đặt vấn đề Là giáo viên, nhất là giáo viên dạy ngoại ngữ ai cũng muốn giờ dạy của mình đạt hiệu quả cao nhất, tức là học sinh có nhu cầu tiếp thu kiến thức kĩ năng, vận dụng kĩ năng để g
Trang 1đặt vấn đề
Là giáo viên, nhất là giáo viên dạy ngoại ngữ ai cũng muốn giờ dạy của mình đạt hiệu quả cao nhất, tức là học sinh có nhu cầu tiếp thu kiến thức kĩ năng, vận dụng kĩ năng để giao tiếp hứng thú làm việc với các tài liệu học tập qua đó học sinh biết bộc lộ nhận thức và
sự hiểu biết của mình ra bên ngoài bằng lời nói, bài viết thông qua ngoại ngữ và từ đó học sinh tự hình thành và phát triển ở mình những kiến thức, kĩ năng cơ bản về tiếng anh và những phẩm chất trí tuệ cần thiết để tiếp tục học lên hay đi vào cuộc sống lao động
Nh vậy, ta phải thừa nhận chức năng, vai trò của ngoại ngữ là vô cùng to lớn và dạy ngoại ngữ là một công việc không dễ dàng gì bởi tính trừu tợng của bộ môn này Chẳng vậy mà nhiều năm nay ngành giáo dục và đào tạo liên tục có những cải tiến về phơng pháp giảng dạy bộ môn ngoại ngữ sao cho có hiệu quả cao nhất theo đúng chức năng của nó
Với tôi, xuất phát từ thực tế giảng dạy của đồng nghiệp, quá trình giảng dạy của bản thân và đặc biệt xuất phát từ thực tế từng bớc đổi mới dạy học môn ngoại ngữ, tôi đặt cho mình mục tiêu phải làm gì
để thực hiện yêu cầu của đổi mới, làm gì để khắc phục những thiếu xót để dạy đúng đặc trng của bộ môn này
Với những lý do trên, tôi đã tìm tòi, áp dụng rút ra kinh nghiệm, làm đợc một số việc trong quá trình dạy học ngoại ngoại cho học sinh đạt kết quả cao Đó là việc tạo tâm thế tự tin trong giờ học ngoại ngữ mà bài viết này tôi chỉ đề cập đến một vài kinh nghiệm nhỏ trong việc “Tạo tâm thế tự tin trong quá trình giao tiếp của giờ học ngoại ngữ”
Nội dung
Trong thực tế khi lên lớp, ngời thầy giữ vai trò chủ đạo hớng dẫn học sinh chiếm lĩnh kiến thức Qua dự giờ của đồng nghiệp và thực
tế của bản thân tôi thấy: Tâm thế của giáo viên có ảnh hởng đến giờ học của học sinh rất lớn
( I) Tâm thế của ngời thầy
Mỗi khi đến trờng, đến lớp, tôi luôn tạo cho mình một tâm thế thanh thản, bình tĩnh, tự tin Muốn vậy tôi đã từng phải quên đi những lo toan nhọc nhằn trong cuộc sống Bởi lẽ: Bớc lên bục giảng
Trang 2với các em ngời thầy phải luôn có cảm giác bớc vào thế giới hoàn toàn mới tràn đầy hng phấn thiết tha với sứ mệnh thiêng liêng cao cả, là ngời đa đờng dẫn các em vào vơng quốc cái đẹp, để các em
đ-ợc cời, đđ-ợc nói, đđ-ợc suy nghĩ với những vấn đề hấp dẫn của mỗi… chủ đề
Nh thế, suốt giờ học ngời thầy phải biết quên mình để sống hết mình với giờ học, với học trò Rõ ràng ngời thầy không chỉ là nhà khoa học, nhà s phạm mà còn là một nghệ sĩ trên bục giảng
Nếu ta không tâm niệm và tạo đợc thói quen nh thế thì giờ dạy của chúng ta sẽ hạn chế rất nhiều hiệu quả của nó Từ đó tôi rút ra một điều là: Tâm thế ngời thầy khi đứng trên bục giảng là vô cùng quan trọng, nó góp phần không nhỏ vào kết quả trong giờ học Ngời thầy giữ vai trò chủ đạo là vai trò trung tâm, thầy hớng dẫn giúp trò chiếm lĩnh kiến thức thì ngoài tâm thế của ngời thầy, thầy còn là
ng-ời tạo đợc tâm thế cho trò nữa Thầy- trò có tạo đợc tâm thế phù hợp thì mới có thể lĩnh hội đợc kiến thức một cách hiệu quả nhất
(II) một số biện pháp tạo tâm thế tự tin trong
giao tiếp.
Tôi quan nịêm tâm thế tự tin của học sinh phần lớn là do chính giáo viên tạo ra Muốn làm đợc điều này ta phải thực hiện một cách nhuần nhuyện, thật nghệ thuật mọi bớc, thao tác, với kĩ năng bộ môn
nh khâu tổ chức, khâu kiểm tra bài, khâu giới thiệu, khâu yêu cầu… chúng ta đều biết theo phơng pháp đổi mới dạy môn ngoại ngữ đòi hỏi nhận thức và giải quyết hợp lý mối quan hệ giữa kiến thức và kĩ năng- 2 thành tố chủ yếu trong nội dung dạy học Kĩ năng là trung tâm, là mục đích cuối cùng trong quá trình dạy học Kiến thức là
điều kiện, là phơng tiện, là nền tảng Chỉ có kiến thức mà không có
kĩ năng thì không có khả năng giao tiếp ngợc lại chỉ có kĩ năng mà không có kiến thức thì khả năng giao tiếp bị hạn chế và không phát triển đợc Trên cơ sở ấy tôi đi theo hớng: Tạo tâm thế tự tin cho học sinh bằng cách hỏi cụ thể:
1-Vấn đáp tìm tòi: câu hỏi có nội dung gay cấn, kích thích trí tò
mò, ham hiểu biết của các em Câu hỏi đợc giáo viên sử dụng với những mục đích khác nhau, ở những khâu khác nhau của quá trình dạy học nhng quan trọng nhất và cũng khó sử dụng nhất là ở khâu
Trang 3nghiên cứu tài liệu mới Trong vấn đáp tìm tòi, hệ thống câu hỏi của giáo viên giữ vai trò chủ đạo, quyết định chất lợng lĩnh hội kiến thức của lớp học Trật tự logic của các câu hỏi hớng dẫn học sinh từng
b-ớc phát hiện ra kiến thức mới, kích thích tính tích cực tìm tòi, sự ham muốn hiểu biết
* Ví dụ khi dạy chủ đề: ô nhiễm nớc
- GV tạo tình huống , nêu vấn đề:
Cho học sinh xem một bức tranh: Cái chết của một dòng sông” ” + Trạng thái ban đầu: Dòng sông êm đềm, ng dân đánh cá nhộn nhịp, dân chúng hai bên bờ gánh nớc, tắm gội đông vui
+ Sau một thời gian bị ô nhiễm: thuyền chài tha thớt, bến tắm vắng tanh Cảnh đập vào mắt là cá chết nổi lềnh bềnh không ai thèm vớt
- Xem xong tranh tôi đặt câu hỏi:
+Em hãy nhận xét sự biến đổi của dòng sông? Vì sao cá chết hàng loạt?
+ Học sinh đa ra các nguyên nhân: Do đánh mìn để bắt cá, do rác thải hai bên bờ đổ xuống sông, nớc trên đồng chảy xuống sông
có lẫn phân bón…
+ Tôi đa ra gợi ý tiếp:(qua tranh): ở phía thợng lu có một nhà máy lớn hàng ngày xả xuống sông một khối lợng lớn nớc thải công nghiệp cha qua xử lý…
+ Học sinh kết luận: Vậy đây là nguyên nhân chính đã làm cá chết nhiều và nhân dân không dám dùng nớc sông nữa
+ Giáo viên bổ xung: Cần xử lý nớc thải công nghiệp trớc khi xả xuống sông hoặc dẫn nớc thải đến nơi an toàn, phải tôn trọng quy
định về bảo vệ môi trờng
Nói tóm lại vấn đáp tìm tòi là phơng pháp đang cần đợc phát triển rộng rãi Qua đó học sinh vừa nắm đợc tri thức mới, vừa nắm
đ-ợc phơng pháp đi tới tri thức đó, lại vừa phát triển t duy tích cực sáng tạo và có tiềm năng vận dụng tri thức vào những tình huống mới , chuẩn bị năng lực thích ứng với đời sống xã hội- phát triển kịp thời
và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh
2- Tạo tâm thế tự tin cho học sinh khi trực tiếp phát ngôn câu hỏi
Trang 4Những câu hỏi tạo gợi tình huống, t duy đã có, hình thức câu hỏi
đã mới lạ xong nếu nó đợc phát ra một cách hững hờ, khô khốc nh lời hỏi cung thì chẳng bao giờ mong đợc một câu trả lời đầy đủ và
đúng ngữ pháp Chính vì vậy bao giờ tôi cũng nhìn thẳng vào mắt các em với sự giao cảm thân thiết, hỏi bằng ánh mắt, bằng nét mặt, gợi mở dần dần, lay động niềm tin để từ đó các âm bật ra đợc chính xác hơn, tự nhiên hơn
3-Tạo tâm thế bằng cách tăng cờng nêu vấn đề chứa đựng những tình huống, giúp học sinh đa ra đợc ý kiến của cá nhân mình: Đây là hình thức tổ chức giúp trí não học sinh hoạt động tích cực, vấn đề
đ-ợc nhai đi nặn lại, đđ-ợc nhìn từ nhiều phía khác nhau cũng là một đòi hỏi của phơng pháp đổi mới
Ví dụ khi luyện nói về chủ đề phòng chống thiên tai:
Giáo viên đặt câu hỏi:
+ What does your family usually prepare when it’s going to have
a typhoon?
Khi học sinh còn lúng túng Giáo viên gợi ý tiếp:
+ Tell something your family will buy/ will do when it is going
to have a typhoon
Học sinh trả lời:
+ buying noodles soup, milk, food
+ buying raincoat, torch
+ buying candles
+ tyding big trees
+ tyding the garden
Giáo viên gợi ý tiếp:
+ Why do we need to buy food?
+ Will we need bottled water?
+ Why do we need to fill buckets with water?
+ Why do we need to fix the leak in the roof?
+ Do we need anything else for a typhoon?
+ Why don’t we buy matches for there may be a power cut?
+ How about checking all the win dow and door latches? There must be strong wind blowing
Trang 5Qua đó học sinh nêu đợc ý kiến của cá nhân mình tuỳ theo khả năng diễn đạt của mỗi em, từ đó giúp học sinh có ý thức hơn trong việc chuẩn bị phòng chống thiên tai
Nh vậy, dạy học ngoại ngữ thực chất là hoạt động rèn luyện năng lực giao tiếp Muốn rèn luyện đợc năng lực giao tiếp cần có môi trờng với những tình huống đa dạng của cuộc sống Môi trờng này chủ yếu do giáo viên tạo ra dới dạng những tình huống giao tiếp
và học sinh phải tìm cách ứng xử bằng ngoại ngữ cho phù hợp với từng tình huống giao tiếp cụ thể Học ngoại ngữ học sinh đồng thời tiếp cận với đất nớc, nền văn hoá xa lạ Mức độ tiếp cận thông tin càng cao thì việc dạy học càng thuận lợi Mục đích của việc dạy học ngoại ngữ không nhằm hớng học sinh vào việc nghiên cứu hệ thống ngôn ngữ, mà nhằm giúp các em sử dụng hệ thống ngôn ngữ đó nh một công dụng giao tiếp, nghĩa là nhằm rèn luyện cho học sinh năng lực giao tiếp Năng lực giao tiếp này đợc biểu hiện bằng khả năng sử dụng sáng tạo những quy tắc ngôn ngữ để thực hiện giao tiếp theo tình huống và biết sử dụng các hệ thống đó để đạt đợc mục đích giao tiếp
Kết quả của quá trình thực hiện kinh nghiệm: Nói tóm lại, vấn đề tạo tâm thể tự tin cho học sinh trong khi giao tiếp trong giờ học ngoại ngữ là một phơng pháp hay, giáo viên phải biết đặt học sinh vào các tình huống dạy học, tổ chức và điều khiển học sinh tự chiếm lĩnh tri thức bằng chính hoạt động của các
em Để đạt đợc điều đó giáo viên cần phải đợc tập huấn, đào tạo một cách cụ thể, bài bản, có khả năng chuyển kiến thức trong sách giáo khoa sang dạy tình huống Các tình huống phải phong phú, phải hiệu quả, phải phát huy đợc t duy của học sinh, sát với thực tế
Có thể nói năng lực s phạm của ngời thầy trong vấn đề tạo tâm thế tự tin cho học sinh trong giao tiếp chính là năng lực thiết kế và kiến tạo tình huống dạy học Ngoài kĩ năng s phạm chung dạy học theo phơng pháp này ngời thầy cần phải có kĩ năng hớng dẫn học sinh tự học, tự xác định mục đích lựa chọn phơng pháp, phân tích tình huống, biết tóm tắt vấn đề, hệ thống hoá, khái quát hoá kiến thức, ngời thầy biết cách khuyến khích học sinh, biết cách giải quyết vấn đề khi học sinh bế tắc
Trang 6Nh vậy, qua thực tế giảng dạy, qua kết quả của quá trình vận dụng kinh nghiệm tôi nhận thấy vấn đề giúp học sinh tự tin trong giao tiếp, gợi tìm thực chất là vấn đề then chốt tạo nên hiệu xuất cho giờ học ngoại ngữ Thực chất của vấn đề này quy lại là nghệ thuật biết ứng xử các tình huống s phạm, biết cách hỏi, cách nghe, cách
đáp, nghệ thuật biết giao hoà với học trò và bản thân tôi cũng nhận thấy nh vậy học sinh rất hứng thú Trong giờ học các em đợc bộc lộ mình một cách thoải mái, bình đẳng, tích cực Do vậy giờ học không nặng nề, không gợng ép mà có nhiều giờ ngoại ngữ các em thực sự
nh đã đợc bồi dỡng về nhân cách, về lẽ sống và hành động của con ngời mới Không những thế, tạo đợc tự tin cho học sinh trong giao tiếp còn là một nhân tố tác động tích cực đến học trò bởi học trò có ý thức hơn trong việc chuẩn bị bài ở nhà để cho bài ở lớp đợc tốt hơn,
đó cũng là mục tiêu cần đạt đợc của mỗi ngời giáo viên
An Vũ, ngày10 tháng 4 năm 2008
Ngời viết
Nguyễn Thị Thắm