Slide phân tích thiết kế hệ thống Bài 6

Phần 1: Tổng quan hệ thống thông tin (HTTT) Phần 2: PTTKHT hướng cấu trúc Phần 3: PTTK HT hướng đối tượng I. Giới thiệu chung II. Phát triển Hệ thống thông tin 1.1 Tình hình của CNTT 1.2 Hệ thống thông tin 1.3 Khái niệm PTTK HTTT 1.4 Vai trò của PTTK HT

PHÂN TÍCH VÀ THIẾT KẾ HỆ THỐNG

Phần 1: Tổng quan hệ thống thông tin (HTTT)

Phần 2: PT&TKHT hướng cấu trúc

Phần 3: PT&TK HT hướng đối tượng

PT&TK HT HƯỚNG CẤU TRÚC

CHƯƠNG 1: Khởi tạo lập kế hoạch

CHƯƠNG 2: Phân tích hệ thống

CHƯƠNG 3: Thiết kế hệ thống

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

a. Khái niệm

a Khái niệm - Định nghĩa quan hệ

• Relational database model: Dữ liệu được biểu diễn

• Relation: Một bảng 2 chiều dữ liệu, có tên Mỗi quan hệ bao gồm một tập các cột có tên và một số tùy ý các hàng.

a Khái niệm - Tính chất của quan hệ

• Không phải tất cả các bảng đều là quan hệ: Các quan

hệ có một vài tính chất để phân biệt chúng với các bảng không có tính chất quan hệ:

• Giá trị đưa vào mỗi ô là duy nhất

K47-Toan Toan, Anh Mai Anh,Lan

K47 Tin Toan Ngoc

K48 -Toan Toan Mai Anh

a Khái niệm - Tính chất của quan hệ

• Mỗi cột phải cùng một miền giá trị

VD: Boolean, Int,…

• Mỗi dòng là duy nhất: Không có hai dòng dữ liệu đồng nhất với nhau, để đảm bảo điều này thì khoá phải khác rỗng

• Thứ tự các dòng và các cột là hoàn toàn có thể thay đổi được

• Quan hệ (bảng) được cấu trúc tốt: Một quan hệ mà chứa một số lượng tối thiểu dư thừa và cho phép

người sử dụng thêm, sửa, và xóa các hàng mà không

bị lỗi hoặc mâu thuẫn

• EMPLOYEE is not a well-structured relation

• Vấn đề: chứa dữ liệu của hai thực thể EMPLOYEE

và COURSE.

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

b. Cách chuyển mô hình ER sang quan hệ

VD cách chuyển từ ER sang QH

Sample Binary 1:1

• A và B có quan hệ 1-1 :

• Thêm vào thực thể A các thuộc tính khoá của B.

• Hoặc thêm vào B các thuộc tính khoá của A

VD: Lop(Lop,ten lop, so hoc sinh)

GVchunhiem(MaGV, ten GV, huong nghiên cứu)

Lop (Lop,ten lop, so hoc sinh,GVCN)

GVchunhiem (MaGV, ten GV, huong nghiên cứu)

Hoặc

Lop(Lop,ten lop, so hoc sinh)

GVchunhiem (MaGV, ten GV, huong nghiên cứu, lopCN)

Sample Binary 1:N

Sample Binary M:N

Sample Unary relationships

EMPLOYEE (Emp_ID, Name, Birthdate, Manager_ID)

Sample Conceptual data model and transformed relations

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

c. Khái niệm chuẩn hoá

c Khái niệm chuẩn hoá

• Loại các thuộc tính là kết quả của thuộc tính khác

Vd: Phieunhap (Số phiếu, ngày, tên vật tư, số lượng, đơn giá, thành tiền)

Thành tiền= số lượng* đơn giá

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

d Phụ thuộc hàm (Functional dependency )

Cho một qh R và hai nhóm thuộc tính A và B của nó, ta nói nhóm t/t B là phụ thuộc hàm vào nhóm t/t A nếu: Các gt của nhóm tt A x/đ duy nhất

gt của nhóm tt B (Hay ta gọi là A x/đ B)

Ký hiệu: A->B

Exp Sinhvien (Masv,hoten,ngàysinh,điểm,môn)

Masv -> {Hoten,ngày sinh}

• Một qh phụ thuộc hàm không có nghĩa là phụ thuộc toán học, có nghĩa là nhờ giá trị A ta tính ra được gt của B, mà chỉ ứng với 1 gt của A có duy nhất 1 gt của B

• Các gt trong qh không dễ cho thấy sự tồn tại của các phụ thuộc hàm giữa chúng, mà chỉ có sự hiểu biết của con người về đối tượng mà qh đó miêu tả mới cho phép xđ được các pth tồn tại trong chúng.

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

VD: Sinh viên (Số thứ tự, mã sinh viên, lớp, họ tên, ngày sinh, )

Giả sử: Mã SV khác nhau trong toàn trường

STT khác nhau trong lớp ->Mã sinh viên hay (STT, lớp) là 2 khoá dự tuyển

Là một khoá dự tuyển được chọn làm khoá chính của quan hệ.

• Nên chọn khoá gồm số ít nhất các thuộc tính, tốt nhất

Là một hay một số thuộc tính trong qhệ nhưng lại là khoá chính trong qh khác.

VD: HSHS( Mã học sinh, họ và tên, ngày sinh, mã ã

lớp, hệ đào tạo)

Lớp ( Mã lớp, tên lớp, số học sinh)

Hệ đào tạo (Mã hệ đào tạo, tên hệ)

Khoá ngoại

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

Một qh được gọi là thoả chuẩn 1 nếu nó không chứa các thuộc tính lặp

Cộng:……… Bằng chữ:……….

Phiếu xuất (Số phiếu xuất, ngày, diễn giải, mã khách hàng, họ tên, địa chỉ, mã vật tư, tên vật tư, đơn

vị tính, số lượng, đơn giá, thành tiền)

Phiếu xuất (Số phiếu xuất, ngày, diễn giải, mã khách hàng, họ tên, địa chỉ)

Chi tiết phiếu xuất (Số phiếu xuất, mã vật tư, tên vật tư, đơn vị tính, số lượng, đơn giá, thành tiền)

Là chuẩn 1 mà không tồn tại các thuộc tính không khoá lại phụ thuộc 1 phần vào khoá

• A relation is in second normal form if every nonprimary key attribute is functionally dependent on the whole primary key

• Quan hệ 1: Các thuộc tính phụ thuộc một phần khoá chính và phần khoá chính xác định chúng

• Quan hệ 2: Các thuộc tính còn lại và khoá chính

Chuẩn hoá dạng 2 (Second normal form 2NF)

Phiếu xuất ( SoPX, ngay, diengiai, MAKH, Hoten, diachi)

Phiếu xuất ( SoPX, ngay, diengiai, MAKH, Hoten, diachi)

• Là chuẩn 2 và không tồn tại các thuộc tính phụ thuộc vào thuộc tính không phải là khoá (Phụ thuộc bắc cầu vào khoá).

• A relation is in third normal form if it is in second normal form and there are no functional (transitive) dependencies between two (or more) nonprimary key attributes

• Cách làm : Tách 1 quan hệ thành 2 quan hệ

• Quan hệ 1: Các thuộc tính phụ bắc cầu và thuộc tính cầu

• Quan hệ 2: Các thuộc tính còn lại và thuộc tính cầu

Chuẩn hoá dạng 3 (Third normal form 3NF)

Phiếu xuất( SoPX, ngay, diengiai, MAKH)

Phiếu xuất( SoPX, ngay, diengiai, MAKH, Hoten, diachi)

DMVattu( MaVT, tên vật tư, đơn vị tính)

CTPX( Sopx, MaVT,SL, DG, TT)

• SALE (Customer_ID, Customer_Name, Salesperson)

• SPERSON (Salesperson, Region)

• SALE (Customer_ID, Customer_Name, Salesperson)

• SPERSON (Salesperson ,Region)

• Một quan hệ R là BCNF nếu X, A là 2 tập thuộc tính của R, A không phụ thuộc vào X mà X->A thì

X phải là khoá dự tuyển của R

BCNF, quan hệ thoả chuẩn BCNF thì thoả chuẩn 3

• Cách làm : Tách 1 quan hệ thành 2 quan hệ

• Quan hệ 1: Gồm các thuộc tính (A,B) của quan hệ A->B, B#A

và A không là khoá dự tuyển

• Quan hệ 2: Gồm các thuộc tính còn lại và A

Chuẩn Boyce-Codd (Boyce-codd normal form BCNF)

D ạy học ( Lớp, môn, giáo viên)

Quan hệ dạy học trên theo quy tắc:

- Mỗi lớp có thể học một số môn

- Mỗi môn có thể có một số giáo viên dạy

- Một môn của 1 lớp cụ thể chỉ có một giáo viên dạy

- Mỗi giáo viên chỉ dạy một môn

- Mỗi giáo viên có thể dạy nhiều lớp

-> Có 2 phụ thuộc hàm

( Lớp, môn)-> giáo viên Giáo viên-> môn

Ví dụ

Lop Mon Giaovien

K47-Toan Toan Mai Anh

K47 Tin Toan Ngoc

K48 -Toan Toan Mai Anh

Ví dụ

• N ếu dòng 2 ta đổi môn toán->PTTKHT thì mất đi thông tin Giáo viên Ngọc dạy môn toán

Ví dụ

• T ách thành 2 quan hệ:

• Một quan hệ R là chuẩn 4 nếu là BCNF và không chứa phụ thuộc hàm đa trị

nhóm thuộc tính (A,B,C): A->>B,A->>C, B&C độc lập.

• Cách làm : Tách 1 quan hệ thành 2 quan hệ

• Quan hệ 1: Gồm các thuộc tính (A,B)

• Quan hệ 2: Gồm các thuộc tính (A,C)

Chuẩn hoá dạng 4 (Fourth normal form 4NF)

Mon hoc Giao vien Giao trinh

Tin CB Ngoc Anh C

Tin CB Ngoc Anh Pascal

Tin CB Nga Pascal

Tin CB Ngoc Foxpro

• Môn học->> giáo viên

Môn hoc->> giáo trình

Vấn đề xảy ra khi trả lời câu hỏi: Môn TinCB có những ai dạy hay có những giáo trình gì?

Sample

• T ách thành 2 quan hệ:

• Mon-GV( Giao viên, môn )

• Mon-GT (Mon, giaotrinh)

• KQ: Trả lời cho câu hỏi có những khả năng dạy nào

Sample

• Một qhệ R là chuẩn 5 nếu là chuẩn 4 và không chứa phụ thuộc hàm kết nối

thể chia chúng thành hai hay nhiều qhệ mà có thể kết hợp chúng để được 1 qhệ ban đầu.

• VD: Khả năng dạy học (lop,mon,gv)

• GV-mon (Giáo viên, môn)

Chuẩn hoá dạng 5 (Fifth normal form 5NF)

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

Kết hợp các thực thể chung

thuộc bắc cầu, qh thực thể chính và phụ

• Đồng nghĩa (Synonyms): Là hai hay nhiều tt khác tên nhưng đồng nghĩa mô tả 1 tt của 1 thực thể Các tt như vậy gọi là đồng nghĩa

VD: MaSV-số thẻ

Họ tên- Tên cán bộ

• Đồng danh (Homonym): Một tt là đồng danh nếu nó có hơn một nghĩa -> Ta tạo ra 2 tên khác nhau cho 2 tt này

Địa chỉ: Địa chỉ nơi tạm trú

Địa chỉ thường trú

• Cán bộ (MaCB, tên CB, điện thoại, địa chỉ tạm trú, địa chỉ thường trú)

• Phụ thuộc bắc cầu (Dependencies between nonkeys ):

Khi kết hợp các thực thể ta lại được thực thể không thoả chuẩn 3-> chuẩn hoá

VD: PX (sopx,MaKH,ngày xuất)

PX (sopx, đ/c giao hàng)

->PX (sopx, MaKH, ngày xuất, đ/c giao hàng)

PX (sopx, MaKH, ngày xuất)

KH (MaKH, đ/c giao hàng)

• Thực thể chính/thực thể con (Class/Subclass ): Có qhệ bị che dấu dưới cái nhìn của người sử dụng hay trong các qhệ

VD: Cán bộ ( MaCB, hoten, ngaysinh, diachi, hệ số lương)

Cán bộ ( MaCB, hoten, ngaysinh, diachi, luongngay,

số ngày)

Cán bộ ( MaCB, hoten, ngaysinh, diachi)

Cán bộHCSN ( MaCB, Hệ số lương)

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

h Quá trình chuẩn hoá

1 Mô hình dữ liệu quan hệ

(Logical data modeling )

i. Xác định mối quan hệ

Xác định mối quan hệ

trong quan hệ đánh chữ O

Hoadon SoHD MaKh Ngay

CTHD SoHD MaVT Soluong Dongia

Phieunhap SoPN MaNCC Ngay

CTPN SoPN MaVT Soluong Dongia

Phieuxuat

SoPX MaKH Ngay

CTPX SoPX MaVT Soluong Dongia

Vattu MaVT Tenvattu Donvitinh TonDK TonCK

Bài tập

dùng PN, và PX để nhập hàng từ nhà cung cấp,hay xuất hàng cho khách

• PX và PN giống mẫu kể trên Hãy xd mô hình QHDL cho bài toán QL kho, biết rằng cty có nhiều kho hàng.

Dữ liệu quan hệ

Xuatnhap

DMKho DMDoituong

Tonkho

DMVT CTXN

Bài tập

PX để nhập hàng từ nhà cc, hay xuất hàng cho

khách PT và PC để thu hồi công nợ

• PX và PN, HD giống mẫu kể trên.

• PT (PC): quan tâm tới người trả (người nhận), số tiền, ngày trả (nhận), số phiếu

gồm: Kho và công nợ (biết rằng cty có nhiều kho hàng,

và có thu ngoại tệ USD)

Ví dụ

• Trả 100$+ 1000 000 đ hạch toán đúng như vậy

• Trả 165$

• Hạch toán 100$ tương đương 100$

• Hạch toán 65$ tương đương 1000 000 đồng

• Trả 2 000 000 đ

• Hạch toán 1 600 000 đ tương đương 100$

• Hạch toán 400 000 đ tương đương 400 000 đ

• XN (ID , LoaiCT,SP,ngaychungtu, MaDT,Makho)

• CN (MaDT,MaNTe,DunoDK,DucoDK,PSno,PSco,DunoCK,DucoCK)

Dữ liệu quan hệ

Xuatnhap

DMKho DMDoituong

Tonkho

DMVT

CTXN Hoadon

CTHD

Thuchi CTthuchi

Congno