Đề cương chi tiết học phần đa dạng sinh học

Nắm vững các mức độ của đa dạng sinh học đa dạng di truyền, loài và hệ sinh thái, đa dạng về các hệ sinh thái trên cạn và ở dưới nước; Các hình thức tuyệt chủng hiện nay, các thời kỳ xảy

TRƯỜNG ĐẠI HỌC HỒNG ĐỨC CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM KHOA NÔNG LÂM NGƯ NGHIỆP Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Bộ môn: Khoa học Đất

ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT HỌC PHẦN

ĐA DẠNG SINH HỌC

1 Thông tin về giảng viên:

1.1 Họ và tên: Đỗ Kim Anh

Chức danh, học hàm, học vị: Thạc sỹ

Bộ môn: Khoa học Cây trồng

Thời gian, địa điểm làm việc: P.111 A1; Cơ sở 3; Đại học Hồng Đức Địa chỉ liên hệ: Số nhà 28, Ỷ Lan 3, phường Đông Thọ, TP.Thanh Hoá Điện thoại: 0122.831.8333

Email: anhkhdu@gmail.com

1.2 Họ và tên: Nguyễn Đăng Dũng

Chức danh, học hàm, học vị: Cử nhân

Bộ môn: Khoa học Vật nuôi

Thời gian, địa điểm làm việc: P.109 A1; Cơ sở 3; Đại học Hồng Đức Địa chỉ liên hệ: P.109 A1; Cơ sở 3; Đại học Hồng ĐứcHoá

Điện thoại: 0914.367.886

Email: dunghongduc@yahoo.com

1.3 Họ và tên: Trần Ngọc Lợi

Chức danh, học hàm, học vị: Cử nhân

Bộ môn: Lâm nghiệp

Thời gian, địa điểm làm việc: P.306 A1; Cơ sở 3; Đại học Hồng Đức Địa chỉ liên hệ: P.306 A1; Cơ sở 3; Đại học Hồng Đức

Điện thoại: 0912.448.219

Email: loidhduc@gmail.com

2 Thông tin chung về học phần

- Tên ngành đào tạo: Các ngành Đại học, cao đẳng khối Nông - Lâm - Ngư

- Tên học phần: Đa dạng sinh học

- Số tín chỉ: 2

- Các yêu cầu đối với học phần: Không

- Giờ tín chỉ đối với các hoạt động:

+ Nghe giảng lý thuyết: 15

+ Thảo luận, bài tập, kiểm tra: 20

3.2 Mục tiêu cụ thể

Trang bị cho sinh viên các khái niệm cơ bản về đa dạng sinh học (các khái niệm, định nghĩa, những giá trị mà đa dạng sinh học đem lại cho môi trường và con người, ) Nắm vững các mức độ của đa dạng sinh học (đa dạng

di truyền, loài và hệ sinh thái), đa dạng về các hệ sinh thái trên cạn và ở dưới nước; Các hình thức tuyệt chủng hiện nay, các thời kỳ xảy ra sự tuyệt chủng, các nguyên nhân chính dẫn đến các loài bị tuyệt chủng (do mất nơi cư trú, nơi

cư trú bị ô nhiễm, khai thác quá mức, sự du nhập của các loài ngoại lai hay sự lây lan của bệnh dịch,…); Tính cấp thiết của việc bảo tồn đa dạng sinh học, các công ước quốc tế mà Việt Nam tham gia, vấn đề bảo tồn và kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam.

3.2.1 Về kiến thức

- Giúp sinh viên nắm được các định nghĩa, khái niệm về đa dạng sinh học, khả năng dễ bị tuyệt chủng của các lào trong tự nhiên; Những giá trị mà đa dạng sinh học đem đến cho môi trường và con người; Tầm quan trong của đa dạng sinh học đối với sự phát triển của xã hội loài người Từ đó đưa ra được tính cấp thiết phải bảo tồn các loài trong tự nhiên.

- Sinh viên nắm được các mức độ của đa dạng sinh học; các khu sinh học chính trên thế giới hiện nay (Đồng rêu, rừng mưa nhiệt đới, rừng ôn đới, đồng

cỏ, sa mạc, cây bụi, rừng lá kim, các khu sinh học biển và nước ngọt, ); Các khu sinh học hiện có của Việt Nam hiện nay, mức độ đa dạng và nguy cơ bị tuyệt chủng của các loài trong các khu sinh học này.

- Sinh viên nắm được các hình thức bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới hiện nay và những hình thức bảo tồn mà Việt Nam đang áp dụng (bảo tồn nguyên vị và bảo tồn chuyển vị); Tính cấp phải xây dựng các khu bảo tồn (vườn thú, bể nuôi, vườn thực vật và vườn ươm cây, xây dựng ngân hàng hạt giống - gen); Nắm được các cấp độ của bảo tồn, thiết kế và quản lý các khu bảo tồn

- Sinh viên nắm được một số ví dụ điển hình về nguy cơ bị tuyệt chủng các loài hiện nay của Việt Nam (loài hổ Đông dương, loài Sao la và các loài rùa,…); Luật pháp Việt Nam liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học và các chuyên đề chính trong kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam.

- Thông qua các buổi thảo luận, làm việc nhóm sẽ giúp cho sinh viên có các kỹ năng về làm việc theo đội, nhóm học tập

- Kỹ năng thuyết trình trước đám đông

- Kỹ năng giải quyết các vấn đề khoa học.

3.2.3 Về tư tưởng, thái độ:

Giúp sinh viên có nhận thức đúng đắn về vấn đề suy thoái đa dạng sinh học của Việt Nam và trên thế giới hiện nay; Tầm quan trọng của đa dạng sinh

học đối với đời sống xã hội, dân sinh và phát triển kinh tế; Mức độ ảnh hưởng của sự suy thoái đa dạng sinh học mà Việt Nam phải hứng chịu trong những năm gần đây.

Sinh viên có ý thức cao hơn trong việc bảo vệ môi trường sinh thái, không gây ô nhiễm trong khu vực mà minh đang sinh sống Đồng thời từ những kiến thức đã học, sinh viên sẽ hoàn thiện các kỹ năng trong việc tuyên truyền, giáo dục cho cộng đồng về tầm quan trọng của đa dạng sinh học cũng như ý thức bảo vệ môi trường sinh thái tại các khu dân cư.

4 Tóm tắt nội dung học phần

Học phần Đa dạng sinh học trang bị cho sinh viên các kiến thức về:

- Các khái niệm, định nghĩa về đa dạng sinh học: Các khái niệm cơ bản (đa dạng sinh học, đa dạng di truyền, loài và hệ sinh thái,…); Đa dạng của các khu sinh học điển hình (khu sinh học trên cạn, khu sinh học biển, khu sinh học nước ngọt,…); Những giá trị mà đa dạng sinh học đem lại (giá trị cho sản xuất, tiêu thụ, văn hóa, du lịch, giải trí,…); Mục đích, yêu cầu và phương pháp của việc nghiên cứu đa dạng sinh học.

- Sự suy thoái và các tổn thất về đa dạng sinh học hiện nay ở Việt Nam

và trên thế giới: Các khái niệm về sự tuyệt chủng (tuyệt chủng tự nhiên, cục bộ, toàn cầu, do con người gây ra, tuyệt chủng hàng loạt…); Các nguyên nhân gây nên sự tuyệt chủng của các loài (do mất nơi cư trú, nơi cư trú bị chia cắt và cách ly, do ô nhiễm, khai thác quá mức, bệnh dịch,…), Sự suy thoái đa dạng sinh học của Việt Nam hiện nay (do mất nơi sống, khai thác quá mức, ô nhiễm, chiến tranh,…).

- Các vấn đề về bảo tồn đa dạng sinh học: Tính cấp thiết của vấn đề bảo tồn (thông qua những giá trị mà đa dạng sinh học đem lại như giá trị về sử dụng, sinh thái, đạo đước, thẩm mỹ,…); Các công ước quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học (bảo tồn loài, quần xã, quần thể và hệ sinh thái); Luật pháp của Việt Nam liên quan đến vấn đề bảo tồn và kế hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam; Các hình thức bảo tồn đang được áp dụng hiện nay trên thế giới và ở Việt Nam (bảo tồn nguyên vị và chuyển vị), thiết kế và quản lý các khu bảo tồn, bảo tồn bên ngoài các khu bảo tồn, giáo dục ý thức của người dân địa phương trong vấn đề bảo tồn.

5 Nội dung chi tiết học phần

A Lý thuy t ết

MỞ ĐẦU

1 Định nghĩa về đa dạng sinh học

2 Đối tượng môn học

3 Sơ lược lịch sử về đa dạng sinh học

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ ĐA DẠNG SINH HỌC

1.1 Khái niệm về Đa dạng sinh học

1.1.1 Định nghĩa về đa dạng sinh học

1.1.2 Các khái niệm về đa dạng sinh học

1.1.2.1 Đa dạng di truyền 1.1.2.2 Đa dạng loài 1.1.2.3 Đa dạng quần xã và hệ sinh thái

- Các hệ sinh thái trên cạn

- Các hệ sinh thái ở nước

1.2 Giá trị của đa dạng sinh học

1.2.1 Những giá trị kinh tế trực tiếp

1.2.1.1 Giá trị cho tiêu thụ 1.2.1.2 Giá trị sử dụng cho sản xuất

1.2.2 Những giá trị kinh tế gián tiếp

1.2.2.1 Giá trị sử dụng không cho tiêu thụ 1.2.2.2 Giá trị lựa chọn

1.2.2.3 Giá trị tồn tại 1.2.2.4 Những khía cạnh mang tính đạo đức

Chương 2

SỰ SUY THOÁI VÀ TỔN THẤT ĐA DẠNG SINH HỌC

2.1 Sự suy thoái đa dạng sinh học

2.1.1 Khái niệm về tuyệt chủng

2.1.1.1 Tuyệt chủng là một quá trình tự nhiên 2.1.1.2 Tuyệt chủng do con người gây ra 2.1.1.3 Sự tuyệt chủng hàng loạt (mass extinction)

2.1.2 Nguyên nhân gây mất tính đa dạng sinh học

2.1.2.1 Sự phá hủy những nơi cư trú (nơi sống) 2.1.2.2 Các nơi cư trú bị chia cắt và bị cách ly 2.1.2.3 Nơi cư trú bị ô nhiễm

2.1.2.4 Khai thác quá mức 2.1.2.5 Sự du nhập các loài ngoại lai 2.1.2.6 Sự lây lan của các dịch bệnh

2.1.3 Tính dễ bị tuyệt chủng

2.1.4 Thang bậc phân hạng mức đe doạ của IUCN (1994)

2.2 Sự suy thoái đa dạng sinh học ở Việt Nam

2.2.1 Suy thoái do mất nơi sống

2.2.2 Suy thoái do khai thác quá mức

2.2.3 Suy thoái do ô nhiễm nước

2.2.4 Sự suy thoái do xuống cấp vùng bờ biển

2.2.5 Suy thoái do sự chuyển đổi sang kinh tế thị trường

2.3 Những ví dụ về một số loài bị đe dọa

2.3.1 Loài Hổ Đông Dương (Panthera tigris corbetti)

2.3.2 Sao La (Pseudoryx nghetinhensis)

2.3.3 Các loài rùa

Chương 3 BẢO TỒN ĐA DẠNG SINH HỌC

3.1 Tính cấp thiết của vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học

- Đa dạng sinh học có giá trị sử dụng.

- Đa dạng sinh học có giá trị về sinh thái

- Đa dạng sinh học có giá trị đạo đức

- Đa dạng sinh học có giá trị thẩm mỹ

- Đa dạng sinh học có giá trị lựa chọn

3.2 Những công ước quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học

3.2.1 Công ước về bảo tồn loài

3.2.2 Công ước về đa dạng sinh học (Convention on Biological Diversity)

3.2.3 Các thỏa thuận Quốc tế

3.3 Bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam

3.3.1 Luật pháp Việt Nam liên quan đến bảo tồn đa dạng sinh học

3.3.2 Kết hoạch hành động bảo tồn đa dạng sinh học của Việt Nam

3.4 Các hình thức bảo tồn đa dạng sinh học

3.4.1 Bảo tồn nguyên vị (in situ; on-site preservation)

3.4.2 Bảo tồn chuyển vị (ex-situ; off-site preservation)

3.4.2.1 Vườn thú 3.4.2.2 Bể nuôi 3.4.2.3 Vườn thực vật và vườn ươm cây 3.4.2.4 Ngân hàng hạt giống - gen

3.5 Phát triển bền vững và vấn đề bảo tồn đa dạng sinh học

3.5.1 Bảo tồn đa dạng sinh học

3.5.1.1 Bảo tồn ở cấp độ loài 3.5.1.2 Bảo tồn ở cấp độ quần xã 3.5.1.3 Thiết kế các khu bảo tồn 3.5.1.4 Quản lý các khu bảo tồn 3.5.1.5 Bảo tồn bên ngoài các khu bảo tồn

3.5.2 Khuyến khích lợi ích kinh tế

3.5.3 Phối hợp với dân địa phương trong vấn đề bảo tồn

3.5.4 Giáo dục và đào tạo

6 Học liệu

* Học liệu bắt buộc:

- [1] Đỗ Kim Anh, 2008 Bài giảng “Đa dạng sinh học”.

- [2] Lê Trọng Cúc, 2002 Đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên Nhà

Xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội.

- [3] Phạm Bình Quyền, Nguyễn Nghĩa Thìn, 2001 Đa dạng sinh học.

NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

* Học liệu tham khảo :

- [4] CDROM-Biology/activity/activity/chapter50-55overview.

- [5] Cục Môi trường, 1995 Quy hoạch Đa dạng sinh học Quốc gia.

Chương trình của UNEP và WRI

- [6] Kevin J Gaston and John I Spicer, 2004 Biodiversity an Introduction Blackwell Publishing Company USA.

- [7] IUCN, 2002 Biodiversity in Development

thuyết

Thảo luận,

Serminar

Làm việc nhóm

Kiểm tra

Tự học, n/c

Thực hành

Tư vấn Tổng

I Tổng quan về Đa dạng

1 Định nghĩa về đa dạng sinh

học; Đối tượng môn học; Sơ

lược lịch sử về đa dạng sinh

học

-2 Khái niệm về Đa dạng sinh

học (Đa dạng di truyền, đa

dạng loài và hệ sinh thái)

-3 Những giá trị của đa dạng

sinh học (giá trị trực tiếp và

giá trị gián tiếp) 1.5 - 1 - 8 -

-II Sự suy thoái và tổn thất

1 Sự suy thoái đa dạng sinh

Khái niệm về tuyệt chủng;

Nguyên nhân gây mất tính

-TT Nội dung Lý Hình thức tổ chức dạy học

thuyết

Thảo luận,

Serminar

Làm việc nhóm

Kiểm tra

Tự học, n/c

Thực hành

Tư vấn Tổng

- Suy thoái do xuống cấp

vùng bờ biển; do sự chuyển

đổi sang kinh tế thị trường 0.5 - 0.5 - 3 -

-3 Những ví dụ về một số loài

bị đe dọa (Loài Hổ Đông

Dương; loài Sao La và các

loài Rùa)

-III Bảo tồn Đa dạng sinh học 5 3 2.5 0.5 27 3.5 x 46.5

1 Tính cấp thiết của vấn đề

bảo tồn đa dạng sinh học x 0.25 - 2 -

-2 Những công ước quốc tế về

bảo tồn đa dạng sinh học 0.5 x 0.25 - 2 -

-3 Bảo tồn đa dạng sinh học ở

đề bảo tồn đa dạng sinh học 2 x 1.0 - 10 -

Bảo tồn đa dạng sinh học

(Bảo tồn ở cấp độ loài và

cấp độ quần xã; Thiết kế và

quản lý các khu bảo tồn;

Bảo tồn bên ngoài các khu

bảo tồn )

Khuyến khích lợi ích kinh

tế; Phối hợp với dân địa

phương trong vấn đề bảo

tồn; Giáo dục và đào tạo

- Phân bổ lịch giảng dạy theo tuần.

Nội dung chính Mục tiêu cụ thể Yêu cầu

SV chuẩn bị

Lý

thuyết

Tiết 1, 2,

3, 4 (4tiết)

CS 3

- Định nghĩa về đadạng sinh học; Đốitượng môn học;

Sơ lược lịch sử về

đa dạng sinh học

- Khái niệm về Đa dạng sinh học (Đa dạng di truyền, đa dạng loài và hệ sinh thái)

- Những giá trị của

đa dạng sinh học (giá trị trực tiếp vàgiá trị gián tiếp)

* Về kiến thức:

Trình bày được các khái niệm

cơ bản về đa dạng sinh học;

Lịch sử phát triển và đốitượng của môn học; Các giátrị mà đa dạng sinh học manglại cho hệ sinh thái và đờisống của con người

* Về kỹ năng:

Có kỹ năng tư duy logic về đadạng sinh học và ứng dụngđược những giá trị mà da dạngsinh học mang lại

Đọc: [1],tr1-17; Đọc: [2],

tr 3-5; Đọc: [3],

tr 1-9; Đọc: [5],

tr 7-9; Đọc: [6],

tr 10

Tự học

9 tiết - Đa dạng sinh học

(Các định nghĩa, khái niệm, tính đa dạng,…)

- Các mức độ đa dạng cơ bản

- Những sự kiện xảy ra trong lịch

sử phát triển của

đa dạng sinh học

- Nắm được các khái niệm,định nghĩa về đa dạng sinhhọc; những mức độ da dạng

cơ bản của sinh thái học

- Nắm được các kỷ nguyên,thời kỳ trong lịch sử phát triểncủa đa dạng sinh học; Các sựkiện lớn và thời gian xảy ra ác

sự kiện trong lịch sử phát triểncủa đa dạng sinh học

Đọc [1],

tr 1-4; Đọc: [2],

tr 1-3; Đọc: [3],tr7 -9

Tư vấn Các thông tin liên

quan đến môn học

Tuần 2 Tổng quan về Đa dạng sinh học (tiếp)

Hình

thức TC

dạy học

Thời gian địa điểm

Nội dung chính Mục tiêu cụ thể

Yêu cầu

SV chuẩn bị

- Đa dạng di truyền

- Đa dạng loài

- Đa dạng quần xã

- Đa dạng hệ sinh thái (rừng nhiệt đới, đồng cỏ, sa mạc)

*Về kiến thức:

- Nắm được các khái niệm về

đa dạng di truyền, loài và hệsinh thái; Hiểu và nêu đượccác ví dụ cho từng loại đadạng

- Nắm được các giá trị mà đadạng sinh học mang lại đốivới con người và các sinh vậtkhác

- Nắm được điều kiện tựnhiên, khí hậu, mức độ đadạng loài của các khu sinhhọc khác nhau

*Về kỹ năng:

- Xác định được sự cần thiếtcủa đa dạng sinh học đối vớimôi trường, ảnh hưởng của đadạng sinh học đối với conngười

Đọc tài liệu [1], [2], [3], [4]

thức TC

dạy học

Thời gian địa điểm

Nội dung chính Mục tiêu cụ thể

Yêu cầu

SV chuẩn bị

- Hệ sinh thái ở nước (Khu sinh học biển)

- Nắm được tổng số loài đãđược mô tả hiện nay trên tráiđất Ước tính tỷ lệ số loài được

mô tả hiện nay so với số loài

đã từng xuất hiện trên trái đất

- Xác định vị trí địa lý, cácloài động thực vật đặc trưng,nhiệt độ, lượng mưa, khí hậu,

… của các hệ sinh thái điểnhình trên cạn và ở nước hiệnnay; Các đặc điểm nổi bật củatừng hệ sinh thái (loài đặctrưng,…)

-Đọc [1],

tr 10, 14;

- Đọc [4]chapter 50-Xem môhình [3],tr26; -Đọc [7],tr113-118

Tuần 3 Tổng quan về Đa dạng sinh học (tiếp)

Hình

thức TC

dạy học

Thời gian địa điểm

Nội dung chính Mục tiêu cụ thể SV chuẩn Yêu cầu

lá kim, rừng ôn đới)

- Đánh giá được những giá trị

mà đa dạng sinh học mang lạicho sự sinh tồn của các sinhvật trên trái đất và những giátrị mà con người nhận đượckhi biết cách gìn giữ đa dạngsinh học

Tự học

9 tiết - Hệ sinh thái trên

cạn (rừng ôn đới, rừng lá kim)

- Hệ sinh thái ở nước (Khu sinh học nước ngọt)

- Xác định vị trí địa lý, cácloài động thực vật đặc trưng,nhiệt độ, lượng mưa, khí hậu,

… của các hệ sinh thái điểnhình trên cạn và ở nước hiệnnay; Các đặc điểm nổi bật củatừng hệ sinh thái (loài đặctrưng,…)

- Đánh giá được sự đa dạng

về số loài giữa các khu sinhhọc trên cạn và dưới nước vớinhau

- Giải thích được tại sao mức

độ đa dạng sinh học tại cáckhu sinh học lại khác nhau,yếu tố nào quyết đinh cácmức độ đa dạng đó

-Đọc [1],

tr 11;

- Đọc [4]chapter 50-Xem môhình [3],tr26; -Đọc [7],tr113-118

Tuần 4 Sự suy thoái và tổn thất đa dạng sinh học

Hình

thức TC

dạy học

Thời gian địa điểm

Nội dung chính Mục tiêu cụ thể Yêu cầu

SV chuẩn bị

- Nguyên nhân gây mất tính đa dạng sinh học

- Nắm được các kháiniệm về tuyệt chủng (quátrình tuyệt chủng trong

tự nhiên và tuyệt chủng

do con người gây ra)

- So sánh mức độ nguyhại của hai quá trìnhtuyệt chủng, từ đó rút ranhận xét về mức độ gâyhại của loài người làmmất tính đa dạng sinhhọc ngày nay

- Nắm được nhữngnguyên nhân chính gâymất tính đa dạng sinhhọc (do sự phá hủynhững nơi cư trú, nơi cưtrú bị chia cắt và bị cách

ly, bị ô nhiễm, do khaithác quá mức, do sự dunhập các loài ngoại lai và

do sự lây lan của cácdịch bệnh)

- Đọc tàiliệu [1] tr20-38;

- Đọc tàiliệu [3] tr117-149;

Tự học

9 tiết - Tuyệt chủng làhiện tượng tự nhiên

- Tuyệt chủng docon người gây ra

- Sự tuyệt chủnghàng loạt trong quákhứ và hiện nay

- Năm được tính tất yếucủa sự tuyệt chủng

- Nắm được diễn biếncủa sự tuyệt chủng khi có

sự tác động của conngười

- So sánh hai quá trìnhtuyệt chủng hàng loạttrong quá khứ và hiện tại

- Đọc tàiliệu [1] tr20-38;

- Đọc tàiliệu [3] tr117-149;