1. Kiến thức Đặc điểm văn xuôi cách mạng 1945 – 1975 Nắm được các tác giả, tác phẩm tiêu biểu Nắm được nội dung, nghệ thuật của các tác phẩm tiêu biểu 2. Kĩ năng Rèn kĩ năng tổng hợp kiến thức, kĩ năng đọc hiểu văn bản, kĩ năng nghi luận văn xuôi 3. Giáo dục Giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ
Trang 1Chuyên đề ôn thi TN THPT Quốc Gia
Tiết 7 - 8 - 9
VĂN XUÔI CÁCH MẠNG 1945 – 1975
(3 TIẾT)
A MỤC TIÊU ÔN
Giúp HS ôn tập
1 Kiến thức
- Đặc điểm văn xuôi cách mạng 1945 – 1975
- Nắm được các tác giả, tác phẩm tiêu biểu
- Nắm được nội dung, nghệ thuật của các tác phẩm tiêu biểu
2 Kĩ năng
Rèn kĩ năng tổng hợp kiến thức, kĩ năng đọc hiểu văn bản, kĩ năng nghi luận văn xuôi
3 Giáo dục
Giáo dục truyền thống cách mạng, lòng yêu nước, ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ
B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1 Giáo viên
- Sách giáo khoa, sách giáo viên, giáo án
- Hướng dẫn dạy học theo Chuẩn kiến thức kĩ năng
2 Học sinh
SGK, Tài liệu HD ôn tập, vở ghi, vở đề cương
C PHƯƠNG PHÁP ÔN
- Gợi mở, đàm thoại, thảo luận nhóm, thuyết giảng
D TIẾN TRÌNH ÔN
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra đề cương ôn tập
3 Bài mới
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt thi tốt nghiệp Nội dung cần đạt thi đại học
Trang 2Gv tổ chức cho HS ôn tập về
đặc điểm chung của văn học
giai đoạn văn học 1945 – 1975
Nhắc lại các đặc điểm của VH
giai đoạn 1945-1975? Từ đó
thấy được những đặc điểm cơ
bản nào về thể loại văn xuôi?
1 Đặc điểm văn xuôi cách mạng 1945 – 1975
- VH chủ yếu vận động theo hướng CM hóa, gắn bó sâu sắc với vận mệnh chung của đất nước
+ Ca ngợi cách mạng và cuộc sống mới, phục vụ công cuộc cải cách ruộng đất, ngợi ca thành tựu khôi phục kinh tế và công cuộc xây dựng CNXH
+ Phục vụ cuộc đấu tranh thống nhất đất nước Cổ vũ cao trào chống Mĩ, biểu dương các chiến công giải phóng miền nam thống nhất đất nước
- Văn học hướng về đại chúng + Phê phán tư tưởng coi thường quần chúng đưa ra cách hiểu mới về phẩm chất, tinh thần sức mạnh của họ trong kháng chiến + Trực tiếp ca ngợi quần chúng hoặc xây dựng hình tượng đám đông, nhân vật anh hùng mà kết tinh là nhân dân, dân tộc với phẩm chất tốt đẹp
+ Nói về sự đổi mới của nhân dân khi đón nhận ánh sáng cách mạng
- VH chủ yếu mang khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn + Khuynh hướng sử thi
Là nền văn học của chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa anh hùng của toàn dân và sự kiện lịch sử trọng đại của cả dân tộc
Nền văn học này là tiếng nói của cả cộng động dân tộc trước thử thách quyết liệt giữa còn hay mất, tự do hay nô lệ
Nhân vật trung tâm phải là con người gắn bó với số phận, vận mệnh đất nước
Người cầm bút phải nhân danh cộng đồng mà ca ngợi, ngưỡng mộ với những chiến công chói lọi
+ Cảm hứng lãng mạn: Tuy khó khăn gian khổ, mất mát đau thương nhưng tâm hồn của những người nghệ sĩ cũng như nhân dân luôn hướng về tương lai, lý tưởng độc lập tự do Chính tâm
Trang 3hồn lãng mạn này giúp quân dân ta được tiếp thêm nghị lực sức mạnh để vượt qua gian khổ, khó khăn hướng tới ngày chiến thắng với tinh thần lạc quan nhất để thực hiện khát vọng tự do
Lập bảng thống kê những tác
giả, tác phẩm tiêu biểu đã học
2 Tác giả, tác phẩm tiêu biểu
Nguễn Trung Thành Rừng xà nu
Nguyễn Thi Những đứa con trong gia đình
HS tóm tắt tác phẩm
Nhắc lại những nét chính về
nhân vật Mị?
3 Nội dung và nghệ thuật
a, Vợ chồng A Phủ (Trích)
* Nội dung:
- Nhân vật Mị:
+ Cuộc sống thống khổ: Mị là cô gái trẻ, đẹp, yêu đời nhưng vì món nợ “truyền kiếp”, bị bắt làm “con dâu gạt nợ” nhà thống lí
Pá Tra, bị đối xử tàn tệ, mất ý thức về cuộc sống + Sức sống tiềm tàng và khát vọng hạnh phúc: Mùa xuân đến
(thiên nhiên, tiếng sáo gọi bạn, bữa rượu,…), Mị đã thức tỉnh (kỉ niệm sồng dậy, sống với tiếng sáo, ý thức về thời gian, thân phận,…) và muốn đi chơi (thắp đèn, quấn tóc,…) Khi bị A Sử
trói vào cột, Mị “như không biết mình đang bị trói”, vẫn thả hồn
theo tiếng sáo
+ Sức phản kháng mạnh mẽ: Lúc đầu, thấy A Phủ bị trói, Mị
dửng dưng “vô cảm” Nhưng khi nhìn thấy “dòng nước mắt
chảy xuống hai hõm má đã xám đen lại” của A Phủ, Mị xúc
động, nhớ lại mình, đồng cảm với người, nhận ra tội ác của bọn thống trị Tình thương, sự đồng cảm giai cấp, niềm khát khao tự
do mãnh liệt,… đã thôi thúc Mị cắt dây trói cứu A Phủ và tự giải thoát cho cuộc đời mình
Diễn biến tâm lí phức tạp nhưng thống nhất của Mị trong đêm tình mùa xuân
- So sánh Mi và A Phủ:
+ Giống nhau: về số phận, phẩm chất, tính cách
Họ đều là những người lao động nghèo khổ, bất hạnh Là nạn nhân của cường quyền và thần quyền bị áp bức bóc lột tàn nhẫn Họ là những con người có phẩm chất đáng quý, đặc biệt là có sức sống mãnh liệt và có khả năng làm Cách
Trang 4Cảm nhận chung về nhân vật
A Phủ?
Điểm tương đồng và khác biệt
giữa Mị và A Phủ?
Nhắc lại thành công về nghệ
thuật của tác phẩm?
HS tóm tắt tác phẩm
GV giới thiệu chung về bối
cảnh của tác phẩm
- Nhân vật A Phủ:
+ Số phận éo le, là nạn nhân của hủ tục lạc hậu và cường quyền
phong kiến miền núi (mồ côi cha mẹ, lúc bé đi làm thuê hết nhà
này đến nhà khác, lớn lên nghèo đến nỗi không lấy nổi vợ).
+ Phẩm chất tốt đẹp: có sức khỏe phi thường, dũng cảm; yêu tự
do, yêu lao động; có sức sống tiềm tàng mãnh liệt…
- Giá trị của tác phẩm:
+ Giá trị hiện thực: miêu tả chân thực số phận cực khổ của người dân nghèo, phơi bày bản chất tàn bạo của giai cấp thống trị ở miền núi
+ Giá trị nhân đạo: thể hiện tình yêu thương, sự đổng cảm sâu sắc với thân phận đau khổ của người dân lao động miền núi trước Cách mang; tố cáo, lên án, phơi bày bản chất xấu xa, tàn bạo của giai thống trị; trân trọng và ngợi ca vẻ đẹp tâm hồn, sức sống mãnh liệt và khả năng cách mạng của nhân dân Tây Bắc;…
* Nghệ thuật:
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật có nhiều điểm đặc sắc (A Phủ được miêu tả qua hành động, Mị chủ yêu khắc họa tâm tư,…)
- Trần thuật uyển chuyển, linh hoạt; cách giới thiệu nhân vật đầy bất ngờ, tự nhiên mà ấn tượng; kể chuyện ngắn gọn, dẫn dắt tình tiết khéo léo
- Biệt tài miêu tả thiên nhiên và phong tục, tập quán của người dân miền núi
- Ngôn ngữ sinh động, chọn lọc và sáng tạo, câu văn giàu tính tạo hình và thấm đẫm chất thơ,…
b, Vợ nhặt
* Nội dung:
- Nhân vật Tràng: là người lao động nghèo, tốt bụng và cởi mở
(giữa lúc đói, anh sẵn lòng đãi người đàn bà xa lạ), luôn khát
khao hạnh phúc và có ý thức xây dựng hạnh phúc Câu “nói đùa
mạng
+ Khác nhau: Nghệ thuật xây dựng nhân vật
Trang 5Chỉ ra nét riêng và chung giữa
ba nhân vật?
Nhắc lại những nét nghệ thuật
của tác phẩm
Tiết 2
HS tóm tắt tác phẩm
chứ có về với tớ thì ra khuân hàng lên xe rồi cùng về” đã ẩn
chứa niềm khát khao tổ ấm gia đình và Tràng đã “liều” đưa người đàn bà xa lạ về nhà Buổi sáng đầu tiên khi có vợ, thấy nhà cửa sạch sẽ, gọn gàng, Tràng cảm thấy yêu thương và gắn
bó, có trách nhiệm với gia đình, nhận ra bổn phận phải lo lắng cho vợ con sau này Anh cũng nghĩ tới sự đổi thay cho dù vẫn chưa ý thức thật đầy dủ (hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng trên đê Sộp)
- Người “vợ nhặt”: là nạn nhân của nạn đói Những xô đẩy dữ
dội của hoàn cảnh đã khiến “thị” chao chát, thô tục và chấp nhận làm “vợ nhặt” Tuy nhiên, sâu thẳm trong con người này vẫn khao khát một mái ấm “Thị” là một con người hoàn toàn khác khi trở thành người vợ trong gia đình
- Bà cụ Tứ: một người mẹ nghèo khổ, rất mực thương con; một
người phụ nữ Việt Nam nhân hậu, bao dung và giàu lòng vị tha;
một con người lạc quan, có niềm tin vào tương lai, hạnh phúc tươi sáng
* Nghệ thuật:
- Xây dựng được tình huống truyện độc đáo: Tràng nghèo, xấu, lại là dân ngụ cư, giữa lúc đói khát nhất, khi cái chết đang cận
kề lại “nhặt” được vợ, có vợ theo Tình huống éo le này là đầu mối cho sự phát triển của truyện, tác động đến tâm trạng, hành động của các nhân vật và thể hiện chủ đề của truyện
- Cách kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn; dựng cảnh sinh động, có nhiều chi tiết đặc sắc
- Nhân vật được khắc họa sinh động, đối thoại hấp dẫn, ấn tượng, thể hiện tâm lí tinh tế
- Ngôn ngữ một mạc, giản dị nhưng chắt lọc và giàu sức gợi
c, Rừng xà nu
* Nội dung:
Ba nhân vật có niềm khát khao sống và hạnh phúc, niềm tin và hi vọng vào tương lai tươi sáng và ở cả những thời khắc khó khăn nhất, ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết Qua các nhân vật, nhà văn muốn thể hiện tư tưởng:
“dù kề bên cái đói, cái chết, người ta vẫn khao khát hạnh phúc, vẫn hướng về ánh sáng, vẫn tin vào sự sống và vẫn hi vọng vào tương lai”.
Trang 6Cảm nhận về các hình tượng
trong tác phẩm?
Mối quan hệ giữa rừng xà nu
và Tnú như thế nào?
Nhắc lại những nét nghệ thuật
của tác phẩm
- Hình tượng cây xà nu:
+ Cây xà nu đã trở thành một phần máu thịt trong đời sống vật chất và tinh thần của người dân làng Xô Man
+ Cây xà nu tượng trưng cho phẩm chất và số phận của nhân dân Tây Nguyên trong chiến tranh CM Vẻ đẹp , những thương tích mà rừng xà nu phải gánh chịu, những đặc tính của xà nu…là hiện thân cho vẻ đẹp, những mất mát, đau thương, sự khát khao
tự do và sức sống bất diệt của dân làng Xô Man nói riêng, đồng bào Tây Nguyên nói chung
- Hình tượng nhân vật Tnú:
+ Là người gan góc, dũng cảm, mưu trí;
+ Có tính kỉ luật cao, trung thành với CM;
+ Có một trái tim yêu thương và sôi sục căm thù: Sống rất
nghĩa tình và luôn mang trong tim ba mối thù: thù của bản thân, thù của gia đình, thù của buôn làng.
+ Cuộc đời bi tráng và con đường đến với CM của T nú điển hình cho con đường đến với CM của người dân Tây Nguyên, góp phần làm sáng tỏ chân lí của thời đại: phải dùng bạo lực CM để tiêu diệt bạo lực phản CM; đấu tranh vũ trang là con đường tất yếu để tự giải phóng
* Nghệ thuật:
- Không khí, màu sắc đậm chất Tây Nguyên thể hiện ở bức tranh thiên nhiên; ở ngôn ngữ, tâm lí, hành động của các nhân vật
- Xây dựng thành công các nhân vật vừa có những nét cá tính sống động vừa mang những phẩm chất có tính khái quát, tiêu
biểu(cụ Mết; T nú, Dít )
- Khắc họa thành công hình tượng cây xà nu-một sáng tạo nghệ thuật đặc sắc-tạo nên màu sắc sử thi và lãng mạn bay bổng cho thiên truyện
Hình tượng rừng xà nu và Tnú
có mối quan hệ khăng khít, bổ sung cho nhau Rừng xà nu chỉ giữ được màu xanh bất diệt khi
có những con người biết hi sinh như Tnú; sự hi sinh của những con người như Tnú góp phần là cho những cánh rừng mãi mãi xanh tươi
Trang 7HS tóm tắt tác phẩm
Cảm nhận chung về nhân vật
Việt?
Cảm nhận chung về nhân vật
Chiến?
Nhắc lại những nét nghệ thuật
của tác phẩm
- Lời văn giàu tính tạo hình, giàu nhạc điệu, khi thâm trầm, khi tha thiết, trang nghiêm,…
d, Những đứa con trong gia đình
* Nội dung:
- Việt: Là một thanh niên mới lớn, rất hồn nhiên (không sợ
chết nhưng lại rất sợ ma, hay tranh giành với chị, đi chiến đấu vẫn mang súng cao su trong người,…); có một tình yêu thương
gia đình sâu đậm, một tính cách anh hùng, tinh thần chiến đấu gan dạ, kiên cường Trong anh có dòng máu của những con người gan góc, sẵn sàng hi sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc
(còn nhỏ mà dám tấn công kẻ giết cha, xin đi tòng quân và chiến đấu rất dũng cảm…)
- Chiến: Là một cô gái mới lớn, tính khí vẫn còn nét trẻ con
nhưng cũng là một người chị biết nhường em, biết lo toan, tháo vát; vừa có những điểm giống mẹ, vừa có những nét riêng Chiến căm thù giặc sâu sắc, gan góc, dũng cảm, lập được nhiều chiến công
* Nghệ thuật:
- Tình huống truyện: Việt-một chiến sĩ Quân giải phóng-bị thương phải nằm lại chiến trường Truyện kể theo dòng nội tâm của Việt khi liền mạch(lúc tỉnh), khi gián đoạn(lúc ngất) của
người trong cuộc làm câu chuyện trở nên chân thật hơn; có thể
thay đổi đối tượng, không gian, thời gian, đan xen tự sự và trữ tình
- Chi tiết được chọn lọc vừa cụ thể vừa giàu ý nghĩa, gây
ấn tượng mạnh Ngôn ngữ bình dị, phong phú, giàu giá trị tạo hình và đậm sắc thái Nam bộ
- Giọng văn chân thật, tự nhiên, nhiều đoạn gây xúc động mạnh…
Chiến và Việt là hai khúc sông trong dòng sông truyền thống của gia đình Hai chị em là sự tiếp nối thế hệ của chú Năm và
má, song lại mang dấu ấn riêng của thế hệ trẻ Miền Nam thời
kì chống Mỹ cứu nước
Trang 8Gv cung cấp một số dạng đề
cơ bản và nõng cao để HS thực
hành và tham khảo
II Rốn luyện kĩ năng
Đề 1: Phõn tớch nhõn vật Mị trong đờm tỡnh mựa xuõn qua tỏc
phẩm Vợ chồng A Phủ (Tụ Hoài)(Sỏch giỏo khoa Ngữ văn 12
-tập 2)
Đề 2: Phõn tớch diễn biến tõm trạng bà cụ Tứ trong truyện ngắn
Vợ nhặt (Kim Lõn)
Đề 3: Phân tích giá trị nhân đạo của truyện ngắn Vợ nhặt của
Kim Lân
Đề 4: Cảm nhận của anh (chị) về nhõn vật Tnỳ trong tỏc phẩm
Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành.
Đề 5: Phõn tớch nhõn vật Việt trong truyện ngắn Những đứa con
trong gia đỡnh của nhà văn Nguyễn Thi.
Đề 6: Số phận con người trong Vợ Nhặt (Kim Lõn) và Vợ Chồng
A Phủ (Tụ Hoài) ?
Đề 7: Về nhõn vật người vợ nhặt trong truyện ngắn Vợ nhặt của
Kim Lõn, cú ý kiến cho rằng: Đú là một người phụ nữ liều lĩnh,
thiếu lũng tự trọng í kiến khỏc thỡ khẳng định: Đú là một người phụ nữ tự trọng, cú ý thức về phẩm giỏ của mỡnh Từ cảm nhận
của mỡnh về hỡnh tượng nhõn vật người vợ nhặt, anh/chị hóy bỡnh luận cỏc ý kiến trờn
Đề 8: Những vẻ đẹp khỏc nhau của cỏc thế hệ người Tõy Nguyờn
thời đỏnh Mỹ trong truyện ngắn “Rừng xà nu” của Nguyễn Trung Thành
Đề 9: Vẻ đẹp khuất lấp của người vợ nhặt trong tỏc phẩm cựng
tờn của Kim Lõn và người đàn bà hàng chài trong Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Chõu
Đề 10: So sỏnh vẻ đẹp anh hựng cỏch mạng của Việt và Tnỳ?
GV tổ chức cho HS rốn luyện
kĩ năng làm văn nghị luận về
một tỏc phẩm văn xuụi
Gợi ý
Đề 1:
- Mị nghe thấy tiếng sỏo gọi bạn tỡnh, khụng khớ chờ đợi tết…
Trang 9Chia nhĩm cĩ sự phân hĩa HS
Đề 1 đến 5 dành cho HS
TB-yếu
Đề 6 đến 10 dành cho HS Khá
– giỏi
HS thực hiện theo các bước:
- Tìm hiểu đề, lập dàn ý,
viết một đoạn văn triển
khai luận điểm Hs thực
hành theo nhĩm bàn với
mỗi bàn 1 đề
- Gv theo dõi, gợi ý
Tiết 3
- Hs trình bày kết quả
- Gv bổ sung, sửa chữa và
chốt lại
Minh họa các đề tiêu biểu với
dàn ý cụ thể
Gợi ý những nội dung cần đạt
để xét Đại học
→ Sự chuyển biến tâm lý nhân vật Nĩ giúp đánh thức kí ức và gợi lại những kỉ niệm yêu đương bị vùi lấp bấy lâu trong tâm hồn cơ
- Mị tìm đến rượu, Mị uống rượu uống ừng ực từng bát rồi say lịm người
→ Cái say vừa gợi nhớ, vừa gây lãng quên Mị nhớ những ngày cịn con gái, nhớ những đêm xuân hị hẹn, …và lãng quên thực tại Chính cái say đã mơ hồ gợi cho Mị nhớ rằng mình vẫn cịn là một con người, Mị vẫn cịn trẻ, Mị muốn đi chơi
- Mị vấn lại tĩc, mặc lại quần áo Mị muốn đi chơi
→ Sức sống vẫn cịn tiềm tàng trong con người Mị chỉ cần một tác động nhỏ cĩ thể thổi bùng khát vọng sống, lịng ham sống trong con người Mị
- Mị bị A Sử trĩi nhưng khi bị trĩi Mị cứ hết thiếp đi rồi chợt tỉnh nhưng hình như cả đêm ấy tiếng sáo dìu dặt của những đám bạn chơi vẫn đưa tâm hồn Mị sống lại những ngày cịn đẹp đẽ
→ Sự trỗi dậy mạnh mẽ của Mị và đồng thời cũng chứng tỏ nghệ thuật miêu tả tâm lý sắc sảo của nhà văn
Đề 3: phân tích giá trị của tác phẩm
* Nêu vấn đề cần nghị luận
* Khái quát
- Nêu xuất xứ và hoàn cảnh sáng tác tác phẩm “Vợ nhặt”.
- Tóm tắt cốt truyện
- Trình bày ý nghĩa nhan đề
* Phân tích Phơi bày cuộc sống khốn cùng của người dân trong nạn đói khủng khiếp
Tác phẩm phản ánh sinh động, chân thực nạn đói kém năm
Thể hiện bước đột phá ấy, ngịi bút Tơ Hồi rất tài tình và điêu luyện Nhà văn đã dùng yếu tố ngoại cảnh để “gọi dậy” những nỗi niềm tưởng như đã bị chơn vùi trong nhân vật Trong đĩ, chính tiếng sáo là âm thanh linh diệu đã dẫn dắt dịng tâm
tư của Mị
Đêm ấy thật là một đêm
cĩ ý nghĩa với Mị Đĩ là đêm
cơ thực sự sống cho riêng mình sau bao nhiêu đêm cơ sống vật
vờ như một cái xác khơng hồn.
Đĩ là một đêm cơ vượt lên uy quyền và bạo lực đế sống theo tiếng gọi trái tim mình Giá trị
nhân đạo của tác phẩm ngời lên
ở đĩ
So sánh với các các phẩm khác cùng về đề tài cái đĩi để thấy
Trang 101945 Tác giả vừa thể hiện niềm cảm thông sâu sắc với nỗi
khổ của người nông dân vừa lên án tội ác dã man, chính sách
vô nhân đạo của bọn thực dân - phát xít
* Ngợi ca những con người biết cưu mang, đùm bọc nhau trong
lúc khốn cùng; sống khát khao hạnh phúc với niềm tin yêu
mãnh liệt
- Nhân vật Tràng
+ Hoàn cảnh sống
+ Ngoại hình
+ Tâm hồn( Nhân hậu, thương người, Khát khao hạnh phúc)
- Tâm lý của Tràng khi có vợ
+ Trên đường về nhà
+ Sáng hôm sau
thấy được vẻ đẹp tâm hồn và niềm khát khao cháy bỏng
hạnh phúc đời thường của người lao động nghèo
- Nhân vật bà cụ Tứ
+ Ngoại hình
+ Diễn biến tâm lý phức tạp
phẩm chất đáng quý của người mẹ Việt Nam nhân hậu, bao
dung, độ lượng, thương con tha thiết và dù trong hoàn cảnh
nào cũng vươn lên hướng tới tương lai
- Người vợ nhặt.
+ Cuộc sống nghèo khổ, làm thuê làm mướn và trở thành
người vợ nhặt
+ Trong nạn đói, chị vẫn nghĩ về sự sống và hướng tới sự sống
* Nghệ thuật
được nét độc đáo riêng của nhà văn
Tố cáo XH gay gắt: khi những hạnh phúc bình dị, chính đáng nhất của con người cũng bị XH vùi dập khiến họ khơng dám nghĩ đến
chính tình thương và lòng nhân ái của mẹ con bà cụ Tứ đã vẫy gọi chị, đã trả lại cho chị bản năng làm vợ và làm mẹ
Ba nhân vật cĩ niềm khát khao sống và hạnh phúc, niềm tin và
hi vọng vào tương lai tươi sáng
và ở cả những thời khắc khĩ khăn nhất, ranh giới mong