NGỘ NHẬN TRONG tâm lý học

NGỘ NHẬN TRONG TÂM LÝ HỌC: THÔI MIÊN LÀ MỘT TRẠNG THÁI HÔN MÊ ĐẶC BIỆT KHÁC VỚI TRẠNG THÁI TỈNH TÁO rubi | January 16, 2016 | Nhận Thức & Hành Vi | No Comments Khi bạn chìm sâu dần vào

NGỘ NHẬN TRONG TÂM LÝ HỌC: THÔI MIÊN LÀ MỘT TRẠNG THÁI HÔN MÊ ĐẶC BIỆT KHÁC VỚI TRẠNG THÁI

TỈNH TÁO

rubi | January 16, 2016 | Nhận Thức & Hành Vi | No Comments

Khi bạn chìm sâu dần vào trong chiếc ghế điện, người thôi miên nói với một giọng trầm trầm: “Tay bạn đang trở nên nhẹ hơn, nhẹ hơn, nó dần dần tự nâng lên cao.” Bạn nhận thấy tay mình từ từ nâng lên, theo những cử động vô thức, nhịp nhàng với những gợi ý của người thôi miên Còn có thêm hai gợi ý trong quá trình thôi miên phổ biến là: thứ nhất, bàn tay bạn sẽ tê cóng dần, không phản ứng với những kích thích gây đau nữa, và thứ hai là ảo giác có một con mèo trong lòng bạn Con mèo có vẻ giống thật đến nỗi bạn muốn nuôi nó Tiếp theo là gì? Những gì bạn trải nghiệm quá

kì lạ đến nỗi bạn dễ dàng kết luận rằng mình đã ở trong cơn mê, đúng không?

Quan điểm cho rằng trạng thái xuất thần hay trạng thái đặc biệt của ý thức là trung tâm cho những tác động nổi bật của thôi miên có nguồn gốc rất sớm từ những nỗ lực muốn hiểu được những bí ẩn của nó Bác sỹ người Áo Franz Anton Mesmer (1734-1815) đã đưa ra những chứng cứ thuyết phục cho hiệu quả chữa bệnh của phương pháp thôi miên đối với những người gặp vấn đề về vận động, như bị liệt, vốn có nguồn gốc từ tâm lý học Mesmer cho rằng có một nguồn năng lượng từ tính vô hình phủ quanh vạn vật và gây ra những bệnh nghiêm trọng về tâm lý khi nó bị mất cân bằng Mesmer có lẽ là kiểu mẫu lý tưởng cho nhân vật nhà ảo thuật trong bộ phim sản xuất năm 1940 của hãng Walt Disney có tên Kỳ diệu Khoác chiếc áo choàng vào người, Mesmer chỉ cần dùng cây đũa

kỳ diệu chạm vào bệnh nhân của mình để trải nghiệm tiếng cười, tiếng khóc, tiếng la hét, vùng vẫy

và sau đó là một trạng thái ngẩn ngơ, mà theo chuyên môn thường được gọi là “lên cơn” Hiện tượng lên cơn trở thành dấu hiệu đặc trưng của thuật thôi miên, và những tín đồ của Mesmer tin rằng nó xuất hiện nhờ vào phương pháp chữa trị kì diệu của ông

Lý thuyết của Mesmer bị hạ bệ năm 1784 bởi một ủy viên của Bộ Ngoại giao Hoa kỳ tại Pháp, Benjamin Franklin (thời điểm ấy, Mesmer quyết định rời Vienna (Áo) sau khi gặp thất bại trong việc

chữa trị cho một nhạc sỹ mù và chuyển đến Paris) Những nhà nghiên cứu đã kết luận rằngnhững hiệu quả mà thôi miên có được đều do trí tưởng tượng và niềm tin mà ra, hoặc là cái mà ngày nay ta thường gọi là tác dụng của thuốc trấn an (sự cải thiện có được nhờ vào niềm tin

mình sẽ khỏi bệnh) Nhưng những người bảo thủ vẫn còn tin rằng từ tính giúp một số người có khả năng siêu phàm, kể cả khả năng nhìn mà không cần mở mắt và khả năng tìm được bệnh tật bằng cách nhìn xuyên qua da Trước khi thuốc gây tê và gây mê được phát hiện vào thập niên 1840, những tuyên bố cho rằng các bác sĩ có thể dùng phương pháp thôi miên để thực hiện nhiều ca phẫu thuật không gây đau đớn được phổ biến trong những báo cáo của James Esdaile về những ca phẫu

thuật thành công nhờ vào việc sử dụng thuật thôi miên ở Ấn Độ Đến giữa thế kỷ 19 rất nhiều tuyên

bố cường điệu hóa về thuật thôi miên đã gây ra nhiều hoài nghi trong giới khoa học

De Puysugaur đã phát hiện ra cái mà sau này được gọi là trạng thái thôi miên Bệnh nhân của ông không hề biết mình nên phản ứng với những kích thích của ông bằng cách lên cơn bệnh, nên họ đã không phản ứng Thay vào đó, một trong những bệnh nhân có tên là Victor Race, lại rơi vào một trạng thái giống như ngủ khi bị từ hóa Hành vi của anh ta trong trạng thái như ngủ này rất rõ ràng,

và vì những nhà thôi miên ngày càng quan tâm hơn đến hiện tượng mà họ gọi là “chứng mộng du nhân tạo” (mộng du là đi trong lúc ngủ), thì tình trạng lên cơn cũng dần biến mất

Cuối thập niên 1800, những ngộ nhận về thuật thôi miên xuất hiện ngày càng nhiều, kể cả ý kiến cho rằng những người bị thôi miên rơi vào một trạng thái giống như ngủ, trạng thái mà họ mất đi sức mạnh ý chí của mình, không nhận biết được những gì đang diễn ra xung quanh, và sau đó, quên hết những gì đã xảy ra Tiền tố “Hypno” có nghĩa là ngủ của tiếng Hy Lạp có lẽ cũng góp phần hình thành nên những ngộ nhận này Chúng được phổ biến trong một tiểu thuyết năm 1984 của George Du Maurier có tên Trilby Trong đó, nhân vật Svengali (ngày nay tên này được dùng để chỉ những người nhẫn tâm, lạnh lung) đã dùng thuật thôi miên để khống chế Trilby, một cô gái đáng thương Bằng cách làm cho Trilby rơi vào trạng thái bị thôi miên không mong muốn, Svengali đã tạo

ra một Trilby thay thế, với vai trò là một ca sỹ hát opera, để anh ta hưởng thụ một cuộc sống giàu sang Quay trở lại thời gian gần đây, phim ảnh và sách báo cũng mô tả trạng thái thôi miên có uy lực mạnh đến nỗi những người bình thường có thể:

 Trở thành một kẻ ám sát (Người Mãn Châu)

 Tự tử (Kẻ sát nhân)

 Làm biến dạng mặt mình bằng nước sôi (Con mắt thôi miên)

 Tống tiền (Nhiệm vụ bí mật của hoàng hậu)

 Nhận ra vẻ đẹp bên trong của một người (Shallow Hal)

 Ăn cắp (Lời nguyền của Jade Scorpion)

 Trở thành nạn nhân bị những người ngoài hành tinh tẩy não (Cuộc tấn công của những người ngoài hành tinh)

Dữ liệu của một cuộc khảo sát gần đây cho thấy nhận thức của công chúng cũng tương tự như những gì mà các phương tiện truyền thông mô tả về thuật thôi miên Đặc biệt, 77% sinh viên đồng tình với quan điểm “thôi miên là một trạng thái hôn mê đặc biệt của ý thức”, và 44% tin rằng: “Một người bị thôi miên cũng giống như robot và làm bất cứ điều gì người thôi miên yêu cầu

Nhưng nghiên cứu khoa học đã bác bỏ những quan điểm được thừa nhận phổ biến này Những người bị thôi miên không phải là những người máy không có nhận thức Họ vẫn có thể khước từ hoặc thậm chí là chống lại những yêu cầu của người thôi miên, và họ không hề làm những gì trái

ngược với tính cách của mình trong hoặc sau khi bị thôi miên, như hãm hại những người mình không thích Do đó, hãy bỏ những bộ phim ly kì của Hollywood sang một bên, thôi miên không thể biến một người hiền lành, nhân hậu thành một tên sát nhân máu lạnh Thêm vào đó, trạng thái thôi miên cũng không có nét tương đồng nào với trạng thái ngủ, vì nhiều cuộc nghiên cứu về EEG (điện não đồ) cho thấy những người bị thôi miên vẫn tỉnh táo Hơn nữa, mọi người vẫn có thể phản ứng với những yêu cầu xuất hiện khi họ tỉnh táo và đạp xe tập thể dục cũng như khi họ thư giãn và ngủ Những chương trình thôi miên, mà trong đó, những người tình nguyện vật vờ như thây ma, kêu quàng quạc như vịt hay chơi một bản nhạc của nhóm U2, cũng góp phần phổ biến những ngộ nhận

về thôi miên Nhưng hành động lập dị của những người trên sân khấu không phả là do bị thôi miên Trước khi chương trình bắt đầu, người thôi miên đã chọn những diễn viên tài năng và chỉ cho họ cách nên phản ứng ra sao Những người giơ tay xung phong khi được yêu cầu tưởng tượng mình đang cầm một cuốn từ điển nặng trên tay thường được mời lên sân khấu, trong khi những khan giả còn lại đều đứng dậy xem chương trình Hơn nữa, những người bị thôi miên tự nguyện thường làm những điều kỳ lạ vì họ gánh một trách nhiệm rất lớn là phải làm cho khán giả thấy thú vị Nhiều người biểu diễn thuật thôi miên còn sử dụng phương pháp “thì thầm” những yêu cầu vào tai của người được thôi miên trên sân khấu (“Khi tôi búng tay, hãy sủa giống như một con chó”)

Trong phòng thí nghiệm, ta có thể dễ dàng tạo ra tất cả mọi hiện tượng mà mọi người liên tưởng về thôi miên (như ảo giác và mất cảm giác đau đớn) bằng cách chỉ yêu cầu, không hề áp dụng phương

pháp thôi miên Tài liệu nghiên cứu khoa học có ghi rõ: Không có trạng thái xuất thần nào hoặc trạng thái đặc biệt nào của thôi miên là có thật Thật ra, hầu hết những người từng trải qua trạng

thái thôi miên đều khẳng định rằng mình vẫn tỉnh táo Năm 1986, Kevin McConkey phát hiện rằng mặc dù 62% người tham gia đồng ý với quan điểm “Thôi miên là một trạng thái xuất thần của ý thức” trước khi được thôi miên, thì chỉ có 39% người giữ quan điểm này sau đó

Nếu trạng thái xuất thần không phải là trạng thái của thôi miên, thì cái gì gây ra hiện tượng dễ sai khiến trong quá trình thôi miên? Hiện tượng dễ sai khiến trong lúc bị thôi miên phụ thuộc vào động

cơ, niềm tin, trí tưởng tượng và những kỳ vọng của người bị thôi miên cũng như phản ứng của họ đối với những yêu cầu lúc bình thường Cảm giác về một trạng thái xuất thần hay mê man chỉ là một trong những hiệu quả chủ quan của lời sai khiến

Bằng chứng về một trạng thái hôn mê hay trạng thái xuất thần của ý thức đặc trưng của thôi miên đòi hỏi các nhà khoa học phải tìm ra những dấu hiệu đặc biệt cho thấy phản ứng của người được thôi miên với yêu cầu của người thôi miên để đi vào trạng thái xuất thần Bất chấp những nỗ lực bền

bỉ của các nhà nghiên cứu, không một bằng chứng nào xuất hiện Do đó, không có lý do gì để ta tin rằng thôi miên là một trạng thái xuất thần, hoàn toàn khác với trạng thái tỉnh táo Thay vào đó, thôi miên chỉ là một trong nhiều phương pháp làm tăng phản ứng của mọi người đối với những lời đề nghị, yêu cầu

Như thế nghĩa là những lời sai khiến, yêu cầu trong lúc thôi miên có thể tác động đến chức năng của não Thật ra, nhiều cuộc nghiên cứu của ngành sinh học thần kinh về thôi miên chỉ ra rằng những vùng ở vành đai trước của não chịu trách nhiệm cho những thay đổi trong ý thức trong suốt quá trình thôi miên Mặc dù khá thú vị, nhưng những phát hiện này “không cho thấy được trạng thái xuất thần đặc biệt của thôi miên” Chúng chỉ có thể nói cho ta biết rằng thôi miên có thể thay đổi chức năng của bộ não ở một mức độ nào đó Điều này cũng chẳng có gì đáng ngạc nhiên, vì chức năng của não cũng thay đổi khi ta thư giãn, mệt mỏi, tập trung cao độ, và rất nhiều trạng thái khác của ý thức bình thường

Nhiều người khác vẫn cho rằng một số hành vi kỳ lạ khác chỉ xảy ra trong trạng thái bị thôi miên Nhưng bằng chứng khoa học chứng minh cho quan điểm này đến nay vẫn chưa có Ví dụ, chuyên gia thần kinh học người Mỹ Milton Erickson đã tuyên bố rằng trạng thái thôi miên được đánh dấu bởi một số đặc điểm nổi bật, như “phản ứng đơn giản”, là khuynh hướng phản ứng với câu hỏi bám sát theo nghĩa đơn giản của nó, như trả lời “Có” cho câu hỏi “Bạn có thể nói cho tôi biết bây giờ là mấy giờ không?” Nhưng nghiên cứu chứng minh rằng hầu hết những người được thôi miên không cho thấy đặc trưng này Hơn nữa, những người tham gia được yêu cầu đóng vai người bị thôi miên còn cho thấy đặc điểm phản ứng đơn giản nhiều hơn so với những người được thôi miên thật sự

Do đó, lần sau nếu xem một bộ phim của Hollywood có cảnh nhân viên của CIA biến một người lính bình thường thành một người mộng du, ngăn chặn chiến tranh thế giới thứ ba bằng cách ám sát

một kẻ độc tài tàn bạo, đừng tin nhé Giống như hầu hết mọi thứ bạn thấy trên phim ảnh, thôi miên cũng không ghê gớm như người ta nghĩ về nó.