THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý

- Trong câu trả lời, A Phủ đã cố ý vi phạm phương châm về lượng : nói vừa thiếu lương thông tin cần thiết, vừa thừa lượng tin so với yêu cầu của câu hỏi.. cho hiển thị câu hỏi lên màn ch

THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý

*Ổn định lớp

* Kiểm tra bài cũ: ( Chưa soạn dạy bài trước)

A.MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: Giúp HS

- Củng cố và nâng cao những kiến thức cơ bản về hàm ý, cách tạo hàm ý, tác dụng của hàm ý trong giao tiếp ngôn ngữ

- Có kỹ năng lĩnh hội được hàm ý , kỹ năng nói và viết câu có hàm ý trong những ngữ cảnh cần thiết

B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN:

- SGK ngữ văn 12

- Tham khảo SGK ngữ văn 8, SGK ngữ văn 9

C CÁCH THỨC TIẾN HÀNH:

Cho HS tiếp xúc ngữ liệu →GV gợi mở → HS thảo luận

D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:

Giảng bài mới:

Vào bài: Trong giao tiếp ngôn ngữ, không phài người nói, người viết lúc nào cũng nói rõ ràng thông tin trên câu chữ mà vì một lí do nào đó, người nói, người viết muốn người nghe, nguời đọc phải hiểu ý ngầm ẩn đằng sau câu chữ Cho nên để có

kỹ năng giao tiếp tốt ta phải biết cách tạo hàm ý, sử dụng hàm ý trong những ngữ cảnh phù hợp và phải biết cách lĩnh hội hàm ý Chúng ta sẽ học về vấn đề này qua bài :“THỰC HÀNH VỀ HÀM Ý”

HOẠT ĐỘNG CỦA GV- HS NỘI DUNG

*Bước thứ 1: Giúp HS nhớ lại khái

niệm về hàm ý đã học ở lớp 9, tìm ra

cách tạo hàm ý qua bài tập 1 trong Sgk

- GV: Cho HS đọc bài tập 1 và thảo luận

mỗi nhóm 2 HS ( do điều kiện bàn ghế

cố định khó di chuyển)

- HS tiến hành thảo luận

- GV: Cho đại diện 4 nhóm trình bày kết

quả thảo luận ( mỗi nhóm chỉ trả lời 1

câu hỏi)→GV chốt lại,cho hiển thị nội

dung câu trả lời lên màn chiếu :

1 a) Nếu căn cứ vào lời đáp của A

Phủ đối với câu hỏi của Pá Tra thì:

(1) Lời đáp đó thiếu thông tin cần thiết

về việc mất bò và số lượng bò bị

mất

(2) Lời đáp đó thừa thông tin về dự

định lấy súng đi bắn hổ của A Phủ

(3) Cách trả lời của A Phủ có hàm ý

công nhận việc để hổ bắt mất bò

nhưng lại khôn khéo ở chỗ hứa hẹn

sẽ lấy công chuột tội: Lấy súng đi

bắn hổ và việc đó có thể có lợi hơn

nhiều so với con bò bị mất

b)

- Hàm ý là phần thông tin không được

diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

mà được suy ra từ những từ ngữ ấy

- Trong câu trả lời, A Phủ đã cố ý vi

phạm phương châm về lượng : nói vừa

thiếu lương thông tin cần thiết, vừa thừa

lượng tin so với yêu cầu của câu hỏi

GVh: Qua bài tập 1, em hãy nhắc lại

khái niệm về hàm ý?( cho hiển thị câu

hỏi lên màn chiếu)

HS: Cá nhân trả lời

GV: Cho hiển thị khái niệm lên màn

chiếu

GV: Qua câu trả lời của A phủ, em rút

ra cách tạo hàm ý như thế nào? ( cho

hiển thị câu hỏi lên màn chiếu)

HS: cá nhân trả lời

GV: Cho hiển thị cách tạo hàm ý thứ

nhất lên màn chiếu

*Bước thứ 2: Tiếp tục HD hs tìm hiểu

cách tạo hàm ý qua bài tập 2

GV: Cho HS đọc bài tập 2, hỏi: Câu nói

của Bá Kiến“Tôi không phải là cái kho”

có hàm ý gì? Cách nói như thế có đảm

bảo phương châm nói rõ ràng rành mạch

I.KHÁI NIỆM:

Hàm ý là phần thông tin không được diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu

mà được suy ra từ những từ ngữ ấy

II.CÁCH TẠO HÀM Ý:

1.Cố ý vi phạm phương châm về lượng : thừa hoặc thiếu lượng thông tin so với yêu cầu của câu hỏi

- HS: 2 hs trả lời

- GV chốt lại :Câu nói của Bá KIến “

Tôi không phải là cái kho” có hàm ý:

Tôi không phải lúc nào cũng có nhiều

tiền, có sẵn tiền để Chí Phèo đến lấy bất

cứ lúc nào

Cách nói như thế không đảm bảo

phương châm cách thức nói rõ ràng

rành mạch

- GV hỏi tiếp câu hỏi b: Ở lượt lời thứ

nhất và thứ hai của Bá Kiến có những

dạng câu hỏi Nhửng câu đó thực hiện

hành động nói gì? Chúng có hàm ý như

thế nào?

- HS: Phát biểu từ 1-2 hs

- GV: Chốt lại:Ở lượt lời thứ 1 và thứ 2

của Bá Kiến có những câu dạng câu hỏi

nhằm thực hiện hành động nói: Khuyên

Chí Phèo lấy tiền làm ăn, không nên

uống rượu say lè bè mãi, đây là lần cuối

cùng ông cho Chí Phèo tiền, không

muốn Chí Phèo đến đòi tiền nữa

- GV hỏi tiếp câu c: Ở lượt lời thứ nhất

và thứ hai, Chí Phèo đều không nói hết

ý, phần hàm ý còn lại được tường minh

hóa ở lượt lời nào?

- HS dựa vào đoạn trích trả lời

- GV chốt lại:Ở lượt lời thứ nhất và thứ

hai, Chí Phèo đều không nói hết ý, phần

hàm ý còn lại được tường minh hóa ở

câu:“Tôi muốn làm người lương thiện”

- GV: Cách nói ở 2 lượt lời đầu của Chí

Phèo không đảm bảo phương châm về

lượng và phương châm cách thức như

thế nào?

- HS: cá nhân phát biểu

- GV chốt lại: Cách nói ở 2 lượt lời đầu

của Chí Phèo không đảm bảo phương

châm về lượng ( thiếu thông tin, không

biết Chí Phèo đến lần này để làm gì?) và

phương châm cách thức là nói mập mờ,

không rõ ràng)

- GVh: Như vậy qua bài tập 2, ta có thể

rút ra cách tạo hàm ý khác nữa là gì?

(cho hiển thị câu hỏi lên màn chiếu)

- HS : Cá nhân trả lời

-GV: Cho hiển thị lên màn chiếu cách

tạo hàm ý thứ 2

*Bước thứ 3: Tiếp tục cho hs tìm hiểu

Cách tạo hàm ý thông qua việc giải bài

tập 3

- GV: Cho hs đọc bài tập 3, phát cho hs

phiếu học tập, yêu cầu hs thảo luận

( mỗi nhóm 2 hs)

- HS tiến hành thảo luận

- GV yêu cầu hs nộp phiếu học tập, chọn

kết quả thảo luận của 2 nhóm đọc trước

lớp→nhận xét, chốt lại:

+Lượt lời thứ nhất của bà Đồ có hình

thức câu hỏi nhưng thực chất thực hiện

hành động nói là ngăn cản

+Ở lượt lời đó, bà Đồ có ý đánh giá

thấp văn chương của ông Đồ

GVh: Bà Đồ không nói trực tiếp là văn

ông Đồ không hay mà điều đó được bà

hàm ý bằng cách nào?

-HS: Thực hiện hành động nói : ngăn

cản

- GVh: Vậy qua câu nói đó của bà Đồ,ta

có 1 cách tạo hàm ý nữa là gì? (cho hiển

thị câu hỏi lên màn chiếu)

- HS trả lời

-GV: Cho hiển thị câu trả lời về cách tạo

hàm ý thứ 3

-GV chốt lại cách tạo hàm ý: có 3 cách

- GV tiếp tục chốt lại kết quả thảo luận

ở câu 3b:

2 Cố ý vi phạm phương châm cách thức: Nói mập mờ, vòng vo, không rõ ràng rành mạch

3 Dùng hành động nói gián tiếp

Bà Đồ không nói thẳng ý mìmh mà

chọn cách nói như trong truyện vì:

+ Muốn ông Đồ không buồn, nếu có

cũng chỉ buồn chút thôi, dẫu sao nó

cũng giúp ich cho bà Đồ trong việc gói

hàng

+ Muốn Ông Đồ không giận bởi lẽ

nếu suy nghĩ tận cùng thì bà vợ mình

biết tiết kiệm cho gia đình

-GVh: Vậy theo em, cách nói của bà Đồ

có tác dụng gì?(Cho hiển thị câu hỏi lên

màn chiếu)

- HS: cá nhân suy nghĩ trả lời

- GV chốt lại, cho hs rút ra tác dụng của

hàm ý (cho hiển thị lên màn chiếu tác

dụng thứ nhất của hàm ý),gv bổ sung

thêm 1 số tác dụng khác:

*Bước thứ 4: Cho hs giải bài tập 4

nhằm khắc sâu trọng tâm bài học là cách

tạo hàm ý

- GV cho hs đọc bài tập 4, yêu cầu mỗi

hs tự làm và trả lời, giải thích vì sao

chọn phương án ấy

- HS: Cá nhân chủ động phát biểu

- GV chốt lại:Câu trả lời đúng và đầy đủ

nhất là câu D Nghĩa là: Để nói một câu

hàm ý người ta có thể dùng những cách

như sau:

- Chủ ý vi phạm phương châm về lượng

trong giao tiếp ( nói thừa lượng thông

tin cần thiết hoặc nói thiếu lượng thông

tin so với yêu cầu giao tiếp)

- Chủ ý vi phạm phương châm cách

thức (nói mập mờ, vòng vo, không rõ

ràng, rành mạch)

III TÁC DỤNG CỦA HÀM Ý:

- Đạt sự tế nhị trong giao tiếp

- Gây ấn tượng mạnh

- Làm cho lời nói ý vị, hàm súc

- Người nói có thể không có trách nhiệm về lời nói

4 Câu trả lời đúng và đầy đủ nhất là câu

D

- Sử dụng các hành động nói gián tiếp

- Tuỳ ngữ cảnh mà sử dụng 1 hay phối

hợp các cách trên

Củng cố:

- Cho hs tạo 1 câu nói có hàm ý trong ngữ cảnh phù hợp

- Gọi hs khác lĩnh hội và nêu tác dụng của câu nói hàm ý ấy

Dặn dò:

Đọc và trả lời những câu hỏi HDĐT trong 2 bài:

- Mùa lá rụng trong vườn

- Một người Hà Nội