Quy trình sản xuất nước mắm

Nhiệt độ có tác dụng rất lớn đến hoạt động của các enzyme trong quá trình sản xuất nước mắm.. II.1.2 Thành phần trích ly chứa nitơ phi protein Chất phi protein là thành phần hòa tan tro

Trường Đại Học Cần Thơ Khoa Nông Nghiệp & SHƯD

Nguyễn Thị Tuyết Vân

Trương Mai Tuyết Diễm

Đặng Minh Ngọc Diễm Nguyễn Thị Huỳnh Như

Lớp: CNTP LT K33

Cần Thơ, 11/2008

I Giới thiệu 3

II Nguyên liệu sản xuất 3

II.1 Cá 3

II.1.1 Protein 5

II.1.2 Thành phần trích ly chứa nitơ phi protein 6

II.1.3 Lipid 8

II.1.4 Glucid 10

II.1.5 Các loại vitamine và khoáng chất 10

II.1.6 Tính chất vật lý của động vật thủy sản 10

II.1.7 Tính chất hóa học thể keo của động vật thủy sản 12

II.2 Muối ăn 13

II.2.1 Thành phần muối ăn 13

II.2.2 Các tính chất của muối ăn 13

II.2.3 Các phương pháp ướp muối 14

III Quy trình sản xuất 15

IV Cơ sở lý thuyết 16

IV.1 Bản chất của các quá trình sản xuất nước mắm 16

IV.2 Các hệ enzyme trong sản xuất nước mắm 17

IV.2.1 Hệ enzyme Metalo – protease (aminodipeptidase) 17

IV.2.2 Hệ enzyme serin – protease 17

IV.2.3 Hệ enzyme acide – protease 17

IV.3 Vi sinh vật trong sản xuất nước mắm 18

IV.4 Nhân tố ảnh hưởng đến quá trình chế biến nước mắm 18

IV.4.1 Nhiệt độ 18

IV.4.2 pH 18

IV.4.3 Lượng muối 18

IV.4.4 Diện tích tiếp xúc 19

IV.4.5 Bản thân nguyên liệu 20

V.1.1 Cá 20

V.1.2 Ướp muối 21

V.2 Ủ 21

V.3 Giai đoạn lên men - chế biến chượp cổ truyền 21

V.4 Chiết rút 23

V.5 Phối trộn 23

VI Những hiện tượng hư hỏng của chượp 23

VI.1 Chượp chua 23

VI.2 Chượp đen 24

VI.3 Chượp thối 25

VI.4 Nước mắm thối và cách phòng chữa 26

VII Các chỉ tiêu phân loại, kiểm tra chượp nước mắm 26

VII.1 Phân loại chượp 26

Chia làm 3 loại 26

VII.2 Chỉ tiêu đánh giá chượp chín 26

VII.2.1 Cảm quan 26

VII.3 Tiêu chuẩn của nước mắm thành phẩm 27

VII.4 Bảo quản nước mắm 27

VIII Giá trị dinh dưỡng của nước mắm 28

VIII.1 Các chất đạm 28

VIII.2 Các chất bay hơi 28

VIII.3 Các chất khác 28

I Giới thiệu

Nước mắm là sản phẩm được lên men từ các loại cá, là sản phẩm truyền thống của dân tộc Việt Nam Nước mắm đã gắn liền với đời sống hằng ngày và là một bản sắc rất riêng của dân tộc Việt Nam

Kết quả nghiên cứu về thành phần hóa học và công nghệ sản xuất nước mắm được các nhà khoa học đưa ra các kết luận sau:

1 Nước mắm là hỗn hợp acide amin Các acide amin này được tạo thành do sự thủy phân của protease Các protease này là do vi sinh vật tổng hợp nên

2 Muối có tác dụng ức chế vi sinh vật gây thối, tỷ lệ muối thích hợp là 20 – 25%

3 Tác dụng làm ngấu và tạo hương ngoài protease của vi sinh vật còn có các enzyme tiêu hóa cơ trong nội tạng cá

4 Nhiệt độ có tác dụng rất lớn đến hoạt động của các enzyme trong quá trình sản xuất nước mắm Nhiệt độ thích hợp là 36 – 440C

5 Trong quá trình thủy phân, độ acide tăng Ban đầu của quá trình làm nước mắm, môi trường kiềm yếu có tác dụng rất tốt

II Nguyên liệu sản xuất

II.1 Cá

Nguyên liệu chính dùng để sản xuất nước mắm là các loại cá Tuy nhiên chất lượng nước mắm lại phụ thuộc rất nhiều vào từng loại cá Chính vì thế, việc chọn cá để sản xuất

nước mắm là điều mà các nhà sản xuất quan tâm

Thành phần hóa học gồm: nước, protein, lipid, muối vô cơ, vitamine, Các thành phần này khác nhau rất nhiều, thay đổi phụ thuộc vào giống, loài, giới tính, điều kiện sinh sống, Ngoài ra, các yếu tố như thành phần thức ăn, môi trường sống, kích cỡ cá và các đặc tính di truyền cũng ảnh hưởng đến thành phần hóa học, đặc biệt ở cá nuôi Thành phần hóa học của cá ở từng cơ quan, bộ phận có sự khác nhau

Sự khác nhau về thành phần hóa học của cá và sự biến đổi của chúng có ảnh hưởng

đến mùi vị và giá trị dinh dưỡng của sản phẩm, việc bảo quản tươi nguyên liệu và qui trình

Được cấu tạo từ các acide amin, các acide amin không thay thế quyết định giá trị dinh

dưỡng của thực phẩm Protein của cá là nguồn giàu các acide amin có chứa lưu huỳnh và

lysine Protein của cá chia làm 3 phần:

II.1.1.1 Protein cấu trúc (protein tơ cơ)

Gồm các sợi myosin, actin, actomyosin và tropomyosin chiếm khoảng 65 – 75% tổng

hàm lượng protein trong cá Các protein cấu trúc này có chức năng co rút đảm nhận các hoạt

động của cơ Myosin và actin là các protein tham gia trực tiếp vào quá trình co duỗi cơ

Protein cấu trúc có khả năng hòa tan trong dung dịch muối trung tính có nồng độ ion khá cao

(> 0,5M)

II.1.1.2 Protein chất cơ (protein tương cơ)

Gồm myoglobin, myoalbumin, globulin và các enzyme, chiếm khoảng 25 – 30% hàm

lượng protein trong cá Các protein này hòa tan trong nước, trong dung dịch muối trung tính

có nồng độ ion thấp (< 0,15%) Hầu hết protein chất cơ bị đông tụ khi đun nóng trong nước

ở nhiệt độ trên 500C

Trong quá trình chế biến và bảo quản, myoglobin dễ bị oxy hóa thành metmyoglobin,

ảnh hưởng đến màu sắc của sản phẩm

II.1.1.3 Protein mô liên kết

Bao gồm các sợi collagen, elastin Hàm lượng collagen ở cơ thịt cá thấp hơn ở động

vật có vú, thường khoảng 1 – 10% tổng lượng protein và 0,2 – 2,2% trọng lượng của cơ thịt

Chiếm khoảng 3% ở cá xương và khoảng 10% ở cá sụn Có trong mạng lưới ngoại bào,

Điểm đẳng điện pI của protein cá vào khoảng pH = 4,5 – 5,5 Tại giá trị này protein

Protein mô liên kết ở da cá, bong bóng cá, vách cơ khác nhau Các sợi collagen ở các

mô của cá tạo nên cấu trúc mạng lưới mỏng với mức độ phức tạp khác nhau Tuy nhiên collagen của cá kém bền nhiệt và ít có các liên kết chéo hơn nhưng nhạy cảm hơn collagen ở động vật máu nóng có xương sống

II.1.2 Thành phần trích ly chứa nitơ phi protein

Chất phi protein là thành phần hòa tan trong nước, có khối lượng phân tử thấp và chiếm khoảng 9 – 18% tổng hàm lượng protein ở cá có xương, khoảng 33 – 38% các loài cá sụn Thành phần chính của hợp chất này bao gồm các chất bay hơi (amoniac, amine, trimethylamin), trimethylamineoxide (TMAO), dimethylamineoxid (DMAO), các acide amine tự do, ure (có nhiều trong cá sụn), nucleotide,

Thành phần chất trích ly chứa nitơ phi protein khác nhau phụ thuộc vào loài, kích cỡ, mùa vụ, phần cơ lấy mẫu,

Các chất trích ly chứa nitơ phi protein rất quan trọng đối với các nhà chế biến thủy sản bởi vì chúng ảnh hưởng đến mọi tính chất của thực phẩm như: màu sắc, mùi vị, trạng thái cấu trúc, dinh dưỡng, sự an toàn và sự hư hỏng sau thu hoạch

II.1.2.1 Trimethylamineoxid (TMAO)

TMAO là thành phần đặc trưng và quan trọng của nhóm chất chứa nitơ phi protein TMAO có chủ yếu trong các loài cá nước mặn và ít được tìm thấy trong các loài cá nước ngọt Hàm lượng TMAO trong các loài cá khác nhau tùy theo loài, điều kiện sinh sống, kích

cỡ Cá hoạt động bơi lội nhiều, kích cỡ lớn chứa nhiều TMAO hơn cá nhỏ và ít bơi lội trong nước Hàm lượng TMAO chứa cao nhất trong các loài cá sụn (cá nhám), mực,

Theo Tokunaga (1970), hàm lượng TMAO trong cá nổi như cá trích, cá thu, cá ngừ tập trung cao nhất trong cơ thịt sẫm, trong khi đó các loài cá đáy thịt trắng có hàm lượng TMAO cao hơn nhiều trong cơ thịt màu sáng TMAO có vai trò điều hòa áp suất thẩm thấu cùa cá, vì vậy giúp cá chống lại áp suất thẩm thấu gây ra do sự chênh lệch nồng độ muối trong nước biển

II.1.2.2 Các acide amine tự do

Các acide amine tự do chiếm khoảng 0,5 – 2% trọng lượng cơ thịt, chúng góp phần tạo nên mùi vị đặc trưng của nguyên liệu Hàm lượng acide amine tự do càng nhiều thì vi khuẩn gây hư hỏng phát triển càng nhanh và sinh ra mùi amoniac Các loài cá có cơ thịt sẫm

và thường vận động như cá ngừ, cá thu có hàm lượng histidine cao Cơ thịt sẫm chứa histidine cao hơn thịt trắng Trong thời gian bảo quản histidine bị vi sinh vật khử nhóm carboxyl hình thành độc tố histamine

II.1.2.3 Ure

Ure có phổ biến trong tất cả cơ thịt cá, như nói chung có ít hơn 0,05% trong cơ thịt của cá xương, các loài cá sụn biển chứa một lượng lớn ure (1 – 2,5%) Trong quá trình bảo quản ure phân hủy thành NH3 và CO2 dưới tác dụng của enzyme urease của vi sinh vật Do ure hòa tan trong nước và thấm qua màng tế bào nên nó dễ được tách ra

II.1.2.4 Amoniac

Amoniac có mùi đặc trưng (mùi khai) Trong cơ thịt của cá tươi có lượng nhỏ amoniac Trong cá xương lượng amoniac thấp nhưng khi bị hư hỏng do vi sinh vật thì lượng amoniac tăng nhanh Khi sự hư hỏng tiến triển, pH của cơ thịt chuyển sang môi trường kiềm

do lượng amoniac tăng lên và tạo nên mùi ươn thối của cá

II.1.2.5 Creatine

Là thành phần chính của hợp chất phi protein Cá ở trạng thái nghỉ ngơi creatine tồn tại dưới dạng mạch vòng phospho và cung cấp năng lượng cho quá trình co cơ

II.1.2.6 Enzyme

Enzyme là protein, chúng hoạt động xúc tác cho các phản ứng hóa học ở trong nội tạng và trong cơ thịt Enzyme tham gia vào quá trình trao đổi chất ở tế bào, quá trình tiêu hóa thức ăn và tham gia vào quá trình tê cứng Sau khi chết, enzyme vẫn còn hoạt động, vì thế gây nên quá trình tự phân giải của cá làm ảnh hưởng đến mùi vị, trạng thái cấu trúc và hình dạng của chúng Sản phẩm của quá trình phân giải do enzyme là nguồn dinh dưỡng cho

vi sinh vật, làm tăng tốc độ ươn hỏng

Trong nguyên liệu có nhiều enzyme khác nhau Các nhóm enzyme chính ảnh hưởng đến chất lượng nguyên liệu là: enzyme thủy phân và enzyme oxi hóa khử

Nhiều loại protease được tách chiết từ cơ thịt cá và có tác dụng phân giải làm mềm

mô cơ Sự mềm hóa mô cơ gây khó khăn trong chế biến Các enzyme thủy phân protein quan trọng trong nguyên liệu gồm: Cathepsin, protease kiềm tính, collagenase, pepsin trypsin, chimotripsin

Các enzyme thủy phân lipid quan trọng gồm: lipase, phospholipase Chúng thường có trong các cơ quan nội tạng và trong cơ thịt Enzyme thủy phân lipid rất quan trọng đối với cá đông lạnh, ở các loài cá này lipid có thể bị thủy phân khi độ hoạt động của nước thấp Quá trình bảo quản lạnh đông các acide béo tự do được sinh ra từ phospholipid và triglycerit, có ảnh hưởng xấu đến chất lượng của cá Acide béo tự do gây ra mùi vị xấu, ảnh hưởng đến cấu trúc và khả năng giữ nước của protein cơ thịt

Các enzyme oxy hóa bao gồm: phenoloxidase, lipoxygenase, peroxidase Polyphenoloxidase đặc biệt qua trọng trong tôm vì chúng là nguyên nhân gây nên đốm đen cho nguyên liệu sau thu hoạch

+ Cá gầy (<1% chất béo) như cá tuyết, cá tuyết sọc đen,

+ Cá béo vừa (<10% chất béo) như cá mập, cá bơn lưỡi ngựa, cá nhồng

+ Cá béo (>10% chất béo) như cá hồi, cá trích, cá thu,

Loại cá Hàm lượng chất béo

II.1.3.1 Sự phân chất béo trong cá

Chất béo của các loại cá béo thường tập trung trong mô bụng vì đây là vị trí cá ít cử

động nhất khi bơi lội trong nước Mô mỡ còn tập trung ở mô liên kết, nằm giữa các sợi cơ

Với cá gầy, hàm lượng chất béo trong cá dự trữ chủ yếu trong gan

II.1.3.2 Dạng tự nhiên trong chất béo

Lipid trong các loài cá xương được chia thành 2 nhóm chính: phospholipid và

tryglycerit Phospholipid tạo nên cấu trúc màng tế bào, vì vậy chúng được gọi là lipid cấu

trúc Triglycerit là lipid dự trữ năng lượng có trong các nơi dự trữ chất béo, thường ở trong

các tế bào mỡ đặc biệt được bao quanh bằng một màng phospholipid và mạng lưới collagen

mỏng hơn Triglycerit thường được gọi là lipid dự trữ Một số loài cá có chứa các este dạng

sáp như một phấn của các lipid dự trữ

Thành phấn chất béo trong cá khác xa so với các loài động vật khác Điểm khác nhau

chủ yếu là chúng bao gồm các acide chưa bão hòa cao Hàm lượng acide béo chưa bão hòa

trong cá biển (88%) cao hơn trong cá nước ngọt (70%) Chất béo trong cá chứa nhiều acide

béo chưa bão hòa do đó rất dễ bị oxy hóa sinh ra các sản phẩm cấp thấp như aldehyde, ceton,

skaton Tuy nhiên lipid trong thủy sản rất có lợi cho sức khẻo người tiêu dùng Các hợp chất

có lợi trong lipid cá là các acide béo không no cao, đặc biệt là: acide eicosapentaenoic (EPA

20.5), và acide docosahexaenoic (DHA 22.6)

Điểm đông đặc của dầu cá thấp hơn động vật khác Ở nhiệt độ thường ở trạng thái

lỏng, nhiệt độ thấp bị đông đặc ở mức độ khác nhau

II.1.4 Glucid

Hàm lượng glucid trong cơ thịt cá rất thấp, thường dưới 0,5% tồn tại dưới dạng năng lượng dự trữ glycogen Tuy nhiên hàm lượng glycogen ở các loài nhuyễn thể chiếm khoảng 3% Cá vừa đẻ trứng lượng glucid dự trữ rất thấp Sau khi chết, glycogen cơ thịt chuyển thành acide lactic, làm giảm pH của cơ thịt, mất khả năng giữ nước của cơ thịt Sự biến đổi của pH cơ thịt sau khi chết của cá có ý nghĩa công nghệ rất lớn

II.1.5 Các loại vitamine và khoáng chất

Cá là nguồn cung cấp chính vitamine nhóm B (thiamin, riboflavin và B12), vitamine A

và D có chủ yếu trong các loài cá béo Vitamine A và D tích lũy chủ yếu trong gan, Vitamine nhóm B có chủ yếu trong cơ thịt cá

Vitamine rất nhạy cảm với oxy, ánh sáng, nhiệt độ Ngoài ra, trong quá trình chế biến ảnh hưởng lớn đến thành phần vitamine Vì vậy cần phải chú ý tránh để tổn thất vitamine trong quá trình chế biến

Chất khoáng của cá phân bố chủ yếu trong mô xương, đặc biệt trong xương sống Canxi và phospho là 2 nguyên tố chiếm nhiều nhất trong xương cá Thịt cá là nguồn giàu sắt, đồng, lưu huỳnh và iod Ngoài ra còn có niken, coban, chì, asen, kẽm

Hàm lượng chất sắt trong thịt cá nhiều hơn động vật trên cạn, cá biển nhiều hơn cá nước ngọt, cơ thịt cá màu sẫm nhiều hơn thịt cá màu trắng

Sunfua có phổ biến trong thịt các loài hải sản, chiếm khoảng 1% chất khô của thịt Sunfua trong thịt cá phần lớn tồn tại ở dạng hợp chất hữu cơ sunfua hòa tan Hàm lượng sunfua nhiều hay ít có ảnh hưởng lớn đến màu sắc sản phẩm

Hàm lượng đồng trong cá ít hơn so với động vật thủy sản không xương sống

Hàm lượng iod trong thịt cá ít hơn so với động vật hải sản không xương sống Cá biển có hàm lượng iod cao hơn cá nước ngọt Hàm lượng iod của hải sản nói chung nhiều hơn gấp 10 – 50 lần so với động vật trên cạn Thịt cá có nhiều mỡ thì hàm lượng iod có xu hướng tăng lên

II.1.6 Tính chất vật lý của động vật thủy sản

II.1.6.1 Hình dạng

Hình dạng cơ thể và chức năng của cá hoàn toàn thích nghi với cuộc sống bơi lội tự

do trong nước Cá có nhiều dạng:

+ Hình thoi: cá nục, cá thu, cá ngừ

+ Hình tên: cá cờ, cá kim

+ Hình dẹp: cá chim, cá đuối, cá bơn

+ Hình rắn: cá khoai, cá hố, cá dứa

Có thể chia thành 2 dạng cơ bản: cá thân tròn và cá thân dẹt

+ Cá thân tròn: cá ngừ, cá thu, cá nhám Chúng thường hoạt động bơi lội + Cá thân dẹt: cá đuối, cá bơn thích ứng với đời sống đáy biển và ít bơi lội

Vi sinh vật được tìm thấy trên bề mặt ngoài của cá sống và cá vừa đánh bắt Nếu cá

có tỉ lệ diện tích bề mặt so với khối lượng của nó (còn gọi là diện tích bề mặt riêng) càng lớn thì càng dễ bị hư hỏng do hoạt động của vi sinh vật ở trên bề mặt cá Vì vậy, trước khi xử lý

và bảo quản cần phải rửa sạch cá để loại bỏ lớp nhớt ở bề mặt cá chứa vi sinh vật

II.1.6.2 Tỷ trọng cá

Gần bằng tỉ trọng của nước, thay đổi tùy theo bộ phận trên cơ thể của cá, phụ thược vào thân nhiệt của cá, cá có nhiệt độ càng nhỏ thì tỉ trọng càng nhỏ

II.1.6.3 Điểm băng

Là điểm ở đó nhiệt độ làm cho cá bắt đầu đóng băng, nước trong cơ thể cá tồn tại ở dạng dung dịch do đó điểm băng tuân theo địn luật Raun Dung dịch càng loãng đóng băng càng nhanh, điểm đóng băng của cá gần điểm đóng băng của nước (00C) Thông thường điểm băng của các loài cá từ −0,6 ÷ −2,60C Điểm băng của cá tỉ lệ nghịch với pH của dung dịch trong cơ thể cá Áp suất thẩm thấu của thủy sản nước ngọt thấp hơn thủy sản nước mặn,

do đó điểm băng thủy sản nước ngọt cao hơn nước mặn

II.1.7 Tính chất hóa học thể keo của động vật thủy sản

Chủ yếu nghiên cứu hệ thống keo, đó là các loại protein

Do cấu tạo từ những hợp chất nitrogen, các hợp chất này cấu tạo nên cơ quan của cá, tạo cho cấu trúc của cá có độ chắc, độ đàn hồi, độ dẻo dai nhất định (cấu tạo từ những thành phần phức tạp nhưng chủ yếu là protein) Cấu tạo của cơ thể cá là một hỗn hợp năng lượng chất hóa học mà trước hết là các loại protein, sau đó là lipid, rồi đến các muối vô cơ và những chất khác nữa tạo thành một dung dịch keo nhớt trong đó nước là dung môi

* Trạng thái tồn tại của nước

Tồn tại ở 2 trạng thái là nước kết hợp và nước tự do

Nước tự do: là dung môi tốt cho nhiều chất hòa tan đông kết ở 00C, khả năng dẫn điện lớn, có thể thoát ra khỏi cơ thể của sinh vật ở áp suất thường

Nước kết hợp: không là dung môi cho các chất hòa tan, không đông kết, khả năng dẫn điện nhỏ, không bay hơi ở áp suất thường

* Hình thức tồn tại của nước

Tồn tại dưới 2 dạng hình thức là hạt thân nước và chất thân nước

- Hạt thân nước: tồn tại dưới dạng nước khuếch tán, nước tụ do, nước hấp phụ

+ Nước hấp phụ: là lớp nước bên trong, kết hợp với các hạt thân nước bằng lực phân tử trên bề mặt hoặc một gốc nhất định nào đó

+ Nước khuếch tán: là lớp nước ở giữa, không kết hợp với các hạt thân nước,

độ dày lớp nước khuếch tán dày hơn lớp nước hấp phụ rất nhiều

- Chất thân nước: tồn tại dưới 2 hình thức nước kết hợp và nước tự do

+ Nước tự do gồm: nước cố định, nước có kết cấu tự do và nước dính ướt

Nước cố định: là nước chứa rất nghiêm ngặt trong kết cấu hình lưới, nó

là một dạng keo đặc, nước này rất khó ép ra

Nước kết cấu tự do: tồn tại ở những lỗ nhỏ và ke hở của kết cấu hình lưới của màng sợi cơ hoặc ở những tổ chức xốp nhiều lỗ rỗng của mô liên kết, nước này dễ ép ra

Nước dính ướt: rấ mỏng thường dính sát trên bề mặt của cơ thịt cá Nước kết hợp có ý nghĩa rất quan trọng trong sự sống của động vật thủy sản Bên cạnh đó nước kết hợp còn tạo giá trị cảm quan cho động vật thủy sản, tạo mùi vị thơm ngon

II.2 Muối ăn

II.2.1 Thành phần muối ăn

Thành phần của muối chủ yếu là NaCl, ngoài ra ít nhiều đều có tạp chất Những tạp chất có thể chia làm hai loại:

+ Những chất không có hoạt tính hóa học như nước và các chất không hòa tan như sỏi, cát ,v.v

+ Những chất có hoạt tính hóa học như: hợp chất Clor của Ca2+, Mg2+, Fe2+, Fe3+ và muối của gốc sulfat

Muối ăn tình khiết là chất kết tinh, không màu Khối lượng riêng d = 2.161, điểm nóng chảy: 8030C, điểm sôi 14390C

Muối ăn có màu trắng, tan trong nước, glycerin, hơi tan trong cồn, dễ hút ẩm, có vị mặn

Lượng nước trong muối luôn thay đổi Nếu trong không khí có độ ẩm trên 75% muối

sẽ hút nhiều nước Nếu độ ẩm không khí dưới 75% thì muối sẽ khô rất nhanh Ngoài ra lượng nước trong muối còn phụ thuộc vào độ to nhỏ của hạt muối, hạt muối to có hàm lượng nước ít hơn hạt muối có tinh thể nhỏ

II.2.2 Các tính chất của muối ăn

II.2.2.1 Tác dụng phòng thối của muối ăn

NaCl khi hòa tan sẽ cho raion Cl-, Cl- kết hợp cới protide ở mối peptide làm cho các men phân hủy protide của vi sinh vật không còn khả năng phá vỡ protide để lấy chất dinh dưỡng để sinh sống Cũng có thể do ion Cl- có độc tính làm cho vi khuẩn trúng độc

Nồng độ muối càng lớn thì áp suất thẩm thấu càng mạnh, vì vật có thể làm rách màng

tế bào vi khuẩn, gây cho chúng sát thương

Do có muối nên oxy ít hòa tan trong môi trường ướp muối Vì vậy nhóm vi sinh vật hiếu khi không có điều kiện phát triển Giới hạn phát triển của khuẩn lên men ở nồng độ muối 15% và của khủa lên mốc là 20 – 30%

II.2.2.2 Ảnh hưởng của các thành phần khác trong muối ăn

Trong muối ăn, ngoài NaCl còn có các muối khác như CaCl2, MgCl2 Các muối này đều làm trở ngại tốc độ thẩm thấu của NaCl vào cơ thể cá, vì độ hòa tan của chúng lớn hơn Ngoài ra, còn làm cho màu sắc, mùi vị và độ vững chắc của sản phẩm kém đi

II.2.2.3 Tính thẩm thấu và khuếch tán

Do tính hút nước của muối nên ướp cá với muối, nước ở trong cá thoát ra làm tan muối (gọi là quá trình khuếch tán) Song song đó là quá trình muối thấm vào cá (gọi là thẩm thấu) Sau cùng nước từ cá không thoát ra nữa nhưng muối trong dung dịch muối cá (nước bổi) vẫn tiếp tục ngấm vào cơ thể cá cho đến khi bão hòa muối Độ bão hòa muối ở cá thương thấp hơn nước bổi

Cá càng tươi thì tốc độ thấp muối cáng nhanh và nhiều hơn cá ươn

II.2.3 Các phương pháp ướp muối

II.2.3.1 Ướp muối khô

Dùng nguyên hạt muối để ướp cá Thường sử dụng nguyên tắc: muối to ướp cá lớn, muối nhỏ ướp cá nhỏ Do muối hạt to tan chậm thấm từ từ vào cá nhưng thấm sâu cho nên

cá to được thấm muối đều Còn muối hạt nhỏ mịn tan nhanh, thấm nhanh vào cá, do đó cá nhỏ con được thấm muối đều hơn

II.2.3.2 Ướp muối nước

Muối được pha thành dung dịch để ướp cá, với 3 dạng như sau:

+ Dung dịch muối lạt: có từ 15 – 190Bé, hòa tan từ 180 – 250 gram

+ Dung dịch muối vừa: có từ 20 - 220Bé, hòa tan từ 265 – 300 gram

+ Dung dịch muối mặn: có từ 23 - 220Bé, hòa tan từ 333 – 350 gram

II.2.3.3 Ướp muối hỗn hợp

Ở đây vừa sử dụng ướp muối khô lên cá, vừa cho vào dung dịch nước muối mặn để ướp muối một cách liên tục trong dây chuyền sản xuất công nghiệp

III Quy trình sản xuất

Nước muối Bã sau chiết rút

Bã Lên men nhiều lần

Dịch nước mắm

Phối trộn

Nước mắm thành phẩm