I. Nhà văn Nguyễn Quang Sáng. Nguyễn Quang Sáng (1932 – 2014) , quê ở làng Mỹ Luông, huyện Chợ Mới, tỉnh An Giang. Trong kháng chiến chống Pháp, ông tham gia bộ đội, hoạt động ở chiến trường Nam Bộ. Từ sau 1954, tập kết ra miền Bắc, Nguyễn Quang Sáng bắt đầu viết văn. Những năm chống Mỹ ông trở về Nam Bộ tham gia kháng chiến và tiếp tục sáng tác văn học. Tác phẩm của Nguyễn Quang Sáng có nhiều thể loại truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim và hầu như chỉ viết về cuộc sống và con người Nam Bộ trong 2 cuộc kháng chiến cũng như sau hoà bình. Phong cách: Truyện của NQS thường có những tình huống bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí, mạch kể từ tốn, chậm rãi mà đượm chất xung đột kịch. II. Tác phẩm: 1. Hoàn cảnh sáng tác: truyện ngắn Chiếc lược ngà” được viết năm 1966 khi tác giả hoạt động ở chiến trường Nam Bộ và được đưa vào tập truyện cùng tên. 2. Khái quát nội dung và nghệ thuật :
Trang 1Chiếc lược ngà
A KIẾN THỨC CƠ BẢN.
I Nhà văn Nguyễn Quang Sáng.
- Nguyễn Quang Sáng (1932 – 2014) , quê ở làng Mỹ Luông, huyện Chợ Mới, tỉnh
An Giang
- Trong kháng chiến chống Pháp, ông tham gia bộ đội, hoạt động ở chiến trường Nam Bộ Từ sau 1954, tập kết ra miền Bắc, Nguyễn Quang Sáng bắt đầu viết văn Những năm chống Mỹ ông trở về Nam Bộ tham gia kháng chiến và tiếp tục sáng tác văn học
- Tác phẩm của Nguyễn Quang Sáng có nhiều thể loại truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim và hầu như chỉ viết về cuộc sống và con người Nam Bộ trong 2 cuộc kháng chiến cũng như sau hoà bình
- Phong cách: Truyện của NQS thường có những tình huống bất ngờ mà tự nhiên, hợp lí, mạch kể từ tốn, chậm rãi mà đượm chất xung đột kịch.
II Tác phẩm:
1 Hoàn cảnh sáng tác: truyện ngắn "Chiếc lược ngà” được viết năm 1966 khi
tác giả hoạt động ở chiến trường Nam Bộ và được đưa vào tập truyện cùng tên
2 Khái quát nội dung và nghệ thuật :
* Nội dung: Thể hiện tình cha con cảm động và sâu nặng trong hoàn cảnh éo le,
khắc nghiệt của chiến tranh
* Nghệ thuật:
- Tác giả xây dựng được một cốt truyện chặt chẽ, có những yếu tố bất ngờ
nhưng hợp lí…
- Tình huống bất ngờ, tự nhiên, hợp lí.
Trang 2- Nghệ thuật miêu tả tâm lý và xây dựng tính cách nhân vật, đặc biệt là nhân
vật trẻ em (bé Thu)
- Chọn ngôi kể phù hợp: Tác giả vừa là người kể chuyện vừa là người thân thiết
gần gũi của các nhân vật Người kể chủ động xen vào câu chuyện để dẫn dắt người đọc Đồng thời qua ý nghĩ, cảm xúc của người kể chuyện, các chi tiết, sự việc và nhân vật khác bộc lộ rõ hơn ý nghĩa tư tưởng của truyện thêm sức thuyết phục
- Ngôn ngữ truyện mang đậm sắc thái địa phương Nam Bộ.
3 Tóm tắt: Ông Sáu xa nhà đi kháng chiến Mãi đến khi con gái lên tám tuổi ông
mới có dịp về thăm nhà, thăm con Bé Thu – con ông – không nhận ra cha vì vết thẹo trên mặt làm ông không giống với người cha trong bức ảnh mà em biết Em đối xử với ba như với người xa lạ Cho đến lúc em nhận ra cha, tình cha con trỗi dậy mãnh liệt trong em thì cũng là lúc ông Sáu phải ra đi
- Ở khu căn cứ, người cha ấy đã dồn hết tình cảm yêu thương và nỗi nhớ mong con vào một việc làm một chiếc lược bằng ngà voi để tặng cô con gái bé bỏng Trong một trận càn, ông đã hy sinh Trước lúc nhắm mắt, ông còn kịp trao cây lược ngà nhờ người bạn gửi về cho con gái của mình
4 Chủ đề: Truyện ca ngợi tình cha con trong hoàn cảnh éo le của chiến tranh Đó
là t/c thiêng liêng muôn đời bất diệt mà không có bất kì một thế lực nào dập tắt được Đông thời truyện còn lên án, tố cáo chiến tranh phi nghĩa đã gây ra bao mất mát, đau thương cho biết bao gia đình VN
B MỘT SỐ CÂU HỎI XOAY QUANH TÁC PHẨM.
Câu 1: Truyện được kể theo ngôi kể nào ? Tác dụng ?
Chuyện được kể ở ngôi thứ nhất, người kể là bác Ba– người bạn thân chiến đấu của ông Sáu, một người chứng kiến toàn bộ câu chuyện Việc sử dụng ngôi kể này
Trang 3không gian truyện được mở rộng, tính chất khách quan được nâng lên, người kể có thể kể nhiều sự việc diễn ra đồng thời Bên cạnh đó vì là người trực tiếp chứng kiến nên có điều kiện đi sâu miêu tả thế giới nội tâm của các nhân vật một cách chân thực, sinh động hơn Ngôi kể này còn tạo được giọng điệu kể chuyện thủ thỉ tâm tình, gợi cảm giác chân thực, gần gũi với người đọc Người kể hoàn toàn điều khiển nhịp kể
Khi cần có thể bày tỏ trực tiếp cảm xúc, thái độ đối với sự kiện và nhân vật Nhờ
thế mà câu chuyện trở nên đáng tin cậy
Câu 2: Nêu tình huống truyện và ý nghĩa của tình huống? Truyện ngắn đã thể
hiện tình cha con sâu sắc của hai cha con ông Sáu trong hai tình huống:
- Tình huống thứ nhất: cha con ông Sáu gặp nhau sau tám năm xa cách, nhưng
thật trớ trêu là bé Thu không nhận cha, đến lúc em nhận ra và biểu lộ tình cảm
thắm thiết thì ông Sáu lại phải ra đi Đây là tình huống cơ bản của truyện.
- Tình huống thứ hai: ở khu căn cứ, ông Sáu dồn tất cả tình yêu thương và
mong nhớ đứa con
vào việc làm cây lược ngà để tặng con, nhưng ông Sáu đã hy sinh khi chưa kịp trao món quà ấy cho
con gái
=> Nhà văn đã xây dựng được tình huống éo le, bất ngờ nhưng hợp lí Đặt nhân vật vào tình huống éo le bất ngờ đó đã góp phần thể hiện một cách cảm động tình cha con trong chiến tranh Nếu tình huống thứ nhất bộc lộ tình cảm mãnh liệt của
bé Thu với cha thì tình huống thứ hai bộc lộ sâu sắc tình cảm của cha với con Tình huống đó còn giúp tác giả lên án tố cáo chiến tranh phi nghĩa đã gây ra biết bao đau thương mất mát cho nhiều gia đình VN
Câu 3 : Giải thích ý nghĩa nhan đề của truyện « Chiếc lược ngà ».
Trang 4Truyện viết về tình cha con nhưng lại được đặt tên là « Chiếc lược ngà » Đây
là một nhan đề hay và giàu ý nghĩa đồng thời thể hiện được chủ đề của tác phẩm Bởi vì :
- Chiếc lược ngà là hình ảnh xuyên suốt câu chuyện Đây là chi tiết nghệ thuật độc đáo Nó là chiếc cầu nối tình cảm của hai cha con ông Sáu, là kết tinh tình phụ tử mộc mạc, đơn sơ mà đằm thắm, kỳ diệu, là hiện hữu của tình cha con bất tử giữa ông Sáu và bé Thu và là minh chứng chứng kiến lòng yêu thương vô bờ bến của ông Sáu với con Có thể chiếc lược ấy chưa chải được mái tóc của bé Thu nhưng lại gỡ rối được tâm trạng của ông
- Đó không phải là chiếc lược bình thường mà là chiếc lược của hi vọng, của niềm tin, của tình yêu thương Đồng thời đây cũng là vật kỉ niệm duy nhất của người cha để lại cho con trước lúc hi sinh
- Là chi tiết nghệ thuật làm cho mạch truyện phát triển tự nhiên và hợp lí đồng thời
có tác dụng gắn kết các nhân vật : ông Sáu – bé Thu – bác Ba Chiếc lược ngà Chiếc lược ngà xuất hiện đánh dấu một kết cấu vòng tròn cho câu chuyện và cũng
là bài ca đẹp tồn tại vĩnh cửu của tình cha con