sinh lý não

1.1.2 Lớp tế bào Purkinje Gồm các tế bào Purkinje,tiếp nhận các xung động hoạt hóa từ các nhánh nằm ngang song song của tế bào hạt do sợi rêu và sợi leo từ nhân trám dưới của hành não k

SINH LÝ TIỂU NÃO

•Tiểu não là một cấu trúc thần kinh nằm ở

hố sọ sau,nhận những bó thần kinh từ tủy sống,hành não,võ não đi đến và phát ra

những bó sợi thần kinh đi đến vỏ não, hành não,cuống não và tủy sống

 Chức năng cơ bản của tiểu não là điều

hòa trương lực cơ.Do đó tiểu não chi phối các phản xạ tư thế,giữ thăng bằng cho cơ thể và điều hòa động tác

1.SƠ LƯỢC VỀ GiẢI PHẪU TiỂU NÃO

 Tiểu não nằm bên dưới đại não,ở phía dưới và sau cầu não và cuống đại não,ở phía trên và

sau hành não,dính vào thân não bởi 3 đôi cuống tiểu não:

-Hai cuống tiểu não dưới:dính vào hành não

-Hai cuống tiểu não giữa:dính vào cầu não

-Hai cuống tiểu não trên:dính vào não giữa

Về hình dáng tiểu não gồm 3 phần:ở giữa là thùy nhộng(vermis)và hai phần phình ra hai bên gọi

 Khi cắt ngang tiểu não gồm 3 phần:

-Vỏ tiểu não

-Chất trắng

-Các nhân tiểu não

1.1.1 Lớp phân tử

 Gồm tế bào sao ngoài và tế bào rổ.Những tế

bào này có sợi trục thần kinh ngắn ,là những tế bào trung gian gây ức chế,gây ra ức ngang với

tế bào Purkinje bên cạnh,để làm nổi bật tín hiệu truyền đi từ tế bào Purknje nào đó

 Tế bào sao ngoài và tế bào rổ tiếp nhận xung

động hưng phấn từ các nhánh nằm ngang song song của tế bào hạt

 Đuôi gai của tế bào Purkinje và tế bào Golgi

1.1.2 Lớp tế bào Purkinje

 Gồm các tế bào Purkinje,tiếp nhận các xung

động hoạt hóa từ các nhánh nằm ngang song

song của tế bào hạt do sợi rêu và sợi leo từ

nhân trám dưới của hành não kích hoạt,đồng

thời phát ra xung động theo sợi trục thần kinh

tới ức chế hoạt động của các nhân tiểu não như nhân răng ,nhân mái,nhân xen;

 Ngoài ra còn ức chế hoạt động của nhân tiền

đình bên

1.1.3 Lớp tế bào hạt

 Gồm tế bào hạt và tế bào Golgi

-Tế bào hạt tiếp nhận các xung độnghoạt hóa từ các sợi rêu,tức là các sợi tới tiểu não từ nhiều nơi như từ thân não,tủy sống,đại não.Sợi rêu đi vào lớp hạt cho nhiều nhánh bên,tận cùng là

nhánh hoa hồng sợi rêu.Mỗi hoa hồng là trung tâm của tiểu cầu tiểu não gồm:hoa hồng sợi

rêu,các tận cùng đuôi gai của tế bào hạt,tận

cùng sợi trục thần kinh của tế bào Golgi

-Tế bào Golgi:có sợi trục thần kinh tận cùng ở tiểu cầu não,có tác dụng ức chế tiểu não.hay ức chế các tế bào hạt

1.2 Chất trắng

 Tạo nên bởi những sợi thần kinh đi đến và

đi ra của tiểu não

1.3 Các nhân tiểu não

 Nhân tiểu não chịu ảnh hưởng của hai

luồng xung thần kinh:

 Luồng xung thần kinh kích thích nhân sâu tiểu não từ các nhánh bên của sợi leo và sợi rêu xảy ra trước

 Luồng xung thần kinh ức chế tới từ tế bào Purkinje ở võ tiểu não

Các nhân tiểu não quan trọng:

 Nhân mái: tiếp nhận sợi chủ yếu tù thùy nhộng và từ

nhân tiền đình ,dây VIII qua cuống tiểu não dưới,đồng thời phát ra các sợi đi tới nhân tiền đình để điều chỉnh thăng bằng và cũng liên hệ với thể lưới để điều chỉnh

tư thế

 Nhân nút và nhân tiểu cầu hợp thành nhân xen

Vùng trung gian bán cầu tiểu não cho sợi tới nhân xen sau đó:

+ Tới đồi thị và lên vỏ não

+ Tới nhân đỏ và nhân lưới ở phần trên thân não

+ Tới cấu trúc đường giữa của đồi thị rồi tới nhân hạch nền não.Đường này liên quan đến sự phối hợp giữa 2

 Nhân răng: phần ngoài bán cầu tiểu não tới

nhân răng ,sau đó tới nhân bụng bên và nhân bụng trước của đồi thị vào tận cùng ở vỏ não

+ Đường này có vai trò quan trọng trong việc phối hợp các hoạt động vận động nối tiếp nhau khởi phát từ vỏ não

2.Sự phân chia tiểu não

Có nhiều cách phân chia các thùy của tiểu não:

 Căn cứ vào sự phân bố không gian: thùy

trước,thùy sau và thùy nhung cục.thùy nhung có liên quan với hệ tiền đình để duy trì thăng bằng cho cơ thể

 Căn cứ vào chức năng:thùy nhộng(vermis) chủ yếu kiểm soát chức năng vận động của các cơ cột sống,cổ ,vai,hông.Ở mỗi bên thùy nhộng là hai bán cầu tiểu não,mỗi bán cầu chia làm hai

vùng:

 Căn cứ vào bậc thang tiến hóa động vật: tiểu

não người là quan trọng nhất, xét mối liên quan chức năng với hệ thần kinh trung ương người ta chia làm 3 phần:

-Tiểu não cổ:là phần sớm nhất,được tao thành

bởi thùy nhung cục và phần lân cận của thùy

nhộng,có liên quan trực tiếp với nhân tiền đình

ở hành não

-Tiểu não cũ:được tạo thành bởi thùy nhộng:thùy trước và phần sau của thùy sau và vung trung gian bán cầu tiểu não

-Tiểu não mới:gồm phần trước của thùy sau và

3.CHỨC NĂNG DẪN TRUYỀN TiỂU NÃO

 3.1 Những đường đi vào tiểu não

- Bó tủy- tiểu não chéo

- Bó tủy- tiểu não thẳng

- Bó Goll và Burdach

- Bó tiền đình - tiểu não

- Bó lưới tiểu não

- Bó trám tiểu não

- Bó vỏ_cầu _tiểu não

3.2 Những đường từ tiểu não đi ra

3.1 Những đường đi vào tiểu não

3.1.1 Bó tủy- tiểu não chéo

-Xuất phát từ cột Clark,sợi trục chạy chéo qua chất xám tủy sang cột bên và đi lên vào tiểu

não đối bên bằng cuống trên.Bó tủy não chéo chủ yếu bị kích thích bởi các tín hiệu vận động

từ bó tháp và bó đỏ - tủy tới sừng trước tủy

sống và từ các đường trong nội bộ tủy

-Bó tủy – tiểu não chéo cho biết các tín hiệu vận động đến sừng trước như thế nào

3.1.2 Bó tủy – tiểu não thẳng

 Cũng đi từ cột Clark ,sợi trục đi ra cột bên cùng bên,từ đó đi lên vào tiểu não cùng bên bằng

cuống dưới

 Bó tủy tiểu não thẳng truyền tín hiệu cảm giác

từ thoi cơ ,gân cơ ,các thụ thể ở da và ở khớp báo cho tiểu não tình trạng co cơ,mức độ căng trên gân cơ,vị trí,tư thế và tốc độ di chuyển của nhũng phần cơ thể để tiểu não điều hòa và phối hợp các động tác

3.1.3 Bó Goll và Burdach

 Xuất phát từ hạch gai,sợi trục đi ra cột

sau bụng bên,từ đó đi lên nhân Goll và

Burdach ở hạch não,đa số các sợi này đi lên đồi thị đối

,một số sợi rẽ vào cuống dưới của tiểu

não bụng bên.Các bó này đưa đến tiểu não những xung động về cảm giác bản

3.1.4 Bó tiền đình- tiểu não

 Xuất phát từ các bộ phận nhận cảm ở mê tới

nhân tiền đình ở hành não ,từ đó theo cuống

dưới vào tiểu não cùng bên và tận cùng ở thùy nhung cục và lưỡi gà

 Bó dẫn truyền cảm giác về không gian ,tiểu não giữ thăng bằng cho cơ thể bằng cách điều hòa trương lực cơ

3.1.5 Bó lưới tiểu não

3.1.6 Bó trám tiểu não

 Khi kích thích vùng vận động,hạch nền co,chất lưới và tủy sống,các xung động thần kinh sẽ tiếp hợp ở nhân trám (nhân ô-liu dưới) sau đó theo cuống dưới vào tiểu não đối bên

3.1.7 Bó vỏ- cầu – tiểu não

Xuất phát từ vỏ não vùng vận động và tiền động (vùng 4,6 của Brodman) của thùy trán,thùy thái dương và thùy đỉnh,sẽ cho sợi trục đến nhân

cầu não cùng bên,sau đó sang tiểu não đối bên

Bó này có nhiệm vụ liên hệ giữa vỏ não với tiểu

3.2 Những đường tiểu não đi ra

3.2.1 Những đường từ nhân mái đi ra

Nó đi đến các nhân của thân não,từ đó đến nowrron vận động sừng trước tủy sống ,và các nhân điều khiển cơ mắt gồm:

- Bó tiểu não – tiền đình (bó không bắt chéo)

- Não giữa (đi đến các nhân vận nhãn) và những sợi đi thẳng xuống đến noron vận động ở sừng trước tủy

sống cùng bên

- Bó móc bắt chéo,vong lên cuống tiểu não đi đến:

- + Chất lưới ở hành não hai bên

3.2.2 Những đường từ nhân răng đi ra

 Gồm:

- Bó tiểu não – nhân đỏ

Sợi trục qua cuống tiểu não đi đến nhân đỏ đối

bên tiếp xúc với noron ở đây,rồi sợi trục của bó nhân đỏ - tủy bắt chéo sang đối bên,và tận cùng

ở sừng trước đối bên với nhân đỏ

- Bó tiểu não – đồi thị - vỏ não

Sợi trục đi bằng cuống tiểu não trên đi qua nhân

4.CHỨC NĂNG ĐiỀU HÒA CỬ ĐỘNG CỦA

TiỂU NÃO

 Về phương diện chức năng ,tiểu não được coi

là bộ phận kiểm soát và điều chỉnh vận động,kể

cả vận động tùy ý lẫn không tùy ý.Triệu chứng chính của tổn thương tiểu não là rối loạn hoạt

động.Ngoài ra ,tiểu não còn tham gia vào chức năng thực vật ,nên trong trường hợp tổn thương tiểu não,các rối loạn thực vật cũng biểu hiện rõ

4.1 Kiểm soát và điều chỉnh vận động không tùy ý

 Kiểm soát và điều chỉnh trương lực cơ

 Kiểm soát sự phối hợp động tác và duy trì tư

thế trong không gian khi hoạt động nhanh

 Kiểm soát và điều chỉnh thăng bằng cơ thể

Tiểu não đặc biệt điều hòa thăng bằng của cơ thể khi đang vận động nhanh:điều hòa sự quân bình giữa hai nhóm cơ đối kháng nhau của trục cơ

thể như xương sống,hông ,vai.Dù co đổi hướng vận động ,tiểu não tiền đình vẫn tính toán được tốc độ và chiều hướng cử động sắp tới để giữ

thăng bằng

4.2 Kiểm soát và điều chỉnh vận động tùy ý

4.2.1 Chức năng kiểm soát vận động ngọn chi

do vùng trung gian bán cầu tiểu não đảm

nhiệm

- Vỏ não phát ra xung động đi theo bó tháp đến

các noron sừng trước tủy sống nhằm thực hiện các động tác có chủ đích đồng thời vỏ não cũng gửi các xung này đến tiểu não.Khi các cơ hoạt

động thì tín hiệu hoạt động đó được các bộ

phận nhận cảm thông báo ngược trở lại cho tiểu

-Tiểu não cung cấp tín hiệu bật nhanh và mạnh

cơ đồng vận vào lúc khởi đầu cử động và cơ đối vận bị ức chế.Đến cuối cử động thì có hiên

tượng ngược lại

-Tiểu não làm giảm các cử động đi quá mức và làm hãm lại cử động đu đưa nên làm cử động

đúng tầm ,đúng hướng

-Các cử động nhanh của cỏ thể như đánh máy ,viết…được lên kế hoạch trước nên xảy ra tự

động,nhịp nhàng

4.2.2 Chức năng của vùng ngoài bán cầu

tiểu não

 Chức năng lập kế hoạch cho những cử động liên tiếp nhau

 Định thời gian thích hợp cho mọi cử động liên tiếp

nhau.Các cử động như việc chạy ,nói,viết trở thành

phối hợp tốt.

4.2.3 Vai trò của tiểu não trong hoạt động thực vật

Trong thực tế lâm sàng ,những bệnh nhân khi bi tổn

thương tiểu não thường có các rối loạn kèm theo

như:rối loạn dinh dưỡng,tim mạch,thân nhiệt,chuyển hóa…Cơ chế của hiện tượng này là bình thường,tiểu não có mối liên hệ không thể tách rời về giải phẫu và chức năng của vùng dưới đồivà thể lưới,nơi có những vai trò vô cùng quan trọng trong sự điều hòa các chức

5.NHỮNG RỐI LOẠN DO CẮT BỎ TiỂU NÃO TRÊN ĐỘNG VẬT

5.1.Những rối loạn do cắt bỏ tiểu não trên

động vật

Cắt bỏ tiểu não trên động vật cấp cao sẽ gây

những rối loạn có thể chia thành 3 giai đoạn

5.2 Hội chứng tiểu não trên lâm sàng

 Giảm trương lực cơ:

 Cử động sai tầm

 Cử động sai hướng

 Cử động loạn nhịp

 Run

 Lay tròng mắt khi nhìn cố định vào một vật

 Mất thăng bằng,lảo đảo

 Rối loạn phát âm,nói khó,rối loạn chữ viết do không phối hợp được các cơ tương ứng