Mục tiêu cần đạt: Giúp học sinh: -Cảm nhận đợc vẻ đẹp tơi sáng, giàu sức sốngcủa một làng quê miền biển đợc miêu tả trong bài thơ và tình cảm quê hơng đằm thắm của tác giả.. Em có nhậ
Trang 1Giáo án Ngữ văn 8
Tiết 77- Văn bản : Quê hơng (Tế Hanh )
Ngời thực hiện : Đỗ Thị Vân Anh.
Đơn vị công tác : Trờng T.H.C.S Nam Trung
Huyện Tiền Hải - Thái Bình.
Năm học : 2006- 2007
Nội dung bài dạy:
A Mục tiêu cần đạt:
Giúp học sinh:
-Cảm nhận đợc vẻ đẹp tơi sáng, giàu sức sốngcủa một làng quê miền biển đợc miêu tả trong bài thơ và tình cảm quê hơng đằm thắm của tác giả.
-Thấy đợc những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ.
B Chuẩn bị:
-Giáo viên:+ Các t liệu,tranh ảnh có liên quan đến bài dạy.
+Chân dung tác giả Tế Hanh.
C.Các hoạt động dạy học.
Hoạt động 1: Khởi động.
-Kiểm tra bài cũ:
? Trong bài thơ " Nhớ rừng" của nhà thơ Thế Lữ em thích nhất câu thơ hoặc đoạn thơ nào ? Trình bày cảm nhận của em?
- Giới thiệu bài mới:
Với mỗi một con ngời, tình yêu quê hơng đất nớc bao giờ cũng là thứ tình cảm vô cùng thiêng liêng và cao quý,bởi:
Quê hơng mỗi ngời chỉ một
Nh là chỉ một mẹ thôi.
Vâng,ai chẳng có một miền quê yêu dấu để nhớ, để thơng Hôm nay cô sẽđa các em đến với một làng quê vùng biển miền Trung Trung
Bộ qua nỗi nhớ của nhà thơ Tế Hanh nhé.
Hoạt đông 2:Hình thành kiến thức mới.
I.Đọc- Tìm hiểu chú thích.
1.Tác giả,bài thơ.
Trang 2? Qua chú thích * SGK, hãy giới thiệu
ngắn gọnvề tác giả Tế Hanh
-Giáo viên giới thiệu chân dung tác giả
và khắc sâu kiến thức:
+Tế Hanh -1921-Quê : Quảng Ngãi
+ Ông có mặt trong phong trào thơ
mới ở chặng cuối
+ Quê hơng là nguồn cảm hứng lớn
nhất trong suốt đời thơ của Tế Hanh
Mời lăm tuổi xa nhà ra Huế học
Tôi bắt đầu theo các bạn làm thơ
Những vần điệu đầu tiên gửi về
quê mẹ
Bài Quê hơng muối mặn đến bây
giờ.
? Em hiểu gì về bài thơ "Quê hơng" ?
G.V:ấn tợng chung là bài thơ giản dị
và dễ thơng Bài thơ là một mảnh hồn
trong trẻo nhất mà Tế Hanh có đợc trớc
cách mạng tháng Tám
-H.S thuyết minh ngắn gọn
-H.S nghe
-Bài thơ đợc sáng tác năm1939, khi
xa quê lên học ở Huế
2 Đọc văn bản
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
-G.V hớng dẫn đọc: Giọng trong trẻo,
nhẹ nhàng, nhịp 3/2/3 hoặc3/5
- G.V đọc mẫu
? Hãy đọc lại bài thơ
-G.V nhận xét
-H.S nghe
-H.S đọc lại
3.Giải nghĩa từ khó
Trang 3Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
-Lu ý chú thích (1):Câu thơ: "Chim
bay dọc biển đem tin cá"
? Em hiểu "Nghề chài lới" là nghề gì?
? Em hiểu " Chiếc buồm vôi" là gì?
- Nghề quăng chài thả lới, hay còn gọi chung là nghề đánh cá
- Cánh buồm màu trắng
II Đọc- Tìm hiểu văn bản.
1.Cấu trúc:
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? Bài thơ đợc làm theo thể thơ nào?
? Em đã đợc học bài thơ nào cũng làm
theo thể thơ này?
?Xác định bố cục của bài thơ?
? Mỗi nội dung đợc biểu hiện bằng
ph-ơng thức biểu đạt nào?
G.V: Phơng thức biểu đạt chính của
văn bản là biểu cảm, thông qua miêu tả
để bộc lộ cảm xúc
- Thảo luận bàn: Bài thơ có nhan đề
"Quê hơng" Theo em, có thể đặt nhan
đề khác cho bài thơ đợc không? Tại
sao?
- Thơ tám chữ
- Bài "Nhớ rừng" -Thế Lữ
- Gồm 2 phần:
+ 16 câu đầu: Hình ảnh quê hơng + 4 câu tiếp : Nỗi nhớ quê hơng
- Phần 1: Miêu tả
- Phần 2: Biểu cảm
- Không Vì đây là tình cảm của tác giả với quê hơng
-Có Vì nếu đặt là "Làng tôi", "Quê tôi", "Quê biển" thì sát với nội dung của bài hơn
2 Nội dung
a Hình ảnh quê hơng.
Trang 4? Đọc 16 câu đầu.
? Hai câu thơ đầu, nhà thơ Tế Hanh đã
giới thiệu về làng quê mình nh thế nào?
? Em hiểu cụm từ "cách biển nửa ngày
sông" nh thế nào?
G.V: Nh vậy, làng không chỉ có nớc
bao vây mà khoảng cách cũng đợc đo
bằng nớc Không gian đợc tính bằng
thời gian- một cách tính mang đặc trng
rất riêng của ngời dân vùng sông nớc
? Em có nhận xét gì về cách giới thiệu
làng quê mình của tác giả?
- G.V giới thiệu một vài hình ảnh làng
chài qua ảnh chụp
? Em cảm nhận nh thế nào về hình ảnh
những làng chài ven biển?
? Sau lời giới thiệu ấy, hình ảnh làng
chài quê hơng đợc tác giả vẽ bằng
những nét cảnh nào?
? Theo em, bức tranh trong SGK minh
hoạ cho cảnh nào?
- Nghề: Chài lới (Đánh cá) -Vị trí: ven biển, bốn bề là nớc
- Đi thuyền nửa ngày xuôi sông thì ra
đến biển
-Cách giới thiệu tự nhiên, mộc mạc, giản dị
- H.S bình bằng vốn từ của mình
( Đẹp, bình dị )
- Hai cảnh:
+ Cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh cá (6 câu tiếp )
+ Cảnh thuyền và ngời về bến
(8 câu tiếp )
- Cảnh 2
a1.Cảnh dân chài bơi thuyền đi đánh cá.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? Đọc 6 câu tiếp -HS đọc
Trang 5Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? Cảnh ra khơi đánh cá của ngời dân chài
đợc miêu tả trong hoàn cảnh nào?
? Câu thơ nào cho em thấy điều đó?
?Với ngời dân chài thì thời tiết nh vậy báo
hiệu điều gì?
? Cảnh ra khơi đánh cá của ngời dân chài
đợc miêu tả qua những hình ảnh nào?
? Em hiểu cụm từ "dân trai tráng'' nh thế
nào?
? Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật
gì trong hai câu thơ tiếp theo?
? Em hiểu "tuấn mã'' là gì?
? Cách so sánh nh vậy có tác dụng gì?
? Ngoài ra 2 câu thơ còn sử dụng biện
pháp nghệ thuật gì?
? Cách dùng từ nh vậy có tác dụng gì?
GV bình: Chính những tính từ, động từ
mạnh đó kết hợp với biện pháp nghệ thuật
so sánh đã diễn tả thậtấn tợng khí thế
băng tới dũng mãnh của con thuyền ra
khơi, làm toát lên sức sống mạnh mẽ, một
vẻ đệp hùng tráng đầy hấp dẫn
?Từ đó em hiểu con thuyền ra khơi trong
t thế nh thế nào?
- Một buổi sớm đẹp trời
- "Khi trời trong gió nhẹ sớm mai hồng"
- Đây là điềm lành, báo hiệu một ngày làm ăn đầy hứa hẹn với biển lặng sóng êm
- Dân trai tráng
- Chiếc thuyền
- Cánh buồm
-Những tay chài khoẻ mạnh, ăn sóng nói gió
- So sánh: Chiếc thuyền- con tuấn mã
- Ngựa đẹp,ngựa quý
- Làm nổi bật vẻ đẹp của con thuyền
- Dùng tính từ, động từ mạnh
(Hăng, phăng, mạnh mẽ vợt)
- Thể hiện sức mạnh của con thuyền khi
ra khơi
- Chủ động
Trang 6? Theo em tại sao con thuyền lại có thể
chủ động nh thế?
? Ngoài hình ảnh con ngời, con thuyền,
trên nền trời nớc mênh mông ấy,hình
ảnh nào nổi bật lên?
? Hình ảnh cánh buồm đợc miêu tả qua
nhữnh câu thơ nào?
?Phát hiện biện pháp nghệ thuât đợc sử
dụng?
? Tác dụng ?
GV bình: Vâng, cánh buồm vốn là sự
vật cụ thể, hữu hình đợc ví với mảnh
hồn làng là cái trừu tợng, vô hình
Chính cách so sánh ví von này làm cho
câu thơ trở nên đẹp, sâu sắc bất ngờ
Hồn làng chính là nói đến linh hồn của
quê hơng mà ai cũng ít nhiều cảm thấy
? Ví cánh buồm với linh hồn của quê
hơng tác giả muốn nói điều gì?
? Từ đó em hiểu gì về tình cảm của tác
giả?
? Qua đây em có nhận xét gì về cảnh ra
khơi đánh cá của ngời đân chài?
GV bình chốt
? Đọc 8 câu tiếp theo và cho biết nội
dung của đoạn thơ này?
- Chính là nhờ sức mạnh của con ngời lao động Miêu tả vẻ đẹp mạnh mẽ của con thuyền nhng tác giả Tế Hanh muốn nói đến sức mạnh và niềm say mê lao
động của ngờidân chài khi ra khơi
- Hình ảnh cánh buồm
- HS đọc
So sánh, nhân hoá
- Cánh buồm đã trở thành biểu tợng của làng chài quê hơng
- Với ngời dân chài, mỗi lần ra khơi họ luôn mang theo mình hồn quê hơng
- Tin yêu, tự hào về quê hơng
- Cảnh đẹp, là một bức tranh lao động
đầy sức sống
- Cảnh thuyền và ngời về bến
a2 Cảnh thuyền và ngời về bến.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
Trang 7? Cảnh thuyền và ngời về bến đợc miêu
tả bằng những từ ngữ nào?
? Từ đó em có cảm nhận gì về cảnh
này?
? Em hiểu câu thơ trong ngoặc kép
''Nhờ ơn '' nh thế nào?
- GV liên hệ thực tế
? Sau chuyến ra khơi ngời dân chài đợc
miêu tả nh thế nào?
?''Làn da ngăm rám nắng'' gợi cho em
suy nghĩ gì?
?Em hiểu câu thơ "Cả thân hình nồng
thở vị xa xăm'' nh thế nào?
? Theo em, ''Vị xa xăm'' là gì?
GV: Vị xa xăm không chỉ là vị mặn
mòi của biển từng in dấu trên bất kì
ng-ời dân chài nào mà còn mang ý vị tợng
trng gợi cảm, đẩy hình ảnh ngời trai
làng chài sang một sắc thái huyền
thoại, cổ tích, gợi hơi thở của biển cả,
của đại dơng và những chân trời xa tít
tắp
? Em có nhận xét gì về hình ảnh thơ
trong hai câu thơ này?
? Hình ảnh con ngời là thế, còn hình
ảnh con thuyền đợc miêu tả nh thế
nào?
- ồn ào, tấp nập
- Một khung cảnh náo nhiệt, đầy ắp niềm vui và sự sống
- Lời cảm tạ trời đất
-'' Dân chài lới vị xa xăm''
- Gợi dáng vẻ vạm vỡ khoẻ mạnh
- Sau chuyến đi biển, ngời dân chài mang về hơi thở củabiển cả, của đại
d-ơng
- Vị mặn mòi của biển
- Hình ảnh vừa chân thực, vừa lãng mạn
-HS đọc
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
Trang 8hai câu thơ?
? Tác dụng ?
? Câu hỏi trắc nghiệm: Qua cách
miêu tả đó,em cảm nhận gì về con
thuyền?
A Con thuyền nằm im vì mệt mỏi
B Con thuyền là biểu tợng đẹp của
làng chài, của những cuộc đời trải qua
bao phong sơng thử thách, bao dạn dày
sóng gió
C Con thuyền nằm im là biểu tợng
của lao động trong thanh bình
D Cả B và C
-GV giới thiệu bức vẽ trong SGK đã
đ-ợc phối màu
? Qua những hình ảnh thơ, quan sát
bức vẽ, hãy nói lên cảm nhận của mình
về cuộc sống làng chài ven biển
-GV : Và chính cuộc sống bình dị mà
đầm ấm, hạnh phúc ấy đã tạo nên trong
lòng ngời dân làng chài nói chung và
Tế Hanh nói riêng một tình yêu quê tha
thiết, mà mỗi lần xa quê họ luôn cồn
cào trong nỗi nhớ
- Nhân hoá
- Con thuyền trở thành thành viên của làng chài ven biển
- Chọn ý D
- HS quan sát
- Học sinh bình ngắn
( Đó là cuộc sống bình dị nhng ấm
áp)
b Nỗi nhớ quê của tác giả.
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? Đọc khổ cuối
? Hình ảnh quê hơng qua nỗi nhớ cua
Tế Hanh đợc tái hiện trong hoàn cảnh
nào?
? Em có nhận xét gì về giọng điệu của
khổ thơ?
- Học sinh đọc
- Khi xa quê
- Giọng thơ tha thiết, bồi hồi
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
Trang 9? Nỗi nhớ quê của tác giả đợc cụ thể hoá
bằng những hình ảnh nào?
? Em có nhận xét gì về những hình ảnh
này?
? Ngoài ra tác giả còn nhớ đến điều gì?
? Em hiểu ''Mùi nồng mặn'' ở đây là gì?
GV: Đây có thể nói là mùi riêng biệt
của làng chài, trong đó có mùi của rong
rêu, mùi của cá, mùi của lới, của
thuyền,và của cả mồ hôi ngời lao động
nữa Chính cái mùi nồng mặn ấy lại
mang phong vị quê hơng vô cùng thân
thiết với nhà thơ
? Phát hiện biện pháp nghệ thuật đợc sử
dụng trong khổ thơ?
? Tác dụng?
? Qua đây em thấy nhà thơ Tế Hanh là
ngời nh thế nào?
GV bình: Cũng bởi thế ngời ta gọi Tế
Hanh là nhà thơ của quê hơng đất nớc
Chính ông cũng đã từng tâm sự:
Tôi thấy đời tôi gắn liền với biển
Từng con sóng vui, từng đơt sóng
buồn
- Màu nớc xanh, cá bạc,chiếc buồm vôi
- Hình ảnh cụ thể, mang dáng dấp riêng của ngời dân miền biển
- Mùi nồng mặn
- HS nêu
- Liệt kê Câu cảm thán
- Thể hiện nỗi nhớ quê cồn cào da diết trong lòng tác giả
- Có tình cảm gắn bó sâu sắc với quê hơng mình
Câu hỏi trắc nghiệm:
Câu1: ý nào nói đầy đủ nhất những đặc sắc nghệ thuật của bài ''Quê
hơng''?
A.Giọng điệu thơ đằm thắm, thiết tha, giàu âm hởng trữ tình
Trang 10sánh,nhân hoá.
C Hình ảnh chắt lọc, cảm nhận tinh tế
D Cả A,B,C
Câu2: ý nào nói cha đúng về nội dung của bài ''Quê hơng''?
A Bài thơ đã vẽ nên một bức tranh tơi sáng về vùng quê miền biển
B Bài thơ ca ngợi những con ngời lao động khoẻ khoắn,đầy sức sống và
cuộc sống sinh hoạt nơi làng chài
C Bài thơ thể hiện sâu sắc tình cảm gia đình và nỗi nhớ ngời thân của tác
giả
D Bài thơ cho thấy tình cảm quêhơng trong sáng, thiết tha của nhà thơ -HS chọn: Câu1-D, câu2-C
- GV: Đó cũng chính là ý nghĩa của văn bản
III ý nghĩa văn bản
Hoạt động của thầy Hoạt động của trò
? Đọc ghi nhớ SGK
? Các em đã học những tác giả nào
thuộc phong trào Thơ Mới?
? Em thấy Tế Hanh có điểm gì giống
và khác các nhà thơ mới khác?
_ GVbình chốt
- HS đọc
-Vũ Đình Liên, Thế Lữ, Tản Đà
- Giống: Đều bộc lộ tình cảm của mình vớiquê hơng, đất nớc
- Khác:
+ Các nhà thơ mới khác:Thể hiện bằng tình cảm buồn bã,hoài cổ
+ Tế Hanh thì bộc lộ nhữngtình cảm trong sáng, thiết tha với quê hơng
Hoạt động3 : Luyện tập
Thảo luận nhóm:
Vận dụng kiến thức về văn bản thuyết minh vừa học, hãy thuyết minh
ngắn gọn về quê hơng em
Trang 11
Hoạt động 4 : Dặn dò.
Phần việc về nhà:
1 Học thuộc và tập đọc diễn cảm bài thơ
2 Nắm chắc nội dung và nghệ thuật của bài thơ
3.Su tầm và chép lại một số đoạn thơ(văn), bài thơ (văn) hay nói
về tình cảm quê hơng
4 Chuẩn bị bài "Khi con tu hú'- Tố Hữu:
- Đọc kĩ văn bản, đọc kĩ chú thích
- Trả lời câu hỏi phần Đọc -Hiểu văn bản
- Su tầm một số t liệu( Thơ, tranh ảnh )có liên quan đến nhà
thơ Tố Hữu và bài thơ ''Khi con tu hú''
- Thử suy ngẫm, nhận xét về nhan đề bài thơ