Có nhiều tiêu chí khác nhau để phân loại các hình thức mô hình Tmdt như:+ Phân loại theo công nghệ kết nối mạng: Thương mại di động (không dây), thương mại điện tử 3G.+ Phân loại theo hình thức dịch vụ: Chính phủ điện tử, giáo dục điện tử, tài chính điện tử, ngân hàng điện tử, chứng khoán điện tử.+ Phân loại theo mức độ phối hợp, chia sẻ và sử dụng thông tin qua mạng: Thương mại thông tin, thương mại giao dịch, thương mại cộng tác
Trang 13.4 Một số mô hình thương mại điện tử
Có nhiều tiêu chí khác nhau để phân loại các hình thức/ mô hình Tmdt như:
+ Phân loại theo công nghệ kết nối mạng: Thương mại di động (không dây), thương mại điện tử 3G
+ Phân loại theo hình thức dịch vụ: Chính phủ điện tử, giáo dục điện tử, tài chính điện tử, ngân hàng điện tử, chứng khoán điện tử
+ Phân loại theo mức độ phối hợp, chia sẻ và sử dụng thông tin qua mạng: Thương mại thông tin, thương mại giao dịch, thương mại cộng tác
+ Phân loại theo đối tượng tham gia: Có bốn chủ thế chính tham gia phần lớn vào các giao dịch thương mại điện tử: Chính phủ (G), doanh nghiệp (B), khách hàng cá nhân (C), người lao động (E) Việc kết hợp các chủ thể này lại với nhau sẽ cho chúng ta những
mô hình thương mại điên tử khác nhau Dưới đây là một số mô hình thương mại điện tử phố biến nhất hiện nay:
3.4.1 Thương mại điện tử giữa Doanh nghiệp và người tiêu dùng (B2C) – Business to
Customer
Thương mại điện tử B2C là loại giao dịch trong đó khách hàng của các doanh nghiệp kinh doanh trực tuyến là những người tiêu dùng cuối cùng, và mua hàng với mục đích phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân Đây là loại giao dịch quen thuộc và phổ biến nhất trong thương mại điện tử
Doanh nghiệp sử dụng các phương tiện điện tử để bán hàng hóa và dịch vụ tới người tiêu dùng; người tiêu dùng thông qua các phương tiện điện tử để lựa chọn, mặc cả, đặt hàng, thanh toán và nhận hàng Liên quan đến việc khách hàng thu thập thông tin, mua các hàng hóa thực (hữu hình như sách hoặc sản phẩm tiêu dùng) hoặc sản phẩm thông tin (hàng hóa về nguyên liệu điện tử hoặc nội dung số hóa như phần mềm, sách điện tử…)
Một trong những công ty kinh doanh thành công trên thế giời theo giao dịch này là Amazon.com với việc kinh doanh bán lử qua mạng các sản phẩm như sách, đồ chơi, đĩa nhạc, sản phẩm điện tử, phần mềm và các sản phẩm gia đình Nhà bán lẻ trực tuyến khổng lồ Amazon đang đứng đầu bảng xếp hạng với 67,9 tỷ USD doanh thu trong năm
2013, nhiều hơn 49,6 tỷ USD so với nhà bán lẻ trực tuyến lớn thứ hai Apple (doanh thu 18,3 tỷ USD) – Theo báo cáo của Báo cáo mới nhất của Công ty nghiên cứu thương mại điện tử Internet Retailer Jeff Beros, CEO của Amazon đã nổi tiếng toàn thế giới với câu
Trang 2phương châm “Trong một thế giới hữu hình, mọi người đều nghĩ địa điểm là quan trọng nhất Đối với chúng tôi, 3 thứ quan trọng nhất là công nghệ, công nghệ và công nghệ” Đơn giản hơn, chúng ta có thể hiểu: Thương mại điện tử B2C là việc một doanh nghiệp dựa trên mạng Internet để trao đổi các hàng hóa dịch vụ do mình tạo ra hoặc do mình phân phối
Mô hình B2C chủ yếu là mô hình bán lẻ qua mạng như www.Amazon.com, qua đó doanh nghiệp thường thiết lập website, hình thành cơ sở dữ liệu về hàng hóa, dịch vụ, tiến hành các quy trình tiếp thị, quảng cáo và phân phối trực tiếp tới người tiêu dùng Các trang Web khá thành công với hình thức này trên thế giới: www.Amazon.com, www.Drugstore.com, ở Việt Nam có nhà sách Minh Khai http://www.minhkhai.com.vn, Công ty CP phát hành sách TP HCM http://www.fahasa.com/
Thương mại điện tử B2C đem lại lợi ích cho cả doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng: + Doanh nghiệp tiết kiệm nhiều chi phí bán hàng do không cần phòng trưng bày
hay thuê người giới thiệu bán hàng, chi phí quản lý cũng giảm hơn
+ Người tiêu dùng sẽ cảm thấy thuận tiện vì không phải tới tận cửa hàng, ngồi ở bất
cứ nơi đâu, bất cứ khi nào cũng có khả năng lựa chọn và so sánh nhiều mặt hàng cùng một lúc, cũng như tiến hành việc mua hàng
Hiện nay, số lượng giao dịch theo mô hình thương mại điện tử B2C rất là lớn, tuy nhiên thì giá trị giao dịch từ hoạt động này chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng giá trị thương mại điện tử ngày nay, chiếm khoảng 5% Trong tương lai thương mại điện tử theo mô hình B2C sẽ còn phát triển nhanh hơn nữa Mô hình thương mại điện tử B2C còn được gọi dưới cái tên khác đó là bán hàng trực tuyến (e-tailing)
B2C chỉ bao gồm các giao dịch thương mại trên Internet giữa doanh nghiệp với
khách hàng, mà trong đó đối tượng khách hàng của loại hình này là các cá nhân mua hàng.
Loại hình này áp dụng cho bất kỳ doanh nghiệp nào bán sản phẩm hoặc dịch vụ của
họ cho khách hàng qua Internet, phục vụ cho nhu cầu sử dụng cá nhân
Một đặc tính rõ rệt nhất của B2C đó là khả năng thiết lập mối quan hệ trực tiếp với khách hàng mà không có sự tham gia của khâu trung ngian như nhà phân phối, bán buôn hoặc môi giới
* Giao dịch TMĐT B2C
Trang 3Là dịch vụ bán lẻ của các công ty qua mạng Internet (E-tailing) Đó là giao dịch kinh doanh trực tiếp giữa nhà cung cấp và khách hàng thông quan mạng Internet
=> Giao dịch này còn được gọi là giao dịch thị trường, giúp doanh nghiệp tiếp cận với người tiêu dùng để từ đó chào bán các sản phẩm hoặc dịch vụ của họ cho khách hàng Việc đặt mua sản phẩm rất đơn giản bằng cách nhấn vào nút “mua” trên một trang web
* Một số Website TMĐT giao dịch B2C trong lĩnh vực điện tử và viễn thông
- Đây là kênh giao dịch tài chính – ngân hàng thông qua Internet và điện thoại dành cho mọi đối tượng cá nhân và doanh nghiệp sử dụng dịch vụ của ngân hàng Đông Á điện
tử Giúp chúng ta làm chủ nguồn tài chính mọi lúc, mọi nơi Tại đây, có thể sử dụng dịch
vụ của ngân hàng Đông Á như chuyển khoản, thanh toán trực tuyến, thẻ trả trước, nạp tiền điện tử, thanh toán hóa đơn …giúp khách hàng tiện lợi hơn trong mua sắm và thanh toán qua Internet
- Sieuthithe.vn: là website tiên phong trong lĩnh vực bán lẻ thẻ trực tuyến trên Internet tại Việt Nam Khách hàng có thể tìm và chọn mua các loại thể trả trước như thẻ điện thoại di động, thẻ game online, thẻ diệt virus và thanh toán trực tuyến bằng thẻ ATM của các ngân hàng phát hành: Viettin Bank, Vietcom Bank…
3.4.2 Thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp (B2B)
B2B là loại hình giao dịch qua các phương tiện điện tử giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp Các giao dịch B2B chủ yếu được thực hiện trên các hệ thống ứng dụng Thương mại điện tử như mạng giá trị gia tăng VAN, SCM, các sàn giao dịch Thương mại điện tử B2B (emarketplaces) Các doanh nghiệp có thể chào hàng, tìm kiếm bạn hàng, đặt hàng, ký kết hợp đồng, thanh toán qua các hệ thống này Ở mức độ cao, các giao dịch này có thể diễn ra một cách tự động ví dụ như www.alibaba.com Thương mại điện tử B2B đem lại lợi ích rất thực tế cho các doanh nghiệp, đặc biệt giúp các doanh nghiệp giảm các chi phí về thu thập thông tin tìm hiểu thị trường, quảng cáo, tiếp thị, đàm phán, tăng cường các cơ hội kinh doanh Ngày nay, số lượng giao dịch thương mại điện tử B2B còn rất khiêm tốn chỉ khoảng 10%, tuy nhiên thì giá trị giao dịch từ hoạt động này chiếm rất cao, trên 85% giá trị giao dịch thương mại điện tử hiện nay
- Là những nàh cung cấp hạ tầng trên mạng Internet cho doanh nghiệp khác như máy chủ, hệ điều hành, phần mềm ứng dụng.
Trang 4- Là doanh nghiệp chuyên cung cáp các giải pháp trên mạng Internet như cung cấp máy chủ, dữ liệu trên mạng, tên miền, dịch vụ thiết kế, bảo trì, website.
- Là doanh nghiệp cung cấp các phần mềm quản lý doanh nghiệp, kế toán doanh nghiệp, phần mềm quản trị, phần mềm ứng dụng cho doanh nghiệp.
* Sự khác biệt giữa B2B và B2C
Đối tượng hướng tới Khách hàng doanh nghiệp –
Business Customer
Khách hàng cá nhân – Individual Customer (còn có
thể là doanh nghiệp mua sắm hàng hóa về để tiêu dùng như doanh nghiệp mua bàn ghế phục vụ cho công tác văn phòng)
Đặc điểm về đơn hàng - Đơn hàng có thể mang chủng loại hàng há ít nhưng
khối lượng có thể rất lớn so với đơn hàng trong B2C.
- B2B có sự mua lặp lại cao, phương thức định giá linh hoạt hơn so với B2C.
Đặc điểm về thanh toán Phương thức chuyeernn
khoản giữa các doanh nghiệp giữa trên nền tẳng công nghệ như e-banking.
Thanh toán qua thẻ tín dụng
vì giá trị của các giao dịch không lớn
Phương thức tìm kiếm
thông tin
Phương thức sử dụng đa dạng hơn, ngoài catalogue điện tử, các đơn hàng có thể căn cứ theo số hiệu (mã) bộ phận hoặc theo một cấu hình nhất định.
Các catoluge điện tử thường xuyên được sử dụng
và là phương thức sử dụng chính của các website.
Phương thức giao dịch Tiến hành thông qua các
mạng riêng ảo, qua phương thức trao đổi dữ liệu điện tử EDI nên có sự an toàn
Được tiến hành có nhiều mức độ an toàn trong giao dịch từ thấp tới cao
3.4.3 Thương mại điện tử giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước (B2G)
Trong mô hình này, Cơ quan nhà nước đóng vai trò như khách hàng và quá trình trao đổi thông tin cũng được tiến hành qua các phương tiện điện tử Cơ quan nhà nước
Trang 5cũng có thể lập các website, tại đó đăng tải những thông tin về nhu cầu mua hàng của cơ quan mình và tiến hành việc mua sắm hàng hóa, lựa chọn nhà cung cấp trên website Ví
dụ như hải quan điện tử, thuế điện tử, chứng nhận xuất xứ điện tử, đấu thầu điện tử, mua bán trái phiếu chính phủ
3.4.4 Thương mại điện tử giữa người tiêu dùng với người tiêu dùng (C2C)
Đây là mô hình Thương mại điện tử giữa các cá nhân với nhau Sự phát triển của các phương tiện điện tử, đặc biệt là internet làm cho nhiều cá nhân có thể tham gia hoạt động thương mại với tư cách người bán hoặc người mua Một cá nhân có thể tự thiết lập website để kinh doanh những mặt hàng do mình làm ra hoặc sử dụng một website có sẵn
để đấu giá món hàng mình có Giá trị giao dịch từ hoạt động thương mại điện tử C2C chỉ chiếm khoảng 10% tổng giá trị giao dịch từ hoạt động thương mại điện tử Ebay.com là một ví dụ thành công nhất trên thế giới cho mô hình thuơng mại điện tử C2C
Loại hình TMĐT này tồn tại dưới ba dạng:
- Đấu giá trên một cổng: như Ebay cho phép đấu giá trên mạng cho những mặt hàng được bán trên web (đấu giá ngược, trong đó khách hàng là người điều khiển giao dịch)
- Hệ thống hai đầu: giao thức chia sẻ dữ liệu giữa người sử dụng diễn đàn nói
chuyện
- Quảng cáo phân loại tại một cổng: một thị trường mạng trao đổi qua lại nơi người mua
và người bán có thể thương thuyết và với đặc thù “người mua hướng tới và muốn quảng cáo” – Rao vặt
Phương thức giao dịch TMĐT C2C diễn ra giữa cá nhân người tiêu dùng với nhau, họ đưa thông tin về sản phẩm trên mạng, người mua xem thông tin và đặt mua các phiên giao dịch diễn ra trực tiếp
Khác với B2C hoặc B2b là mô hình kinh doanh dựa trên doanh và do doanh nghiệp làm động lực C2C phụ thuộc nhiều vào trình độ thương mại điện tử của từng cá nhân tham gia giao dịch cũng như nhận thưc và nhu cầu của người tiêu dùng
Là thế giới phong phú của thời trang, từ những món đồ giá cả phả chăng đến đồ hiệu đắt tiền sành điệu với mẫu mã liên tục được cập nhật Thuận tiện cho cả người bán lẫn người mua, thông tin hàng hóa được phân chia hết sức rõ ràng giúp bạn không nhọc công tìm kiếm: thời trang nam, quần áo, phụ kiện, mỹ phẩm tới đồ thanh lý hay mặt hàng đang giảm giá Sự đa dạng ở đây khiến bạn có thể dễ dàng tìm cho mình một món hàng
Trang 6độc đáo hay món quà bất ngờ cho người thân bạn bè, nhất là trong dịp lễ tết hay ngày kỷ niệm
3.4.5 Thương mại điện tử giữa Cơ quan nhà nước và cá nhân (G2C)
Mô hình G2C chủ yếu đề cập tới các giao dịch mang tính hành chính, tuy nhiên cũng có thể mang những yếu tố của thương mại điện tử Ví dụ như hoạt động đóng thuế
cá nhân qua mạng, trả phí đăng ký hồ sơ,