự, phòng ngự, bộ đội

phải dựa vào dân, dựa vào núi rừng Việt Bắc hiểm trở để đánh địch Trước giờ khắc quyết địnhcủa lịch sử, không chỉ nhân dân mà cả núi rừng cùng đều vùng lên, chung sức đánh Tây Vớicuộc kháng chiến đầy gian lao của quân và dân Việt Bắc, núi rừng cũng trở nên có chí, có tìnhngười, đã trở thành những người bạn, những người đồng đội, những chiến sĩ anh hùng của toànquân

Chỉ với bốn câu thơ, chữ “rừng” và “núi” được lặp đi lặp lại đến năm lần như tạo thành

thế hiểm của lũy thép vây bọc quân thù Nhớ về lúc kháng chiến, khi giặc đánh giặc lùng, cũng

là khi quân ta đang khó khăn xoay sở tình thế, ta biết địch mạnh hơn ta rất nhiều, nhưng trên

trận địa quen thuộc nói là thua địch cũng không phải là dễ Rừng cây núi đá ta cùng đánh Tây,

bằng phép nhân hóa, rừng bạt ngàn cây, với núi bao la đá để rồi trên dưới một lòng cùng conngười đánh đuổi quân xâm lược Đồng thời thể hiện tình cảm giữa con người kháng chiến vàthiên nhiên núi rừng Việt Bắc rất tha thiết, bao la

Ở cặp lục bát thứ hai ta sẽ thấy rõ hơn công việc của thiên nhiên núi rừng Việt Bắc.Núi thì giăng thành lũy, rừng thì đảm nhận hai công việc Như một người mẹ che chở cho conmình, rừng bao bọc cho bộ đội trước mặt kẻ thù cướp nước Rừng trở nên kiên quyết đến dữdằn cùng với việc vây quân thù để tiêu diệt, cái trùng trùng điệp điệp của rừng, cái khí thế hiênngang kiêu hùng của những vách núi đã làm cho biết bao kẻ thù khiếp sợ và bất lực Quả thậtViệt Bắc đã trở thành “Địa linh nhân kiệt” kể từ đó Qua đó càng làm sáng tỏ thêm nhận định:

Việt Bắc là cái nôi của cách mạng dân tộc ta.

người vẫn không mất đi vẻ đẹp lãng mạn của lòng mình Với hình ảnh chọn lọc “mênh mông

bốn mặt sương mù”, chiến khu mang nét đặc trưng rộng lớn, đồng thời thể hiện sự phát triển

của kháng chiến, chiến khu giải phóng được mở rộng hơn Cùng với cum từ “Đất trời ta cả” khẳng định quyền làm chủ vùng giải phóng, và sự tương phản “Mênh mông bốn mặt” và

“chiến khu một lòng”: Cả vũ trụ, núi rừng Việt Bắc giờ đây đang cùng nhìn về một hướng,

đang hướng về cuộc chiến đấu, hướng về sứ mệnh bảo vệ quê hương đất nước yêu dấu củamình nhằm thể hiện tinh thần đoàn kết của dân tộc trong cuộc kháng chiến chống Pháp

Nhớ từ Cao – Lạng, nhớ sang Nhị Hà.”

Bằng câu hỏi tu từ, hỏi nhưng không cần trả lời, thể hiện niềm vui to lớn trước chiến

thắng vẻ vang của dân tộc Sau đó là câu trả lời: “Ta về ta nhớ” vừa là câu trả lời, đồng thời

cũng là câu nói khẳng định ẩn chứa biết bao niềm tự hào không nhỏ Bằng phép liệt kê các địadanh ở Việt Bắc gắn liền với những sự kiện quan trọng như Phủ Thông, đèo Giàng, là nơi đãdiễn ra các trận hồi đầu cuộc kháng chiến chống pháp Sông Lô phố Ràng: Trận sông Lô đánhtàu chiếm Pháp trong chiến dịch Việt Bắc và trận đánh đồn phố Ràng Cao – Lạng : Cao Bằng

và Lạng Sơn, năm 1950 ta mở chiến dịch giải phóng biên giới Việt – Trung Đó là những chiếncông tiêu biểu góp phần quan trọng, mang tính quyết định thắng lợi của cuộc kháng chiếnchống Pháp

Nhận

xét

chung

Với điệp từ nhớ cùng với thể thơ lục bát âm điệu nhẹ nhàng, ngọt ngào, sâu lắng, diễn tả

nối nhớ vơi đầy dào dạt trong kí ức của nhà thơ Giọng thơ thay đổi linh hoạt, lúc trầm lắng, lúcmạnh mẽ mãnh liệt trong niềm vui, khiến độc giả như đang hòa mình vào niềm vui lớn của dântộc, niềm vui trọn vẹn khi đất nước hoàn toàn tự do

Kết bài Tóm lại, bằng nhiều biện pháp nghệ thuật, nỗi nhớ của người cán bộ về xuôi đã mang lại

cho đọc giả không khí nóng hổi từ những cuộc kháng chiến đỉnh điểm của dân tộc ta trong thời

kì kháng chiến chống Pháp Đoạn thơ cũng khắc họa được hình ảnh thiên nhiên Việt Bắc trù

phú, dữ dội nhưng cũng rất lãng mạng và “bao la”, khắc họa được hình ảnh người cán bộ vềxuôi có tình cảm sâu nặng gắn bó với thiên nhiên, với cách mạng Đồng thời thể hiện niềm tinvào chiến thắng cuối cùng của quân và dân ta và khẳng định một điều: Việt Bắc chính là cáinôi, nuôi dưỡng cách mạng

Đề 7: Anh ( chị ) hãy phân tích 12 câu thơ sau trong bài Việt Bắc của Tố Hữu :

“Những đường Việt Bắc của ta

Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Quân đi điệp điệp trùng trùng

Anh sao đầu súng bạn cùng mũ nan

Dân công đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay

Nghìn đêm thăm thẳm sương dày Đèn pha bật sáng như ngày mai lên Tin vui chiến thắng trăm miền Hoà Bình, Tây Bắc, Điện Biên vui về Vui từ Đồng Tháp, An Khê Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng ”

( Ngữ văn 12, tập một, tr 112-113, NXBGD Việt Nam, năm 2010 )

( Trích đề thi Tốt nghiệp THPT năm 2004)

* Phần Làm văn:

A/Đáp án chấm của Bộ GD&ĐT năm 2004

1 Yêu cầu về kĩ năng :

Biết cách phân tích một đoạn thơ trữ tình, biết làm một bài nghị luận văn học, kết cấu chặt chẽ, bốcục rõ ràng, diễn đạt tốt, không mắc lỗi chính tả, lỗi dùng từ và ngữ pháp Chữ viết cẩn thận

2 Yêu cầu về kiến thức:

Trên cơ sở vận dụng được những hiểu biết về tác gia Tố Hữu (nhất là về phongcách nghệ thuật của ông) và bài thơ Việt Bắc (như hoàn cảnh ra đời, giá trị bao trùm về nội dung và nghệthuật, vị trí đoạn thơ nêu ở đề bài,…), thí sinh phát hiện, phân tích các thủ pháp nghệ thuật để thấy giá trịnội dung của đoạn thơ này

2.1 Về nghệ thuật :

- Sử dụng nhuần nhuyễn thể thơ lục bát;

- Giọng thơ sôi nổi, hào hùng;

- Nhớ về những niềm vui chiến thắng trên khắp mọi miền của đất nước (4 dòng thơ cuối)

* Đoạn thơ thể hiện cảm hứng ngợi ca Việt Bắc, ngợi ca cuộc kháng chiến chống Pháp oanh liệt củanhân dân ta

B Bài văn tham khảo :( chú ý: dòng chữ in đậm đứng là ý chính, in đậm nghiêng là trích từ ngữ tiêu

đó, tập thơ “Việt Bắc” được xem là đỉnh cao của thơ kháng chống Pháp, mà bài thơ “Việt Bắc”

là kết tinh sở trường nghệ thuật ngòi bút Tố Hữu Bài thơ là khúc hát ân tình của người khángchiến đối với quê hương, đất nước, nhân dân cách mạng được thể hiện bằng hình thức nghệ

thuật đậm đà tính dân tộc Nổi bật nhất là đoạn thơ hồi ức về bức tranh Việt Bắc ra trận:

“Những đường Việt Bắc của ta

………

Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng”

- Khái quát ( như đề 1)

- Đoạn thơ gồm 12 câu thuộc phần một của bài thơ

Ý

chung Việt Bắc của Tố Hữu không chỉ là khúc ca ân tình, mà còn là bản tổng kết bằng thơmười lăm năm cách mạng Bên cạnh những đoạn thơ trữ tình ngọt ngào, ta còn bắt gặp những

khúc ca tràn đầy khí thế chiến đấu và chiến thắng của quân dân ta mà tiêu biểu là bức tranh Việt Bắc ra trận Theo dòng hồi tưởng của chủ thể trữ tình, bài thơ dẫn người đọc vào khung cảnh Việt Bắc chiến đấu với không gian núi rừng rộng lớn, những hoạt động tấp nập, những hình ảnh hào hùng, những âm thanh sôi nổi, dồn dập, náo nức Cách mạng và kháng chiến đã xua tan vẻ âm u, hiu hắt của núi rừng, đồng thời khơi dậy sức sống mạnh mẽ của thiên nhiên và con người Việt Bắc Bài thơ tràn đầy âm hưởng anh hùng

ca, mang dáng vẻ một sử thi hiện đại, chỉ vài nét phác hoạ khung cảnh hùng tráng, Tố Hữu đãcho thấy hào khí ngất trời của cả một dân tộc đứng lên chiến đấu vì Tổ quốc độc lập, tự do Họvừa mới xuất quân mà như đã cầm chắc chiến thắng trong tay

Hai

dòng

đầu

Hai câu đầu đoạn là nét tả khái quát Tác giả nói về những đường Việt Bắc ra trận,

những nẻo đường hành quân, những nẻo đường chiến dịch nhưng là để nói lên khí thế dũngmãnh của người ra trận :

Những đường Việt Bắc của ta Đêm đêm rầm rập như là đất rung

Những nhịp điệu “đêm đêm”, những điệp thanh “rầm rập” cùng với biện pháp so sánh “như là đất rung” đã cho ta thấy mặt đất như đang chuyển động dưới bàn chân những

người chiến sĩ trong cuộc hành quân vĩ đại từ khắp các ngả đường của căn cứ địa cách mạng.Đây là hình ảnh hào hùng, là âm vang của cuộc kháng chiến thần thánh và sức mạnh nhânnghĩa bốn nghìn năm của dân tộc mà không thế lực nào có thể ngăn cản được

Hiện thực ở chi tiết những đoàn quân nối tiếp nhau, ở những chiếc mũ nan giản dị Hào

hùng ở sự trùng điệp được nhân lên “điệp điệp trùng trùng”thật đông đảo, người người lớp lớp như sóng cuộn và lãng mạn ở hình ảnh “ánh sao đầu súng”, ánh sao đêm phản chiếu vào

nòng súng thép, ánh sao của bầu trời Việt Bắc, ánh sao của lý tưởng chiến đấu Đây là tứ thơvừa hiện thực, vừa lãng mạn gợi nhiều liên tưởng về vẻ đẹp anh bộ đội cụ Hồ

Hai

dòng

5-6

Trên những con đường Việt Bắc trong đêm ra quân, ta không chỉ bắt gặp hình ảnh

những anh bộ đội cụ Hồ bước đi hùng tráng trong đêm mà còn có cả hình ảnh những đoàn dân công ra trận đi tải lương, tải đạn phục vụ tiền tuyến:

Dân công đỏ đuốc từng đoàn

Bước chân nát đá, muôn tàn lửa bay

Trong chiến tranh, nhân dân ta lấy ngày làm đêm, lấy đêm làm ngày Bởi thế nên giữa

đêm Việt Bắc ra quân, cạnh những đoàn quân đi, ta còn thấy hình ảnh "dân công đỏ đuốc

từng đoàn" Họ cũng như những người lính, hăng hái ra trận, hăng hái lên đường Giữa cái

cảnh hào hùng ấy, hình ảnh "muôn tàn lửa bay "gợi cho ta một vẻ đẹp rất lãng mạn Những

tàn lửa bay ra từ những bó đuốc rơi xuống mặt đất thực sự đã làm cho con đường ra trận thêmlung linh, huyền ảo Ta có cảm giác con đường ra trận như một đêm đèn hoa đăng rực rỡ

Không chỉ sử dụng các hình ảnh, các từ láy, cách nói cường điệu trong câu thơ "bước

chân nát đá” đã diễn tả sức mạnh của lòng quyết tâm từ hàng vạn con người Họ sẵn sàng đạp

bằng mọi chông gai để đi đến chiến thắng Đây là một sự sáng tạo của Tố Hữu khi ông đã lấy

ý tưởng từ câu ca dao:

“Trông cho chân cứng đá mềm

Trời êm bể lặng mới yên tấm lòng ".

Điều đó đã tạo nên một hình ảnh vừa quen thuộc, vừa mới lạ nhằm ca ngợi sức mạnh

của con người Việt Nam chiến đấu và chiến thắng Ý thơ mang tầm vóc sử thi.

"Nghìn đêm thăm thẳm sương dày

Đèn pha bật sáng như ngày mai lên"

Đây là hình ảnh vừa thực nhưng cũng rất lãng mạn Bỏ đằng sau cái nghĩa thực củacuộc hành quân xuyên rừng vượt núi, xuyên qua đêm tối sương dày thăm thẳm thì nghĩa bóng

về hình ảnh ngày mai lại thật lạc quan phơi phới "đèn pha bật sáng như ngày mai lên" Nghệ

thuật so sánh lại được nhà thơ sử dụng thật thành công Hình ảnh đèn pha bật sáng được ví

như mặt trời mọc "như ngày mai lên " Như vậy, ngày mai đến từ trong đêm thăm thẳm nhờ

có đèn pha bật sáng, nhờ có sức mạnh của con người cộng với lý tưởng cao đẹp : chiến đấu vìnhân dân, vì đất nước Câu thơ vừa thể hiện được cái dư vị của cảnh hành quân hoành tráng,đầy hào khí chiến đấu, chiến thắng, vừa thể hiện một niềm tin, lạc quan phơi phới: tin vàotương lai tươi sáng của dân tộc

Vui lên Việt Bắc, đèo De, núi Hồng.

Hàng loạt các địa danh được liệt kê: Hoà Bình, Tây Bắc, Điện Biên, Đồng Tháp, An

Khê, trước đó là: Phủ Thông, đèo Giàng, sông Lô, phố Ràng,… mỗi địa danh ghi dấu một

chiến công của dân tộc Cách gọi tên các địa danh đã diễn tả được tình yêu núi sông và niềm

tự hào trào dâng trong lòng tác giả khi nghĩ về những chiến công oanh liệt trên khắp mọi miền

đất nước Cùng với những địa danh ấy là điệp từ “vui” được lặp nhiều lần kèm với các giới từ

“tin vui chiến thắng…vui về…vui từ…vui lên…” gợi tả chiến thắng giòn giã, dồn dập, như

tiếng reo mừng cất lên trong lòng hàng triệu con người từ Bắc chí Nam

Nhận

xét

Như vậy, với bút pháp vừa hiện thực, vừa lãng mạn, chỉ với 12 dòng lục bát, Tố Hữu đã

dựng nên bức tranh Việt Bắc ra trận thật đẹp Bức tranh không chỉ làm sống dậy những thángnăm hào hùng của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trên căn cứ địa thần thánh, mà cònmang đến cho ta niềm tin yêu quê hương cách mạng anh hùng Có thể gọi đây là bức tranhthành công về Việt Bắc ra quân Đoạn thơ 12 câu diễn tả khí thế hào hùng sục sôi của ViệtBắc kháng chiến

Kết

bài

Tóm lại, chỉ mười hai câu thơ, với sự điêu luyện trong cách dùng từ, lựa chọ nhình ảnh và

nhiều phép tu từ, tác giả đã diễn tả thành công khí thế kháng chiến ở Việt Bắc, cũng như niềmvui chiến thắng của quân và dân ta trong cuộc kháng chiến chống Pháp Qua đó, đoạn thơ bộc

lộ niềm tự hào sâu sắc của nhà thơ về về sức mạnh đoàn kết vĩ đại của dan tộc Đoạn thơ có

âm điệu sôi nổi, dồn dập, mạnh mẽ, sử dụng nhiều hình ảnh phóng đại, là đoạn thơ tiêu biểucho phong cách thơ trữ tình chính trị của Tố Hữu

BÀI ĐẤT NƯỚC

NGUYỄN KHOA ĐIỀM

Đề 1: Phân tích đọan thơ sau đây trong đọan trích “Đất nước” của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm

“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

Đất Nước có trong những cái "ngày xửa ngày xưa " mẹ thường hay kể Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết tròng tre mà đánh giặc Tóc mẹ thì bới sau đầu

Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn Cái kèo, cái cột thành tên

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, giần, sàng

Đất Nước có từ ngày đó ”.

* Phần Làm văn:

Dàn bài gợi ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Nguyễn Khoa Điềm dẫn vào trường ca “Mặt đường khát vọng” và đoạn

trích “Đất Nước” Nêu vấn đề : đoạn trích có giá trị sâu sắc về nội dung và nghệ thuật, tiêu biểu là đoạn

thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về chương “Đất Nước”, đoạn thơ :

-Nêu hoàn cảnh sáng tác, nội dung trường ca “Mặt đường khát vọng” …

-Nêu kết cấu trường ca “Mặt đường khát vọng”, vị trí, nội dung, bố cục đoạn trích “Đất Nước”, vịtrí đoạn thơ ở đề bài

-Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

a/ Ba câu thơ đầu : ( trích thơ)

- Câu 1 : cách nói giản dị, khẳng định đất nước có từ lâu

- Câu 2-3 : Vận dụng sáng tạo truyện cổ tích diễn tả đất nước có từ xa xưa, từ thời cua Hùng, chứngminh bằng tư liệu

b/ Câu thơ bốn: Hình ảnh “Dân mình biết trồng tre mà đánh giặc” gợi truyền thống Thánh Gióng

như nhận định : Đất nước phát triển luôn gắn với quá trình chống giặc ngoại xâm Dẫn chứng lịch sử đểkhẳng định

c/ Bốn câu thơ tiếp :

- Trong quá trình phát triển, đất nước hình thành phong tục

- Vận dụng chất liệu ca dao, thành ngữ diễn tả đời sống tình cảm, con người có sự thuỷ chung

- Vận dụng thành ngữ, liệt kê: khái quát được cuộc sống của người dân nước Việt xưa đầy vất vả,đắng cay

d/ Câu thơ cuối : kết hợp với câu thơ đầu tạo nên kết cấu chặt chẽ, là lời khẳng định về đất nước e/ Cả đoạn thơ : Qua các chất liệu diễn tả, điệp từ “Đất Nước”gợi ra đất nước gần gũi, thân thuộc;

Gợi ra hình ảnh đất nước bình dị, gần gũi, gắn bó thân quen; góp phần làm sáng tỏ tư tưởng ”Đất nướccủa nhân dân”

III/ Kết bài : Kết luận về nội dung, nghệ thuật đoạn thơ, liên hệ hoàn cảnh sáng tác nêu ý nghĩa

ca “Mặt đường khát vọng”, trong đó có đoạn trích Đất Nước.Chín câu thơ đầu của đọan thơ :

“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi

………

Đất Nước có từ ngày đó”

là những cảm nhận sâu sắc của nhà thơ về sự sinh thành và phát triển của Đất nước qua

những hình tượng cụ thể, sinh động, gợi cảm sôi nổi và thiết tha

Trường ca “Mặt đường khát vọng” gồm chín chương.“Đất nước” là phần đầu chương Vbản trường ca này Đoạn trích là những suy nghĩ của tác giả về đất nước được nhìn trên nhiềugóc độ với tư tưởng chủ đạo là “Đất Nước của Nhân Dân” Đoạn trích có hai phần Đoạn thơtrên là những câu đầu trong đoạn trích “Đất Nước”

Phân

tích đất nước.Đất nước có từ bao giờ ? Để trả lời cho câu hỏi này, ở câu thứ nhất, nhà thơ đã viết :Trước hết, ở ba câu thơ đầu của đọan thơ, tác giả đi tìm sự lý giải về sự sinh thành của

ba câu

thơ

đầu

“Khi ta lớn lên Đất Nước đã có rồi,

Câu thơ giản dị như một lời nói thường Nhà thơ khẳng định: Đất Nước có từ trước khi

ta “lớn lên”, có từ lâu lắm rồi.

Ở hai câu tiếp, nhà thơ diễn tả cụ thể về sự ra đời của Đất Nước:

Đất Nước có trong những cái ngày xửa ngày xưa mẹ thường hay kể

Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn

Hai từ “có trong” và “bắt đầu” là nói về sự hình thành đất nước Ở câu thơ thứ nhất, từ

“có trong” kết hợp cụm từ “ngày xửa ngày xưa”, cụm từ quen thuộc, mở đầu những truyện cổ

tích, gợi ra ý niệm đất nước có từ rất xa xưa Đất nước có trước cả sự ra đời của truyện cổ tích

nên đất nước mới xuất hiện trong các câu chuyện cổ tích “mẹ thường hay kể”.

Trong câu thơ thứ hai, tác giả dùng từ “bắt đầu” kết hợp với hình ảnh “miếng trầu bây

giờ bà ăn” để nói về sự “bắt đầu” của đất nước Vậy “Đất Nước bắt đầu với miếng trầu bây giờ bà ăn” cũng có nghĩa là khi có tục ăn trầu thì cũng là khi hình thành nên đất nước Vậy tục

ăn trầu có từ lúc nào? Hình ảnh “miếng trầu” gợi nhớ truyện cổ tích “Sự tích trầu cau”, một câu

chuyện cổ tích mang ý nghĩa nhân bản sâu sắc về tình người, cũng là để giải thích tục ăn trầu,một phong tục đẹp, mang đậm bản sắc văn hoá của người Việt xưa và cả hôm nay.Theo câu

chuyện này, tục ăn trầu có từ thời các vua Hùng Như vậy, “Đất Nước bắt đầu với miếng trầu

bây giờ bà ăn” cũng có nghĩa là đất nước có từ thời các vua Hùng Quả đúng như vậy, theo

truyền thuyết, chính các vua Hùng, những người con của lạc Long Quân và Âu Cơ đã dựng nênnước Văn Lang, nước Việt cổ xưa Trong thực tế đời sống, nhiều bằng chứng đã thể hiện điềunày: Khi thăm một đơn vị bộ đội ở khu vực Đền Hùng tỉnh Phú Thọ, Bác Hồ đã căn dặn các

chiến sĩ: “Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” Còn trong dân gian, từ lâu nhân dân ta đã truyền nhau: “Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày giỗ

Tổ mùng mười tháng ba”.( Ca dao) Và nữa, hiện nay, ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch là ngày

Quốc Tổ Nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm thật tinh tế và sâu sắc khi sử dụng chất liệu này để diễn

tả việc ra đời của Đất Nước

Câu

thơ

thứ tư

Câu thơ thứ tư, tác giả diễn tả về quá trình phát triển của đất nước:

Đất Nước lớn lên khi dân mình biết trồng tre mà đánh giặc

Tác giả đã vận dụng sáng tạo chất liệu văn học dân gian trong hình ảnh “dân mình biết

trồng tre mà đánh giặc” Câu thơ, hình ảnh thơ gợi nhớ đến truyền thuyết Thánh Gióng đánh

giặc Ân, truyền thuyết diễn tả sinh động, sâu sắc về truyền thống quật khởi chống xâm lược củadân tộc ta từ thuở xưa Khi đất nước bị kẻ thù xâm lược, đến cả một đứa trẻ lên ba cũng xung

trận giữ nước.Nhưng điều sâu sắc hơn có lẽ là, nhà thơ đã khái quát được sự “lớn lên” của đất

nước luôn gắn liền với quá trình đấu tranh chống giặc ngoại xâm của dân tộc ta, đó là một trang

sử vinh quang nhưng cũng đầy máu và nước mắt của biết bao thế hệ con dân nước Việt đã ngãxuống

Quả thực như vậy, từ buổi bình minh của lịch sử cho đến khi nhà thơ Nguyễn Khoa Điềmviết bản trường ca này, đất nước vẫn còn đang chìm trong khói lửa chiến tranh, vẫn còn bị chiacắt, miền Nam còn đang bị dày xéo dưới gót giầy của bọn Mĩ xâm lược Chúng ta vô cùng tựhào và biết ơn những thế hệ cha anh đã hi sinh vì Đất Nước

Năm

câu

thơ

còn lại

Và còn nữa, trong quá trình trưởng thành, đất nước còn gắn liền với với đời sống văn hóa

tâm linh, bằng phong tục tập quán lâu đời còn truyền lại và bằng chính cuộc sống lao động cần cù vất vả của nhân dân nhưng giàu tình nghĩa:

“Tóc mẹ bới sau đầu

Hạt gạo phải một nắng hai sương xay, giã, dần ,sàng…”

Tóc mẹ thì “bới sau đầu”, rồi dựng nhà nên mới có “cái kèo, cái cột” Đó là những

phong tục trong sinh hoạt của người Việt xưa Những điểm độc đáo trong những câu thơ này lànhà thơ đã vận dụng tài tình chất liệu dân gian trong diễn tả sự việc Sử dụng câu ngạn ngữ

“gừng cay muối mặn” và liên tưởng từ câu ca dao “Tay nâng chén muối đĩa gừng/Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau”, cùng với câu thành ngữ “một nắng hai sương”, nhà thơ đã khái

quát được cuộc sống của người dân nước Việt xưa: nền Văn minh lúa nước với cuộc sống đầyvất vả, đắng cay Nhưng từ trong gian nan, cay đắng đã tạo nên một tình nghĩa gắn bó thuỷ

chung, chặt bền, sâu nặng Như vậy, quá trình phát triển đất nước gắn liền với sự hình thành nêncác phong tục, gắn liền với quá trình lao động vất vả nhưng đầy tình nghĩa của con người.

Khép lại đoạn thơ là lời khẳng định “Đất Nước có từ ngày đó” Liên kết với câu thơ

mở đầu, câu thơ này đã tạo nên một kết cấu chặt chẽ; cùng với những chất liệu đầy sức thuyếtphục, tác giả đã khẳng định : Đất Nước có từ lâu đời, một bề dày lịch sử, một truyền thống vănhiến đáng tự hào

Mở

rộng

Suốt chín câu thơ, chúng ta thấy ấn tượng nổi bật nhất là hình tượng người phụ nữ: người

mẹ kể chuyện, người bà ăn trầu, búi tóc của mẹ, ngay cả hành động“nâng đĩa muối chén gừng”

và hành động “xay giã dần sàng” cũng thấp thoáng hình ảnh người phụ nữ Hơn đâu hết, nước Việt Nam biểu tượng “Mẹ Việt Nam anh hùng” là chính xác

Nghệ

thuật

Về nghệ thuật, ở đoạn thơ này, mỗi câu đều bị chi phối bởi chủ đề Đất Nước và cả

khổ thơ đều bị chi phối cho chủ đề Đất Nước Do đó đoạn thơ mở đầu cũng có thể được coi là

những câu trả lời cho câu hỏi: “Đất Nước có từ bao giờ” Đặc biệt câu thơ cuối “Đất Nước có từ

ngày đó” đóng khép đoạn thơ là điệp khúc lặp lại ý mở đầu: “Khi ta lớn lên Đất Nước có rồi”

khiến ta liên tưởng đến dòng thời gian hun hút mà Đất Nước hiện diện Cùng với các trạng từ:

“bắt đầu, lớn lên” tuy không xác định thời gian cụ thể nhưng cũng đã khẳng định quá trình hình

thành và phát triển lâu đời của Đất Nước Câu thơ cuối cũng là câu chuyển tiếp từ đoạn đầu vănhóa sang đoạn thơ tiếp theo cảm nhận Đất Nước về không gian và thời gian

Nhận

xét

Nhìn chung, đoạn thơ đầu chín câu với 85 chữ nhưng không hề có một từ ngữ Hán Việt

nào, ngôn từ bình dị, cách nói biểu cảm, thân mật, đoạn thơ đã nói lên một cách dung dị màthấm thía về cội nguồn sâu xa của Đất Nước Cùng với mức độ đậm đặc của các chất liệu đượclấy từ ca dao, cổ tích, từ truyền thuyết,… đã tạo cho đoạn thơ một âm hưởng đầy quyến rũ và cất

lên “tấm lòng sứ điệp” để ta thêm yêu Đất Nước và tự hào về Đất Nước.

Kết

bài Tóm lại, chín câu thơ đầu trong đoạn trích “Đất Nước” đã thể hiện cảm nghĩ mới mẻ củatác giả về Đất Nước qua những vẻ đẹp được phát hiện ở chiều sâu trên nhiều bình diện: lịch sử,

địa lý, văn hóa,… Đóng góp riêng của đoạn trích là ở sự nhấn mạnh tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân” bằng hình thức biểu đạt giàu suy tư, qua giọng thơ trữ tình-chính trị sâu lắng, tha thiết Tư tưởng “Đất Nước của Nhân dân”, của ca dao thần thoại của Nguyễn Khoa Điềm đã

đóng góp thêm một thành công cho thơ về đề tài Đất Nước, làm sâu sắc thêm nhận thức về nhândân, về Đất Nước trong thời kì chống Mỹ Các chất liệu của văn hóa dân gian được sử dụngnhuần nhị, sáng tạo, đem lại sức hấp dẫn cho đoạn trích

ĐỀ 2: Phân tích đọan thơ sau đây trong đọan trích “Đất nước” của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm

Đất là nơi anh đến trường Nước là nơi em tắm Đất Nước là nơi ta hò hẹn Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm Đất là nơi "con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc"

Nước là nơi "con cá ngư ông móng nước biển khơi"

Thời gian đằng đẵng Không gian mệnh mông Đất Nước là nơi dân mình đoàn tụ Đất là nơi Chim về

Nước là nơi Rồng ở Lạc Long Quân và Âu Cơ

Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng Những ai đã khuất

Những ai bây giờ Yêu nhau và sinh con đẻ cái Gánh vác phần người đi trước để lại Dạn dò con cháu chuyện mai sau Hằng năm ăn đâu làm đâu Cũng biết cúi đầu nhớ ngày giỗ Tổ

* Phần Làm văn:

A/Dàn bài gợi ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Nguyễn Khoa Điềm dẫn vào trường ca “Mặt đường khát vọng” và đoạn

trích “Đất Nước” Nêu vấn đề : đoạn trích có giá trị sâu sắc về nội dung và nghệ thuật, tiêu biểu là đoạn

thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về chương “Đất Nước”, đoạn thơ :

-Nêu hoàn cảnh sáng tác, nội dung trường ca “Mặt đường khát vọng” …

-Nêu kết cấu trường ca “Mặt đường khát vọng”, vị trí, nội dung, bố cục đoạn trích “Đất Nước”, vịtrí đoạn thơ ở đề bài

-Nêu ý chính của đoạn thơ : Cảm nhận của tác giả về đất nước nhìn từ góc độ địa lý, không gian, thời gian và lịch sử dân tộc.

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

a/ Bốn câu thơ đầu : tác giả giải thích về đất nước ( trích thơ)

-Sử dụng nghệ thuật chiết tự để giải thích : đất nước là con đường, nhà trường, dòng sông, bếnnước

- Sử dụng chất liệu thực tế, vận dụng ca dao tình yêu gợi liên tưởng hình ảnh luỹ tre làng, giếngnước, từ đó đất nước còn gắn bó với tình cảm riêng tư

b/ Hai câu tiếp , tác giả tiếp tục giải thích về đất nước( trích thơ)

- Vận dụng sáng tạo câu hò Bình Trị Thiên để nói về đất nước

- Khẳng định: Đất nước là núi, là rừng, là biển với tài nguyên phong phú

c/ Ba câu thơ tiếp: Nhận định đất nước trường tồn với thời gian và không gian, là nơi dân mình

bài Đề tài Đất Nước bao trùm trong thơ ca Việt Nam giai đoạn 1945 – 1975 Chưa bao giờtrong dòng chảy của văn học Việt Nam lại xuất hiện nhiều gương mặt thơ với những phát hiện

độc đáo và xúc động viết về quê hương và được thể hiện qua nhiều tác phẩm Trong đó, NguyễnKhoa Điềm cũng có một đóng góp đặc sắc cho mảng đề tài này mà trường ca “Mặt đường khát

vọng”, trong đó có chương V Đất Nước là điển hình xuất sắc Đoạn trích là sự cảm nhận, phát hiện Đất Nước trong một cái nhìn tổng hợp và toàn vẹn cả bề rộng của không gian (địa lý), cả chiều dài của thời gian (lịch sử) và bề dày văn hóa Đoạn trích sử dụng sáng tạo các chất liệu văn hoá, văn học dân gian và rất thích hợp với việc thể hiện tư tưởng “Đất Nước nhân dân” (Đất Nước của dân, do nhân dân làm ra) Nổi bật nhất là đoạn thơ sau: “Đất là nơi anh đến trường Đẻ ra đồng bào ta trong bọc trứng”

- Khái quát ( như đề 1)

- Trường ca “Mặt đường khát vọng” gồm chín chương.“Đất nước” là phần đầu chương

V bản trường ca này Đoạn trích là những suy nghĩ của tác giả về đất nước được nhìn trên nhiềugóc độ với tư tưởng chủ đạo là “Đất Nước của Nhân Dân” Đoạn trích có hai phần Đoạn thơ

trên gồm 13 câu thuộc phần đầu trong đoạn trích “Đất Nước”, thể hiện sự cảm nhận của tác giả

về đất nước nhìn từ góc độ địa lý, không gian, thời gian và lịch sử dân tộc.

Ở lần định nghĩa thứ nhất, cả Đất và Nước đều là không gian tồn tại rất thân thuộc,

rất riêng tư gắn bó của “anh” và “em”:

Đất là nơi anh đến trường

Đất Nước là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

ĐN là không gian lớn lên, học tập, sinh hoạt

ĐN là không gian hò hẹn, minh chứng cho tình yêu đôi lứa

Ở hai câu trên , tác giả đã chia từ Đất Nước ra thành hai thành tố để giải thích Đất mở ra cho anh một chân trời kiến thức Nước gột rửa tâm hồn em trong sáng dịu hiền Kết hợp chất

liệu thực tế, diễn tả giản dị, cách giải thích tỉ mỉ của nhà thơ khiến ta hình dung ra được mộtcách cụ thể: Đất Nước là con đường, mái trường, dòng sông, bế nước…gắn bó thân thuộc vớiđời sống học tập, sinh hoạt của con người

Quê hương là đường đi học (Đỗ Trung Quân)

Ở hai câu thơ dưới, nhà thơ vừa sử dụng chất liệu thực tế vừa vận dụng bài ca dao

“Khăn thương nhớ ai” để giải thích về Đất Nước Đất Nước không hề xa lạ, là “nơi ta hò hẹn”, (Cây đa cũ, bến đò xưa/ Bộ hành có nghĩa, nắng mưa cũng chờ) là nơi “em đánh rơi chiếc

khăn trong nỗi nhớ thầm” (Khăn thương nhớ ai/ Khăn rơi xuống đất) Cách nói này gợi liên

tưởng đến hình ảnh luỹ tre làng, giếng nước, gốc đa, nơi gái trai thường cùng nhau hò hẹn Từ

đó thấy được, đất nước còn gắn bó với những tình cảm riêng tư, chứng kiến tình yêu lứa đôi vớibao niềm thương, nỗi nhớ Vận dụng sáng tạo ca dao, nhà thơ đã khiến cho hình tượng ĐN trởnên bay bổng, lãng mạn trong sự gắn kết giữa tình yêu lứa đôi với tình yêu ĐN

Anh yêu em như yêu ĐN (NĐT)

Ở lần định nghĩa thứ hai, từ không gian gần gũi, Đất Nước trở nên xa xôi, mênh mông như huyền ảo:

Đất là nơi “con chim phượng hoàng bay về hòn núi bạc”

Nước là nơi “con cá ngư ông móng nước biển khơi”.

Vẫn dùng lối chia từ để giải thích, nhưng ở hai câu thơ này, tác giả đã vận dụng sáng tạo

câu hò Bình Trị Thiên để nói về Đất Nước Cách diễn tả của tác giả gợi ra liên tưởng: “Đất là

con chim…hòn núi bạc”; “Nước là con cá…biển khơi” Con chim phượng hoàng và cá ngư

ông là hai con vật linh thiêng được nhân dân ta thờ phụng, nay đưa vào trong thơ của NguyễnKhoa Điềm rất gần gũi Một lần nữa, nhà thơ đã đưa Đất Nước từ của thần linh trở thành ĐấtNước của nhân dân.Từ đó có thể hiểu rằng: Đất nước là núi, là rừng, là sông, là biển với tàinguyên phong phú Hai câu

- Hình ảnh ĐN trở nên diễm lệ trong chiều dài của thời gian và chiều rộng của không gian:

Thời gian đằng đẵng Không gian mênh mông

“đằng đãng” – từ chỉ độ dài lịch sử

“mênh mông”

Ở lần định nghĩa thứ ba, tác giả đưa ta trở về với cội nguồn của dân tộc, dòng giống con người Việt Nam ĐN là không gian sinh tụ của cộng đồng người Việt qua các thể hệ Lời thơ trở nên trang trọng khi hướng về nguộn cội thiêng liêng của ĐN:

Đất là nơi Chim về

Đẻ ra đồng bào mình trong bọc trứng

Điệp ngữ “Đất” “Nước”

Ở đoạn thơ này những hình tượng quen thuộc trong truyền thuyết như: chim rồng, Lạc

Long Quân và Âu Cơ, bọc trứng cũng hiện về trong trường liên tưởng của nhà thơ Sự hồi

tưởng ấy làm bật lên ý thơ có tầm khái quát cao: dân tộc ta là “con Lạc, cháu Hồng”, trai tài gái

sắc Đất Nước ta là đất lành chim về, đất thiêng rồng ở, đồng bào ta là anh em một nhà Tất cảlàm toát lên lòng tự hào về non sông gấm vóc, gắn với lòng biết ơn tổ tiên đã ăn sâu vào tiềm

thức từng người Việt Hai tiếng “đồng bào” thân thương luôn đánh thức tinh thần đoàn kết hàng

ngàn năm của dân tộc

-

Cả đoạn thơ thể hiện một cách nhìn về đất nước cụ thể mà khái quát, bình dị mà lớn lao:

Đất nước được hình thành từ những gì bé nhỏ, gần gũi, riêng tư trong cuộc sống của mỗi conngười Đất nước là sự hoà quyện không thể tách rời giữa cá nhân và cộng đồng dân tộc Hìnhtượng đất nước được mở rộng ra ở bề rộng không gian, chiều dài thời gian và chiều sâu văn hoá

thuật ngữ “ Đất là…, Nước là…Đất Nước là…”, nhà thơ đã định nghĩa bằng cách tư duy “chiết tự” Đọan thơ sử dụng sáng tạo các yếu tố ca dao, truyền thuyết dân gian, với cấu trúc ngôn

để giải thích, cắt nghĩa hai tiếng Đất Nước thiêng liêng bằng tinh thần luận lí chân xác Nếu tách

ra làm những thành tố ngôn ngữ độc lập thì Đất và Nước chỉ có ý nghĩa là không gian sinh tồn

về mặt vật chất của con người cá thể Nhưng nếu hợp thành một danh từ thì “Đất Nước” lại có ý

nghĩa tinh thần thiêng liêng, chỉ không gian sinh sống của cả một cộng đồng người như anh emmột nhà

Kết

bài

Tóm lại, có thể nói, đọan thơ là những định nghĩa đa dạng, phong phú về đất nước từ chiều

sâu văn hóa dân tộc, xuyên suốt chiều dài của thời gian lịch sử đến chiều rộng của không gianđất nước Nhà thơ cũng vận dụng rộng rãi các chất liệu văn hóa dân gian để cảm nhận và địnhnghĩa về đất nước.Từ đó, đọan thơ giúp cho chúng ta hiểu và gắn bó hơn với đất nước, quêhương mình bằng một tình yêu và ý thức trách nhiệm sâu sắc

ĐỀ 3 : Phân tích đọan thơ sau đây trong đọan trích “Đất nước” của nhà thơ Nguyễn Khoa Điềm

Trong anh và em hôm nay Đều có một phần Đất Nước Khi hai đứa cầm tay Đất Nước trong chúng mình hài hòa nồng thắm Khi chúng ta cầm tay mọi người

Đất nước vẹn tròn, to lớn Mai này con ta lớn lên Con sẽ mang đất nước đi xa Đến những tháng ngày mơ mộng

Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình Phải biết gắn bó san sẻ

Phải biết hóa thân cho dáng hình xứ sở Làm nên Đất Nước muôn đời

* Phần Làm văn:

A/Dàn bài gợi ý :

I/ Mở bài : Giới thiệu Nguyễn Khoa Điềm dẫn vào trường ca “Mặt đường khát vọng” và đoạn

trích “Đất Nước” Nêu vấn đề : đoạn trích có giá trị sâu sắc về nội dung và nghệ thuật, tiêu biểu là đoạn

thơ sau : ( chép đoạn thơ vào)

II/ Thân bài :

1/ Khái quát về chương “Đất Nước”, đoạn thơ :

-Nêu hoàn cảnh sáng tác, nội dung trường ca “Mặt đường khát vọng” …

-Nêu kết cấu trường ca “Mặt đường khát vọng” , vị trí , nội dung, bố cục đoạn trích “Đất Nước”, vịtrí đoạn thơ ở đề bài

-Nêu ý chính của đoạn thơ : Cảm nhận của tác giả về đất nước nhìn từ góc độ hiện tại.

2/ Phân tích nội dung, nghệ thuật đoạn thơ :

a/ Hai câu thơ đầu : tác giả khẳng định ( trích thơ): đất nước hóa thân và kết tinh trong cuộc

sống của mỗi người

b/ Bốn câu thơ tiếp , tiếp tục nói về mối quan hệ gắn bó sâu sắc của mỗi người với đất nước

( trích thơ)

- Bốn câu thơ liên kết theo mối quan hệ nhân – quả Đặt vào hoàn cảnh lịch sử năm 1971 tác phẩm

ra đời để giải thích

- Khẳng định: có tinh thần đoàn kết, dân tộc sẽ có một đất nước thống nhất, vẹn toàn

c/ Ba câu thơ tiếp: diễn tả về tương lai của đất nước ( trích thơ):

- Cách nói ẩn dụ: “mai này” khi đất nước không còn giặc ngoại xâm, không còn chiến tranh, thế hệsau sẽ “gánh vác phần người đi trước để lại”

- Nhà thơ đã gợi ra trách nhiệm của thế hệ hôm nay: phải thức tỉnh, phải đoàn kết để đánh đuổiquân xâm lược Đồng thời, tác giả đặt niềm tin vào thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước,đặt niềm tin vào thế hệ sau

d/ Bốn câu thơ cuối : nhà thơ muốn nhắn gửi với mọi người ( trích thơ)

-Giọng thơ trở nên ngọt ngào, say đắm

- Nhắn nhủ mình, nhưng cũng là nhắn nhủ với mọi người ( nhất là thế hệ trẻ) về trách nhiệm thiêngliêng của mình với đất nước

III/ Kết bài : Kết luận về nội dung, nghệ thuật đoạn thơ, liên hệ hoàn cảnh sáng tác nêu ý nghĩa

ca “Mặt đường khát vọng”, trong đó có đoạn trích Đất Nước Mười ba câu thơ của đọan thơ :

“Trong anh và em hôm nay

………

Làm nên Đất nước muôn đời”

nhà thơ nói về ý thức trách nhiệm của thế hệ trẻ đối với Đất Nước qua những hình tượng cụ

thể, sinh động, gợi cảm sôi nổi và thiết tha

- Khái quát ( như đề 1)

- Trường ca “Mặt đường khát vọng” gồm chín chương.“Đất nước” là phần đầu chương Vbản trường ca này Đoạn trích là những suy nghĩ của tác giả về đất nước được nhìn trên nhiềugóc độ với tư tưởng chủ đạo là “Đất Nước của Nhân Dân” Đoạn trích có hai phần Đoạn thơtrên nằm trong phần đầu đoạn trích “Đất Nước”

6 câu thơ đầu: Khẳng định mối quan hệ gắn bó giữa ĐN và con người

Ấn tượng nhất là ở khổ thơ 2, không chỉ tiếp cận Đất Nước qua lịch sử, qua địa lý và các mốiquan hệ cá nhân - cộng đồng, Nguyễn Khoa Điềm còn dẫn dắt độc giả trở về với hiện thực trựctiếp của cuộc kháng chiến chống Mỹ, nói lên tiếng nói đầy trách nhiệm của cả một thế hệ chống

Mỹ thật sự trưởng thành trong nhận thức và tình cảm Hai dòng đầu, nhà thơ phát hiện chân lý giản dị mà sâu sắc:

Trong anh và em hôm nay Đều có một phần Đất Nước.

- Giọng thơ tâm tình với lối xưng hô “anh, em” tha thiết Nhà thơ đã đặt chủ đề ĐN trong câu

chuyện tâm tình của đôi lứa khiến cho lời thơ vừa sâu lắng trong tư duy chính luận, vừa tha thiếttrong âm điệu trữ tình ngọt ngào

- Tiếp nối và phát triển mạch cảm xúc ở khổ thơ trên, nhà thơ khẳng định: Đất Nước có trong

mỗi cá nhân, Đất Nước kết tinh trong mỗi con người “trong anh”, “trong em”, trong mỗi chúng

ta Đất Nước không ở đâu xa lạ, không chỉ tồn tại khách thể, ở ngay xung quanh chúng ta nhưcái kèo, cái cột, hạt gạo ta ăn hàng ngày, câu chuyện mẹ kể, gừng cay muối mặn trong nghiax vợtình chồng miếng trầu bà ăn, con đường, dòng sông, cây đa, bến nước, sân đình:

Đất là nơi anh đến trường Nước là nơi em tắm

Đất nước là nơi ta hò hẹn

mà kết tinh, hóa thân trong cuộc sống của mỗi con người, chảy trong huyết quản của mỗi chúng

ta Sự sống mỗi cá nhân không chỉ là riêng của cá nhân mà còn là của Đất nước Ý thơ này củaNguyễn Khoa Điềm thật chí lí Bởi lẽ, mỗi cuộc đời đều được thừa hưởng những di sản văn hóatinh thần và vật chất của cha ông để lại dân tộc, của nhân dân Đôi khi sự thừa hưởng ấy lànhững món ăn dân giã:

Anh đi anh nhớ quê nhà

Một miếng ăn bé nhỏ, một gia vị khó quên đó cũng là một phần không thể thiếu trong mỗi conngười Cũng như vậy, tiếng ta nói hằng ngày cũng là một phần máu thịt trong mỗi chúng ta LưuQuang Vũ đã xúc động viết:

Mỗi sớm dậy nghe bốn bề thân thiết Người qua đường chung tiếng Việt cùng tôi

ĐN thật gần gũi bình dị mà cũng rất đỗi thiêng liêng

Ý thơ này tương đồng với ý trong bài thơ Quê hương của Giang Nam:

Xưa yêu quê hương vì có chim có bướm

Có những ngày trốn học bị đòn roi Nay yêu quê hương vì trong từng nắm đất

Có một phần xương thịt của em tôi.

Vẻ đẹp Đất Nước còn được phát hiện thêm qua mối quan hệ giữa đất nước với tình yêu lứa đôi

Khi hai đứa cầm tay

Đất Nước vẹn tròn to lớn

- Điệp ngữ “cầm tay” được nhắc lại với ý nghĩa sâu sắc Khi hai đứa “cầm tay” – biểu tượng cho

tình yêu đôi lứa, tình yêu tuổi trẻ, giây phút trao gửi yêu thương:

Đất Nước là nơi ta hò hẹn

ĐN là nơi em đánh rơi chiếc khăn trong nỗi nhớ thầm

Khi “chúng ta cầm tay mọi người” “Cầm tay” là một biểu tượng của tình đoàn kết dân tộc “Khi hai đứa cầm tay” tình yêu trong “anh” và “em” làm cho Đất Nước bỗng “hài hòa

nồng thắm” và khi hai ta “cầm tay mọi người” hòa vào mọi người, cái riêng hòa vào cái chung

cộng đồng thì “Đất Nước vẹn tròn to lớn” Vòng tay mở rộng đến đâu, đất nước vẹn tròn to lớn

đến đó Ngày 30/4/1975, trên sóng phát thanh của đài phát thanh Sài Gòn, nhạc sĩ Trịnh CôngSơn đã vừa đàn hát bài “Nối vòng tay lớn” trong đó, khúc ca mở đầu “rừng núi giang tay ”

Bằng việc kết hợp sử dụng các tính từ “hài hòa, nồng thắm”; “vẹn tròn, to lớn” đi liền

nhau; đặc biệt là kiểu câu cấu tạo theo lối trùng điệp, hai cặp đối xứng về ngôn từ, (“Khi /Khi; Đất Nước /Đất Nước), cùng nghệ thuật tăng tiến: từ “anh” - “em” - “hai đứa” - “mọi người” –

“Đất Nước”, từ “hài hòa nồng thắm” đến “vẹn tròn to lớn” nhà thơ muốn gửi đến cho người

đọc bức thông điệp: đất nước là sự thống nhất hài hòa giữa tình yêu đôi lứa với tình yêu Tổ quốc, giữa cá nhân với cộng đồng

- Cần phải đặt vào hoàn cảnh sáng tác, ta mới hiểu được ý thơ này Nguyễn Khoa Điềm viếttrường ca : “Mặt đường khát vọng” trong thời kì chống Mĩ ( 1971) Hiện thực diễn ra là dân tộc

bị chia rẽ, đất nước bị chia cắt Từ đó, ta thấy được các hình ảnh “hai đứa cầm tay”, “cầm tay

mọi người”, đất nước “hài hoà nồng thắm”, “vẹn tròn to lớn” là những hình ảnh ẩn dụ, gợi ra

suy nghĩ: có tinh thần đoàn kết toàn dân tộc sẽ có một đất nước thống nhất vẹn toàn, vững mạnh.Như vậy, cá nhân không thể tách rời cộng đồng Đó là tinh thần đoàn kết của khối đại đoàn kếttoàn dân được mở rộng, được nhân đôi thành một vòng Việt Nam rộng lớn và vĩnh cửu không gì

có thể phá vỡ nổi Rõ ràng sự gắn bó số phận cá nhân với vận mệnh cộng đồng là tư tưởng chungcủa thời đại

Từ hiện tại, từ trong khói lửa đạn bom, chiến trường Bình Trị Thiên khói lửa, nhà thơ bay bổng Đất Nước ở tương lai:

Mai này con ta lớn lên Con sẽ mang Đất Nước đi xa Đến những tháng ngày mơ mộng”.

Có thể nói, ba dòng thơ đã mở ra một tầng ý nghĩa mới, đó là niềm tin mãnh liệt vào

tương lai tươi sáng của đất nước Thế hệ sau “con ta lớn lên sẽ mang Đất Nước đi xa- Đến

những tháng ngày mơ mộng” Đây cũng là cách nói ẩn dụ: “mai này” khi đất nước không còn

giặc ngoại xâm, không còn chiến tranh, thế hệ sau sẽ “gánh vác phần người đi trước để lại”

“Tháng ngày mơ mộng” là tương lai đẹp và hạnh phúc, là những ngày thanh bình và phát triển

của Đất Nước Đất nước sẽ đẹp hơn, những tháng ngày mơ mộng ở hiện tại sẽ trở thành hiệnthực ở ngày mai

Đất Nước đội triệu tấn bom đi hái mặt trời hồng (Tố Hữu)Đường ra trận mùa này đẹp lắm (Phạm Tiến Duật)Nói về tương lai đất nước nhưng nhà thơ đã gợi ra trách nhiệm của thế hệ hôm nay: phảithức tỉnh, phải đoàn kết để đánh đuổi quân xâm lược Đồng thời, tác giả đặt niềm tin vào thắnglợi của cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước, đặt niềm tin vào thế hệ sau Nhà thơ tin rằng maiđây hoà bình, con cháu có điều kiện ra đi học hỏi, mang kiến thức về phục vụ đất nước, đưa đấtnước sánh vai với các cường quốc năm châu, biến những ước mong của người đi trước thànhhiện thực

Từ suy nghĩ đó, nhà thơ lên tiếng kêu gọi ý thức bổn phận, trách nhiệm của mỗi cá

nhân đối với Đất Nước: Em ơi em

Đất Nước là máu xương của mình

Làm nên Đất nước muôn đời

- Đọc bốn câu thơ trên không khó nhận ra cảm xúc của nhà thơ đã trở thành cao trào, giọng thơ

trở nên ngọt ngào, say đắm “Em ơi em” là lời gọi thân tình, tha thiết

- Điệp từ “phải biết” là nhấn mạnh, khẳng định, là tiếng gọi khẩn thiết của nhà thơ Vậy nhà thơ

đã nhắn nhủ điều gì ?

Điều nhắn nhủ đó là “Đất nước là máu xương của mình” Sử dụng hình ảnh gợi cảm, tác

giả khẳng định đất nước là một phần cơ thể, tạo nên sự sống cho mỗi con người Lời khẳng địnhđầy tự hào, thiêng liêng Điều đó thật đúng và đã được lịch sử chứng minh một cách sinh động.Khi đất nước bị ngoại xâm thì dân tộc trở thành nô lệ, phải sống kiếp “ngựa trâu” Chỉ khi đấtnước có độc lập, tự do, chúng ta mới được trở lại cuộc sống của con người Không chỉ vậy, hìnhảnh thơ còn gợi ra một liên tưởng khác: đất nước là máu xương của tổ tiên, của bao thế hệ ôngcha, của dân tộc ngàn đời giành lại từ tay kẻ thù xâm lược Vậy mới thấy được giá trị và sựthiêng liêng của mỗi tấc đất, dòng sông trên đất nước này

Có làn mây phải thịt da em mềm mại trắng trong

Đã biến thành những làn mây trắng (Lâm Thị Mỹ Dạ)

Anh đi bộ đội sao trên mũ

Mãi mãi là sao sáng dẫn đường

Em mãi là hoa trên đỉnh núi

Bốn mùa thơm mãi cánh hoa thơm (Vũ Cao)

Đứng bên này sông sao nhớ tiếc

Sao xót xa như rụng bàn tay (Hoàng Cầm) – nếu không cảm nhận ĐN là máu xương thìlàm sao có

Từ giọng thơ thủ thỉ tâm tình, giọng thơ chuyển sang giọng mệnh lệnh Lời thơ trữ tình

“Em ơi em” nhỏ nhẹ, trìu mến đã bảo hành chất trữ tình chính luận sâu sắc cho đoạn thơ Nhà thơ khẳng định "Đất Nước là máu xương ", là sinh mệnh, là sự sống của con người Vận mệnh

của Đất Nước chính là vận mệnh của chính bản thân mình, số phận của cá nhân nằm trong vận

mệnh của Đất Nước Vì thế, ta cần “Phải biết gắn bó và san sẻ Phải biết hoá thân cho dáng

hình xứ sở” Điệp ngữ “phải biết” vừa là mệnh lệnh kêu gọi vừa là lời thúc giục từ trái tim