Phân biệt đạo đức với pháp luật và phong tục, tập quán trong sự diều chỉnh hành vi của con người - Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội do xã hội đặt ra mà nhờ đó con người
Trang 1ĐỀ CƯƠNG GDCD 1) Đạo đức là gì? Phân biệt đạo đức với pháp luật và phong tục, tập quán trong sự diều chỉnh hành vi của con người
- Đạo đức là hệ thống các quy tắc, chuẩn mực xã hội do xã hội đặt ra mà nhờ đó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình cho phù hợp với lợi ích cộng đồng, của xã hội
*Phân biệt đạo đức với pháp luật :
Giống:
- Là những phương thức có khả năng điều chỉnh nhất định đối với hành vi của con người, hướng con người tới Chân-Thiện-Mĩ
Khác:
Chủ thể ban hành Do 1 cộng đồng, xã hội đặt ra Do nhà nước, Quốc Hội đặt ra
Phạm vi tác động Cho 1 số người, nhóm người, có phạm vi tác động
nhỏ hơn Pháp Luật Cho chung tất cả mọi nơi, mọi người, có phạm vi tác động rộng lớn hơn Đạo Đức Mức độ tác động Tác động nhẹ hơn so với Pháp Luật ( dư luận xã hội
lên án, lương tâm cắn rứt) Nặng hơn so với Đạo Đức ( phạt tiền nhiều, đi tù hoặc thậm chí xử tử)
Ví dụ:
* Đạo đức:
- Lễ phép chào hỏi người lớn
- Con cái có hiếu với cha mẹ
- Anh em hòa thuận, thương yêu nhau (Bài thơ Làm anh)
* Pháp luật:
- Đèn đỏ phải dừng lại
- Kinh doanh phải nộp thuế
- Không quay bài trong thi cử
* Phong tục tập quán
- Thờ cúng ông bà, tổ tiên
- Dạm ngõ, ăn hỏi, xin dâu của lễ cưới
- Đi lễ chùa ngày mùng một – rằm (âm lịch)
2) Vai trò của đạo đức trong sự phát triển của cá nhân, gia đình và xã hội
a) Đối với cá nhân
- Đạo đức góp phần hoàn thiện nhân cách con người
- Đạo đức giúp cá nhân có ý thức và năng lực sống thiện, sống có ích, tăng thêm tình yêu đối với tổ quốc đồng bào và toàn nhân loại
b) Đối với gia đình
- Đạo đức là nền tảng của hạnh phúc gia đình, tạo ra sự ổn định và phát triển vững chắc cho gia đình
- Đạo đức là nhân tố không thể thiếu của một gia đình hạnh phúc
c) Đối với xã hội
- Đạo đức được coi là sức khỏe của cơ thể sống Một xã hội trong đó các quy tắc, chuẩn mực đạo đức được tôn trọng và luôn được củng
cố, duy trì và phát triển thì xã hội mới có thể phát triển bền vững
3) Nghĩa vụ? Nghĩa vụ của người thanh niên việt nam hiện nay?
- Nghĩa vụ là trách nhiệm của cá nhân đối với yêu cầu, lợi ích chung của cộng đồng, của xã hội
- Khi lợi ích của cá nhân và xã hội mâu thuẫn thì cá nhân cần biết đặt lợi ích XH lên trên lợi ích của mình
- Nghĩa vụ của người thanh niên Việt Nam:
+ Chăm lo rèn luyện đạo đức bản thân, ý thức quan tâm tới mọi người xung quanh, đấu tranh với các ác, góp phần xây dựng một xã hội mới công bằng, dân chủ, văn minh
+ Không ngừng học tập để nâng cao trình độ văn hóa, tiếp thu khoa học và công nghệ hiện đại, nâng cao nhận thức về chính trị xã hội + Tịch cực lao động sản xuất để tạo ra của cải vật chất, văn hóa tinh thần, góp phần xây dựng đất nước việt nam giàu mạnh
+ Là sẵn sàng tham gia vào sự nghiệp bảo vệ vửng chắc tổ quốc việt nam xã hội chủ nghĩa
4) Lương tâm
* Lương tâm là gì?
- Lương tâm là năng lực tự đánh giá và điều chỉnh hành vi đạo đức của bản thân trong mối quan hệ với người khác và xã hội
- Hai trạng thái của lương tâm là thanh thản và cắn rứt
* Làm thế nào để trở thành người có lương tâm
Đối với mọi người
- Thường xuyên rèn luyện đạo đức theo quan niệm tiến bộ, cách mạng và tự giác thực hiện các hành vi đạo đức hằng ngày để biến nhận thức đạo đức thành thói quen đạo đức
- Thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình 1 cách tự nguyện, phấn đấu trở thành 1 công dân tốt, người có ích cho xh
- Bồi dưỡng tình cảm trong sáng trong quan hệ giữa người và người Hướng nhận thức con người đến sự cao thượng, không chỉ biết yêu thương con người mà còn biết sống vì người khác
*Đối với học sinh
- Thực giác thực hiện nghĩa vụ học sinh
- Quan tâm giúp đở người xung quanh
- Có lối sống lành mạnh tránh xa các tệ nạn xã hội
Trang 25) Nhân phẩm và danh dự:
a) Nhân phẩm:
- Là toàn bộ các phẩm chất mà cá nhân có được Nói cách khác nhân phẩm là giá trị làm người của mỗi người
- Biểu hiện của 1 nhân phẩm tốt:
+ Có lương tâm trong sáng
+ Có nhu cầu về vật chất và tinh thần lành mạnh
+ Thực hiện tốt nghĩa vụ với người khác và xã hội
+ Biết tôn trọng các quy tắc, chuẩn mực đạo đức tiến bộ
b) Danh dự: - Là sự coi trọng, đánh giá cao của dư luận xã hội đối với 1 người dựa trên các giá trị tinh thần, đạo đức của người đó
6) Hạnh phúc:
- Quan niệm về hạnh phúc: là cảm xúc vui sướng hài long khi được đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu chân chính, lành mạnh về vật chất, tinh thần
- Hạnh phúc cá nhân và hạnh phúc XH:
+ Hạnh phúc từng cá nhân là cơ sở của hạnh phúc xã hội
+ Xã hội hạnh phúc thì cá nhân có điều kiện phấn đấu
+ Khi cá nhân phấn đấu cho hạnh phúc của mình thì phải có nghĩa vụ đối với người khác và xã hội
+ Trong xã hội chúng ta hiện nay, hạnh phúc xã hội là cuộc sống hạnh phúc của tất cả mọi người
+ Hạnh phúc cá nhân và hạnh phúc xã hội luôn gắn bó với nhau
+ Hạnh phúc xã hội không thể có được nếu mỗi người chỉ biết thu vén cho hạnh phúc của riêng mình
7) Tình yêu:
- Là dạng tình cảm đặc biệt của con người Là sự rung cảm và quyến luyến sâu sắc giữa 2 người khác giới Ở họ có sự phù hợp về nhiều mặt làm cho họ có nhu cầu gần gũi, gắn bó với nhau, tự nguyện sống với nhau và sẵn sàng hiến dân cho nhau cuộc sống của mình
Vì sao tình yêu là tình cảm riêng tư của hai người nhưng lại mang tính xã hội?
- Tình yêu luôn chịu ảnh hưởng các quan niệm xã hội, hoàn cảnh chế độ xã hội
- Kết quả tình yêu dẫn đến những vấn đề xã hội phải quan tâm
- Tình yêu luôn mang tính xã hội Xã hội không can thiệp đến tình yêu cá nhân nhưng có trách nhiệm hướng dẫn mọi người có quan niệm đúng đắn về tình yêu, đặc biệt là những người bắt đầu bước sang tuổi thanh niên
Tình yêu chân chính:
- Là sự đồng cảm, hòa hợp tình cách giữa 2 người
- Là sự quan tâm sau sắc đến nhau không vụ lợi
- Là sự chân thành, tin cậy, tôn trọng từ 2 phía
- Có lòng vị tha, thông cảm giúp nhau trưởng thành
5) Hôn nhân:
- Hôn nhân là gì? -> Là quan hệ giữa vợ và chồng sau khi kết hôn
- Chế độ hôn nhân ở nước ta hiện nay?
+Hôn nhân tự nguyện tiến bộ
+Dựa trên tình yêu chân chính
+Tự do kết hôn theo luật định
+Bảo đảm về mặt pháp lí
+Bảo đảm quyền tự do li hôn
+Hôn nhân 1 vợ 1 chồng, vợ chồng bình đẳng
6) Gia đình, chức năng của gia đình, các mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên
a) Gia đình là gì? Gia đình là một cộng đồng người chung sống và gắn bó với nhau bởi hai mối quan hệ cơ bản là quan hệ hôn nhân và
quan hệ quyết thống
b) Chức năng của gia đình
- Chức năng duy trì giống nòi
- Chức năng kinh tế
- Chức năng tổ chức đồi sống gia đình
- Chức năng nuôi dưỡng, giáo dục con cái
c) mối quan hệ gia đình và trách nhiệm của các thành viên
- Quan hệ giữa vợ và chồng
- Quan hệ giữa cha mẹ và con cái
- Quan hệ giữa ông bà và các cháu
Trang 37) cộng đồng và vai trò của cộng đồng đới với của sống của con người
A) cộng đồng là gì?
- Cộng đồng là toàn thể những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội
B) vai trò của cộng đồng đối với của sống của con người
- Cộng đồng chăm lo cho cuộc sống cá nhân, bảo đảm cho những điều kiện để phát triển
- Đời sống cộng đồng giải quyết hợp lí giữa lợi ích riêng và lợi ích chung, giữa lợi ích với trách nhiệm, giữa quyền và nghĩa vụ
- Cá nhân phát triển trong cuộc sống và nhờ sự phát triển của từng người mà cộng đồng trở nên lớn mạnh
* Trách nhiệm của công nhân đối với cộng đồng
- Nhân nghĩa
+Khái niệm: nhân là lòng thương người, nghĩa là điều được coi là lẽ phải làm khuôn phép cho cách ứng xử của con người trong xã hội
Nhân nghĩa là lòng thương người và đối xử người theo lẽ phải
+Biểu hiện của nhân nghĩa
_Lòng nhân ái thương yêu giúp đở nhau _Lòng vị tha, bao dung độ lượng _Nhường nhịn, đùm bọc nhau
- Phát huy truyền thống nhân nghĩa
+Kính trọng, biết ơn, hiểu thảo với ông bà, cha mẹ biết quan tâm, chăm sóc ông bà, cha mẹ khi ốm đau, khi già yếu
+Quan tâm, chia sẽ, nhường nhịn, với những người xung quanh, trước hết là những người thân trong gia đình, thầy cô, bạn bè, hàng xóm, láng giềng
+Nhân nghĩa là truyền thống đạo đức cao đẹp của dân tộc ta
+Cảm thông và sẵn sàng giúp đở mọi người khi gặp khó khăn, hoạn nạn, tích cực tham gia các hoạt động
- Hòa nhập
+Khái niệm: sống hòa nhập là sống gần gũi, chan hòa, không xa lánh mọi người, không gây mâu thuẫn, có ý thức tham gia các hoạt
động chung của cộng đồng
+Ý nghĩa: người sống hòa nhập với cộng đồng sẽ có thêm niềm vui và sức mạnh vượt qua khó khăn trong cuộc sống
+Học sinh cần phải: Tôn trọng, đoàn kết, quan tâm, gần gũi, vui vẻ, cởi mở, chan hòa với thày cô, bạn bè và mọi người xung quanh,
không xa lánh bè phái, gây mâu thuẫn, mất đoàn kết với người khác
- Hợp tác : Hợp tác là cùng chung sức làm việc, giúp đỡ, hỗ trợ lẫn nhau trong một công việc, một lĩnh vực nào đó vì lợi ích chung +Biểu hiện:
_Sãn sàng giúp đỡ chia sẽ khi cần thiết _Cùng bàn bạc với nhau trong công việc chung _Phối hợp nhẹ nhàng với nhau
+Ý nghĩa:
_Tạo nên sức mạnh tinh thần và sản xuất _Là phẩm chất quan trọng trong xã hội mới