Những người có khả năng kiểm soát sự tập trung, cảm xúc và hành động tốt hơn là những người có ý chí tốt hơn.. Bộ não và sức mạnh ý chí Năng lực của chúng ta về sự tự chủ hiện đại là sản
Trang 1Ba kẻ thù lớn của con người
Hằng ngày, chúng ta, ai ai cũng phải đấu tranh vất vả trước ba kẻ thù lớn, đó là sự cám dỗ, sự xao lãng, và sự chần chừ Chúng ta mong muốn đạt đến một mục tiêu lớn, hay mong muốn loại
bỏ đi một thói quen xấu, nhưng nhiều lần chúng ta đã thất bại trước ba kẻ thù này Chúng ta đặt
ra mục tiêu dậy sớm tập thể dục và gục ngã dưới sự cám dỗ của chiếc giường Chúng ta đặt ra mục tiêu tập trung để học bài và làm việc, nhưng lại bị xao lãng bởi sự thôi thúc vào facebook, kiểm tra email, hay lên một trang báo mạng lá cải nào đó Chúng ta không cưỡng lại được những món ăn nhiều đường và nhiều chất béo, mặc dù biết rõ chúng có hại cho sức khỏe của chúng ta
May thay, chúng ta được tạo hóa trang bị cho một vũ khí để chống lại ba kẻ thù ấy Đó là sức mạnh ý chí, hay còn gọi là sự tự chủ
Tại sao giờ đây ý chí lại quan trọng đến vậy ?
Thời xưa, ý chí giúp phân biệt con người với động vật, và thời nay, ý chí giúp phân biệt con người với con người Có thể tất cả chúng ta sinh ra đều có năng lực ý chí, nhưng một số người vận dụng ý chí thường xuyên hơn những người khác Những người có khả năng kiểm soát sự tập trung, cảm xúc và hành động tốt hơn là những người có ý chí tốt hơn Họ sống vui vẻ và lành mạnh hơn, các mối quan hệ của họ lâu bền hơn và đem lại kết quả vừa ý hơn Họ kiếm được nhiều tiền hơn và tiến xa hơn trong sự nghiệp Họ có khả năng tốt hơn trong việc chế ngự căng thẳng, xử lý mâu thuẫn và vượt qua nghịch cảnh Thậm chí, họ cũng sống thọ hơn Nếu so với các đức tính khác, thì ý chí luôn là thứ đứng đầu
Bộ não và sức mạnh ý chí
Năng lực của chúng ta về sự tự chủ hiện đại là sản phẩm của những áp lực từ thời xa xưa về việc chúng ta phải trở thành hàng xóm tốt, cha mẹ tốt, vợ/chồng tốt Nhưng chính xác thì bộ não con người bắt kịp mong muốn kia như thế nào? Câu trả lời chính là sự phát triển của võ não trước, đó là một búi dây thần kinh nằm sau trán và mắt Trong quá khứ, vỏ não trước chủ yếu kiểm soát các hành vi về mặt thể chất: đi, chạy, với, đẩy – loại hình tự chủ sơ khai nhất Cùng với sự tiến hóa của con người, võ não trước ngày càng lớn hơn và gắn kết hơn với các phân khu khác trong não bộ Võ não trước của con người chiếm tỉ lệ lớn hơn võ não trước của các loài khác – đó là lí do khiến ta không bao giờ thấy chú cún cưng tiết kiệm thức ăn để phòng khi
về già Khi vỏ não trước phát triển, nó cũng đảm nhận thêm chức năng kiểm soát: kiểm soát quan tâm, ý nghĩ, và cảm giác của con người Điều này giúp vỏ não trước kiểm soát hành động của con người hiệu quả hơn Vỏ não trước khiến ta muốn đứng lên và tập luyện, mặc dù nằm lì
Trang 2trên giường đem lại cảm giác thoải mái hơn Vỏ não trước cũng sẽ nhớ đến lí do ta không nên
ăn những món ăn nhiều đường và dầu mỡ, mà thay vào đó ăn nhiều rau và trái cây Và vỏ não trước cũng sẽ giúp ta bắt tay vào việc làm thay vì trì hoãn đến hôm sau
Sẽ thế nào khi con người không có vỏ não trước? Năm 1948, Phineas Gage, một đốc công của một nhóm công nhân ngành đường sắt Mọi người đều yêu quý và nể trọng ông, họ cho rằng ông ít nói, luôn tôn trọng người khác và có một “ý chí sắt đá” Nhưng một tai nạn thảm khốc đã xảy ra với Gage Trong một buổi chiều làm việc, một thanh sắt dài hơn 1m vô tình xuyên qua đầu của Gage, làm thủng võ não trước của ông May mắn thay, Gage đã không chết, bình phục
và trở về cuộc sống hằng ngày Có vẻ câu chuyện đã kết thúc có hậu, nhưng không Các vết thương bên ngoài của ông có thể đã lành hết, nhưng có gì đó rất lạ diễn ra bên trong não bộ của Gage Mọi người cho biết, tính cách của ông đã thay đổi Ông trở nên cáu giận , thất thường, thiếu tôn trọng mọi người, thiếu kiên nhẫn hoặc không chịu lắng nghe lời khuyên của người khác Ông vẽ ra nhiều hoạch định nhưng kế hoạch vừa xây dựng đã bị bỏ Nói cách khác, khi Gage bị mất phần vỏ não trước, ông mất luôn sức mạnh ý chí và sự tự chủ, những thứ đã bị hủy hoại bởi thanh sắt đâm xuyên qua đầu
Trang 3Đôi khi chúng ta cũng rơi vào trạng thái như Gage, nhưng nhẹ hơn Những trạng thái nhất thời – như say rượu, thiếu ngủ, mệt mỏi,… – gây ức chế cho võ não trước, giống trường hợp tổn thương não của Gage Những lúc ấy, chúng ta có ít khả năng kiểm soát sự tự chủ của mình hơn,
và có xu hướng làm những hành động điên rồ và dại dột hơn (đó là lý do chúng ta nên hạn chế dùng chất kích thích, ngủ đủ giấc, tập thể dục và ăn uống hợp lý để tăng cường sự tự chủ)
Vấn đề của hai trí óc
Một số nhà khoa học chuyên sâu về thần kinh cho rằng, chúng ta có một bộ não, nhưng có đến hai trí óc – thậm chí họ còn nói rằng, có hai con người sống bên trong tâm trí chúng ta Một người theo đuổi những cám dỗ và tìm kiếm sự thỏa mãn ngay tức khắc, một người kiểm soát sự thôi thức và trì hoãn cám dỗ nhằm hướng đến mục tiêu lâu dài Cả hai người đó đều là bản thân chúng ta, nhưng chúng ta liên tục đổi vai của mình Đôi lúc ta ủng hộ con người muốn giảm cân, nhưng đôi lúc ta lại ủng hộ con người chỉ muốn ăn nhiều sô cô la Đây là điều cho thấy thách thức ý chí: Một phần trong bạn muốn thứ này, nhưng phần lại muốn thứ khác Khi hai người này trong bạn bất đồng nhau, một người phải chiếm ưu thế Người muốn đầu hàng không xấu – chỉ đơn giản là có quan điểm khác về việc cái gì là quan trọng nhất
Tăng sức mạnh ý chí và sự tự chủ bằng phương pháp thiền định
Các nhà khoa học thần kinh phát hiện ra rằng, não cũng như một sinh viên hăng hái học tập, nó biết đúc kết từ kinh nghiệm Bạn siêng học ngoại ngữ mỗi ngày, và càng ngày não sẽ càng giỏi ngoại ngữ hơn Hãy để não tập trung, và nó sẽ tập trung tốt hơn Não không chỉ nhận thấy những việc đó ngày càng dễ dàng hơn, mà nó sẽ tự tổ chức chức năng dựa trên việc bạn muốn
nó thực hiện Một số phần của não ngày càng nặng hơn, và nơi đó chứa đựng ngày càng nhiều chất xám – giống như cơ bắp vạm vỡ nhờ tập luyện thể thao Ví dụ đối với những người học cách chơi trò tung hứng, sẽ phát triển chất xám nhiều hơn tại những khu vực não đảm nhận
Trang 4nhiệm vụ truy tìm các vất thể di động Các phân khu bên trong não cũng kết nối chặt chẽ hơn, nhằm chia sẻ thông tin nhanh chóng hơn
Nhưng tập luyện cho não không chỉ nhằm chơi trò tung hứng, ngày càng nhiều bằng chứng khoa học cho thấy, bạn có thể tập luyện cho não nhằm tự chủ tốt hơn Một trong những việc dễ làm và hiệu quả nhất chính là ngồi thiền Các nhà khoa học thần kinh phát hiện rằng, khi bạn bắt não phải thiền, nó không chỉ giỏi thiền hơn, mà còn giỏi rất nhiều kỹ năng tự chủ khác, bao gồm: khả năng tập trung, chú ý, kiểm soát căng thẳng, kiểm soát những cám dỗ và tăng sự tự nhận thức Những người thiền thường xuyên có nhiều chất xám hơn trong võ não trước, khiến gia tăng sức mạnh ý chí và sự tự chủ
Bạn sẽ không mất cả đời ngồi thiền để thay đổi não bộ Các nhà nghiên cứu tìm hiểu các đối tượng chưa từng ngồi thiền, và chỉ cho họ những kĩ thuật ngồi thiền đơn giản Những người tham gia thí nghiệm sẽ phải tập luyện ngồi thẳng lưng, nhắm mắt, thả lỏng cơ thẻ, hít thở, và cố gắng để tâm trí tập trung vào hơi thở Họ lặp lại điều này mỗi lần chỉ khoảng 10 – 15 phút một số lần trong ngày, và thực hiện trong nhiều ngày liền Nghiên cứu cho thấy, chỉ sau ba giờ ngồi thiền, khả năng tập trung và tự chủ của con người được tăng lên Sau 11 giờ, các nhà nghiên cứu có thể thấy rõ những thay đổi trong não Não của họ có khả năng phớt lờ sự xao lãng và kiểm soát sự cám dỗ Có vẻ khó tin khi não có thể tái định hình nhanh chóng đến vậy, nhưng ngồi thiền giúp tăng lưu thông máu đến não trước, giống như việc nâng các vật nặng sẽ làm máu lưu thông đến cơ bắp Tương tự cơ bắp, não nhanh chóng thích nghi với việc tập luyện và khi đó nó phát triển và hoạt động nhanh hơn, nhằm đáp ứng tốt hơn nhu cầu tập trung và tự chủ của con người
Dưới đây là các bước tập luyện thiền định:
1/ Ngồi im
Bạn hãy ngồi trên ghế, hai chân đặt dưới đất, hoặc ngồi trên đệm và khoanh chân lại Ngồi thẳng lưng và thả lỏng, hai tay đặt lên đùi Quan trọng là không được cựa quậy trong khi thiền –
đó là nền tẳng thể chất của sự tự chủ
2/ Tập trung vào hít thở
Bạn hãy nhắm mắt lại và bắt đầu chú ý đến mỗi nhịp thở Hãy hướng tâm trí đến hơi thở của bạn Khi bạn thấy tâm trí lơ đãng, hãy trở lại với việc hít thở Luyện hít vào thở ra khiến võ não trước có công suất làm việc cao, xoa dịu căng thẳng, và làm dịu các phân khu phụ trách các sự cám dỗ trong não bộ
Bạn hãy bắt đầu với năm phút mỗi ngày Sau khi việc này thành thói quen, hãy nâng lên 10 hoặc
15 phút Nếu việc gia tăng thời lượng khiến bạn cảm thấy nặng nề, hãy giảm xuống còn 5 phút
Trang 5Tập luyện ngắn mỗi ngày tốt hơn là tập luyện dài nhưng bị bỏ giữa chừng sẽ hữu ích nếu bạn chọn thời gian tập luyện cụ thể trong ngày