Văn hóa giáo dục miền nam đi về đâu

II n’y a possibilité de création at d’initiatives igoureuses que dans une concentration des responsabilités en un etit nombre de mains... chúng ta đang tr i qua.. không bao gi ng ng... N

ng i trách nhi m

II n’y a possibilité de création at d’initiatives igoureuses que dans une concentration des responsabilités en un etit nombre de mains

Gilberl GADOFFRE

Xin c đ cho tôi đ t ng n đèn c a tôi đi mà đ ng bao gi h i nó s làm tan đ c bóng t i hay không?

R TAGORE

CH NG TH NH T

I n-hóa mi n Nam -hi n đang đi đ n đâu và s đi v đâu?

Ph i có gan nhìn nh n r ng: trên th c t đã

t bao n m, n n v n-hóa c a mi n Nam Vi Nam kh n-kh quá! T tr c đ n gi , chính-quy n đã l -là b qua, không th c tâm ngh đ n

t-nh ng con ng i th c tâm xây-d ng v n-hóa

ti u-thuy t dâm tình, đ cao nh ng m i tình nh

nh p, lãng-m n, phóng đãng, l i còn mi t th

nh ng con ng i cao th ng, n u không thì l y

h làm m c tiêu châm bi m, ch di u… Th m chí, còn có c nh ng sách cho tr em đ d y

v

lý đ công vi c làm c a h có nhi u hi u qu

h n

T tr c đ n nay, không riêng gì khu v c

v n-hóa n c nhà, đâu đâu c ng th y thi u s

th ng nh t đ ng l i trong các c quan V n-hóa, Giáo-d c, Xã-h i và Chính-tr các c quan

v n-hóa công hay t thì m nh ai n y làm, không

đ ng l i chung, nên ch th ng có nh ng s

d m chân lên nhau, làm phí t n nhi u v nhân

l c và th i gi vô ích L i ch ng có k ho ch nào, ho c ch ng trình chung nào Nh có

nh ng cái c n làm tr c l i không đ c ngh

đ n ho c thi hành, có vi c ph i làm sau l i đ c thi hành tr c và xúm nhau cùng làm m t vi c - ngh a là vi c làm tùy h ng c a m i cá-nhân mà không nh m vào k ho ch chung cho toàn th

B i v y, con đ ng ti n tri n c a v n-hóa ch m

l i, có khi mâu-thu n, khi n v n-hóa n c nhà không lên k p v i đà ti n b chung c a các n c

có giáo-d c là m t th v n-hóa suông và không

t ng, không có môi tr ng áp d ng trong đ i

Nh ng giáo-d c mà không có v n-hóa thì ch còn l i m t l i giáo-d c t ch ng khoa c , vá víu và không h n

B t c m t cu c cách m ng nào đi u ph i

có m t n n t ng v n-hóa làm c n b n, m t

ý-th c h rõ ràng và ý-thích ng v i hi n tình c a

qu c gia dân t c h u đ a n c nhà đ n m t m c

s ng tinh th n cao đ p h n x a x ng đáng v i danh t là “v n hi n chi bang”

N n v n-hóa n c nhà còn h n lo n, n n giáo-d c ch a có đ ng l i rõ ràng và thi u tinh

th n v n-hóa khi n cho s t ch c xã-h i càng ngày càng thêm r i r m ó là m t nh n xét chung mà b t c ai thành th t v i mình không

th ph nh n

N n v n-hóa n c nhà, ch a lúc nào b ng lúc này b phá s n đ m i ph ng di n S t -do quá tr n đã làm cho xã-h i m t th ng b ng Trên thì v n-hóa nói chung ch a tìm ra m t ý-th c h

rõ ràng N n giáo-d c c ng ch a có h n m t

đ ng l i rõ r t Xã-h i ch u nh h ng lây, nên

c ng ch a có đ c m t t ch c h p lý V n-hóa, Giáo-d c và Xã-h i ph i là ba chân v c, liên l c nâng đ nhau m t cách ch t ch khít khao,

không th đ n ph ng mà đ ng v ng đ c xã-h i ngày nay o h c và Khoa h c không th

r i nhau Khoa h c mà không có o h c là s

b i ho i c a tâm h n Chân lý là s t ng quát

c a hai đ i c c, ch không ph i s đ cao cái này đ ph nh n cái kia ông ph ng o h c

c ng nh Tây ph ng Khoa h c là hai b ph n

c a kh i óc chung c a Nhân-lo i: h m t b

ph n mà b tê li t thì toàn th ph i suy đ i

T -do đâu có ngh a là m i ng i trong m i khu v c đ c tha h ai đi đ ng n y, lo n x , xà

ng u, d n chân lên nhau mà đi, trong khi bên đ i

ti n, h đang truy n bá và th c hi n m t th

v n-hóa nô d ch

Tuy v y, cái v n-hóa nô d ch y v i s đe

d a kh ng khi p c a nó đã giúp cho nh ng con

ng i trong th gi i t -do càng ý-th c rõ vai trò

tìm cách ch ng đ i và t n di t h , mà ch ch ng

đ i l i s quá đà c a h Ph i v t lên trên, cao

h n h , h u l p l i cái th quân bình đã b h làm m t: cái th quân bình gi a v n đ cá-nhân

và xã-h i Xã-h i không quy n gi t ch t nhân; cá-nhân không quy n làm lo n xã-h i Cá-nhân là m t th c t i, mà xã-h i c ng là m t th c

cá-t i, và c hai không cá-th r i nhau mà cá-t n cá-t i: c hai là m t Cá-nhân ch ngh a c ng nh xã-h i

ch ngh a đ u có nh ng thành ki n sai l m tai

h i mà chúng ta c n đ t l i Và đó là m t chân lý

b t di b t d ch cao cá-nhân đ ph nh n

xã-h i, c ng nh đ cao xã-h i đ ph nh n nhân đ u là nh ng nh n xét sai l m tai h i Sai

cá-l m, vì đã đ a ra m t nh n xét phi n di n Cho nên không th nói đó là sai l m hoàn toàn, mà

ph i nói đó là m t th c chân lý phi n di n c a đôi bên Ta c n ph i có m t cái nhìn t ng quát

h n, th y đ c b m t c ng ph i nhìn thêm b trái1 Nh th , đã đ n lúc chúng ta c n ph i làm

1

S có m t c a đôi bên đ nh c nh cho nhau, đ ki m ch

l n nhau: cá nhân ch ngh a nh c nh cho xã-h i ch ngh a cái hi n th c c a cá nhân, c ng nh xã-h i ch ngh a nh c

nh cho cá nhân ch ngh a s hi n th c c a xã-h i S quan

nh m t thi t gi a cá nhân và xã-h i nh cá v i n c

l i m t cu c th m đ nh v m i giá tr c n b n

c a v n-hóa, giáo-d c, xã-h i hi n th i

T L I NH NG V N C N B N C A

V N-HÓA GIÁO-D C VÀ XÃ-H I NGÀY

NAY

V i cái nhìn t ng quan, ta th y toàn là r i

r c, vá víu, mâu thu n, h n đ ng Con ng i, t con ng i v n-hóa, con ng i giáo-d c hay v n ngh Già tr , c m i ph n đông đ u c m th y

nh k đ ng tr c m t chân tr i m m t và âm u quá? Xã-h i v n minh ngày nay s đ a chúng ta

m m ch i c a ch thuy t “giai c p đ u tranh”

Và đ u tranh đ n tiêu di t đ i ph ng Ngh a là tiêu di t giai c p u th Ng i dân, ph n đông

là n n nhân c a b t công xã-h i bên khao khát,

đòi h i công b ng, và nhân s đòi h i công

b ng, h đi đ n s đòi h i bình-đ ng, m t th

“bình- đ ng san b ng nh t lu t” b t ch p lu t

“b t bình- đ ng t nhiên” c a thiên nhiên Các

phong trào ch ng đ i nhân đó mà càng ngày càng bành tr ng, càng ngày càng tr thành m t

th b nh c p ch ng đ n đ i không còn có m t cái gì mà ng i ta không ng v c, không nghi

k , không ch ng đ i, không đ p đ , không ph báng Nh ng gì g i là thiêng liêng cao c nh t,

c ng đã b nghi ng n u không nói là b ph

nh n Ng i ta, nh t là ng i thanh niên ngày nay, đã m t c tin t ng n i nh ng gì cao quý

mà ng nh sang v con đ ng đ i tr y tinh th n không ph i vì h là nh ng con ng i không lý

th phá ho i đ c cái xã-h i mà h đang nguy n

r a, và c ng ch c n đ n đo lo ngh ngày mai r i

s ra sao?

S tranh đ u công khai ho c ng m ng m

gi a m i giai c p do b t công xã-h i gây ra đã

đi đ n tình tr ng m t m t m t còn, và ng i ta

đã nói đ n s c n ph i th tiêu m t giai c p đ cho giai c p đ i ph ng thay th Do m t s không nh các nhà v n nhà báo chuyên môn kích thích lòng c m ph n h n thù và đ c m ng

danh là phái “xã-h i c p ti n” V y, quan ni m

sai l m v Bình-đ ng và T -do c n ph i đ c xét l i tr c h t, vì nó là v n đ then ch t mà ta

c n ph i đ t l i nghiêm ch nh, tr c khi b t đ u

cu c cách m ng th c s v v n-hóa và xã-h i

* Bình-đ ng là v n đ nòng c t đã thành

kh u hi u tranh đ u lý t ng c a ng i dân đau

kh không riêng gì n c ta mà nó đã tràn lan cùng kh p th gi i

Th t s , danh t bình-đ ng là m t danh t

h t s c mù m Vì quá mù m nên nó đã đ c khai thác đ m i ph ng di n c c k mâu-

thu n òi h i bình-đ ng đã tr thành m t phong trào, m t m t tr n, và đã gây nhi u tai h a kh ng khi p nh t và tr m tr ng nh t c a th h và

chúng ta đang tr i qua Nó đã làm cho nhân-lo i chia r b t đ u t gia-đình, các đoàn th , các tôn giáo giai c p, đ n các qu c gia, dân t c M i

ng i đ u ngh và không th ch p nh n đ c t i sao l i không ph i là mình, mà là k kia ng i

n ? T i sao ta l i không đ c đ t ngang hàng

v i k khác b t c là ai, b t c là v vi c gì?

M t nhà chánh khách nào c ng mu n n m đ c chính-quy n, m t anh lao công nào c ng mong

l t đ giai c p phú hào đ r i m t ngày kia chính mình s ng i lên đ a v y M a may thay, nh ng

k ghét b t công và đ c tài h n ai c , ngày mà

h th ng th

R i thì cái vòng l n qu n c th mà xoay mãi không bao gi ng ng Ngh a là đ c tài kêu

g i cách m ng Cách m ng đòi h i t -do, nh ng

mà t -do quá tr n (vì đó là ph n ng t nhiên

c a đ c tài) r i s kêu g i đ n đ c tài đ n đ nh

l i tình th Và nh v y nhân-lo i c t điêu linh này đ n điêu linh kia trong cái vòng l n qu n, không bao gi h ng đ c m t ngày nào h nh phúc

tr n cu ng phong v bão

Th r i con ng i không rõ mình mu n cái gì? V a mu n T -do, l i c ng v a dùng toàn

nh ng ph ng ti n nô l đ giáo-d c tr con,

bi n nh ng công dân thành nh ng con v t hy sinh cho nh ng ch đ đ c tài Nhà v n

Guglielmo Ferrero, trong quy n Discours aux Sourds (thuy t lý v i ng i đi c) có vi t:

“Ta có bi t ta mu n cái gì không, đó m i là

v n đ quan tr ng nh t M i m t ng i c a chúng ta và b t c gi phút nào, ph i luôn luôn

t mình nêu lên câu h i y, cùng nh ngày đêm

ta ph i chong mãi m t ng n đèn nh ng góc

c nh hi m hóc nh t c a cõi lòng B ng không,

t t c s tr thành h n đ n trong ý mu n c a ta

Ý mu n c a ta, khi thì nó bi n d ng thành nh ng

hình th c mâu-thu n , ngh a là v a mu n cái này, l i v a mu n cái khác ngh ch l i, ngh a là

so c c nh ng gì không th chung đ ng

nhau khi thì nó t che d u d i nh ng t m màn hoa l gi d i, đ t nh mình so c cái này mà k th c l i mong mu n cái kia có khi hoàn toàn trái ngh ch Khi thì nó sa đà v t kh i ngoài th c t và lý trí vì b hoa m t tr c m t o

v ng hoàn toàn không t ng, nh ng vô cùng đ p

M t vài thí d sau đây: s làm thêm sáng

t ý ngh a sâu s c câu nói bí hi m trên đây mà nhà v n Ferrero đã đ c bi t bi u t ng nh ng k

vì thành ki n c h u c tình làm “đi c”, nh t

đ nh không thèm nghe nh ng câu chân lý trái

v i lòng mong mu n c a mình

*

1) òi h i Bình-đ ng, nh ng quái thay,

b n tánh c a con ng i l i không bao gi mu n

k giàu h n h , ch không ch u chia c a h v i

k nghèo h n, ngh a là đ i v i k giàu, h đòi bình-đ ng đ đ c chia c a, trái l i, đ i v i k nghèo h n, chia c a t c là t b t đi đ đ c

đ ng đ u Bình-đ ng ch là m t giai đo n trên con đ ng v t lên c a chúng ta Sau đó, m i

ng i đ u c g ng tranh đ u đ leo lên nh ng

đ a v cao h n, ngay trong đoàn th c a h Nhân đó ta th y x y ra luôn luôn nh ng cu c tranh giành đ a v và s dèm pha ganh t ngay

trong các đoàn th Tarde đã nói r t đúng:

“bình-đ ng ch là m t s chuy n giao gi a hai c p

b c, c ng nh t -do là con đ ng giao thông

mu n v i tài hèn trí si n c a mình, làm đ c công trình gì cho ng i chung quanh khen t ng

ho c tách ra kh i các h i đ ng l n đ l p thành

nh ng chi nhánh riêng bi t, n i đó h s đóng vai trò th l nh đ kh i ph i b chìm trong đám đông M i t p đoàn v n ngh , tôn giáo, khoa h c tuy đ u có m c đích ph c v lý t ng chân, thi n, m nh ng bao gi c ng có n ý ph c v cho quy n l i riêng t c a các h i viên không

m y gì cao đ p Có t p đoàn dùng h u thu n c a

s h i viên đ làm áp l c đ i v i các đoàn th khác, ho c đ bi u d ng lý t ng c a mình và

b t đoàn th khác ph i quy ph c, ho c đ đ c đóng vai trò lãnh đ o Ta há ch ng th y có nhi u

đ ng ph i chính-tr tách phân ra nhi u chi nhánh

vô s k ch ng qua là có nhi u h i viên không

mu n th y mình đóng vai trò t m th ng, h s

d tách ra kh i đoàn th chánh đ đóng vai trò lãnh t trong các chi nhánh nho nh c a h

“Thà làm đ u con gà, h n làm đít con trâu” đó

là tâm s thi t tha nh t ph n đông chúng ta v y

Và m i đoàn th v n ngh , chính-tr hay ngh nghi p đ u t xem là đ i di n cao nh t trong các đoàn th khác

Dù là m t chi n s h ng say nh t c a ch thuy t bình-đ ng nh t lu t n u h c n dùng ph i

quy t đ nh trong vi c riêng c a h , bao gi h

c ng s c n th n không b a bãi trong vi c l a

ch n H đau, ch c ch n h s không l a b a b i

m t ông y s nào H ch n b n tr m n m, ch c

ch n h s không l a ch n b a b i b t c ng i đàn bà hay đàn ông nào Ngay qu n chúng đi xem đ u v hay các tr n c u bao gi c ng thích sùng bái k gi i, nh ng đoàn c u th tài ba l i

đ c h ng nh ng gì k khác không có và thèm thu ng

Và nh th , làm sao ta có th ch p nh n

đ c s bình-đ ng trong lý thuy t, khi mà t b n

thân, ta không bao gi có th ch p nh n có đ c tình tr ng y?

nh ng i th ng ví, bàn tay có ngón dài ngón

v n Thì dù t t c đ u là thông minh, s thông minh d nhiên có nhi u c p b c khác nhau, và tâm tính c ng m i ng i m t v ó là nh ng

“b t bình- đ ng t nhiên” đi u ki n t t y u đ có

th luôn luôn ti n b mà ta ph i ch p nh n

*

Nh ta đã xét qua, thì bình-đ ng ch c ch n không có trong quá kh và hi n t i nh ng ta có

th nào quan ni m r ng trong t ng lai ý t ng

s san b ng nh t lu t ây là l p lu n c a nhà

cách m ng Babeuf: “B i chúng ta sinh ra đ u bình- đ ng; ph i tr l i cho chúng ta t t c

quy n bình- đ ng; b i chúng ta t t c đ u có quy n nh nhau, chúng ta đòi h i ph i đ c quy n h ng th nh nhau v m i cái trên đ i”

Nh ng s th c h đòi đ c bình-đ ng v kinh

t Maxime Gorki tuyên b : “T t c ng i lao công là b n thân c a chúng ta, t t c b n phú

hào, và b n ng i c m quy n đ u là k thù c a chúng ta c ”

Quan ni m này ta th y đ y r y trong nh ng

l p lu n các nhà v n m t-xít hay là chi u h ng

m t-xít C l t ngay nh ng ch ng trình các chánh đ ng hay các t báo đ i l p chánh quy n

v i chi u h ng m dân bao gi ta c ng th y

Ng i ta ch đ i n i ch đ Qu c quy n cái gì?

âu ph i ng i ta mu n đ c ân th ng x ng đáng đ i v i nh ng công trình xây-d ng công phu x ng đáng v i tài hoa và lòng nhi t huy t

nh t Ng i ta đòi u đãi nh ng k th t b i, vì

b t tài hay b t l c, vì l i bi ng, không phòng

xa và hoang đàng ph i đ c u th đ l p làm quân bình thay vì ph i khuy n khích k có tài,

ng i ta sinh ra đ u đ c bình-đ ng c v m i

ph ng di n v t ch t l n tinh th n, ngh a là không có k y u ng i m nh, ng i đ p k x u,

cái lu t chung cho c nh ng loài s t , beo, hùm

và trâu, bò, dê, chó, là đ c tài và tàn b o” T i

sao b t k trí ph i s ng cùng m t quy lu t nh

k ngu, b c hi n gi ph i s ng cùng m t quy lu t

nh ng i hung ác? Cái thích c a ng i ngu, k trí l y làm b c mình, nh ng cái thích c a ng i trí, k ngu c ng l y làm b c mình v y

Maurice Bouglé nói r t đúng: “cái ch đ

dân ch và các cu c thi tuy n và tranh c trong khi h tuyên b s bình- đ ng tham d cho t t c

ng i th ng, và trong khi đ nh ch quy lu t cu c thi, lu t d nhiên đã dành riêng u đi m cho k

th ng ch đâu có “nhân đ o” đ i v i k b i Không có cu c thi tuy n nào mà c t ý t o ra bình- đ ng c ”

Bình-đ ng th c ra ch có, là khi ng i ta kêu g i t t c nhân dân có quy n bình-đ ng t -

do tham d vì ch a ai bi t rõ đ c ai là k có tài hoa xu t chúng mà thôi Nh ng khi các thí sinh

vào tr ng thi, thì l p t c bình-đ ng m t c ,

ng i ta b t đ u tuy n l a và s p h ng Và nh

v y sao còn g i là có đ c h ng quy n hành ngang nhau

Ngay trong pháp đình lu t l là chung cho

Và nh v y, ta th y r ng bình-đ ng nh t

lu t s không bao gi th c hi n đ c, vì nó đã trái v i đ o Tr i, nó đã trái v i lòng Ng i

Mu n th , t c là mu n cho th gian này t t c

m i ng i đ u thông minh đ u m nh m , đ u

đ o đ c nh nhau c Qu là m t o v ng Th

mà nó đã đánh l a nhân-lo i t x a đ n nay m t cách h t s c đau th ng Nó đã xúi d c nhân-

lo i xâu xé l n nhau T gia-đình ra đ n xã-h i,

t m t đoàn th l n và ngay trong các tôn giáo

đ ng phái s ganh t thù h n ngày càng gia t ng

ch vì đeo đu i mãi theo m t o t ng vô cùng

tai h i là c so đo dòm ngó chung quanh mình

mà t mình không chu tìm v t lên trên cái thân

ph n c a mình Hu ng chi v n-hóa càng đ c phát tri n, khoa h c vàng đ c bành tr ng thì

s bình-đ ng l i càng ngày càng thêm rõ r t và cách xa nhau gi a nh ng cá-nhân tài hoa v i

nh ng ng i b t tài b t l c

Mu n có m t b ng ch ng thi t th c h n, ta hãu nhìn vào cu c ti n hóa ngày nay c a nhân-

lo i Xã-h i ti n tri n không ph i ti n đ n s bình-đ ng nh t lu t v đ m i ph ng di n tinh

th n l n v t ch t, mà v n minh và s h c h i

hi u bi t càng đ c phát huy r c r ch ng nào thì s chênh l ch gi a k trí ng i ngu l i càng ngày càng thêm cách xa và sâu n ng ch ng n y

ó là m t s ki n mà ta không th ph nh n

đ c n a

S cách bi t càng ngày càng sâu gi a gi i trí th c và h ng t m th ng L i tr thành m t

r t có nhi u k không tài không đ c th ng nh

bè đ ng và th i c mà đ c gi nh ng tr ng trách l ra ph i dành cho nh ng k có th c tài

ó là nh ng b t bình-đ ng v đ a v xã-h i

không n kh p v i tài hoa đ o đ c, ngu n g c

c a nh ng b t công th m t , nguyên nhân thu n

ti n sinh ra b t mãn, ch ng đ i và n i lo n

nh ng c p d i Thuy t “giai c p đ u tranh”

nhân th mà có đ t d ng võ và đã gieo r c trong xã-h i h i loài ng i tang th ng và kh c h i

Và có l r i đây s còn đi đ n s t n di t l n

nhau, và nhân-lo i s tr thành tro b i c ng không ch ng!

*

Th t s ch vì b t công do “th ng b t chính, h t c lo n”, vì lòng ích k c a loài

ng i (c a m i t ng l p xã-h i) mà ng i trong xã-h i nhìn nhau nh nh ng đ i th không th dung tha nhau đ c, nh ng k thù b t c ng đái

thiên mà nh n l m thuy t “giai c p đ u tranh”

là m t th c t i và tin t ng r ng ch khi nào ta

th tiêu đ c đ i ph ng m i đem l i hòa bình cho nhân-lo i Ngh nh th , th t h t s c sai l m

và tai h i vì là m t o t ng

Sai l m là vì ta s không bao gi th tiêu

đ c đ i ph ng b t c đ i ph ng nào trong các c p mâu-thu n T t c m i mâu-thu n trên

đ i đ u n ng nhau mà có nh bóng v i hình,

nh ánh sáng và bóng t i, nh các lu ng đi n âm

và d ng trong m i h t nguyên t Trai và gái là

c p mâu-thu n to tát nh t, tuy b n tánh ngh ch nhau nh ng không bao gi có th r i nhau mà

t n t i Cá-nhân và xã-h i là c p mâu-thu n quan tr ng, nh ng không th xem là không th

gi i quy t, mà cphari có cái nhìn t ng quát m i

th y đ c r ng đó là nh ng y u t không th r i nhau Lo cho cá-nhân lành m ng, t c là lo cho xã-h i đ c lành m ng: cá-nhân t c là xã-h i, xã-h i t c là cá-nhân, hai y u t này liên quan

m t thi t v i nhau nh cá v i n c, nh bóng

v i hình

* Nhà b c h c tr danh Einstein có nêu lên

kh u hi u t i kh n này cho toàn c th gi i:

“ph i là m t th gi i h p nh t, không thì ph i đi

đ n s t n di t” Không lúc nào b ng lúc này,

th gi i nói chung và xã-h i qu c gia và dân t c

ra nói riêng, c n ph i đi đ n m t cu c O OÀN K T th c s , c n c trên m t quan ni m BÌNH- NG và T -do th c s , hai l không

th r i nhau

*

Tóm l i, “gi a v v i ch ng, cha v i con,

th y v i trò, già v i tr , ch nhân v i công nhân, giàu và nghèo, chánh quy n và nhân dân” th c

s ch là b m t b trái c a m t th c t i, không

bao gi có th r i nhau mà t n t i T i sao ng i

ta l i không ch u b t đi t m lòng v k , bi t đ quy n l i chung lên t t c , gác l i nh ng quy n

l i nh t th i và thi n c n đ mà quan ni m đ n

m t s h p tác chân thành h n là ngh đ n m t cách sai l m phân chia giai c p, tranh đ u v i nhau đ tìm cách tiêu di t l n nhau? Ng i th

ph i c n đ n ng i ch , c ng nh ng i ch

ph i c n đ n ng i th Gi a nh ng y u t thu n khác nh gi a k giàu và nghèo, k già

mâu-ng i tr , th h c th h m i, gi a trai và gái,

gi a v và ch ng sao l i không th đoàn k t

th c s trên nguyên t c PHÂN CÔNG và H P TÁC? Tuy b ngoài là hai đ i ph ng, nh ng

c n ph i n ng nhau mà s ng N u c đôi bên,

đ ng bên nào xem bên nào là thù và bi t s c n thi t có nhau làm bi u v i lý, thì sao l i không

th chân thành tìm đ n con đ ng phân công

h p tác: “cây đa c y th n, th n c y cây đa”?

Ta nên nh r ng: ch ng b t công xã-h i tuy

là vi c h t s c c n thi t và c p bách, nh ng

ch ng b t công không có ngh a là ch ng l i v i

s b t bình- đ ng t nhiên trong nhân-lo i

Ngay trong cái xã-h i mà ng i ta rêu rao tuyên

truy n là xã-h i không giai c p, c ng v n còn

th i m t s đông con ng i trong gi i tri th c

c ng nh th t h c đang b tà thuy t “giai c p

tranh đ u” đ u đ c r t n ng mà không hay T

ngày tà thuy t y xâm nh p vào đ t n c, tâm lý

qu n chúng b xáo tr n, và nh h ng vô cùng

t i h i đ n tình đoàn k t c a dân t c không ph i

nh Áp d ng tri t đ ch thuy t “giai c p tranh

đ u” này ng i ta đã thu đo t đ c k t qu m t

ph n nào trong vi c gây c m thù và ly gián gi a

gi i trí th c và lao đ ng th t h c, gi a ch nhân

và công nhân, gi a nông dân và đi n ch , gi a già và tr , gi a c và m i, gi a th y và trò, gi a cha và con, gi a v và ch ng, ngh a là nh ng k thâm tình nh t trong đ i

*

3) Quan ni m sai l m này là m t trong

nh ng thành ki n làm t n th ng tình đoàn k t dân t c đáng lo ng i nh t: nó đã ng m ng m n sâu vào ti m th c c a con ng i, không d gì bài tr trong nh t đán Chính nó là nguyên nhân

t o sanh đ i l p gi t o ng m ng m trong m i

gi i đ mà phá ho i, ch không ph i đ i l p đ

mà xây-d ng b ng m i thông c m và c ng tác chân thành B i quan ni m sai l m này mà ta

th ng có thói nhìn k đ i l p nh ng i thù, gây ra không bi t bao nhiêu nghi k , ganh ghét, chia r ng m ng m càng ngày càng thêm tr m

tr ng

- Ch ng m i b t công xã-h i: t trên đi

xu ng thì ch ng n n bè phái thiên v ; t d i lên trên thì ch ng n n xu th i tr c l i Ph i xây-

cho s ti n hóa c a loài ng i - n u m i ng i

th th tiêu đ c đ i ph ng, ngh a là đ ng bao

gi mong m i đem m t giai c p này thay th

m t giai c p kia, c ng nh mong m i tách phân các h t nguyên t tru t ph ph n âm, đ thay th

h t s c sai l m c a duy tâm và duy v t

ng mong đem cái Âm và tr tuy t cái

D ng, hay đem cái D ng mà tr tuy t cái

Âm, d n s v t vào tình tr ng “d ng cô âm tuy t” hay “âm cô d ng tuy t” mà gây t i h a

liên miên cho con ng i Hermann de

Keyserling, trong quy n La Révolution

Mondiale có vi t r t đúng: “M i hành đ ng đ u

t nhiên gây thành m t cái đ ng ph n l i, vì th

mà c p ti n t o nên b o th , d u hi n sinh ra tàn

b o, thi n sinh ra ác, ho c trái ng c l i Nh ng

r i sau cùng, sau m t cu c xô xát đun đ y nhau,

nh ng c p mâu-thu n tr c đây không b th tiêu v t b l n nhau mà l i đ c hòa h p thành

m t nh p đi u hòa đ ng t ng đi m m t Trong

gi i thiên nhiên là th , mà trong l ch s loài

ng i c ng th M t tác đ ng m t chi u mà càng m nh bao nhiêu, l i ch càng làm cho đ i

m t t -do là nh ng ch mà lòng ng i tha thi t

t -do h n đâu t t c

*

Nh ta đã th y trên đây thì quan ni m v bình-đ ng và t -do c n ph i xét l i Bình-đ ng theo ngh a thông th ng là c th y thiên h đ u

ph i nh t lu t nh nhau: quy lu t xã-h i s san

m i s v t mà không xen vào làm tr ng i hay

l y cái t -do c a mình d m lên t -do k khác, làm h h ng hay phát tri n t nhiên c a m i s

m i v t Không xen vào làm tr ng i hay h

ho i t nhiên c a m i s m i v t, t c là đ cho

m i v t đ c s ng t -do cái s ng c a nó, đ cho

m i v t t -do phát tri n cái cá tánh c a mình

V n v t, v t nào c ng đ u đ c t -do s ng cái

s ng đ c bi t c a mình, đó là bình-đ ng T -do

và Bình-đ ng là hai l không r i nhau đ c D nhiên, trong xã-h i m i này t t c đ u mong m i

đ c quy n s ng t -do theo mình cho nên mu n

đ c ai ai c ng quý tr ng cái t -do c a mình thì chính mình c ng ph i bi t quý tr ng t -do c a

k khác mà không bao gi l y quy n l c mình

d m lên quy n t -do s ng c a k khác

*

Trong xã-h i m i, ph i thay danh t

“bình-đ ng” b ng danh t ““bình-đi u hòa” (harmonie) m i

đúng h n, ngh a là đi u hòa nh ng ph n t b t bình-đ ng, chênh l ch, cao th p khác nhau đ cùng chung m t nhp đi u, nh trong m t khúc hòa nh c

Trong m t cu c thanh âm hòa đi u, s h

t ng quan h s làm cho m i ph n t b t

bình-đ ng bình-đ c n i lên giá tr bình-đ c bi t và quan tr ng

c a mình Gi ng th p gi ng cao, ti ng trong

ti ng đ c mà ph i h p v i nhau m t cách đi u hòa s bi n thành m t b n nh c thâm tr m thú

v Trong xã-h i loài ng i c ng th S phân

công c ng tác đ th c hi n m t quy n l i chung

s làm m t c s phân tranh x gi i gi a k trên

ng i d i Và nh v y, đ ng v ph ng di n

l i ích chung cho đoàn th s không còn có đ a

v nào khinh, đ a v nào l n, đ a v nào nh N u

m i ng i trong đ a v mình dù khiêm t n b c nào mà lo làm m t cách hoàn toàn chu đáo b n

ph n c a mình thì t t c đ u là đ ng,

bình-đ ng v giá tr

M t con c nh trong m t gu ng máy l n

n u m t đi, gu ng máy ch c ch n s không còn

ch y đ c: t t c đ u ch n ch t quan h v i nhau, không có m t b ph n nào đ c coi

th ng c V n đ mâu-thu n gi a cá-nhân và xã-h i nhân đó mà gi i quy t đ c m t cách n

th a

B i không hi u đ c l y m i có nh ng

ph n t này dòm ngó nh ng ph n t khác mà đèo bong tham mu n, quên l ng vai trò và ph n

mà ch lo tranh giành dòm ngó vai trò k khác đang đóng đ mà ganh t , đòi h i, thì v k ch s

h ng m t

Trong m t đ i bóng tròn, m i c u th đ u

đ c s p x p vai trò c a mình theo kh n ng c a mình r i, và m i ng i không đ c quy n v t

b c c ng không đ c quên vai trò c a mình trong tinh th n đ ng đ i Ng i đ ng hàng ti n

đ o có nh ng trách nhi m c a ng i hàng ti n tuy n, mà ng i đ ng hàng h u t p c ng có vai trò đ c bi t c a ng i h u t p Nh ng t t c đ u

có vai trò đ c bi t ti n và th n r p nhau h t

s c Anh th môn có vai trò c a anh th môn, anh ti n đ o có vai trò anh ti n đ o m i ng i

đ u ph i v n d ng t t c kh n ng và tài ba đ c

bi t c a mình, nh ng bao gi c ng không quên

đ quy n l i t i cao c a đ ng đ i trên h t, ch không vì ganh t tài riêng c a m t c u th nào

mà mong đo t chi n công c a k khác đ ôm

đ m l y m t mình Anh c u th ti n đ o

không th cành nanh ganh t vi c làm c a anh

th môn mà b o r ng: t i sao ng i thì ch y đông ch y tây, ch y nam ch y b c, ch y mãi không thôi, m t không k p th , còn anh thì th

đ ng đ ng im mãi trong m t cái vòng khung?

ni m xã-h i nh m t “c th s ng” mà trong đó

các b ph n nh ng t ng l c ph tuy khác bi t nhau nh ng đ u ch n ch t liên quan m t thi t v i nhau không ch nào s h Không có b ph n Tâm và Can ch ng đ i nhau, T và Ph ch ng báng nhau và t t c đ u đóng vai trò bi u lý

t ng thân t ng tr r t là ch t ch khít khao, và

m i b ph n nào b th ng, thì các b ph n khác

đ u b nh h ng chung không sai sót

V tr nói chung và xã-h i nói riêng c ng

nh trong t t ng ph n xã-h i nh nh t nh

đi u hòa chung c a xã-h i S h t ng quan h

gi a hai l y ph i luôn luôn gi đ c m c quân bình thì c th xã-h i y m i đ c lành m nh và

h nh phúc

Danh t “cá-nhân” đây không ph i dùng

đ ám ch nh ng th d c ích k c a nh ng nhân ch nhìn th y s v t m t cách phi n di n và chia r , ch bi t lo ngh đ n mình mà không lo ngh đ n ng i, ch bi t đ n quy n l i riêng t

cá-c a mình mà không đoái hoài gì đ n quy n l i chung c a các đoàn th chung quanh, ngh a là

ch a nh n th y ho c không ch u ch p nh n s quan h ch t ch gi a cá-nhân và xã-h i Danh

t “cá-nhân” đây, th c s dùng đ ám ch cá tánh đ c bi t c a t ng cá-nhân, cái ch mà cánh hoa h ng khác v i cánh hoa lan, đóa hoa qu