Thao tác lập luận phân tích

Về tri thức: Hiểu đợc thế nào là lập luận phân tích và vai trò quan trọng của thao tác lập luận phân tích trong việc làm văn nghị luận.. Nắm đợc cách thức tiến hành thao tác lập luận ph

A Mục tiêu cần đạt:

1 Về tri thức:

Hiểu đợc thế nào là lập luận phân tích và vai trò quan trọng của thao tác lập luận phân tích trong việc làm văn nghị luận

Nắm đợc cách thức tiến hành thao tác lập luận phân tích trong một bài văn nghị luận

2 Về kĩ năng:

Rèn kĩ năng tiến hành các thao tác LL phân tích

3 Về t tởng:

Góp phần hình thành thói quen phân tích và LLPT trong khi viết một bài văn nghị luận ở nhà trờng và trong các hoạt động nghị luận mà các em còn phải tiến hành sau khi ra trờng

B Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:

I Giáo viên: sgk, sgv, giáo án, sách bài tập Ngữ văn 11,Kiến thức cơ bản Ngữ văn 11,

một số ngữ liệu, bảng phụ,phiếu thực hành

II Học sinh: SGK, SBT Ngữ văn 11,Đọc, tìm hiểu SGK ở nhà, trả lời các câu hỏi

1,2,3 mục I, làm BT 1 T 28 ở nhà

C Phơng pháp:

- Sử dụng cụng nghệ thụng tin v o b i giào bài gi ào bài gi ảng

- Hs cần nắm đợc bản chất của LLPT, để thấy rằng : những kiến thức làm văn bắt nguồn từ cs nh thế nào

- Tiết này cha cần nghiêng về mục đích áp dụng thực hành

- Kết hợp giữa việc tổ chức cho Hs phân tích các ngữ liệu dựa trên các câu hỏi trong

sgk ở từng mục với lời diễn giảng, phân tích của Gv

- Trong quá trình HS luyện tập, Gv gợi ý bằng những câu hỏi nhỏ để HS thảo luận

- Tích hợp với những kiến thức đã học về văn học và tiếng Việt

D Tiến trình bài giảng:

I, ổn định tổ chức: 1p

Lớp 11A1: Sĩ số 44 Hs Vắng :

Lớp 11A7 : Sĩ số 46 HS Vắng :

II, Kiểm tra bài cũ: 4p

1, Câu hỏi: Em hãy cho biết quá trình lập dàn ý bao gồm các bớc nào?.

2 Dự kiến trả lời:

Quá trình lập dàn ý gồm các bớc:

- Xác lập luận điểm

- Xác lập luận cứ

- Sắp xếp các luận điểm, luận cứ

III Bài mới: 2p

Gv vào bài bằng câu chuyện của Trang Tử về vua Văn Huệ và tên đầu bếp

“ Một tên đầu bếp của vua Huệ Văn mổ bò Hắn đa lỡi dao cắt xoẹt xoẹt, phát ra

những âm thanh có tiết tấu nh vũ khúc tang lâm và bản nhạc kinh thủ “ ” và bản nhạc “ kinh thủ ” “ ” và bản nhạc “ kinh thủ ”

Vua Huệ Văn khen: Giỏi ! NT của ngơi sao mà cao tới mức đó đợc?

Hắn đặt lỡi dao xuống nói:

Thần nhờ thích cái đạo, nên NT mới tiến đợc Thần biết cơ cấu thiên nhiên của con bò, chỉ lách lỡi dao vào những chỗ kẽ trong thân thể nó, k đụng tới kinh lạc, gân, bắp thịt của nó, huống hồ là các xơng lớn Một ngời đồ tể giỏi, một năm mới làm cùn 1 con dao, vì chỉ cắt thịt mà thôi Một ngời đồ tể tồi cứ mỗi tháng làm cùn 1 con dao vì phải chặt vào xơng Con dao này đây, thần dùng đã 19 năm rồi, đã mổ mấy nghìn con

bò mà lỡi còn bén nh mới mài Khớp xơng nào cũng có kẽ, mà lỡi dao thì mỏng Biết

đ-Ngàysoạn: 9 2007

phân tích.

a những lỡi thật mỏng ấy vào những chõ kẽ ấythì thấy dễ nh đa vào chỗ không Vì vậy, dùng 19 năm mà con dao của thần vẫn bén nh mới mài Mỗi khi gặp khớp xơng, thần thấy khó khăn, thần nín thở, nhìn cho thật kĩ, chầm chậm đa lỡi dao thật nhẹ tay, khớp xơng rời ra dễ dàng nh bùn rơi xuống đất Rồi thần cầm dao, ngửng lên, nhìn bốn bên, khoan khoái chùi dao, đút nó vào vỏ.

Vua Huệ Văn bảo: Lời tên bếp đó thật hay!” và bản nhạc “ kinh thủ ”.

Qua câu chuyện của Trang Tử ta thấy rằng, nếu ng cầm bút biết tìm ra 1 căn cứ phân chia hợp lí, khéo léo để “ lỡi dao phân tích” và bản nhạc “ kinh thủ ” ít làm thơng tổn nhất, và do đó, bảo

vệ đợc nhiều nhất tính toàn vẹn và hấp dẫn của các ý kiến, chủ trơng nêu trong luận

điểm Có lẽ đấy là một trong những ý nghĩa có thể rút ra từ câu chuyện của Trang Tử Vậy thì để giúp các em có thể làm văn nghị luận trong nhà trờng đạt kết quả tốt, trong giao tiếp có thể trình bày vấn đề khúc chiết, mạch lạc chúng ta cùng tìm hiểu về thao tác LLPT

Có nhiều hoạt động đợc gọi là phân tích

mà các em thờng gặp

- Trong cs:

phân tích điều hay lẽ phải, phân tích thiệt

hơn, phân tích nguyên nhân sự việc

- Trong học tập:

Phân tích đề bài, phân tích tác phẩm văn

học, phân tích hình ảnh, nhân vật, phân tích

các thành phần hoá học

GV đọc đoạn trích trong sgk T25

HS lần lợt trả lời các câu hỏi 1 +2 trong

sgk.

Hs tham khảo sơ đồ tóm tắt ( GV trình chiếu sơ đồ)

8

A Lí thuyết:

I Mục đích , yêu cầu của thao tác lập luận phân tích :

1 Ngữ liệu:

Đoạn trích sgk T 25

2 Tìm hiểu ngữ liệu:

SK

sống

bằng

nghề

đồi

bại,

bất

chính

nghề

bám

vào

nhà

chứ

Nhng

SK tồi

tàn hơn

tất cả

những

kẻ

cùng

nghề ở

sự giả

dối đội

lốt nhà

nho

hiệp

khách

Ng bị

SK lừa

là Kiều, ngời con gái hiếu thảo, hết lòng tin, đội

ơn hắn.

SK lừa gạt Kiều làm nàng khổ nhục hơn.

Đã

thế, hắn còn vác mặt mo trở lại nhiều mắng,

định

đánh Kiều.

Sự bẩn thỉu và bần tiện của nv SK

Mức cao nhất của tình hình đồi

bại trong xã hội này

CH: E hãy chỉ ra sự kết hợp giữa phân tích

và tổng hợp trong đoạn trích?

HS:

Thao tác phân tích kết hợp chặt chẽ với

tổng hợp: Sau khi phân tích chi tiết bộ mặt lừa

bịp, tráo trở của SK, tg đã tổng hợp và khái

quát bản chất của hắn: “ Nó là cái mức cao

nhất của tìn hình đồi bại trong XH này ” và bản nhạc “ kinh thủ ”

-> Tg đã làm công việc phân tích với

đầy đủ ý nghĩa của từ phân tích nh đã nói

trên

GV:

* Song để làm sáng tỏ lđ:

ng viết phải sd thao tác phân tích + thao tác

lập luận

* Nghĩa là: dùng cách phân tích để tổ chức,

gắn kết các lí lẽ và dẫn chứng-> nhằm làm

sáng tỏ lđ

* Các lí lẽ, dc đợc sắp xếp hợp lí, theo trình

tự tăng tiến, từ biểu hiện ở mức độ thấp-> cao,

khiến cho lđ cuối cùng đợc sáng tỏ

-> Đoạn trích là một lập luận phân tích điển

hình

CH: Vậy mục đích và yêu cầu của thao tác

LLPT là gì?

GV MR:

* Sau này các em sẽ còn đợc tìm hiểu thêm

thao tác LL SS, thao tác LL Bác bỏ, Thao tác

LL Bình luận Kết hợp sd cho bài văn phong

phú, sinh động Song thao tác LL phân tích là

rất quan trọng và cơ bản nhất khi nghị luận

-> Thao tác này đợc sử dụng trong nhiều

kiểu bài: BG, CM, BL,

GV dẫn dắt vấn đề:

Nắm đợc mục đích và yêu cầu của thao

tác LLPT là cơ sở để tìm hiểu kiến thức trọng

tâm nhất của bài học- Cách phân tích

Sau khi xác định đợc mục đích của việc

phân tích là làm sáng tỏ ý kiến nào đó rồi, cần

chia nhỏ đối tợng phân tích, ra từng yếu tố để

tìm hiểu sâu hơn Việc phân tích này phải dựa

trên mqh, hay tiêu chí nào đó

-> Chúng ta cùng tìm hiểu mục II trong

sgk

Gọi 1 Hs đọc đoạn trích 1.

GV gợi mở, dẫn dắt để các em thấy đợc:

- Đầu tiên, ngời viết chuyển ý và nêu rõ

luận điểm cần làm sáng tỏ - trong XH “

Truyện Kiều , đồng tiền đã thành một sức” và bản nhạc “ kinh thủ ”

1 4

3 Nhận xét:

* Mục đích : Làm rõ đặc điểm nội dung, hình

thức và mối quan hệ bên trong, bên ngoài của đối tợng

( Làm sáng tỏ ý kiến hay quan

niệm nào đó )

* Yêu cầu:

Phân tích phải gắn liền với tổng hợp

II Cách phân tích:

1 Ngữ liệu:

* Đoạn trích 1 T 26 sgk

mạnh tác quái rất ghê.

- Tiếp đó, ngời viết dùng thao tác phân tích

để chia tách luận điểm thành các mặt, các bộ

phận, các khía cạnh

HS tham khảo sơ đồ tóm tắt.

( GV Trình chiếu Sơ đồ Tóm tắt)

CH: Trong đoạn trích, Hoài Thanh đã chia

tách đối tợng theo tiêu chí, quan hệ nào?

HS thảo luận theo nhóm.

( 3 nhóm ).

Nhóm trởng ghi kết quả vào bảng phụ, trình

bày:

GV nhận xét :

* Phân tích theo quan hệ nội bộ đối tợng: “

Tính hai mặt của đồng tiền: tích cực và tiêu

cực.” và bản nhạc “ kinh thủ ”

Tg chủ yếu nhìn mặt tác hại của đồng tiền

* Phân tích theo qhệ nguyên nhân- kết

quả: Sức mạnh tác quái của đồng tiền ->

Thái độ khinh bỉ của Ng Du khi nói tới đồng

tiền

GV bổ sung:

- Mỗi lần phân chia, Hoài Thanh chỉ dùng

một căn cứ thống nhất Căn cứ đó giúp ng đọc

nhận rõ các bản chất, các quan hệ cơ bản của

vấn đề

- Các ý nhỏ chia ra phải nằm trong ý lớn và

không chồng chéo lên nhau

CH: Em hãy chỉ ra mqh giữa phân tích và

tổng hợp trong đoạn trích trên?

GV giảng:

Sau khi chia nhỏ lđ để xem xét kĩ

càng, phải tổng hợp, đa ra ý kiến nhận xét

sâu sắc , mới mẻ hơn so với nhận xét ban đầu:

sức mạnh của đồng tiền-> Thái độ và cách

hành xử của các tầng lớp XH đối với đồng

tiền, -> Thái độ của N Du đối với XH đó

GV : Đoạn văn của HT là đv sd thao tác

LLPT rất hiệu quả do tg đã biết chia tách vdề

để xem xét rất hợp lí.

CH: Khi phân tích ta phải làm nh thế nào?

GV giảng:

Tiêu chí, quan hệ:

- Quan hệ giữa các yếu tố tạo nên đối tợng:

Phơng diện nội bộ đối tợng

- Quan hệ nhân quả: 1 sv, ht bao giờ cũng

kết quả của 1 hay nhiều nguyên nhân nào đó

- Quan hệ giữa đối tợng với các đối tợng liên

quan ( Liên hệ- đối chiếu,)

2 Tìm hiểu ngữ liệu:

- Phân tích theo quan hệ:

* Nội bộ đối tợng

* Nhân - quả

- Thao tác phân tích kết hợp chặt chẽ với tổng hợp

3 Nhận xét:

- Khi phân tích, cần chia tách đối tợng thành các yếu tố theo tiêu chí, quan hệ nhất định

- Quan hệ giữa ngời phân tích với đối tợng

phân tích ( Thái độ, bình giá).

CH: Theo em, vì sao phân tích phải luôn đi

với nx, khái quát?

GV BS:

Phân tích phải luôn đi với nhận xét,

khái quát Vì nếu không nh thế ngời ta k thể

nhận xét đúng đắn vấn đề

Mục đích của PT và TH là giúp cho ngời

nghe, ngời đọc nhận thức đúng, hiểu đúng

vấn đề, do đó, nếu đã có phân tích thì đơng

nhiên phải có nhận xét, tổng hợp và ngợc lại

Nói cách khác, PT và TH luôn có mqh biện

chứng làm nên “hồn vía “cho văn bản nghị

luận

-> Đó cũng là bản chất của thao tác

phân tích trong văn nghị luận

GV KQ: Nh vậy các em vừa đợc tìm hiểu

thao tác LLPT

Khi sd thao tác này, phải lu ý 3 điểm

chính Đó là nội dung phần ghi nhớ trong sgk

2 HS đọc phần ghi nhớ sgk T 27.

HS làm việc theo nhóm

( 3 nhóm )

Nhóm trởng ghi kết quả vào bảng phụ

Treo lên bảng Đọc kết quả

GV nhận xét, giảng giải thêm

Đoạn a

* Luận điểm cần làm sáng tỏ: Tâm trạng nhân

vật Thuý Kiều trong một đêm đau khổ trớc

lúc phải nói lời trao duyên với Thuý Vân

* Phân tích theo :

- quan hệ nội bộ đối tợng ( diễn biến nội tâm

nhân vật): đau xót, quẩn quanh, tuyệt vọng

- Ngời viết còn cắt nghĩa, bình giá

Đoạn b

Ngời viết phân tích đối tợng dựa trên sự liên

hệ, so sánh giữa bài thơ “Lời kĩ nữ” và bản nhạc “ kinh thủ ” của Xuân

Diệu với bài thơ “ Tì Bà Hành” và bản nhạc “ kinh thủ ” của Bạch C

Dị

Đoạn trích 2 T 27 sgk

- Phân tích theo qh nhân – quả quả: Bùng nổ

dân số ( n.nhân )-> a/h rất nhiều đến đ/s của

con ngời ( k/q.)

- Phân tích theo quan hệ nội bộ của đối

t-ợng: a/h xấu của bùng nổ đs đến con ngời:

+ Thiếu lơng thực- thực phẩm

+ Suy dinh dỡng, suy thoái nòi giống

1 2

- Phân tích cần đi sâu vào từng yếu

tố, khía cạnh, song cần lu ý đến quan hệ giữa chúng với nhau, cần rút ra b/ chất chung của đối tợng

III Ghi nhớ:

SGK T 27

B Luyện tập :

1 Bài tập 1 sgk T 28.

Trong các đoạn trích dới đây,

ng-ời viết đã phân tích đối tợng từ những mối quan hệ nào?

Đoạn a

Đoạn b

Đoạn 2 sgk T 27

+ Thiếu việc làm, thất nghiệp.

- Khái quát: DS tăng nhanh thì chất lợng cs

của cộng đồng, gđ, cá nhân giảm sút

GV bổ sung:

Đoạn a,b : nghị luận về vấn đề Văn học

Đoạn trích 2 T 27 nghị luận về vấn đề xã hội

Trong cs, trong giao tiếp, đôi khi chúng ta

phân tích những điều hay lẽ phải, những thiệt

hơn, nguyên nhân vấn đề

=> Vì vậy các em phải rèn luyện nhiều kĩ năng lập luận phân tích để vận dụng có hiệu quả trong khi viết và giao tiếp hàng ngày. Theo em, để giải quyết đề trên, phần thân bài cần có những ý nào? ( trình chiếu ) a NT sử dụng từ ngữ giàu h/a và cản xúc b NT sử dụng từ trái nghĩa c Nt sử dụng phép lặp từ ngữ, phép tăng tiến, đảo trật tự cú pháp d Tất cả các ý trên HS đọc bài tập. HS đa ra đáp án bằng thẻ học tập Gv thống kê số Hs trả lời đúng CH: Qua bài tập 3,em rút ra kinh nghiệm gì cho mình khi viết bài ? * Khi viết bài, ta có thể vận dụng nhiều cách phân tích khác nhau trong bài viết để đạt hiệu quả cao nhất và làm cho bài văn sinh động, hấp dẫn, thuyết phục * Thao tác LLPT rất gần gũi, phổ biến và quan trọng trong cs, và học tập 2 Bài tập 2: sgk T 28. Gv gợi ý làm BT bằng câu hỏi trắc nghiệm và y/c HS về nhà làm BT này 3 Bài tập 3: ( Phiếu bài tập ) IV Củng cố bài học: 2p Vận dụng tốt thao tác LLPT sẽ giúp cho việc làm sáng tỏ vấn đề khi làm văn, cũng nh khi giao tiếp Song lu ý, đối tợng đợc phân tích phải theo một căn cứ nhất định, thống nhất, đợc xem xét sâu sắc ở từng khía cạnh, phân tích phải kết hợp với tổng hợp V.Hớng dẫn học bài và chuẩn bị bài sau: 2p 1 Hớng dẫn học bài: - Nắm chắc đợc thao tác LLPT

- Học thuộc phần ghi nhớ - Vận dụng những chỉ dẫn đã nói ở phần kiểm tra bài cũ, Làm bài tập 2 vào vở

( Viết thành một bài văn ) Bài tập 2, sách bài tập ngữ văn 2 Hớng dẫn chuẩn bị bài mới: - Soạn bài “ Thơng vợ” và bản nhạc “ kinh thủ ” ( TTX ) - Tóm tắt : Tiểu dẫn, - Tìm hiểu : Bố cục bài thơ, NT đối chỉnh, cách vận dụng sáng tạo VH DG

- Giờ sau học Đọc văn Rút kinh nghiệm:

Bài tập 3 :

Thao tác lập luận phân tích

Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi bên dới:

(1) Mở đầu là một âm thanh trong đêm khuya:

Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn

Những ngời có nhiều tâm sự thờng không ngủ say, đêm khuya chỉ một âm thanh nhỏ

cũng dễ dàng đánh thức “Văng vẳng” và bản nhạc “ kinh thủ ” là âm thanh từ xa vọng lại, cũng là âm thanh

nghe từ trong giấc ngủ Đáng chú ý là chữ “dồn” và bản nhạc “ kinh thủ ” Tiếng cầm canh đêm khuya là thứ trống giữ nhịp, thay gác, vốn bình thờng hết sức, chẳng có gì gọi là dồn hay không dồn

“Dồn” và bản nhạc “ kinh thủ ” ở đây là cảm xúc của nhà thơ Trống canh là tín hiệu thời gian đang thúc giục

(2) Trơ cái hồng nhan với nớc non

“Hồng nhan” và bản nhạc “ kinh thủ ” vốn là danh từ chỉ vẻ đẹp phụ nữ, rồi chỉ ngời phụ nữ đẹp một cách trang trọng Đem ghép chữ “cái” và bản nhạc “ kinh thủ ” vào thành “cái hồng nhan” và bản nhạc “ kinh thủ ” làm cho hồng nhan đợc vật thể hoá, xoá đi màu sắc văn chơng, thể hiện ra một thiếu phụ cô đơn “Trơ ” và bản nhạc “ kinh thủ ” đây không chỉ là trơ trọi, cô đơn, mà còn có gì nh là vô duyên vô phận, rất bẽ bàng, đáng thơng, đáng giận Cái tiếng trống thời gian nó đánh vào cảm thức cô đơn của nàng

ng-ời phụ nữ đây tỉnh dậy không chỉ thấy mình nằm một mình trơ trọi, mà cảm thấy rõ cái

thân phận hồng nhan vô duyên của mình “Nớc non” và bản nhạc “ kinh thủ ” là hình ảnh vũ trụ, của đời, của

thế giới Một số phận dang dở giữa đời

(Theo trần Đình Sử, Đọc văn, học văn )

1 Đoạn trích bàn về tác phẩm nào?

A Thơng vợ (Tú Xơng)

B Tự tình (bài II – quả Hồ Xuân Hơng)

C Bài ca ngất ngởng (Nguyễn Công trứ)

D Khóc Dơng Khuê (Nguyễn Khuyến)

2 Đoạn (1) trong đoạn trích trên sử dụng cách phân tích nào?

A Cắt nghĩa C Quan hệ nội bộ đối tợng

B Chỉ ra nguyên nhân D Liên hệ, đối chiếu

3 Nội dung của đoạn (1) là gì?

A Phân loại các yếu tố hình thức của câu thơ Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn.

B Chỉ ra sự giống nhau về hoàn cảnh của nhân vật trữ tình với những ngời khác

C Giải thích nghĩa của những từ ngữ quan trọng trong câu thơ Đêm khuya văng

vẳng trống canh dồn.

D Nhận xét về tâm trạng nhân vật trữ tình

4 Đoạn (2) trong đoạn trích trên sử dụng cách phân tích nào?

A Cắt nghĩa, bình giá

B Quan hệ nội bộ đối tợng

C Liên hệ, đối chiếu

D Chỉ ra nguyên nhân – quả kết quả

5 Yếu tố nghệ thuật nào của câu “Trơ cái hồng nhan với nớc non đ” và bản nhạc “ kinh thủ ” ợc đem ra phân tích trong đoạn (2)?

A Nhạc điệu C Biện pháp tu từ

B Thể thơ D Từ ngữ, hình ảnh

6 Dòng nào nói đúng nhất trình tự phân tích câu thơ Trơ cái hồng nhan với n“ ớc non” và bản nhạc “ kinh thủ ” của tác giả trong đoạn (2)?

A Nêu nội dung khái quát của câu thơ rồi cắt nghĩa từ ngữ sau

B Cắt nghĩa từ ngữ của câu thơ trớc rồi nêu khái quát nội dung của nó

C Lần lợt cắt nghĩa từ ngữ xuất hiện theo thứ tự trớc sau của câu thơ

D Cắt nghĩa nội dung của câu thơ rồi liên hệ đối chiếu với câu thơ khác