Chuyên đề 3 môn lịch sử

Chuyên đề 3:Chính sách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc và các cuộc đấu tranh tiêu biểu của nhân dân ta trong hơn 1000 năm Bắc thuộc I.Chính sách đô hộ của các triều đại ph

Chuyên đề 3:

Chính sách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc và các cuộc đấu tranh tiêu biểu của nhân dân ta trong hơn 1000 năm Bắc

thuộc

I.Chính sách đô hộ của các triều đại phong kiến phương Bắc

*Khái quát

-Thời gian: 179TCN- 938

-Trải qua các triều đại: Triệu, Hán, Ngô, Ngụy, Tấn, Tống, Tề, Lương, Tùy, Đường, Nam Hán kế tiếp nhau xâm chiếm và đô hộ Thông qua 3 chính sách: + Biến nước Âu Lạc thành quận huyện của Trung Quốc + Thi hành chính sách đồng hóa dân tộc

+ Bóc lột tàn tệ đối với nhân dân

1. Tổ chức bộ máy cai trị

1.1. Nhà Triệu

-Chia nước ta thành 2 quận +Giao Chỉ ( bao gồm các tỉnh Bắc Bộ) +Cửu Chân ( bao gồm các tỉnh Bắc Trung Bộ) -Triệu Đà sáp nhập nước ta vào nước Nam Việt

- Tổ chức bộ máy cai trị:

+ Đứng đầu quận là điển sứ phụ trách các vấn đề về dân cư: vơ vét, bóc lột, cống nạp và 1 chức tể tướng( tể tướng để chỉ huy quân đội chiếm đóng)

+ Dưới quận các liên minh bộ lạc vẫn được giữ nguyên Đứng đầu các liên minh bộ lạc là lạc tướng người Việt Nhà Triệu thi hành chính sách lấy người Di trị người Di

+Các tổ chức chính trị cũ của Âu Lạc ở các địa phương vẫn được giữ nguyên để sử dụng cho mục đích bóc lột

1.2 Nhà Tây Hán

- Chia nước ta thành 3 quận: Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam - Xác nhập 3 quận nước ta + 6 quận Trung Quốc thành 1 bộ gọi là Giao Chỉ - Bộ máy cai trị: Đứng đầu bộ Giao Chỉ là 1

thú và đô úy Đứng đầu huyện là các lạc tướng người Việt

1.3 Nhà Đông – Hán

- Chia cả nước thành 3 quận: Giao Chỉ, Cửu Chân và Nhật Nam - Đứng đầu huyện là Hán

- Đứng đầu bộ là thứ sử nhưng quyền lực được tăng thêm

1 bậc vì có 2 người giúp việc trực tiếp: công tào tòng, binh tào tòng

- Đứng đầu quận là thái thú ngoài ra còn có thêm 3 chức : Thiếu Liêm, Đô úy, Quận thừa

=>Bộ máy cai trị thời Đông Hán được triển khai quy củ hơn so với nhà Triệu và nhà Tây Hán

1.4 Nhà Ngô

-Chia nước ta thành 4 quận: Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam và Cửu Đức xác nhập 4 quận nước ta với một số quận ở Trung Quốc thành Châu Giao

và lấy thành Long Biên thuộc huyện Từ Sơn( Bắc Ninh) làm thủ phủ cai trị

1.5 Nhà Tùy

- Chia nước ta thành 7 quận : Giao Chỉ, Cửu Chân, Nhật Nam,

Tỷ Cảnh, Hải Âm, Chăm Pa, Ninh Việt

- Chuyển trụ sỏ cai trị sang Tống Bình ( Hà Nội) 1.6 Nhà Đường

-Đổi các quận thành các châu Chia nước ta thành 12 châu và

41 cơ mi ở miền núi Đặt An Nam đô hộ phủ để cai trị nước ta Dưới phủ có châu, huyện, hương, xã

- Bộ máy cai trị: Đứng đầu An Nam đô hộ là tiết độ sứ đứng đầu các châu là thứ sử; đứng đầu huyện, hương đều có tổ chức chính quyền

đô hộ của nhà Đường

- Thủ phủ của nhà Đường là Đại La ( Hà Nội)

*Nhận xét

- Trải qua các triều đại phong kiến phương Bắc, từ nhà Triệu đến nhà Đường đều thực hiện chính sách chung Chia nước ta thành các châu, quận, huyện xác nhập lại Song về cơ bản vùng đất Âu Lạc cũ bị chia thành 3 quận Giao Chỉ, Cửu

Chân, Nhật Nam cùng với quá trình xác nhập đất đai Các triều đại phong kiến Trung Quốc đã sắp xếp một bộ máy tương đối hoàn chỉnh từ cấp châu đến quận, huyện Duy trì chính sách dùng người di trị người di nhưng cuối cùng không có 1 triều đại phong kiến nào thiết lập nên nền đô hộ nên làng xã của người Việt nhiều vùng đất vẫn nằm ngoài quyền cai trị của nhà nước phương Bắc Qua đó thể hiện

rõ sự thất bại của các triều đại phong kiến phương Bắc trong việc đô hộ và đồng hóa nhân dân ta

2 Các chính sách vơ vét, bóc lột về kinh tế của các triều đại phong kiến phương Bắc -Cướp đất đai lập đồn điền

-Ban hành chính sách tô thuế rất nặng: gồm nhiều loại thuế: tô dung điệu,lưỡng thuế

-Bắt nhân dân ta phải cống nạp nặng nề

-Chính quyền đô hộ nắm độc quyền sản xuất và mua bán muối và sắt

=>Với chính sách vơ vét, bóc lột của bọn phong kiến phương Bắc trong hơn 1000 năm đô hộ đã làm cho nhân dân ta phải trải qua 1 cuộc sống đói khổ đầy đau thương, tủi nhục

3 Chính sách đồng hóa dân tộc của các triều đại phong kiến phương Bắc

*Chính trị- Xã hội

-Tiến hành các đợt di cư ồ ạt từ phương Bắc cho người hán sống lẫn với người Việt bắt nhân dân ta phải thay đổi phong tục tập quán: ma chay, cưới hỏi, ăn mặc

-Trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng: +Truyền bá nho giáo vào nước

ta nhằm mục đích phục vụ cho nhu cầu thống trị (thần phục thiên tử- quy phục

học, bắt nhân dân ta phải học chữ Hán, tiếng Hán để thuận lợi cho việc truyền bá Nho giáo trong xã hội Đồng thời đào tạo đội ngũ quan lại người Việt phục tùng nhà Hán làm tay sai cho thiên triều

=>Thông qua các biện pháp tổ chức cai trị, chinh sách đồng hóa nhân dân ta trên lĩnh vực văn hóa tư tưởng bọn đô hộ đã áp đặt 1 mô hình tổ chức chính trị, sinh hoạt xã hội, phong tục tập quán, phương thức sản xuất của người Hán nên xã hội của người Việt nhằm làm mất ý thức dân tộc người Việt, tinh thần đấu tranh của người Việt

*Nhận Xét

Chính sách đô hộ của các triều đại phong kiến phương bắc đã kìm hãm nghiêm trọng sự phát triển về mọi mặt của đất nước Song xã hội Đại Việt vẫn

có những bước chuyển biến rõ rệt do việc du nhập 1 sức sản xuất mới, sử dụng kĩ

thuật mới, tiến bộ đã đưa đến những chuyển biến tích cực về kinh tế và xã hội tạo

nên 1 sức sống mới cho nước Việt sau hơn 1000 năm Bắc thuộc

II.Các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu của nhân dân ta trong hơn 1000 năm Bắc thuộc

Tên cuộc

khởi

nghĩa

Triều đại

phong

kiến đô

hộ

Thời gian Địa điểm Diễn biến, Kết quả Ý nghĩa

Hai Bà

Trưng

Đông

Hán

40-43 Hóc Môn- Hà

Tây

-Mùa xuân năm 40, khởi nghĩa bùng nổ ở Hát Môn nhân dân nhiệt tình hưởng ứng, nghĩa quân đánh chiếm

Cổ Loa, Luy Lâu Thái thú

Tô Định chạy về nước mùa

hè năm 42, Mã Viện tổng chỉ huy đạo quân lớn khoảng 2 vạn quân trở lại xâm lược nước ta

-Mùa hè năm 43, cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng thất bại nặng nề, Mã Viện đàn áp, tàn sát hàng vạn nghĩa quân

Chế độ lạc tướng bị bãi bỏ Nhà Hán thực hiện chế độ thực trị đến cấp huyện

Định hướng, mở đường cho công cuộc giành độc lập của nhân dân ta sau này đồng thời thể hiện ý chí kiên quyết đấu tranh bằng mọi cách giành độc lập cho đất nước

Cuộc

đấu

tranh

giành

độc lập

của nhân

dân

Chăm Pa

Đông

Hán

100 và 137 Tường Lâm -Năm 100, 3000 nhân dân

nổi dậy đốt phá dinh thự của bọn quan lại đô hộ

-Năm 137, hàng ngàn người nổi dậy ở Tượng Lâm đốt phá công sở, giết bọn quan lại.Thứ sử Giao Chỉ chỉ huy hàng vạn quân đi đàn áp, những binh lính người Việt

Tạo điều kiện thuận lợi và sự ra đời của nhà nước Champa

đã quay lại chống chính quyền đô hộ Thứ sự Giao Chỉ huy động lực lượng đàn

áp người Việt -Phàn Diễn không đủ sức chống đỡ buộc nhà Hán phải cử Chúc Lương sang, Chúc Lương dùng thủ đoạn mua chuộc -> khởi nghĩa thất bại

Bà Triệu 248 Cửu Chân -Năm 248, cuộc khởi nghĩa

nổ ra ở Cửu Chân rồi nhanh chóng lan sang quận Giao Chỉ Nghĩa quân chiến đấu liên tiếp nhiều trận Nhà Ngô lo sợ điều 8000 quân

do An Nam hiệu úy và Lục Dân chỉ huy sang đàn áp khởi nghĩa Triệu Quốc Đạt

hi sinh

Khẳng định tinh thần bất khuất sáng ngời của nhân dân

Âu Lạc từ thời Trưng Nữ Vương vẫn chưa phai

miền Bắc

-Năm 542, khởi nghĩa bùng

nổ nghĩa quân đánh chiếm được 3 châu thành Long Biên Chỉ sau 3 tháng, nghĩa quân đánh bại nhiều đại quân khác Năm 543, vua Lương sai thứ sử Giao Châu đem quân đánh 1 lần nữa

Lý Bí tổ chức 1 trận tấn công lớn ở Hợp Phố =>

Khởi nghĩa thắng lợi, năm544 Lý Bí xưng hoàng

đế lâp niên hiệu là Thiên Đức và đặt tên nước là Vạn Xuân

-Năm 545, Trần Bá Tiên đem quân sang xâm lược

năm 546 Lý Nam Đế chạy vào vùng đất của người Lào

ở Tân Xương củng cố lực

Khẳng định tinh thần đấu tranh kiên cường bất khuất của nhân dân để giành lại độc lập

lượng Cuộc khởi nghĩa trải qua thời gian vô cùng khó khăn Năm 550, quân ta giành thắng lợi, Triệu Quang Phục lên làm vua

-Năm 603, nước Vạn Xuân kết thúc

Mai

Thúc

Loan

722 Nam Đàn-

Nghệ An

Khẳng định tinh thần đấu tranh muốn giành lại độc lập của nhân dân Phùng

Hưng

776-791 Đường Lâm-

Sơn Tây- Hà Tây

-Năm 776, Phùng Hưng hợp quân khởi nghĩa đánh chiếm thành Tống Bình

-Năm 791, nhà Đường đem quân ra đàn áp, Phùng Hưng cùng con trai Phùng An ra đầu hàng

Cổ vũ tinh thần đấu tranh giành lại độc lập của nhân dân

Khúc

Thừa Dụ

905 Tống Bình -Năm 905, Khúc Thừa Dụ

lãnh đạo nhân dân nổi dậy giành lấy chính quyền, tiến công ra phủ thành Tống Bình

-Năm 906, Nhà Đường buộc công nhận chính quyền Khúc Thừa Dụ và phong ông Tĩnh hải Tiết độ sứ đồng binh chương sự

Đặt cơ sở cho nền độc lập lâu bền của dân tộc

Dương

Đình

Nghệ

Nam

Hán

931 Thành Đại La -Năm 931 được sự ủng hộ

của nhân dân , Dương Đình Nghệ kéo quân từ Thanh Hóa ra Bắc, tấn công thành Đại La Được tin vua Nam Hán đem quân sang cứu viện Dương Đình Nghệ nhanh chóng hạ thành tướng giặc Lương Khắc Chinh bị giết, thứ sử Lý Tiến chạy thoát về nước Sau khi ổn định quân sĩ, Dương Đình

Đánh bại mưu đồ xâm chiếm nước ta của quân Nam hán nền độc lập được giữ vững

Nghệ đón đánh Trình Bảo

Quân Nam Hán thua to, Trình Bảo tử trận, khởi nghĩa thắng lợi Dương Đình Nghệ lên làm vua

Ngô

Quyền

Nam

Hán

938 Sông Bạch

Đằng

-Sau khi nghe tin Kiều Công Tiễn giết chết Dương Đình Nghệ Ngô Quyền nhanh chóng tiến công vào thành Đại La giết chết Kiều Công Tiễn rồi dùng kế đánh cọc ở sông Bạch Đằng và chiêu quân mai phục ở hai bên nhử quân giặc vào trận địa mai phục để giết chúng

Giặc trúng kế thất bại

Chiến công vang dội đến ngàn thu, kết thúc ách đô hộ của phong kiến phương Bắc mở ra thời đại mới: độc lập, tự chủ của dân tộc về lâu dài

*NHẬN XÉT: Phong trào đấu tranh vũ trang giành độc lập của nhân dân ta diễn ra

sôi nổi liên tục thu hút nhiều nhân dân tham gia, nhiều cuộc khởi nghĩa có phạm vi

rộng khắp 3 quận có 1 số cuộc khởi nghĩa giành được thắng lợi lập lại chính quyền

tự chủ trong một thời gian

*NGUYÊN NHÂN THẤT BAỊ:

-Do so sánh về tương quan lực lượng giữa ta và địch không cân đối

-Các cuộc khởi nghĩa nổ ra lẻ tẻ không liên kết với nhau

-Quy mô nhỏ, thiếu trang thiết bị cần thiết, kinh nghiệm đấu trnh nổ ra tự phát chưa đúng thời cơ, không vững lòng tin, tinh thần chiến đấu

còn giao động chủ quan khi giành được độc lập nên cuối cùng bị thất bại