cau triic tinh the kim loai a Mang tinh thi luc phwffng - Cac nguyen tii, ion kim loai nam tren cac dinh va tam cac mat cua hinh luc giac diing va 3 nguyen tu, ion nam phia trong ciia
Trang 1CAO C U GlAC (Chii bien)
Thiet kebdi gidng
ffi
N H A X U A T B A N H A N 0 I
Trang 2TS CAO CU G I A C (Chu bien) - ThS HO THANH THUY
*• _r e% -«
THIET KE BAI GIANG
m
TflTP HW
NHA XUAT BAN HA NOI
Trang 3Chirong 5 DAI ClTOfNG VE KIM LOAI
T U A N H O A N V A C A U T A O C U A KIM LOAI
A MUC TIEU BAI HOC
1 Kiln thii'c
HS biit:
• Vi tri cua kim loai trong bang tuan hoan
• Cau tao cua nguyen tu kim loai va cau tao tinh the ciia kim loai
• Lien ket kim loai
HS hieu:
Mot so kieu cau true tinh the kim loai (mang tinh the luc phucmg, lap phuang tam dien, lap phuang tam khoi)
2 KT nang
• Suy dien: Tu vi trf cua kim loai suy ra cau tao va tinh chat
• So sanh: Lien ket kim loai vai cac loai lien ket khac
3 Tinh cam, thai dp
Vai tro kim loai trong cuoc s6ng, bao ve va khai thac hop li tai nguyen, khoang san cua dat nuac
B C H U A N B! C U A GV VA HS
• GV: - Bang tuan hoan cac nguyen to hoa hoc
- Bang phu ve so do cau tao va ghi ban kinh cua nguyen tu cua cac nguyen to thuoc chu ki 2
- Tranh ve 3 kieu mang tinh thi cua kim loai
Trang 4» HS: - Xem truac noi dung bai hoc
- Tap lam mot so mo hinh ve tinh thi kim loai
C TI^N T R I N H DAY - HOC
Hogt dgng 1
I VI TRI CUA KIM LOAI TRONG BANG TUAN HOAN
GV chieu bang tuan hoan co to mau
cac kl hieu nguyen to len man hinh
(hoac treo bang tuan hoan len bang)
cho HS thao luan
GV huang dan HS tim ra vi tri cua
kim loai trong bang:
- Kim loai la cac nguyen to dugc to
mau vang a trong bang tuan hoan
- Phi kim la cac nguyen to dugc to
mau tim a trong bang tuan hoan
Yeu cau HS xac dinh vi tri cua kim
loai
GV bd sung: Ngoai each xac dinh a
tren thi kim loai nam a:
- Khoi nguyen to s (trir H, He)
- Mot so a khoi nguyen to p
- Toan bo khoi nguyen to d, f
GV yeu cau HS riit ra ket luan ve vi
tri ciia kim loai
HS quan sat thao luan cho ket qua:
Vi tri kim loai gom:
- Nhom IA din VIA (Nhom IA nhom IIIA tru B) va mot phan IVA,VA, VIA
- N h o m l B d I n V I I I B
- Hai ho Lantan va Actini
HS thao luan cho ket qua:
tru H nhom
Trang 5Hogt dgng cua GV Hogt dgng cda HS
- Kim loai chiem da so vi tri trong bang tuan hoan
- Kim loai nam a phia dual ben trai cua bang tuan hoan
II CAU TAO CUA KIM LOAI
Hogt dgng 2
I Cau tao nguyen tu"
GV: Yeu cau HS viet cau hinh
electron nguyen tu ciia cac nguyen to
kim loai nNa, ^Mg, 13AI, 26Fe va
cac nguyen to phi kim jjP jgS, 17CI
GV: So sanh so electron a lop ngoai
Cling cua cac nguyen tii kim loai, phi
kim tren va riit ra ket luan
GV diing bang phu ve sa do cau tao
va ghi ban kinh ciia nguyen tii thuoc
chu ki 2 (ban kinh nguyen tii dugc
bilu dien bang nanomet, nm):
HS viet cau hinh ciia cac nhom
- Kim loai:
iiNa: Is 2s 2p 3s i2Mg: Is 2s 2p 3s*' nAl: ls"2s 2p 3s 3p 26Fe: ls''2s 2p 3s 3p 3d 4s
- Phi kim:
15P: Is 2s 2p 3s 3p igS: Is 2s 2p 3s 3p 17CI: ls"2s 2p 3s 3p
So electron a Idp ngoai ciing cua kim loai tii 1-3 electron con phi kim thi thuang co nhieu electron (tir 4-^7 electron tru H va khi hiem)
Ket luan: Nguyen tir ciia hau hit cdc
nguyen td kim logi deu cd it electron a lap ngodi cung (1-3 electron)
Trang 6Hogt dgng cua GV Hogt dgng cda HS
llNa i2Mg 13AI u S i ]5P 16S 17CI
0.157 0,136 0,125 0,117 0,110 0,104 0,099
Yeu cau HS riit ra nhan xet ve su bien
thien ciia dien tich hat nhan va ban
kinh nguyen tu
HS quan sat cac so lieu va nhan xet:
Trong cung chu ki, nguyen tic ciia nguyen
to kim logi cd bdn kinh nguyen tic lan han
vd dien tich hat nhdn nhd han so vai nguyen tic cita nguyen to phi kim
Hogt dgng 3
2 Cau tao tinh the
GV nhic lai mgt s6 kilu tinh thi da I HS nghien cuu SGK va len bang ve lai
hgc a lap 10 Sau do HS nghien ciiu
SGK ve noi dung cau tao tinh the kim
loai
Yeu cau HS:
- Neu cau triic cac loai tinh the (mo ta
hinh ve)
- Nhan xet ve do dac kbit cua mang
tinh the kim loai
- Lay vi du mgt so kim loai
- So sanh cac loai tinh the kim loai
cau triic tinh the kim loai
a) Mang tinh thi luc phwffng
- Cac nguyen tii, ion kim loai nam tren
cac dinh va tam cac mat cua hinh luc giac diing va 3 nguyen tu, ion nam phia trong ciia hinh luc giac
- Nguyen tii va ion chiem 74% con lai 26% la khong gian trong
- Vidu: Be, Mg, Zn,
b) Mang tinh thi lap phirffng tam dien
Trang 7Hogt dgng cda GV Hogt dgng cua HS
GV giai thieu: Trong tinh the kim
logi, nguyen tu vd ion kim logi ndm a
nhiing nut mang tinh the Cdc
electron hod tri lien kit yeu vai hat
nhdn nen de tach ra khdi nguyen tic vd
chuyin dgng tu do trong mang tinh
thi
- Cac nguyen tu, ion kim loai nam tren
cac dinh va tam cac mat cua hinh lap phuang
- Nguyen tu va ion chiem 74% con lai 26% la khong gian trong
- Vidti: Cu, Ag, Au, Al,
c) Mang tinh thi lap phutfng tdm khdi
- Cac nguyen tu, ion kim loai nam tren
cac dinh va tam ciia hinh lap phuang
- Nguyen tu va ion chiem 68% con lai 32% la khong gian trong
-Fz't/w.-Li,Na,K,V,Mo,
Hogt dgng 4
3 Lien ket kim loai
GV: Dua tren c4u tao mang tinh the
kim loai, phan tich, dien giang kien
thiic lien ket kim loai
Cl trang thai long va ran, cac nguyen
tii kim loai lien ket vai nhau bang mgt
Trang 8Hogt dgng cua GV
kieu lien ket hoa hgc rieng ggi la lien
kit kim logi
GV yeu cau HS nghien ciiii SGK va
neu khai niem lien ket kim loai
De kliac sau kien thiic ve lien ket kim
loai vai cac lien ket khac GV yeu cau
HS so sanh:
- Lien ket kim loai vai lien ket cong
hoa tri
- Lien ket kim loai vai lien ket ion
Hogt dgng cua HS
HS nghien ciiu SGK va nhan xet:
- Lien ket kim loai la lien ket dugc hinh thanh giQa cac nguyen tii va ion kim loai trong mang tinh the do su tham gia ciia cac electron tu do
HS thao luan cho ket qua
+ Lien ket kim logi v&i lien kit cong
hod tri
Gidng nhau: Deu co su gop chung, diing
chung electron
Khdc nhau:
- Lien ket cong hoa tri chi gop chung
mgt so cap electron
- Lien ket kim loai gop chung hau het cac electron tu do cua nguyen tir kim loai
+ Lien kit kim logi v&i lien kit ion
Giong nhau: Deu co ban chat la lire hut
tinh dien giira ion duang vai phan tir mang dien tich am
Khdc nhau:
- Lien ket ion la luc hut tmh dien giiia
ion am vai ion duong
- Lien ket kim loai la luc hut tmh dien giira electron vai ion kim loai
Trang 9Hogt dgng cua GV Hogt dgng cua HS
Hogt dgng 5
CUNG CO B A I V A B A I T A P V E N H A
GV chieu cac bai tap sau len man
hinh cho HS thao luan ciing c6 noi
dung bai hgc:
Bai 1 Lien ket kim loai la lien ket
dugc hinh thanh do:
A Su gop chung electron hoa tri ciia
cac nguyen tir kim loai
B Cac electron tu do trong kim loai
phan xa tot nhiing tia sang tai
C Do su gop chung mgt so cap
electron hoa tri
D Sir gop chung toan bg electron cua
cac nguyen tir kim loai
Bai 2 Cho cac nguyen to co so hieu
nguyen tir la 12, 17, 1, 26, 24, 9, 7,
15 So nguyen tir la kim loai la
A 12, 17, 1.26,24
B 17, 1,9,7, 15
C.12, 26, 24, 7
D 12,26,24, 7, 15
HS quan sat theo luan cho ket
Dap an A
Dap an C
qua
Bai tap ve nha: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 (SGK)
D HU-aNG DAN GIAI BAI TAP TRONG SGK
4 Chgn dap an B
5 Chgn dap an D
6 Chgn dap an B
7 Chgn dap an C
Trang 10nNaOH = 0,03.1 =0,03 (mol) n^^so, = 0,15.0,5 = 0,075(mol) Phuang trinh hoa hgc:
M + H2SO4 -^ MSO4 + H2 (1) H2SO4 + 2NaOH -^ Na2S04 + 2H2O (2)
0,015(mol) <- 0,03 (mol) nH,so,«(i) = 0 , 0 7 5 - 0 , 0 1 5 = 0,06(mol) ^ UM = 0,06 (mol)
1 44
M = -— = 24 (Mg)
0,06
8 Chgn dap an A
UH = 0,6 (mol) Tir phan tir HCl ta thdy co 0,6 mol nguyen tir H bay ra thi cung co 0,6 nguyen
tir Cl tao muoi
nimu6i = nikim loai + mg6c axit = 15,4 + 35,5.0,6 = 36,7 (gam)
9 Phuang trinh hoa hgc:
A + CI2 -> ACI2
Fe + ACI2 -^ FeCb + A
1 A - 5 6 0,8 Taco: — = => x X 0,8 A - 5 6
Theo bai ra, ndng do FeCl2 trong dung dich la 0,25M nen so mol FeC^ la
0,25.0,4 = 0,1 (mol)
-^ - ^ ^ = 0,1 => A = 64 (Cu)
A - 5 6
^cn=T^cua, = - ^ = 0,2(mol)
0,2
Nong do cua muoi B (CUCI2) trong dung dich C la = 0,5(M)
0,4
10
Trang 11Bai 18. T I N H C H A T CUA KIM LOAI DAY DIEN HOA CUA KIM LOAI
A MUCTIEUBAI HOC
1 Kiln thiFC
HS biet:
• Tinh ch4t vat li chung va tinh chit hoa hgc chung ciia kim loai
• Day dien hoa ciia kim loai
HS hiiu:
Nguyen nhan gay ra tinh chit vat li chung va tinh chit hoa hgc chung cua kim loai
2 KTnang
• Ren luyen kT nang suy dien: Tir vi tri cua kim loai trong bang tuan hoan, suy
ra ciu tao va tir ciu tao suy ra tinh chat ciia kim loai
• Ren luyen kT nang giai cac bai tap ve kim loai
3 Tinh cam, thai do
Hiiu dugc tam quan trgng cua kim loai trong cugc song tir do co biet cac sir dung kim loai mgt each hgp li va tiet kiem
B C H U A N Bj CUA GV VA HS
• GV: - Hoa chit: Dinh sit, day sit, day dong, day nhom, hat kem, binh dimg
khi clo, dung dich HCl, dung dich H2SO4 loang, dung dich HNO3 loang
- Dung cu: Dung cu thi nghiem chung minh cac kim loai c6 do dan nhiet khac nhau (neu c6)
- Ong nghiem, c6c thuy tinh, den c6n, gia thi nghiem
• HS: Xem truac noi dung bai hgc
11
Trang 12C T | £ N TRiNH DAY- HOC
Hocit dgng cua GV Hogt dgng cua HS
Hogt dgng 1
I TINH CHAT VAT LI
1 Tinh chat vat li chung
GV giai thieu: 0 dieu kien thuang, cac
kim loai deu a trang thai ran (trir Hg),
CO tinh deo, dan dien, dan nhiet va co
anh kim
Vay the nao la tinh deo, tinh dan dien
tinh dan nhiet, anh kim? va tai sao kim
loai CO cac tinh chat tren chung ta se
nghien ciru timg tinh chat cu the
HS lang nghe
2 Giai thich
a) Tinh deo
GV yeu cau HS nghien ciru SGK va
cho biet:
- The nao la tinh deo?
- Giai thich?
GV bo sung: Kim loai co tinh deo Ion
nhat la Ag sau do la Al, Cu
HS thao luan nhan xet va cho ket qua
- Tinh deo cua vdt lieu la tinh bi bien
dang khi chiu ap luc ben ngoai hoac nhiet tac dung va van giir dugc trang thai bien dang do khi thoi tac dung
- Gidi thich: Kim loai co tinh deo la vi
cac ion duang trong mang tinh the kim loai CO the trugt len nhau de dang ma khong tach ra khoi nhau nha nhiing electron tu do chuyen dgng dinh ket chung vai nhau
: Elect
®:Ion (
©.e;©
©:©!©
©:©•©
• • * •
©:©.©
a) ron tu dc duang ki
T h©:©©|
— M © © © ^ F©:©*©r
l» • ^ 1
!©*©.©[
b) )
m loai
12
Trang 13Hogt dgng cua GV Hogt dgng cua HS
b) Tinh dan diin
GV yeu cau HS nghien cim SGK va
cho biet:
- The nao la tinh dan dien?
Giai thich?
GV bo sung: Kim loai dan dien tot nhat
la Ag, sau do den Cu, Au, Al, Fe,
c) Tinh ddn nhiet
GV yeu cau HS nghien cim SGK va
cho biet:
- The nao la tinh dan dien?
Giai thich?
GV bo sung: Thuong cac kim loai dan
dien tot ciing dan nhiet tot
- Tinh ddn diin la tinh chat cua vat lieu
khi gan vao 2 dau vat lieu mgt hieu dien the thi tao thanh dong chuyen dai co huang ciia electron tir cue am sang cue duang
- Gidi thich: Do trong kim loai c6 cac
electron ty do chuyen dgng hon loan trong mang tinh the, khi c6 hieu dien the lap tire cac electron tu do chuyen dgng thanh dong co huang tao ra dong dien
- Tinh ddn nhiet la tinh chat ciia vat
lieu CO the truyen nang lugng (nhiet) tir
vi tri nay den vi tri khac
- Gidi thich: Do kim loai co mat cac
electron tu do trong mang tinh the Cac electron trong viing nhiet do cao co dgng nang Ion, chuyen dgng hon loan
va nhanh chong sang vimg co nhiet do thap hon, truyen nang lugng cho cac ion duong a vimg nay nen nhiet lan truyen dugc tir vimg nay den vimg khac trong khoi kim loai
13
Trang 14Hogt dgng cda GV
d) Anh kim
GV yeu ciu HS nghien ciiu SGK va
cho biet:
- The nao la anh kim?
- Giai thich
GV giai thieu: Ngoai cac tinh chit tren
kim loai con co mgt so tinh chit vat li
khac nhu: Tinh cimg, khoi lugng rieng,
nhiet do nong chay, nhiet do soi
Vidu:
Kim loai cimg nhat la Cr
Kim loai nang nhat la Os
Kim loai co t°^ thip nhit la Hg(-39°C)
Kim loai c6 t°^ cao nhit la W(3410°C)
GV huang dan HS ket luan vin dl
Nguyen nhan gay ra tinh chat vat li
chung cua kim loai?
Hogt dgng cua HS
HS thao luan cho ket qua:
-Anh kim la anh sang thu dugc khi kim
loai hap thu anh sang trang va phan xa
ra anh sang c6 buac song dac trung cho timg kim loai
- Gidi thich: Do cac dam may electron
tu do trong tinh the kim loai hap thu phan xa hau het nhiing tia sang nhin thay dugc, do do kim loai co ve sang lap lanh ggi la anh kirn
HS nhan xet: Tinh chdt vdt li chung ciia
kim logi gdy nen bdi su cd mat cua cdc electron tu do cd mat trong tinh thi kim logi
14
Trang 15Hogt dgng cua GV Hogt dgng cua HS
Hogt dgng 2
II TINH CHAT HOA HOC
GV huong dan HS nit ra tinh chit hoa
hgc ca ban cua kim loai:
- Dac diem cau tao cua nguyen tir kim
loai (so electron hoa tri)
- Du doan xu huang ciia kim loai de c6
dugc cau hinh ben cua khi hiem
- Suy ra tinh chat chung cua kim loai
Hogt I
1 Tac dung
a) Tdc dung v&i clo
GV lam thi nghiem: Dot day sat nong
do sau do dua vao binh dung day khi
clo, yeu cau HS quan sat:
- Neu hien tugng
- Giai thich
- Viet phuong trinh hoa hgc minh hoa
- Su thay doi so oxi hoa cua Fe va CI2
HS thao luan nhan xet cho ket qua sau:
- Kim loai thuong co it electron(l-3e)
a lap ngoai ciing
- Xu huong cho electron de dat dugc cau hinh ben
- Tinh chit chung cua kim loai la tinh khir:
M > M"* + ne
long 3
vol phi kim
HS quan sat thi nghiem va riit ra nhan xet
- Hien tugng: Day Fe chay manh trong
khi clo tao ra khoi mau nau
- Gidi thich: Vi Fe da khir clo tao ra
nhiing hat chit ran sat (III) clorua mau nau
- Phuong trinh hoa hgc 2Fe° + 3CI2 - ^ ^ 2 FeCL,
- Trong phan ung nay:
0 , -1
Fe da khir tir Clj xuong Cl
0 0 + 3
Clj da oxi hoaFe len Fe
15
Trang 16Hogt dgng cda GV
GV nhan xet bo sung:
- Hau het cac kim loai deu tac dung
true tiep vai clo
- Vai cac halogen khac thi tuy vao
mire do oxi hoa ciia halogen va tinh
khir cua kim loai ma cho san pham
khac nhau
Vidu: Fe + L — ! ^ F e l 2
Hogt dgng cua HS
b) Tdc dung v&i oxi
GV giai thieu:
Hau het cac kim loai deu tac dung true
tiep vai oxi (trir Ag, Au, Pt )
Trong cac phan img kim loai thuong
0 - 2
khir oxi tir: 0 >0
Tuy vao dieu kien phan irng ma san
pham san pham thu dugc la khac nhau
GV yeu cau HS viet cac phuong trinh
phan img minh hoa
HS thao luan cho ket qua cac trinh phan ling:
Al + O2 ^ ^ AI2O3
Fe + O2 — ^ Fe203
— ^ Fe304
j O
—-—> FeO
(Fe + O2 -> nhieu san pham)
c) Tdc dung v&i luu huynh
GV yeu cau HS nhan xet kha nang oxi
hoa ciia nguyen to S
GV nhan xet bo sung:
- Nhieu kim loai tac dung dugc vai S a
nhiet do cao, rieng Hg tac dung dugc a
nhiet do thuong
HS thao luan:
phuang
- S la phi kim trung binh thuang phan img a nhiet do cao, kha nang
trung binh
" 0 - 2 7
S ^ ^ - > S s
- Phuong trinh phan img
A] + c '° •> M c'
./Vi '^ 0 ? / ^ i 2 ^ 3
Hg + S '°"'^''"'^ ) HgS
oxi hoa
16
Trang 17Hogt dgng cda GV Hogt dgng cua HS
~ Kim loai bi oxi hoa len so oxi hoa
trung binh nhu: Fe -^-^ FeS
Yeu cau HS viet cac phan img minh
hoa
Fe + S -> FeS (khong tao ra Fe2S3 va FeS2)
Hogt dgng 4
2 Tac dung vol dung dfch axit
a) V&i dung dfch HCl, H2SO4 hang
GV neu van de: Cac dung dich axit
HCl, H2SO4 loang co tinh oxi hoa
Nhung tai sao chi tac dung dugc vai
cac kim loai dung truac H trong day
hoat dgng?
San pham phan irng thu dugc la gi?
GV huong dan HS Giai quylt vin dl,
Viet cac phucmg trinh hoa hgc minh
hoa
GV bo sung: Cac kim loai da hoa tri
thuang bi oxi hoa len so oxi hoa trung
0
Fe
+2
Fe binh nhu: Fe, Cr.,
b) V&i dung dich UNO3, H2SO4 dgc
GV dat vin dl: Tai sao HNO3, H2SO4
dac lai tac dung dugc vai hiu hit cac
kim loai (trir Au, Pt) Trong khi axit
HS thao luan de giai quyet van de:
Cac phan tir axit HCl, H2SO4 loang c6 tinh oxi hoa do nguyen tir H trong phan tir axit the hien nen chi tac dung vai cac kim loai co tinh khir manh hon hidro San pham phan ung la muoi va H2 Phuong trinh phan img:
Fe +HC1 -^ FeCl2 + H 2 t
Mg + H2SO4 -^ MgS04 + H s t
17