Bài giảng CÂU TRẦN THUẬT

Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.. 2 Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị

PHỊNG GD & ĐT QUẢNG TRẠCH TRƯỜNG THCS CẢNH HĨA

Em hãy nhắc lại đặc điểm hình thức và chức năng của câu

Cảm thán ? Cho ví dụ?

Trả lời :

- Câu cảm thán là câu có những từ ngữ cảm thán như :

Ôi,than ôi,hỡi ơi,chao ơi,trời ơi,thay,biết bao,xiết bao… dùng

để bộc lộ trực tiếp cảm xúc của người nói (người viết )xuất hiện chủ yếu trong ngôn ngữ nói hằng ngày hay ngôn ngữ văn chương.

-Khi viết,câu cảm thán thường kết thúc bằng dấu chấm than

ví dụ Chao ôi ,buổi chiều thật buồn !

Kiểm tra bài cũ:

I/ Đặc điểm hình thức và chức năng:

1)Xét VD:

VDa Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ

tinh thần yêu nước của dân ta Chúng ta có quyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng

Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc

anh hùng

Đọc VD sau:

VDb Thốt nhiên một người nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần áo ướt

đầm, tất tả chạy xông vào, thở không ra lời :

- Bẩm quan lớn đê vỡ mất rồi !

VDc Cai Tứ là một người đàn ông thấp và gầy, tuổi độ bốn

lăm, năm mươi Mặt lão vuông nhưng hai má hóp lại

VDd Ôi Tào Khê ! Nước Tào Khê làm đá mòn đấy ! Nhưng

dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn chính là lòng chung thuỷ

của ta!

VD a Lịch sử ta đã có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng

tỏ tinh thần yêu nước của dân ta (1) Chúng ta có quyền tự

hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà

Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, (2) Chúng ta

phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị

ấy là tiêu biểu của một dân tộc anh hùng.(3)

VD b Thốt nhiên một người nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần

áo ướt đầm, tất tả chạy xông vào, thở không ra lời :(1)

- Bẩm quan lớn đê vỡ mất rồi ! (2)

VD c Cai Tứ là một người đàn ông thấp và gầy, tuổi độ bốn lăm, năm mươi (1) Mặt lão vuông nhưng hai má hóp lại (2)

VDd Ôi Tào Khê ! (1) Nước Tào Khê làm đá mòn đấy ! (2)

Nhưng dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn chính là lòng

chung thuỷ của ta! (3)

Ôi Tào Khê !

VDa/ Lịch sử ta có nhiều cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh

thần yêu nước của dân ta.(1) Chúng ta có quyền tự hào

vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu, Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung,…(2) Chúng ta phải ghi nhớ công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các dân tộc ấy

là tiêu biểu cho một dân tộc anh hùng.(3)

VDb/ Thốt nhiên một người nhà quê, mình mẩy lấm láp, quần

áo ướt đầm, tất tả chạy xông vào, thở không ra lời: (1)

- Bẩm…quan lớn…đê vỡ mất rồi! (2)

Trình bày

Trình bày Yêu cầu

Kể,tả Thông báo

VD c /:- Cai Tứ là một người đàn ông thấp và gầy, tuổi độ bốn

lăm, năm mươi (1) 

- Mặt lão vuông nhưng hai má hóp lại (2) 

Miêu tả Miêu tả

VD d/ - Nước Tào Khê làm đá mòn đấy! (2)  Nhận định

- Nhưng dòng nước Tào Khê không bao giờ cạn chính là lòng

chung thủy của ta ! (3) Bộc lộ tình cảm, cảm xúc.

Bài tập nhanh

Cho biết chức năng của các câu trần thuật sau :

1 Vui thì vui thật, nhưng tôi vẫn cứ bồn chồn không yên

2 Chị Trinh kia rồi !

3 Trinh cười lỏn lẻn, đầu hơi nghiêng nghiêng trông thật hiền lành

4 Trinh không trả lời, chỉ mỉm cười gật đầu

= > bộc lộ cảm xúc lo lắng, không yên

=> Thông báo về sự xuất hiện của Trinh.

=> Miêu tả cử chỉ của nhân vật Trinh

=> Kể

Bài tập : Đặt câu trần thuật với các chức năng sau : Nhóm 1:

-Kể :

-Nhận định:

-Giới thiệu:

-Yêu cầu:

Nhóm 2

-Thông báo:

-Miêu tả:

-Bộc lộ cảm xúc,tình cảm

-Giải thích:

Bài 1 /SGK: Hãy xác định kiểu câu và chức năng chính của

các câu sau đây :

a Thế rồi Dế Choắt tắt thở (1)Tôi thương lắm (2)Vừa thương vừa ăn năn tội mình.(3)

b Mã Lương nhìn cây bút bằng vàng sáng lấp lánh, em sung

sướng reo lên : (1)

- Cây bút đẹp quá ! (2) Cháu cảm ơn ông ! (3) Cảm ơn ông ! (4)

II.Luyện tập:

Bài 1 : Hãy xác định kiểu câu và chức năng chính của các câu sau

đây :

1 Thế rồi Dế Choắt tắt thở

2 Tôi thương lắm

3 Vừa thương vừa ăn năn tội

mình

b

1

Mã Lương nhìn cây bút bằng …

sướng reo lên :

2 Cây bút đẹp quá !

3 Cháu cảm ơn ông !

4 Cảm ơn ông !

Câu trần thuật Câu cảm thán Câu trần thuật

Câu trần thuật Câu cảm thán Câu trần thuật Câu trần thuật

Kể

Bộc lộ cảm xúc tiếc thương, ân hận

Bộc lộ cảm xúc thương tiếc

- Kể và miêu tả

Trực tiếp bộc lộ cảm xúc vui mừng

Biểu lộ tình cảm biết ơn

Biểu lộ tình cảm biết ơn

Bài 2 (SGK trang 47)

Đọc câu thứ 2 trong phần dịch nghĩa và phần dịch thơ của bài thơ “Ngắm trăng ” Cho nhận xét về kiểu câu và ý

nghĩa của hai câu đó?

Dịch nghĩa :

Trước cảnh đẹp đêm nay biết làm thế nào ?

Dịch thơ :

Cảnh đẹp đêm nay khó hững hờ

=> Câu nghi vấn

=> Câu trần thuật

=> Về ý nghĩa : Câu thơ dịch nghĩa và câu thơ dịch thơ tuy khác nhau về kiểu câu nhưng đều thể ý nghĩa : đêm trăng đẹp gây sự xúc động mãnh liệt cho nhà thơ khiến nhà thơ muốn làm một điều

gì đó

Bài 3 (SGK trang 47)

Xác định 3 câu sau đây thuộc kiểu câu nào và được sử dụng để làm

gì ?Hãy nhận xét sự khác biệt về ý nghĩa của những câu này

a Anh tắt thuốc lá đi !

b Anh có thể tắt thuốc lá

được không ?

c Xin lỗi, ở đây không được

hút thuốc lá

Câu cầu khiến

Câu nghi vấn

Câu trần thuật

Ra lệnh

Đề nghị

Đề nghị

=> Nhận xét : Ba câu có kiểu câu khác nhau nhưng đều dùng

để cầu khiến Tuy nhiên, mức độ cầu khiến của câu b và c nhẹ

nhàng, nhã nhặn, lịch sự hơn câu a

Bài 4 (SGK trang 47)

Những câu sau đây có phải là câu trần thuật không ?

Những câu này dùng để làm gì ?

a, Đêm nay, đến phiên anh canh miếu thờ, ngặt vì cất dở mẻ rượu,

em chịu khó thay anh, đến sáng thì về

b, Tuy thế, nó vẫn kịp thì thầm vào tai tôi : (1) "Em muốn cả anh cùng đi nhận giải".(2)

=> Câu trần thuật , dùng để yêu cầu

=> Câu trần thuật :+ Câu 1 : dùng để kể + Câu 2 : dùng để yêu cầu

Bài 5/SGK Đặt câu trần thuật:

• Ví dụ:

- Xin lỗi: + Mình xin lỗi bạn.

- Hứa hẹn: + Con xin hứa với ba, mẹ con sẽ

không đi chơi nữa

- Cảm ơn: + Cháu xin cảm ơn chú.

- Chúc mừng:

+ Chúc mừng năm mới

+ Cô chúc mừng em

+ Tôi xin cam đoan những lời tôi nói hoàn toàn là sự thật

- Cam đoan:

Bài 6 Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng 4 kiểu câu:

- Tết này bạn có đi đâu chơi không?

- Tết rồi cả gia đình mình về quê ăn tết vui lắm.

- Kể cho mình nghe với!

- Mình được gặp ông bà, tới thăm gia đình các cô chú mình còn được lì xì nữa đó.

- Thích nhỉ!

Chìa khoá

Chìa khoá

H Ứ A

C Ầ U K H I Ế N

N G Ữ Đ I Ệ U

C H Ấ M T H A N

K H U Y Ê N B Ả O

D Ấ U C H Ấ M

Y Ê U C Ầ U

T Ố H Ữ U

N G H I V Ấ N

H Ỏ I

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Câu số 1 : Gồm 3 chữ cái.

Câu trần thuật sau dùng để làm gì?

“Em xin hứa với cô ngày mai em sẽ đến sớm”.

Câu số 1 : Gồm 3 chữ cái.

Câu trần thuật sau dùng để làm gì?

“Em xin hứa với cô

ngày mai em sẽ đến sớm”.

- Đối với bài học ở tiết học này:

- Nắm vững đặc điểm hình thức, chức năng của câu trần thuật.

- Làm hoàn thành các bài tập còn lại

- Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng 4 loại câu đã học

- Đối với bài học ở tiết học tiếp theo:

- Tìm hiểu về Lý Công Uẩn, thể chiếu

- Trình tự lập luận, dẫn chứng trong bài chiếu

- Vì sao nói Chiếu dời đô phản ánh ý chí độc lập, tự cường của dân tộc