Chính Hữu(1926-2007), tên thật: Trần Đình Đắc, quê ở Can Lộc, Hà Tĩnh, là nhà thơ - chiến sĩ trong suốt thời gian chống Pháp – Mỹ. Sáng tác chủ yếu tập trung vào hình ảnh người lính trong hai cuộc kháng chiến. Đặc biệt là tình cảm đồng chí, đồng đội, sự gắn bó của tiền tuyến với hậu phương. - Thơ của ông bình dị, cô đọng, hàm súc, cảm xúc dồn nén; vừa mang nét rắn rỏi, gân guốc của người sinh ra từ mảnh đất miền Trung đầy nắng gió, vừa mang nét hào hoa, lãng mạn của người lính trung đoàn Thủ đô đã từng sống nhiều năm ở mảnh đất Hà thành. -Tác phẩm tiêu biểu: Bài thơ “Ngày về”, “Tuyển tập thơ Chính Hữu”, “Đầu súng trăng treo”...
Trang 1Đồng chí-Chính Hữu
I MB: Chính Hữu(1926-2007), tên thật: Trần Đình Đắc, quê ở Can Lộc, Hà
Tĩnh, là nhà thơ - chiến sĩ trong suốt thời gian chống Pháp – Mỹ Sáng tác chủ yếu tập trung vào hình ảnh ngời lính trong hai cuộc kháng chiến Đặc biệt là tình cảm
đồng chí, đồng đội, sự gắn bó của tiền tuyến với hậu phơng
- Thơ của ông bình dị, cô đọng, hàm súc, cảm xúc dồn nén; vừa mang nét rắn rỏi, gân guốc của ngời sinh ra từ mảnh đất miền Trung đầy nắng gió, vừa mang nét hào hoa, lãng mạn của ngời lính trung đoàn Thủ đô đã từng sống nhiều năm ở mảnh
đất Hà thành
-Tác phẩm tiêu biểu: Bài thơ “Ngày về”, “Tuyển tập thơ Chính Hữu”, “Đầu súng trăng treo”
*Bài thơ Đồng chí đợc sáng tác mùa xuân 1948, thời kỳ đầu của cuộc kháng
chiến chống thực dân Pháp Đồng chí đợc đánh giá là tiêu biểu của thơ ca kháng chiến giai đoạn 1946-1954, nó đã làm sang trọng một hồn thơ chiến sĩ của Chính Hữu Bài thơ nói về tình đồng chí, đồng đội thắm thiết, sâu nặng của những ngời lính cách mạng Đồng thời còn làm hiện lên hình ảnh chân thực, giản dị mà cao đẹp của anh bộ đội cụ Hồ thời kỳ đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp
II.TB
* Nhan đề: (đồng là cùng; chí là chí hớng) Đồng chí là chung chí hớng, chung
lý tởng Ngời cùng trong một đoàn thể chính trị hay một tổ chức cách mạng thờng gọi nhau là “đồng chí” Từ sau Cách mạng tháng Tám 1945 “đồng chí” là cách xng hô quen thuộc trong các cơ quan, đoàn thể cách mạng, đơn vị bộ đội Vì vậy, tình
đồng chí là bản chất cách mạng của tình đồng đội và thể hiện sâu sắc tình đồng đội
* Mạch cảm xúc: Bài thơ theo thể tự do, 20 dòng chia làm 3 đoạn Cả bài thơ
tập trung thể hiện vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí, đồng đội, nhng ở mỗi
đoạn sức nặng của t tởng và cảm xúc đợc dẫn dắt để dồn tụ vào những dòng thơ gây
ấn tợng sâu đậm
Bảy dòng đầu là sự lý giải về cơ sở của tình đồng chí
Mời dòng tiếp theo biểu hiện cụ thể, thấm thía của tình đồng chí và sức mạnh của nó
Ba dòng thơ cuối đợc tác giả tách ra thành một đoạn kết, đọng lại và ngân rung với hình ảnh đặc sắc “Đầu súng trăng treo” nh là một biểu tợng đẹp, giàu chất thơ
về ngời lính
Trang 21 Trớc hết, ở đoạn đầu, với 7 câu tự do, dài ngắn khác nhau, có thể xem là
sự lý giải về cơ sở của tình đồng chí.
- Mở đầu bằng hai câu đối nhau rất chỉnh :
Quê h
“ ơng anh nớc mặn đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá”
Giọng thơ nhẹ nhàng, tự nhiên nh những lời tâm sự chân thành, mộc mạc Hai câu thơ đầu tiên giới thiệu quê hơng "anh" và “tôi” – những ngời lính xuất thân là nông dân "Nớc mặt đồng chua" là vùng đất ven biển nhiễm phèn khó làm ăn, "đất cày lên sỏi đá" là nơi đồi núi, trung du, đất bị đá ong hoá, khó canh tác Hai câu chỉ nói về đất đai - mối quan tâm hàng đầu của ngời nông dân, cho thấy sự tơng đồng
về cảnh ngộ xuất thân nghèo khó là cơ sở sự đồng cảm cùng giai cấp của những
ng-ời lính cách mạng
"Anh với tôi đôi ngời xa lạ
Tự phơng trời chẳng hẹn quen nhau”
- Từ “tôi” chỉ 2 ngời, 2 đối tợng chẳng thể tách rời nhau kết hợp với từ “xa lạ” làm cho ý thơ sâu sắc hơn, có ý nghĩa khẳng định hơn Tự phơng trời tuy chẳng quen nhau nhng cùng một nhịp đập của trái tim, cùng nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Đảng, của Bác Hồ, cùng tham gia chiến đấu Giữa họ đã nảy nở một thứ tình cảm cao đẹp: Tình đồng chí - tình cảm ấy không phải chỉ là cùng cảnh ngộ mà còn là sự gắn kết trọn vẹn cả về lý trí, lẫn lý tởng và mục đích cao cả: chiến đấu giành độc lập tự do cho tổ quốc
Súng bên súng, đầu sát bên đầu
- Tình đồng chí còn đợc nảy nở và trở thành bền chặt trong sự chan hoà chia sẻ mọi gian lao cũng nh niềm vui, nỗi buồn Đó là mối tình tri kỷ của những ngời bạn chí cốt đợc biểu hiện bằng hình ảnh cụ thể, giản dị mà hết sức gợi cảm: “Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỷ” “Chung chăn” có nghĩa là chung cái khắc nghiệt, khó
khăn của cuộc đời ngời lính, nhất là chung hơi ấm để vợt qua cái lạnh, mà sự gắn
bó là thành thật với nhau Câu thơ đầy ắp kỷ niệm và ấm áp tình đồng chí, đồng
đội
- Hai tiếng “Đồng chí!” kết thúc khổ thơ thật đặc biệt, sâu lắng chỉ với hai chữ
“Đồng chí” và dấu chấm cảm, tạo một nét nhấn nh một điểm tựa, điểm chốt, nh
đòn gánh, gánh hai đầu là những câu thơ đồ sộ Đồng chí là sự kết tinh của rất nhiều, rất nhiều những tình cảm đẹp, giản dị, gần gũi mà ai cũng biết, ai cũng hiểu
Trang 3Đó là tình anh em, tình bè bạn, tình làng xóm, quê hơng Nhng giờ đây khi cùng
chung mục đích lí tởng, chí hớng thì gọi là đồng chí Hai chữ “Đồng chí còn vang
lên nh một nốn nhấn trong bản nhạc ngợi ca tình đồng chí đồng đội Nếu là nôt bổng thì nó ngân vang, bay xa Nếu là nôt trầm thì nó cũng làm xao xuyến lòng
ng-ời Có thể xem đồng chí nh một phát hiện, một lời khẳng định, một tiếng gọi trầm xúc động từ trong tim, lắng đọng trong lòng ngời về 2 tiếng mới mẻ, thiêng liêng Câu thơ nh một bản lề gắn kết hai phần bài thơ làm nổi rõ một kết luận: cùng hoàn cảnh xuất thân, cùng lý tởng, cùng chia sẻ khó khăn thì trở thành đồng chí của nhau Đồng thời nó cũng mở ra ý tiếp theo: đồng chí còn là những biểu hiện cụ thể
và cảm động ở mời câu thơ sau
2 Mời câu thơ tiếp theo diễn tả những biểu hiện cụ thể về vẻ đẹp và sức mạnh của tình đồng chí đồng đội.
- Đồng chí đó là sự cảm thông sâu xa những tâm t, nỗi lòng thầm kín của nhau:
Ruộng n
“ ơng anh gửi bạn thân cày Gian nhà không mặc kệ gió lung lay Giếng nớc gốc đa nhớ ngời ra lính”
Đó là tình tri kỷ, hiểu bạn nh hiểu mình và còn vì mình là ngời trong cuộc, ngời cùng cảnh ngộ Với ngời nông dân, ruộng nơng, căn nhà là cả cơ nghiệp, là ớc mơ ngàn đời của họ; họ luôn gắn bó, giữ gìn và chắt bóp cho những gì mình có Vậy
mà họ đã gác lại tất cả để ra đi đánh giặc: Ngời ra đi đầu không ngoảnh lại Sau
l-ng thềm nắl-ng lá rơi đầy Câu thơ “Gian nhà khôl-ng, mặc kệ gió lul-ng lay” hết sức tạo
hình và biểu cảm Để cả cơ nghiệp của mình hoang trống mà ra đi biết ngời thân ở lại trống trải nhng cũng “mặc kệ” một cách dứt khoát nh vậy thì đó quả là sự hy sinh lớn lao và đó cũng là quyết ra đi mà không dửng dng vô tình Các anh hiểu rõ lòng nhau và còn hiểu rõ nỗi niềm ngời thân của nhau ở hậu phơng: “Giếng nớc gốc
đa nhớ ngời ra lính”, “Giếng nớc”, “gốc đa” là hình ảnh hoán dụ có ý nghĩa biểu
t-ợng gợi về quê hơng, về ngời thân nơi hậu phơng của ngời lính Nh vậy, câu thơ nói quê hơng nhớ ngời lính mà thực chất là ngời lính nhớ nhà, nỗi nhớ hai chiều ngày càng da diết Vậy là ngời lính đã chia sẻ vớinhau mọi tâm t, nỗi niềm, chia sẻ cả những chuyện thầm kín, riêng t nhất Họ cùng sống với nhau trong kỷ niệm, trong nỗi nhớ và vợt lên trên nỗi nhớ
- Không chỉ chia sẻ cùng nhau những niềm vui, nỗi buồn hay các câu chuyện tâm tình nơi quê nhà mà họ còn chia sẻ những gian lao thiếu thốn của cuộc đời ngời lính - "sốt run ngời vầng trán ớt mồ hôi” Họ đã nhìn thấu và thơng nhau từ những
Trang 4chi tiết nhỏ của đời sống, cùng chịu bệnh tật và những cơn sốt rét rừng ghê gớm mà hầu nh ngời lính nào cũng phải trải qua Họ cùng thiếu, cùng rách Đây là hoàn cảnh chung của bộ đội ta trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp “Rải lá cây làm chiếu Manh áo phủ làm chăn”
- Những hình ảnh thơ đợc đa ra rất chân thực nhng cô đọng và gợi cảm biết bao -> diễn ta sâu sắc sự gắn bó đồng cam cộng khổ của các anh, giúp vợt qua mọi thiếu thốn gian truân, cực nhọc của đời lính
“áo anh rách vai
Quần tôi có vài mảnh vá
Miệng cời buốt giá
Chân không giày”
Tác giả đã xây dựng những cặp câu sóng đôi, đối ứng nhau (trong từng cặp câu
và từng câu) Đáng chú ý là ngời lính bao giờ cũng nhìn bạn, nói về bạn trớc khi nói về mình, chữ “anh” bao giờ cũng xuất hiện trớc chữ “tôi” Cách nói ấy phải chăng thể hiện nét đẹp trong tình cảm thơng ngời nh thể thơng thân, trọng ngời hơn trọng mình Chính tình đồng đội đã làm ấm lòng những ngời lính để họ vẫn cời trong buốt giá và vợt lên trên buốt giá
- Họ quên mình đi để động viên nhau, truyền cho nhau hơi ấm: “Thơng nhau tay nắm lấy bàn tay” Đây là một cử chỉ rất cảm động chứa chan tình cảm chân thành
Nó không phải cái bắt tay thông thờng mà là hai bàn tay tự tìm đến với nhau truyền cho nhau hơi ấm để vợt lên buốt giá, những bàn tay nh biết nói Và đó không phải
sự gắn bó bất chợt mà là sự gắn bó trong chiến đấu, đồng cam cộng khổ khiến tình
đồng chí thêm sâu dày để đi tới chiều cao: cùng sống chết cho lý tởng Trong suốt cuộc kháng chiến trờng kỳ đầy gian lao vất vả ấy, tình cảm đồng chí đã đi vào chiều sâu của sự sống và tâm hồn ngời chiến sĩ để trở thành những kỷ niệm không bao giờ quên.Câu thơ không chỉ nói lên tình cảm gắn bó sâu nặng của những ngời lính mà còn thể hiện sức mạnh của tình cảm ấy
3 Ba câu cuối của bài thơ là biểu tợng đẹp nhất, giàu chất thơ nhất về tình
đồng chí, đồng đội cao đẹp.
- Bài thơ kết thúc bằng hình ảnh rất đặc sắc vừa mang chất hiện thực, vừa mang chất lãng mạn:
Đêm nay rừng hoang s
Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới
Đầu súng trăng treo ”
Trang 5Công việc thực sự của ngời lính, và tình đồng chí đợc tôi luyện trong thử thách gian lao, trong công việc đánh giặc thực sự là thử thách lớn nhất Cũng chính ở cái nơi mà sự sống, cái chết chỉ kề nhau trong tích tắc ấy thì tình đồng chí mới thực sự thiêng liêng, cao đẹp Ba câu thơ cuối nh đã dựng lên bức tợng đài sừng sững về tình đồng chí Trên cái nền hùng vĩ và khắc nghiệt của thiên nhiên: Trong cảnh
“rừng hoang sơng muối” - rừng mùa đông ở Việt Bắc sơng muối phủ đầy trời,
nh-ng nhữnh-ng nh-ngời lính vẫn đứnh-ng cạnh bên nhau, im lặnh-ng, phục kích chờ giặc tới Từ
“chờ” -> t thế chủ động Hình ảnh của họ sát cánh bên nhau vững chãi làm mờ đi cái gian khổ ác liệt của cuộc chiến, tạo nên t thế thành đồng vách sắt trớc quân thù Tình đồng chí khiến họ vẫn bình thản và lãng mạn bên thềm cuộc chiến đấu, thấy cuộc đời vẫn đẹp đẽ và thơ mộng ngay giữa nguy hiểm, giao lao
- Hai câu thơ đối nhau thật chỉnh và gợi cảm giữa khung cảnh và toàn cảnh Khung cảnh lạnh lẽo, buốt giá Toàn cảnh và tình cảm ấm nồng của ngời lính với
đồng đội của anh -> Ca ngợi sức mạnh của tình đồng đội đã giúp ngời lính vợt lên tất cả sự khắc nghiệt của thời tiết Tình đồng đội đã sởi ấm lòng các anh giữa rừng hoang mùa đông và sơng muối buốt giá
- Hình ảnh “đầu súng trăng treo” là hình ảnh độc đáo, bất ngờ, là điểm nhấn
của 3 phần, điểm sáng của toàn bài thơ Hình ảnh thơ rất thực và cũng rất lãng mạn Hình ảnh này là có thật trong cảm giác, đợc nhận ra từ những đêm hành quân, phục kích chờ giặc Trong những đêm phục kích giặc giữa rừng khuya, ngời lính còn có thêm một ngời bạn là trăng Trăng treo trên nền trời, nhìn lên trăng nh treo trên đầu ngọn súng Nhịp thơ ở đây là nhịp 2-2 nh gợi lên nhịp lắc của một cái gì chung chiêng lơ lửng trong bát ngát chứ không phải là cột chặt, vừa thực vừa gợi lên nhiều liên tởng phong phú: súng là hình ảnh của chiến tranh khói lửa, trăng là hình ảnh của thiên nhiên trong mát, của cuộc sống thanh bình Sự hoà nhịp giữa súng và trăng vừa toát lên vẻ đẹp tâm hồn ngời lính và tình đồng chí của họ, vừa nói lên ý nghĩa cao cả của cuộc chiến tranh yêu nớc: ngời lính cầm súng là để bảo vệ cuộc sống hoà bình, độc lập, tự do cho Tổ quốc Súng và trăng là gần và xa, là chiến sĩ và thi sĩ, là thực tại và mơ mộng Tất cả đã hoà quện, bổ sung cho nhau trong cuộc đời ngời lính cách mạng Câu thơ nh nhãn tự của cả bài, vừa mang tính hiện thực, vừa mang sắc thái lãng mạn, là một biểu tợng cao đẹp của tình đồng chí thân thiết
- 3 câu thơ cuối là bức tranh đẹp về tình đồng chí đồng đội của ngời lính, là biểu tợng đẹp đẽ giàu chất thơ về cuộc đời ngời chiến sĩ, của tình đồng chí, đồng đội
III.KB
Trang 6Tóm lại: Với ngôn ngữ thơ cô đọng hình ảnh chân thực, gợi tả, có sức khái quát, giọng thơ sâu lắng, xúc động nh một lời tâm tình, tha thiết Bài thơ nói về tình đồng chí, đồng đội thắm thiết, sâu nặng của những ngời lính cách mạng Đồng thời còn làm hiện lên hình ảnh chân thực, giản dị mà cao đẹp của anh bộ đội cụ Hồ thời kỳ
đầu của cuộc kháng chiến chống Pháp
- Bài thơ đã đánh dấu 1 bớc ngoặt mới cho khuynh hớng sáng tác của thơ ca kháng chiến
*Một số MB:
1 “ Raỏt ủeùp hỡnh anh luực naộng chieàu
Boựng daứi treõn ủổnh doỏc cheo leo Nuựi khoõng ủeứ noồỷi vai vửụn tụựi Laự nguùy trang reo vụựi gioự ủeứo ” Thaọt ủeùp laứm sao hỡnh aỷnh ngửụứi chieỏn sú quaõn ủoọi nhaõn daõn Vieọt Nam trong thụ Toỏ Hửừu Hỡnh aỷnh ngửụứi lớnh treõn ủửụứng ra traọn trong nhửừng naờm ủaàu cuỷa cuoọc khaựng chieỏn choỏng Phaựp ủaừ ủeồ laùi trong loứng baùn ủoùc moọt daỏu aỏn khoự phai mụứ Cuừng vieỏt veà ngửụứi lớnh khaựng chieỏn thụứi choỏng Phaựp nhửng baứi thụ
ẹoàng chớ cuỷa Chớnh Hửừu laùi theồ hieọn veỷ ủeùp ụỷ khớa caùnh khaực ẹoự laứ moỏi tỡnh
ủoàng chớ ủoàng ủoọi ủửụùc hỡnh thaứnh vaứ phaựt trieồn trong ủieàu kieọn chieỏn ủaỏu voõ cuứng thieỏu thoỏn gian khoồ ủeồ taùo neõn phaồm chaỏt đủeùp ủeừ , moọt trong nhửừng nguoứn sửực maùnh cuỷa quaõn ủoọi ta
2.Bài thơ “Đồng chớ” của Chớnh Hữu ra đời vào đầu năm 1948, sau chiến dịch
Việt Bắc cuối năm 1947 Nhà thơ Chớnh Hữu lỳc đú là chớnh trị viờn đại đội thuộc trung đoàn Thủ đụ, cựng đơn vị của mỡnh tham gia chiến đấu suốt chiến dịch Bài thơ là kết quả của những trải nghiệm thực tế và những cảm xỳc sõu xa của tỏc giả với đồng đội trong chiến dịch Việt Bắc Bài thơ núi về tỡnh đồng đội, đồng chớ thắm thiết, sõu nặng của những người lớnh cỏch mạng mà phần lớn họ xuất thõn từ
Trang 7nơng dân Đồng thời bài thơ cũng thể hện lên hình ảnh chân thực, giản dị mà cao đẹp của anh bộ đội trong thời kì đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp cịn rất khĩ khăn thiếu thốn
*KB
1 Cã thĨ nãi, bài thơ Đồng chí không phải là bài thơ hay nhất nhưng nó lại
là bài thơ được nhiªï người biết đến nhất , thậm chí nhắc đến Chính Hữu người
ta nghĩ ngay đến Đồng chí Bài thơ đã được phổ nhạc nhưng dù là thơ hay
nhạc mãi mãi tình đồng chí keo sơn gắn bó vẫn sống mãi trong lòng mọi người Tình đồng chí ấy cĩ lẽ sẽ sống mãi với quê hương, với Tổ quốc, với thế hệ hơm nay, ngày mai hay mãi mãi về sau
2 Bài thơ Đồng chí của Chính Hữu rất hàm súc , mộc mạc , chân thực và có sức gợi tả khái quát cao , đã khắc họa được một trong những phẩm chất đẹp của anh bộ đội cụ Hồ Đớ là mối tình đồng chí đồng đội gắn bó keo sơn , gian khổ có nhau , sóg chết có nhau Bài thơ có thực có hư, tạo nên vẻ đẹp hài hòa , gây cho người đọc những suy tư sâu sắc , những xúc động sâu lắng Có thể nói bài thơ Đồng chí là một tượng đài chiến sĩ tráng lệ , mộc mạc , bình dị cao cả và thiêng liêng Tình đồng chí ấy cĩ lẽ sẽ sống mãi với quê hương, với Tổ quốc, với thế hệ hơm nay, ngày mai hay mãi mãi về sau