Trong giáo dục, đặc điểm này càng được thể hiện rõ: bởi đối tượng trong quản lý giáo dục là những con người trong một tập thể tập thể lớp, tổ chuyên môn, đoàn thể và nhà trường, … với nh
Trang 1TIỂU LUẬN HỌC PHẦN: TÂM LÝ HỌC TRONG XÃ HỘI VÀ QUẢN LÝ
CẤU TRÚC TÂM TÂM LÝ TẬP THỂ
VÀ ỨNG DUNG TRONG CÔNG TÁC QUẢN LÝ
I ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong xã hội nói chung, một tập thể nói riêng luôn diễn ra sự biến đổi, đôi khi khó lường, thì việc các nhà quản lý buộc phải đối mặt và chấp nhận những thay đổi là điều tất yếu không thể tránh Do đó, không có gì ngạc nhiên khi nghe nói quản lý sự thay đổi, quản lý sự thay đổi được coi là xu thế quản lý hiện đại Trong giáo dục, đặc điểm này càng được thể hiện rõ: bởi đối tượng trong quản lý giáo dục là những con người trong một tập thể (tập thể lớp, tổ chuyên môn, đoàn thể và nhà trường, …) với những đặc điểm tâm, sinh lý, xã hội, … luôn vận động; môi trường tự nhiên, văn hoá,
xã hội xung quanh cũng luôn biến đổi không ngừng… Tất cả những nhân
tố đó đang vận động đều làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển của một tập thể, dẫn đến sự biến đổi diễn ra rất phức tạp
Khi nghiên cứu sự thay đổi ấy, Kurt Lewin (1890 – 1947) nhà tâm lý học người Mỹ gốc Đức nổi tiếng thế giới, đã phát hiện ra ba pha của sự thay đổi,
đó là: pha tan, pha thay đổi và pha kết
Xét về mặt nhu cầu, người ta thường nói một cách đại thể có 2 loại: nhu cầu vật chất và nhu cầu về tinh thần Người giáo viên hay học sinh trong tập thể cũng như vậy, phải bảo đảm sự cân đối, hài hoà giữa 2 loại nhu cầu để tạo động cơ hoạt động lành mạnh và bền vững trong mỗi cá nhân và tập thể Nhà quản lý phải biết thật rõ về vấn đề nàyđể có biện pháp quản lý thích hợp Người giáo viên vừa quan tâm đến nhu cầu vật chất để bảo đảm yên tâm công tác; nhưng, bên cạnh đó, họ cũng mong muốn được cống hiến, tận tâm giáo dục học sinh Tuy nhiên việc cống hiến của họ đối với tập thể cũng phải được đánh giá một cách khách quan, công bằng và thiện chí
Các hiện tượng tâm lý của cá nhân hay tập thể đều có sức mạnh vô cùng to lớn trong đời sống con người Chúng ta thường nói đến “ sức mạnh tinh thần, yếu tố tư tưởng, yếu tố con người” chính là nói đến sức mạnh của hiện tượng tâm lý Mỗi chúng ta đều có thể thấy rõ ràng tâm lý có thể làm tăng hoặc giảm sức mạnh tinh thần và sức mạnh vật chất của con người Nó có thể làm cho con người trở nên khoẻ mạnh, tươi trẻ và đầy sức sống, có thể làm nên điều kì
Trang 2diệu không thể lường trước Nó cũng có thể làm cho con người đang bình thường trở nên yếu đuối, bạc nhược, rũ rượi
Việc nghiên cứu tâm lý tập thể sẽ giúp cho nhà quản lý lãnh đạo tập thể một cách tốt nhất, đây được coi là bản lĩnh của nhà quản lý
II GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1 LÝ LUẬN.
1.1 Nhân cách con người trong đời sống xã hội.
Mỗi một người luôn phải sống với những người khác, không thể sống một mình, nên mỗi người luôn phải chịu sự chi phối của các môi quan hệ xã hội,
đó là: quan hệ giữa người với người khác, nhằm để so sánh, đối chiếu và từ đó
tự hoàn thiên bản thân; xã hội chi phối bản thân (luật pháp, phong tục, chức năng, vai trò, nhiệm vụ và tình cảm) Thường có hai loại quan hệ xã hội chính: quan hệ chung (do xã hội tác động dù muốn hay không muốn) và riêng (tự xây dựng nên)
Trong các mối quan hệ trên chú ý các mối quan hệ sau:
* Quan hệ chính thức: là quan hệ được xã hội quy định một cách cính thức buộc mọi người phải tuân theo (pháp luật, quy định, )
* Quan hệ không chính thức: đó là quan hệ tình cảm, rất phức tạp Mối quan hệ này cũng ảnh hưởng rất mạnh đến hiệu quả của công tác quản lý
* Quan hệ xã giao: có tính chất độc lập tương đối với hai quan hệ trên, đôi khi không bắt buộc, là quan hệ đặc biệt giữa người với người, nó có ảnh hưởng đến các quan hệ chính thức và không chính thức
1.2 Tập thể.
Tập thể là một nhóm chính thức (được thành lập chính thức của xã hội, có chức năng và quyền hạn nhất định) và phát triển cao về mặt tổ chức, thường
có 3 dấu hiệu:
* Có tổ chức chặt chẽ;
* Tập thể hoạt động theo mục đích, chương trình và kế hoạch thống nhất;
* Tập thể mang tính tiến bộ xã hội
Tập thể là hình thức phát triển cao nhất của nhóm, là nhóm có tổ chức chặt chẽ, thường được điều khiển bởi nhà quản lý và lãnh đạo, mỗi một tập thể đều
có nhà quản lý; nói cách khác, nhà quản lý lãnh đạo tập thể, nhà quản lý thuộc vào tập thể
1.3 Cấu trúc tập thể.
Một tập thể bao giờ cũng có yếu tố cấu trúc chính thức và cơ cấu không chính thức:
Trang 31.3.1 Cơ cấu chính thức: là những mối quan hệ chính thức trong tập thể, có
4 yếu tố sau:
• Hệ thống tổ chức đơn vị;
• Bộ máy quản lý;
• Nội quy, quy chế;
• Chương trình, kế hoạch, chỉ tiêu phải đạt
1.3.2 Cơ cấu không chính thức: bao gồm 4 yếu tố quan trọng:
• Hiện tượng thủ lĩnh;
• Nhóm không chính thức;
• Sự hình thành các lực lượng;
• Những mối quan hệ đặc biệt thuộc tập thể
Tóm lại: khi nghiên cứu tập thể, lãnh đạo tập thể, nhà quản lý cần phải tìm
hiểu và nắm vững cấu trúc của tập thể, trên cơ sở cấu trúc đó mà có những tác động phù hợp, xây dựng kế hoạch phù hợp
1.4 Sự hình thành và phát triển tập thể.
Tập thể hình thành và phát triển có nhiều giai đoạn:
Giai đoạn I: giai đoạn hoà hợp ban đầu.
Do các thành viên mới biết nhau, chỉ có mối quan hệ ngoài Họ còn giữ nhiều cái riêng
Giai đoạn II: Giai đoạn phân hoá về cấu trúc.
Tập thể bắt đầu phân hoá Một số có ý thức tốt, một số trở thành đội ngũ cốt cán, tập thể xung quanh người lãnh đạo, một số ít thu động, một số nữa tiêu cực
Giai đoạn III: Giai đoạn liên kết thực sự.
Tập thể đã được tổ chức khá chặt chẽ
Giai đoạn IV:
Giai đoạn phát triển cao nhất Tập thể rất đoàn kết nhất trí cao, có sự phát triển cao về nhân cách của mỗi thành viên, có sự đồng nhất hợp ý và hoà hợp
1.5 Những vấn đề tâm lý tập thể.
Trong cuộc sống của mình, mỗi cá nhân có thế giới tâm lý riêng, thế giới tâm lý này rất phức tạp và phong phú
Khi sống trong cộng đồng xã hội, trong nhóm, trong tập thể, do những mối quan hệ xã hội, do sự tương tác giữa các cá nhân và do nhiều nguyên tắc khác, tâm lý cá nhân bị biến đổi đồng thời lại nảy sinh nhiều hiện tượng tâm lý mới: tâm lý của nhóm, của tập thể Những hiện tượng tâm lý càng phức tạp
Trang 4hơn, chúng tác động lẫn nhau, tác động lại tâm lý ở cá nhân và tiếp nhận ảnh hưởng của tâm lý cá nhân
- Có nhiều vấn đề tâm lý trong nhóm và tập thể:
+ Sự tác động tâm lý lẫn nhau giữa các cá nhân, sự ảnh hưởng tâm lý của ngươì này với người kia
+ Sự giao tiếp hình thành các mối quan hệ giữa các cá nhân trong nhóm
và tập thể
+ Sự xuất hiện thủ lĩnh và hình thành các nhóm nhỏ không chính thức + Sự hình thành các hiện tượng tâm lý riêng biệt, đặc trưng của nhóm tập thể
+ Sự tương đồng và xung khắc giữa các cá nhân trong nhóm
2 MỘT SỐ ỨNG DỤNG CẤU TRÚC TÂM LÝ TẬP THỂ TRONG
CÔNG TÁC QUẢN LÝ.
Để quản lý được một tập thể, trước hết nhà quản lý phải ít nhiều hiểu về tập thể đó về mặt tâm lý và rất nhiều các thông số khác để có tác động và xây dựng một kế hoạch hoạt động phù hợp Trong đó tôi xin đề cập một số vấn đề sau thông qua nghiên cứu về cấu trúc tâm lý tập thể:
2.1 Nhà quản lý cần lưu ý trong quá trình giao tiếp.
Bởi giao tiếp là một dạng hoạt động đặc biệt của con người trong đời sống
xã hội, giao tiếp bắt nguồn từ đặc điểm và yêu cầu của quá trình hoạt động của con người, là nhu cầu của con người, đó là quá trình xác lập các mối quan hệ
xã hội nhằm đạt những mục tiêu và mục đích nhất định
- Đối với nhà quản lý, phải rèn luyện bản lĩnh trong quá trình giao tiếp để giải quyết các tình huống:
* Giao tiếp của con người được biểu thị ở các hành vi giao tiếp, là các tác động từ người này tới người kia, nhằm thực hiện những mục tiêu giao tiếp Trong quá trình giao tiếp con người luôn chịu tác động lẫn nhau
* Mỗi chúng ta trong quá trình giao tiếp đều chịu sự tác động trở lại của
sự giao tiêp ấy, nên mỗi người trong quá trình giao tiếp đều trở thành đối tượng giao tiếp
* Hành vi giao tiếp rất đa dạng và phức tạp, nó có thể là sự truyền đạt thông tin bằng những hình thức nhất định
Trang 5
* Trong giao tiếp luôn diễn ra hoạt động nhận thức, nên nhà quản lý cần chú ý: nhận thức các vấn đề bằng quan sát, sự đánh giá bằng hoạt động trí tuệ, biến đổi sắc mặt, âm sắc,…
Tóm lại: Khi giao tiếp với ai ta luôn phải nhìn người đó, nhận thức một
cách toàn diện, bởi nhận thức là một quá trình nhận xét, đánh giá đối tượng, là quá trình tư duy, quá trình giải quyết vấn đề, đặc biệt là quá trình phân tích để tìm ra các thông tin chứa đựng trong những biến đổi của đối tượng
* Giao tiếp của con người luôn bị ảnh ưởng bởi tâm thế (là trạng thái tâm lý: sự sẵn sàng, sự chờ đợi, sự đón nhận sự việc sắp sử xẩy ra, cũng có thể là mặt định kiến)
* Giao tiếp chịu sự tác động của thế tâm lý, nên nhà quản lý chú ý:
Công tác của nhà quản lý nên ở thế mạnh chắc chắn là tốt nhất, vì vậy
để giao tiếp có hiệu quả nhà quản lý phải biết điều chỉnh thế tâm lý (bằng các thủ thuật tâm lý, kĩ thuật) cho phù hợp với hoàn cảnh
Nhà quản lý cũng phải chú ý đến kĩ xảo giao tiếp: sự thuần thục trong giao tiếp, nhà quản lý cần chú ý rèn luyện, sự rèn luyện ấy thẻ hiện ở bản lĩnh, tính cảm hoá và tài năng của nhà quản lý
Nhà quản lý không quên tạo ấn tượng ban đầu tốt đẹp, vì ấn tượng đó càng bổ sung, rõ nét dần lên, hoàn chỉnh dần quá trình giao tiếp
2.2 Nhà quản lý lưu ý đến sự hình thành và phát triển tập thể.
Ứng với mỗi giai đoạn phát triển của tập thể mà nhà quản lý cần lưu ý một số vấn đề sau:
2.2.1 Ứng với giai đoạn I:
Nhà quản lý cần chú y:ù xây dựng hệ thống tổ chức thiết lập kỉ luật chặt chẽ, các biện pháp kiên quyết, gương mẫu, cần đặt ra những yêu cầu cụ thể, rõ ràng cho các thành viên và kiểm tra chặt chẽ việc thực hiện
2.2.2 Ứng với giai đoạn II:
Lúc này tiếng nói của nhà lãnh đạo đã có sự ủng hộ và sự tham gia của các lực lượng nòng cốt Nhà lãnh đạo cần chú ý đến từng thành viên họ ở nhóm nhỏ nào để có sự đối xử phù hợp Phương pháp lãnh đạo cần mềm dẻo, linh hoạt, cương quyết (có thể cưỡng chế)
2.2.3 Ứng với giai đoạn III:
Trang 6
Người lãnh đạo có thể sử dụng kiểu lãnh đạo dân chủ: Các thành viên tham gia xây dựng, điều chỉnh kế hoạch hoạt động và xây dựng nghị quyết của tập thể Các thành viên có thể bàn bạc, xây dựng các biện pháp thực hiện kế hoạch, cuối cùng nhà quản lý quyết định Người lãnh đạo nên sử dụng những phương pháp thuyết phục, đặc biệt là thuyết phục cá nhân
2.2.4 Ứng với giai đoạn IV:
Đây là giai đoạn phát triển cao nhất, yêu cầu của tập thể đối với nhà lãnh đạo là rất cao Người lãnh đạo cần chú ý:
- Xây dựng cơ cấu chính thức chặt chẽ, phân công, phân nhiệm cụ thể, rõ ràng
- Việc lựa chọn cán bộ, sử dụng người xứng đáng và thích hợp, gắn liền việc phân công trách nhiệm với việc giáo dục bồi dưỡng
- Xây dựng lực lượng cốt cán, xây dựng bộ máy tổ chức có hiệu lực và chặt chẽ
- Phải tác động song song: Vừa giáo dục cá nhân vừa giáo dục tập thể Nắm những cơ cấu không chính thức và có biện pháp tác động phù hợp
- Xây dựng lề lối làm việc hợp lý, khoa học, tạo mối quan hệ tốt và đúng mực với mỗi thành viên Không quá xa cách và không quá suồng sã (không để tình trạng “cá mè một lứa” không nhậu nhẹt bê tha, xô bồ với cấp dưới…
- Nắm vững quy luật vận động và phát triển của tập thể, có phương pháp lãnh đạo phù hợp với trình độ tập thể, với từng loại thành viên trong tập thể
- Làm sao cho mọi thành viên trong tập thể hiểu rõ nhiệm vụ chung của tập thể và nhiệm vụ chức năng cụ thể của từng người
2.3 Một số hiện tượng tâm lý đặc biệt.
Ngoài những hiện tượng tâm lý trên, trong tập thể còn có những hiện tượng tâm lý đặc biệt, chỉ xuất hiện trong những tập thể, những nhóm nhất định Nhà quản lý muốn lãnh đạo tập thể tốt cần hết sức chú ý đến những hiện tượng này:
* Dư luận tập thể: dù là dư luận chính thức hay không chính thức thì dư
luận vẫn giữ vai trò quan trọng trong công tác quản lý Nó là nguồn thông tin
về tình trạng tâm lý trong tập thể, về các mối quan hệ của các thành viên Nó
là phương tiện có hiệu quả Việc xây dựng dư luận tập thể đúng đắn, lành mạnh trong tập thể là một việc cần thiết của người lãnh đạo Mặt khác cần ngăn chặn kịp thời những dư luận sai trái Việc ngăn chặn phải rất tế nhị, khéo léo, kịp thời, tuyệt đối không thô bạo Sự điều khiển, điều chỉnh, ngăn chặn dư luận phải căn cứ vào sự hình thành và phát triển dư luận
Trang 7
* Tin đồn: tin đồn thường có tác dụng tai hại, nhất là những tin đồn “ có ý
phá hoại” Những tin đồn cũng có thể cho ta biết tình trạng của tập thể ở một khía cạnh nào đó Nhà quản lý cần biết về tin đồn trong tập thể để có biện pháp giải quyết thích hợp bằng cách như: ngăn chặn bằng biện pháp tâm lý, xoá bỏ tin đồn, tuỳ trường hợp có thể cải chính, hoặc đưa ra những thông tin trái ngược với tin đồn,… Điểm chủ yếu là phải cung cấp đầy đủ thông tin chính xác kịp thời
* “Mốt”: là hiện tượng tâm lý xã hội đặc biệt, có tính quy luật, rất khó
dập tắt, xoá bỏ Thường chỉ có thể uốn nắn, điều khiển nó theo một hướng nào
đó, như:
+ Giúp mọi người hiểu rõ về mốt;
+ Vận dụng mốt phù hợp;
+ Nâng cao trình độ văn hoá kiến thức, thị hiếu thẩm mỹ
* Bầu không khí tập thể: là sự hình thành bởi các tác động của nhiều
nhân tố do sự lây lan tâm lý, do điều kiện hoạt động của tập thể Bầu không khí tập thể ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của tập thể Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy bầu không khí tập thể vui vẻ, phấn khởi có thể làm tăng năng suất lao động tới 20% và ngược lại Nhà quản lý cần vui vẻ, thông cảm, chan hoà với mọi người
* Sự xung đột tập thể: Là sự mâu thuẫn giữa các thành viên khi phải giải
quyết những vấn đề xã hội hoặc cá nhân nào đó Đây là những vấn đề đụng chạm đến các quyền lợi vật chất hay văn hoá, uy tín, danh dự, giá trị đạo đức,
… hoặc trạng thái xã hội của một nhóm hay của cá nhân Nhà quản lý cần phải
có phong cách lãnh đạo phù hợp, chan hoà và sự thống nhất trong tập thể lãnh đạo
* Vấn đề thi đua, có tác dụng rất tốt trong việc xây dựng và phát triển tập
thể, nâng cao hiệu quả hoạt động của tập thể Đồng thời giúp cho nhân cách hoàn thiện và phát triển, chính vì thế nhà quản lý cần tổ chức các phong trào thi đua là rất cần thiết, song cần phải hạn chế các hiện tượng có biểu hiện xấu, trái với thi đua đó là hiện tượng ganh đua, ghen tỵ, ghen ghét, đố kị, “ăn thua một mất, một còn”,…
* Vấn đề ý thức tập thể: là thái độ cá nhân đối với tập thể, gắn bó, hoà
hợp với tập thể Ý thức tập thể là nét tâm lý riêng của mỗi cá nhân, nhưng nó cũng là một đặc điểm tâm lý của tập thể Việc giáo dục ý thức tập thể cho từng thành viên, là một vấn đề quan trọng trong công tác của người lãnh đạo
Trang 8
* Ngoài ra, nhà quản lý cũng hết sức chú ý đến phong tục tập quán, nghi
lễ tập thể, truyền thống tập thể, viễn cảnh tập thể để không bị lạc lõng trong tập thể, nhất là tập thể đó rất mới đối vời nhà quản lý
III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.
1 Kết luận.
Như đã nói ở trên, để quản lý một tập thể trước hết phải hiểu tập thể đó như thế nào: điểm mạnh, điểm yếu và hiện trạng tâm lý của tập thể đó ra sao Ngày nay tâm lý đang được phát triển nhanh chóng trong nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống xã hội, việc vận dụng tâm lý học đã đem lại hiệu quả
to lớn trong nhiều lĩnh vực nói chung và lĩnh vực giáo dục nói riêng
Việc vận dụng tâm lý học vào công tác quản lý là rất phức tạp, đa dạng, và khó khăn, tuy nhiên, nó rất quan trọng Nó là một yêu cầu của hoạt động quản
lý, một biểu hiện của năng lực quản lý, nó là mặt quan trọng của khoa học quản lý
2 Kiến nghị.
là Hiệu trưởng ở các trưởng Tiểu học hiện chưa qua các lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý chiếm tỷ lệ cao, hoặc có những yếu điểm nhất định có thể do cá nhân cán bộ quản lý, có thể do chính cơ quan bổ nhiệm nên tôi xin có mấy kiến nghị sau:
Các cấp khi xem xét bổ nhiệm cán bộ quản lý cần thực hiện đúng quy trình bổ nhiệm cán bộ
Tạo điều kiện để cán bộ quản lý được học tập các lớp đào tạo cán bộ quản lý, tránh trường hợp bổ nhiệm xong mà quên đi việc đào tạo, đồng thời cũng tránh cho một cán bộ quản lý đi học nhiều lớp chồng chéo với nhau Đối với nhà quản lý, cần chủ động nâng cao trình độ, nghiệp vụ quản lý
và các kĩ năng cần thiết
Thực hiện nghiêm quy trình luôn chuyển cán bộ, tránh để cán bộ quản lý
ở một tập thể qua 02 nhiệm kì Cán bộ các cấp cần lưu ý, không thể đưa cách quản lý hiệu quả ở tập thể này một cách nguyên vẹn đến quản lý ở tập thể khác
HẾT