A. Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ

Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng Mồ hôi rơi má em nóng hổi Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối Lưng

Trang 2

H ƯỚNG DẪN ĐỌC THÊM:

KHÚC HÁT RU NHỮNG EM BÉ LƠN TRÊN LƯNG MẸ

Tiết 57 Ngữ Văn

Nguyễn Khoa Điềm

Trang 3

I Tìm hiểu chung

1 Tác giả

Nêu nét chính về tác giả?

+ NKĐ tốt nghiệp đại học năm

1964, về Nam chiến đấu Ông

công tác trong trung đoàn vận

tải Trường Sơn

+ Sau này ông giữ nhiều chức vụ

như Thứ trưởng Bộ văn hoá

Thông tin, Tổng thư kí Hội nhà

văn VN, Bộ trưởng Bộ văn hoá

Thông tin

Trang 5

+ a- kay: con ( danh từ chung )+ Cu Tai: tên của em bé

4 Thể loại:

Trang 6

- Thơ 8 tiếng, vần chân liền, cách

5 Bố cục:

Trang 7

+ Trong lời ru của nhà thơ mở đầu bằng điệp khúc: “Em cu Tai….lưng mẹ”.

+ Lời ru của mẹ có 2 câu điệp khúc: “Ngủ ngoan a – kay…Mẹ thương a – kay ”

- Tác dụng: Điệp khúc phù hợp với thể hát ru, giọng ngọt ngào,

êm đềm ru em bé ngủ

Trang 9

- Độc đáo, gợi sự tò mò, ngạc nhiên, ru gì? Ru như thế nào?

- HS đọc lại 3 lời ru của nhà thơ

a Lời ru của nhà thơ

Trang 10

Em cu Tai ngủ trên lưng mẹ ơi

Em ngủ cho ngoan đừng rời lưng mẹ

Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng

Mồ hôi rơi má em nóng hổi Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối Lưng đưa nôi và tim hát thành lời :

Trong lời ru thứ nhất, người me

Đang làm gì?

Câu thơ nào hay nhất ? Vì sao?

+ Công việc nặng nhọc: giã gạo

để nuôi bộ đội

+ Nhịp chày……

tim hát thành lời

Trang 11

Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ đội Nhịp chày nghiêng giấc ngủ em nghiêng

Mồ hôi rơi má em nóng hổi Vai mẹ gầy nhấp nhô làm gối Lưng đưa nôi và tim hát thành lời :

- Những câu thơ tạo hình tả việc làm và tư thế của mẹ rất ấn

tượng

* Dáng mẹ nghiêng nghiêng vất vả, trên lưng em bé đang ngủ say

* Người mẹ nghèo khổ , gầy gò

cố gắng trong công việc nặng nhọc

* Hát ru con bằng trái tim yêu thương

Trang 12

Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-lưi Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ

Em ngủ cho ngoan đừng làm mẹ mỏi Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng

Trong lời ru thứ 2, người mẹ làm gì?

Mẹ tỉa bắp trên núi

Phân tích hình ảnh “ mặt trời”

trong 2 câu thơ:

Trang 13

Mẹ đang tỉa bắp trên núi Ka-lưi Lưng núi thì to mà lưng mẹ nhỏ

Em ngủ cho ngoan đừng làm mẹ mỏi Mặt trời của bắp thì nằm trên đồi

Mặt trời của mẹ em nằm trên lưng

+ Hình ảnh “ mặt trời” ở câu thơ thứ 2 được dùng theo chuyển nghĩa( lối ẩn dụ) So sánh đứa con với mặt trời

=> Đứa con là nguồn hạnh phúc

ấm áp vừa gần gũi vừa thiêng liêng, là lẽ sống góp phần sưởi

ấm niềm tin yêu, ý chí của mẹ

Trang 14

Em ngủ cho ngoan , đừng rời lưng mẹ

Mẹ đang chuyển lán ,mẹ đi đạp rừng Thằng Mĩ đuổi ta phải rời con suối Anh trai cầm súng, chị gái cầm chông

Mẹ địu em đi để giành trận cuối

Từ trên lưng mẹ em đến chiến trường

Từ trong đói khổ em vào Trường Sơn

Những công việc của mẹ ở lời

ru thứ 3 có gì khác so với 2 lời

ru trên?

Chuyển lán đạp rừng

Trang 15

Em cu Taingủ trên lưng mẹ ơi

Chuyển lán đạp rừng

+ Công việc ở khổ thơ cuối này có phần trực tiếp hơn Mẹ chuyển lán bảo vệ lực lượng CM Người mẹ - người chiến sĩ trong trận cuối

cùng

Trang 16

Em cu Taingủ trên lưng mẹ ơi

Trang 17

Cả 3 đoạn thơ với 3 lời ru của tác giả, hiện lên chân dung tinh thần của người mẹ Tà Ôi - người mẹ

VN như thế nào?

- Người mẹ nghèo, vất vả nhưng bền

bỉ, say sưa lao động, chiến đấu, nặng

lòng thương con, thương yêu bộ đội,

dân làng.

Trang 18

b Lời ru của người mẹ

HS đọc lại 3 lời ru của mẹ

-Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần Mai sau con lớn vung chày lún sân…

Mẹ thương a-kay , mẹ thương làng đói Con mơ cho mẹ hạt bắp lên đều

Mai sau con lớn phát mười Ka-lưi…

-Ngủ ngoan a-kay ơi , ngủ ngoan a-kay hỡi

Mẹ thương a-kay ,mẹ thương đất nước Con mơ cho mẹ được thấy Bác Hồ Mai sau con lớn thành người Tự do…

Người mẹ ru con trong những hoàn cảnh nào? Nét độc đáo trong từng lời ru đó là gì?

+ Hát ru con bên cối gạo giữa nhà sàn, trên nương rẫy, ngoài chiến trường

Trang 19

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần Mai sau con lớn vung chày lún sân…

+ Câu thơ có cấu trúc đối xứng tạo nên sự hài hoà giữa tình yêu con, yêu kháng chiến

+ Mỗi lời ru đều bộc lộ ước mơ của người mẹ: Mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần , hạt bắp lên đều, được thấy Bác Hồ

+ Ước mơ , khát vọng về con cứ lớn dần, phát triển: con lớn khoẻ phi thường để giã gạo, phát nương rẫy, làm người tự do.

Trang 20

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần Mai sau con lớn vung chày lún sân…-Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

=> Ước mơ về con cũng là khát vọng của mẹ -> sự thống nhất gắn bó máu thịt giữa 2 mẹ con, sự hoà quyện 2 tình cảm cao quí, thiêng liêng.

Ước mơ cuối cùng của người

mẹ có ý nghĩa gì?

Trang 21

Mẹ thương a-kay, mẹ thương bộ đội Con mơ cho mẹ hạt gạo trắng ngần Mai sau con lớn vung chày lún sân…-Ngủ ngoan a-kay ơi, ngủ ngoan a-kay hỡi

Nguyện vọng tha thiết thường trực cháy bỏng suốt đời mẹ, của tất cả nhân dân Tà

Ôi Khát vọng độc lập tự do của Người cũng là khát vọng của mẹ, là tương lai, hạnh phúc của con, của đất nước này

Trang 22

Qua lời ru của người mẹ, em nhận thấy sự trưởng thành sâu sắc trong tình cảm, suy nghĩ của người mẹ Tà Ôi như thế nào?

- Tình yêu thương con sâu nặng hoà

nhập với tình yêu đất nước.

- Tin tưởng, tự hào về con, đất

nước; ước mơ, khát vọng độc lập tự

do

Trang 23

3 Chủ đề tư tưởng:

Nêu chủ đề tư tưởng của bài thơ?

Ngợi ca người mẹ Tà Ôi - người

mẹ VN đảm đang anh hùng

chống Mĩ xâm lược; yêu con ,

yêu đất nước

Trang 24

+ Điểm chung kế thừa: Tình yêu con

vô bờ, ước mong con nên người, vượt gian khổ hi sinh, giọng điệu ngọt ngào.

+ Điểm khác: Khúc hát ru CM, Sự thống nhất hài hoà tình yêu con, yêu nước; thể thơ 8 tiếng, vần, nhịp dều có sự đổi mới, hiện đại.

Tiêu đề	Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ
Tác giả	Nguyễn Khoa Điềm
Người hướng dẫn	Bùi Thị Một
Trường học	Trường THCS
Chuyên ngành	Ngữ Văn
Thể loại	Hướng dẫn đọc thêm
Năm xuất bản	1971

Định dạng
Số trang	26
Dung lượng	2,9 MB