-Thấy được màu sắc trữ tình đậm đà của tác phẩm “cố hương”, việc sử dụng thành công các biện pháp nghệ thuật so sánh và đối chiếu, việc kết hợp nhuần nhuyễn nhiều phương thức biểu đạt tr
Trang 1Tiết 76, 77, 78
Ngày dạy:
CỐ HƯƠNG 1/ Mục tiêu:Giúp học sinh:
a-Kiến thức:
-Thấy được tinh thần phê phán sâu sắc xã hội Trung Quốc đương thời (những năm đầu thế kỷ 20)và niềm tin ở tương lai của tác giả
-Thấy được màu sắc trữ tình đậm đà của tác phẩm “cố hương”, việc sử dụng thành công các biện pháp nghệ thuật so sánh và đối chiếu, việc kết hợp nhuần nhuyễn nhiều phương thức biểu đạt trong tác phẩm
b-Kỹ năng:
Phân tích tâm trạng nhân vật và một số hình ảnh mang tính chất biểu trưng trong tác phẩm
c-Thái độ:
-Niềm tin trong sáng vào sự xuất hiện tất yếu của cuộc sống mới , xã hội mới
2/Chuẩn bị:
-GV: Nghiên cứu thêm sách bài soạn văn 9 –ảnh chân dung Lỗ Tấn (Chuẩn bị
giáo án điện tử)
-HS: Trả lời câu hỏi SGK trang 218,219, bảng phụ thảo luận.
3/ Phương pháp:
-Diễn giảng kết hợp phát vấn
-Thảo luận nhóm, tổ
-Nhân vật có nhiều, nhưng cần tập trung vào nhân vật Nhuận Thổ
-Cần tập trung vào tính tự sự có kết hợp miêu tả và nghị luận
4/ Tiến trình:
4.1/ Ôån định tổ chức
4.2/ Kiểm tra bài cũ:
Tiết trước đã kiểm tra phần thơ và truyện hiện đại không kiểm tra bài cũ 4.3 Giảng bài mới:
*Giới thiệu bài:
Nỗi nhớ quê hương từng là đề tài cho bao nhiêu nhà thơ cổ kim, những khi có dịp trở về quê cũ sau nhiều năm xa cách, thì không phải ai cũng vui mừng , hài lòng Bởi vì, có khi như Hạ Tri Chương trong bài :” Hồi hương ngẫu thư”:
Trẻ đi, già trở lại nhà Giọng quê không đổi , sương pha mái đầu
Gặp nhau mà chẳng biết nhau
Trẻ cười hỏi:”Khách từ đâu đến làng?”
Sau nhiều năm đi xa, khi nhân vật “tôi”trong truyện “Cố hương” của Lỗ Tấn trở lại quê nhà, tuy không đến nỗi bẽ bàng như nhà thơ họ Hạ nhưng cũng bùi ngùi một nỗi buồn tê tái vì cảnh quê, người quê Và tâm trạng người về thăm quê lần cuối cùng ntn chúng ta sẽ tìm hiểu qua bài :Cố hương”
Trang 2Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung bài học
Hoạt động 1:Hướng dẫn học sinh đọc , tìm
hiểu chú thích
-Chú ý giọng điệu chậm buồn, hơi chút bùi
ngùi khi kể, tả, giọng ấp úng của nhân vật
Nhuận Thổ, giọng chan chát của thím Hai
Dương , giọng suy ngẫm triết lý ở một số câu,
đoạn
-Những đoạn ghi chữ nhỏ: Cho học sinh tóm
tắt (không đọc)
*Gọi học sinh đọc phần tác giả :Lỗ Tấn(SGK)
(Giới thiệu tranh Lỗ Tấn)
*GV mở rộng thêm:
Mặc dầu thím Hai Dương gọi “tôi”là “anh
Tấn “, và không ít chi tiết trong tác phẩm là
sự việc có thực trong cuộc đời Lỗ Tấn, vẫn
không bao giờ nên đồng nhất nhân vật “tôi”
vói chính bản thân tác giả vì nếu Lỗ Tấn
trong hơn 20 năm có đã về quê và có thời
gian làm việc ở gần quê(như trong thực tế )
thì làm sao có thể làm nổi bật được sự thay
đổi ghê gớm của” cố hương” cũng như tình
cảm của “tôi” đối với “cố hương”?Trong thực
tế , người chỉ vẽ cho “tôi” bẫy chim không
phải là Nhuận Thổ mà là bố Nhuận
Thổ.Nhưng nếu viết y như thực làm sao có
thể tôn vẻ đẹp bên ngoài và phẩm chất trí tuệ
của em bé nông dân Nhuận Thổ được? Và
như vậy thì làm sao tố cáo mạnh mẽ tội ác
của chế độ đẳng cấp và lễ giáo phong kiến đã
hủy hoại thể lực và tinh thần của Nhuận Thổ
được Như vậy “tôi” cũng tên Tấn (tên tác
giả) cũng quê ở Thiện Hưng , tỉnh Triết
Giang, bên bờ biển, trong cuộc đời nhà văn
cũng đã vài lần về thăm quê Nhưng :tôi”
vẫn là nhân vật văn học , kết quả sáng tạo ,
hư cấu nghệ thuật của tác giả
*GV mở rộng thêm:
Dù nhiều chi tiết trong tác phẩm là sự việc có
thực trong cuộc đời Lỗ Tấn .Nhưng”Cố
hương” vẫn là truyện ngắn có yếu tố hồi ký
I/Đọc –Tìm hiểu chú thích
1/ Đọc
2/ Tác giả –Tác phẩm:
a-Tác giả:Lỗ Tấn (1881-1936)- (SGK)
b-Tác phẩm: “Cố hương” là một trong những truyện ngắn
Trang 3chứ không phải là hồi ký
*Gọi học sinh đọc một số từ khó SGK: Ngũ
hành khuyết thổ, sò mặt quỹ, sò tai phật ,
lưỡng quyền, Tây Thi, Nã Phá Luân, Hoa
Thịnh Đốn
Hoạt động 2: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu
văn bản
*Gọi học sinh kể lại chuyến về thăm quê lần
cuối cùng của nhân vật “tôi”đễ bán nhà đưa
cả gia đình đi sinh sống ở nơi khác
? Xác định ngôi kể và tác dụng việc dùng
ngôi kể như thế?
*Chọn ngôi kể thứ nhất cho nhân vật “tôi”
làm tăng tính chất trữ tình của truyện (“tôi”
trực tiếp quan sát, cảm xúc, suy ngẫm , phát
biểu quan niệm)
? Tìm bố cục của truyện ?
*Gồm 3 phần lớn
-Từ”Tôi không quản……đang làm ăn sinh
sống”: “Tôi” trên đường về quê
-“Tinh mơ sáng hôm sau… sạch trơn như
quét”: Những ngày “tôi” ở quê
“Thuyền chúng tôi….thành đường thôi”: “Tôi”
trên đường xa quê
GV phân tích bố cục của truyện :
Cách kể theo thời gian trong một chuyến đi
(vài ngày), với sự thay đổi không gian:trên
đường, trên thuyền, ở quê
-Thay đổi thời gian: (nhớ lại quá khứ hồi còn
nhỏ dại, đan xen với thời gian hiện tại ) kết
cấu như vậy cũng làm nổi rõ tính chất trữ
tình biểu cảm và triết lý trong dòng tự sự của
truyện
Tiết 2:
tiêu biểu nhất của tập “gào thét”
-Truyện ngắn có yếu tố hồi ký 3/ Giải thích từ khó(SGK)
II/Đọc và phân tích:
*Tóm tắt : Nhân vật “tôi” về quê lần cuối cùng , “tôi “ cảm nhận được sự thay đổi, sự nghèo khổ của làng quê, của Nhuận Thổ “”Tôi” ra đi với niềm mong ước cuộc sống sau này sẽ tốt đẹp hơn
1/ Nhân vật “tôi”(Tấn) a-Trên đường về quê:
-Thấy thôn xóm tiêu điều, im
Trang 4?Có hai hình ảnh nghệ thuật rất đặc biệt
trong truyện Đó là những hình ảnh nào?
*-Hình ảnh “cố hương”
-Hình ảnh “con đường”
?Xác định nhân vật chính và nhân vật trung
tâm trong tác phẩm?
*Nhuận Thổ :Nhân vật chính( Mọi sự thay
đổi của làng quê gần như tập trung ở nhân vật
này)
-“Tôi”: Nhân vật trung tâm (đầu mối toàn bộ
câu chuyện có liên quan với toàn bộ hệ thống
nhân vật )
*Gọi học sinh đọc đoạn đoạn đầu
?Trên đường về quê , ngồi trong thuyền nhìn
về làng quê xa đang gần lại “tôi” có tâm
trạng như thế nào?
*Ngồi trong thuyền, nhìn qua khe hở mui
thuyền về về làng quê sau hai mươi năm mới
gặp lại, trong lòng nhân vật “tôi” bỗng thấy
phảng phất nỗi buồn se sắt, rồi hình như ngạc
nhiên , không tin rằng đó có phải cái làng cũ
đã in trong ký ức “tôi”
-Về đến nhà, nỗi buồn hiu quạnh như lại
càng tăng lên khi nhìn mấy cọng tranh khô
phất phơ trước gió, trên mái ngói
?Tại sao nhân vật “tôi” lại có tâm trạng ấy,
cảm xúc ấy?(Cho học sinh thảo luận).
*Đó là vì giữa cái mong ước, hy vọng và
tưởng tượng của tác giả trước và trong chuyến
đi đã khác xa với thực tế Chính hình ảnh
thôn xóm tiêu điều hoang vắng, im lìm dưới
vòm trời màu vàng úa,u ám giữa đông đã
khiến cho tâm hồn con người xa quê có phần
hụt hẫng, thương cảm và buồn se lại, không
nén được Nhân vật “tôi” thấy thất vọng so
với cái làng trong kí ức mà mình vẫn tưởng
nhớ, thương yêu thì nó đẹp hơn nhiều Nhưng
đẹp như thế nào thì lại không hình dung được
vì đó là cái đẹp trong tâm tưởng Bởi thế khi
nhìn mấy cọng tranh khô phất phơ trên mái
ngói thì bỗng nỗi buồn càng dâng lên vì
chuyến về này là để bán nhà, từ biệt làng quê
vắng dưới bầu trời vàng úa, u ám lạnh lẽo giữa đông.(Ghi vào bảng ô1)
-Vì:Cảnh vật làng quê trong
hồi ức: Đẹp hơn, nhưng mờ nhạt, không sao hình dung rõ nét(Ghi bảng ô2)
Trang 5đi mưu sinh nơi đất khách Hình ảnh này thật
ấn tượng khi diễn tả sự sa sút hoang phế buộc
phải thay đổi ngôi nhà và rộng hơn là của
làng quê
? Nhận xét thái độ của”tôi” trước những
thay đổi đó ?
*Thái độ của “tôi” là” buồn, thương, cảm”
nhưng đành chấp nhận hoàn cảnh
*Cho học sinh kể lại cảnh gặp gỡ và trò
chuyện với bà mẹ , thím Hai Dương, những
người đến chào, đưa chân và mua, lấy đồ
đạc , nhất là cảnh gặp gỡ trò chuyện với
Nhuận Thổ
? Những ngày ở quê, “tôi”đã nhớ lại những
kỷ niệm gì?gặp ai? Thái độ và tình cảm của
“tôi” diễn biến qua những cảnh ấy như thế
nào?
*-Gặp mẹ: Bàn chuyện giao nhà , thu dọn đồ
đạc, chuẩn bị lên đường
-Nhắc chuyện nhắn tin cho Nhuận Thổ và anh
ta sắp lên thăm
-Cảnh Nhuận Thổ lên thăm bạn cũ ,sự thay
đổi từ hình dáng đến cử chỉ, lời nói Hoàn
cảnh gia đình hết sức nghèo túng khó khăn
-Chị Hai Dương đến chào hỏi, kể công, lấy
đôi tất và hôm đi còn tự lấy cái cẩu khí
sát(cẩu khí sát: Cái chó tức chết-dụng cụ cho
gà ăn mà chó không thể ăn tranh được)
-Cảnh bé Thủy Sinh và bé Hoàng thân thiết,
chơi đùa với nhau
-Dân làng đến chào, chia tay mua đồ xin đồ,
vừa mua vừa xin…
?Cảnh người việc trong hồi ức ?
*Hồi ức của “tôi” về Nhuận Thổ đẹp đẽ,
khỏe mạnh,dũng cảm,oai hùng, tay nắm chặt
đinh ba đăm con tra ngoài bãi dưa hấu bên bờ
biển trong đêm trăng Tình bạn hồn nhiên
trong sáng giữa Tấn và Nhuận Thổ Ngày giỗ
tổ linh đình
-Hồi ức về nàng “Tây Thi đậu phụ”
? Cảm xúc tâm trạng của” tôi”?
-Không nén được, lòng tôi se lại ,” buồn, thương, cảm” nhưng đành chấp nhận hoàn cảnh
b- Tâm trạng của “tôi” trong những ngày ở nhà
*Cảnh người việc hiện tại:
- Gặp mẹ: Bàn chuyện giao nhà , thu dọn đồ đạc, chuẩn bị lên đường
- Cảnh Nhuận Thổ lên thăm bạn cũ ,sự thay đổi từ hình dáng đến cử chỉ, lời nói Hoàn cảnh gia đình hết sức nghèo túng khó khăn
-Chị Hai Dương, dân làng đến chào, chia tay mua đồ xin đồ, vừa mua vừa xin
*Cảnh người việc trong hồi ức
-Nhuận Thổ đẹp đẽ, khỏe mạnh,dũng cảm,oai hùng…
- Tình bạn hồn nhiên trong sáng
-Hồi ức về nàng “Tây Thi đậu phụ”
* Cảm xúc tâm trạng của”tôi”
- Càng buồn hơn, đau xót hơn,
Trang 6*Càng buồn hơn, đau xót hơn, cô đơn hơn vì
cảnh vật, con người thay đổi, sa sút vì nghèo
đói, vì lễ giáo phong kiến cổ hủ, xót xa vì sự
ngăn cách giữa tôi và Nhuận Thổ Thương
cảm và đành chấp nhận, bùi ngùi, chia tay với
quê , với cảnh, với người
?Phân tích những biện pháp nghệ thuật được
dùng để làm nổi bật sự thay đổi ở nhân vật
Nhuận Thổ, ở những nhân vật khác cũng như
cảnh vật ở làng quê.(Cho học sinh thảo
luận)
*Hai biện pháp nghệ thuật chính được sử
dụng là “hồi ức” và “đối chiếu “ đã làm nổi
bật sự thay đổi của con người và cảnh vật
………
Tiết 3:
?Trên đường rời quê, cảm xúc và tâm trạng
của nhân vật “tôi” như thế nào? “tôi” ra đi
trong không gian , thời gian nào?
*Về quê, ra đi d8e6u2 trên con thuyền, lúc về
vào ban đêm , ra đi lúc hoàng hôn Tác giả
chọn thời điểm ban đêm cho phù hợp tâm
trạng nhân vật
-Cảm xúc tâm trạng “tôi”: Lòng tôi không
chút lưu luyến (Cái cũ, làng cũ, cảnh cũ, hiện
tại đau buồn, quá khứ tươi đẹp không bao giờ
trở lại Vậy thì hãy hướng đến tương lai và
hy vọng)
?”Tôi” đã mong ước gì ở tương lai?
*Hi vọng , tin tưởng vào con đường đã
chọn,hy vọng vào tương lai thế hệ trẻ con
cháu như thằng Hoàng, thằng Thủy Sinhse4
khác thế hệ hiện tại , ước mơ “những cuộc
đời mới , cuộc đời tốt đẹp hơn mà chúng tôi
chưa từng được sống”
?Từ những suy nghĩ trên , tác giả đưa ra lập
luận :” Cũng giống như những con đường trên
mặt đất : “kỳ thực trên mặt đất vốn làm gì có
đường Người ta đi mãi thì thành đường thôi “
Nêu ý nghĩ của hình ảnh con đường ?(Thảo
luận)
*Muốn đạt tới thành quả của bất kỳ một công
cô đơn hơn vì cảnh vật, con người thay đổi
-Tình bạn đã có sự ngăn cách
- Thương cảm và đành chấp nhận, bùi ngùi, chia tay với quê , với cảnh, với người
Hết tiết 2
……….
c/ Cảm xúc và suy nghĩ của nhân vật “tôi” trên thuyền rời cố hương:
-Con thuyền rời xa dần ngôi nhà cũ và làng quê trong hoàng hôn
- Lòng “tôi” không chút lưu luyến
-Hi vọng , tin tưởng vào con đường đã chọn,hy vọng vào tương lai thế hệ trẻ con cháu
- Ứớc mơ “những cuộc đời mới , cuộc đời tốt đẹp hơn
-Đặt ra vấn đề con đường đi của con người, xã hội
2/Nhân vật Nhuận Thổ:
Trang 7việc nào , nhất thiết phải trải qua lao động và
đấu tranh bền bỉ
-Đặt ra vấn đề con đường đi của nông dân
của xã hội để mọi người suy ngẫm
?Nhân vật Nhuận Thổ lúc còn bé ?
*Khuôn mặt tròn trĩnh, nước da bánh mật,
đầu đội mũ lông chiên, cổ đeo vòng bạc
Biết nhiều chuyện lạ lùng lắm
? Còn hiện tại, khi Nhuận Thổ gặp lại “tôi”,
lúc này Nhuận Thổ thay đổi như thế nào?
*Cao gấp hai trước , da vàng xạm , nếp nhăn
sâu hóm , mũ lông chiên rách bươm, áo bông
mỏng dính Người co ro cúm rúm, nói không
ra tiếng, rụt re øtrước bạn cũ nhưng vẫn giữ
được những phẩm chất tốt đẹp :Quý bạn ,
mang quà tặng bạn , được tin đến ngay,
không tham lam chỉ xin máây thứ cần thiết cho
cuộc sống :Chỉ lấy bàn ghế, tro, bộ lư hương,
chân nến và một cái cân
?Qua hình ảnh thay đổi của Nhuận Thổ , thím
Hai Dương, và những người dân đến thăm ,
tác giả đã phản ánh điều gì?
*Thực trạng đáng buồn của nông dân
-Tình cảnh sa sút của xã hội Trung Quốc đầu
thế kỷ XX
-Phê phán lễ giáo phong kiến (Nhuận Thổ vì
con đông, mùa mất thuế nặng, lính tráng trộm
cướp , quan lại,thân hào đã đành, song Nhuận
Thổ còn đau đớn hơn vì gánh nặng tinh thần ,
vì mê tín,vì quan niệm cũ kỹ về đẳng cấp
*Gọi học sinh đọc 3 đoạn văn bài tập 4 trang
218
?Đoạn văn nào chủ yếu dùng phương thức
miêu tả và thông qua đó,tác giả muốn biểu
hiện điều gì?
*Đoạn (b) chủ yếu dùng phương thức miêu
tả , kết hợp với biện pháp hồi ức và đối
chiếu, làm nổi bật sự thay đổi về ngoại hình
của Nhuận Thổ , qua đó có thể thấy tình cảnh
sống điêu đứng của Nhuận Thổ và nông dân
miền biển nói chung
?Đoạn nào chủ yếu dùng phương thức tự sự
*Lúc còn thơ(trước đây) -Là đứa bé hồn nhiên, khỏe mạnh, tình cảm trong sáng
*Nhuận Thổ 20 năm sau(hiện tại)
-Bác nông dân nghèo túng, khô cằn, đầu óc mụ mị vì cuộc sống quá vất vả, trở nên rụt rè, nhút nhát
-Nhưng vẫn giữ được phẩm chất tốt đẹp
Thực trạng đáng buồn của nông dân
- Tình cảnh sa sút của xã hội Trung Quốc đầu thế kỷ XX -Phê phán lễ giáo phong kiến
3/ Nghệ thuật:
-Phương thức miêu tả
-Phương thức tự sự
Trang 8? Ngoài tự sự, tác giả còn sử dụng các yếu tố
của những phương thức biểu đạt nào khác?
*Đoạn (a) chủ yếu dùng phương thức tự sự(có
kết hợp biểu cảm), làm nổi bật quan hệ gắn
bó giữa 2 người bạn thời thơ ấu (cũng có
nghĩa là để làm nổi bật sự thay đổi trong
thái độ của Nhuận Thổ đối với “tôi” hiện
nay)
? Đoạn văn nào chủ yếu dùng phương thức
lập luận?
*Đoạn ( c) chủ yếu dùng phương thức lập
luận mong muốn thay đổi …
Hoạt động 3:Hướng dẫn luyện tập
*Gợi ý: HS tự chọn đoạn thích nhất để học
thuộc lòng (có thể chọn đoạn ở bài tập 4 trang
218)
-Phương thức lập luận
*Ghi nhớ: SGK /trang 219
III/Luyện tập:
-Chọn một đoạn văn mà em thích nhất trong tác phẩm để
học thuộc lòng.
4.4 Củng cố và luyện tập:
?Qua nội dung ghi nhớ SGK , phát biểu ngắn gọn chủ đề của truyện?
*Phê phán xã hội , lễ giáo phong kiến, đặt ra vấn đề con đường đi của nông dân , của xã hội Trung Quốc qua những rung động và suy ngẫm trong một chuyến về quê, trước sự thay đổi của cố hương
*GV chốt lại:
Trên đường về quê, nhân vật “tôi” phảng phất buồn Những ngày ở quê :đau xót đến “bi đát”nhưng cuối cùng, kết thúc không phải là tuyệt vọng mà là “hi vọng” (trên đường xa quê) Buồn bã, đau đớn, hi vọng,đều chỉ là những biểu hiện khác nhau của tình cảm yêu mến quê hương của nhân vật “tôi” Cái hay của tác phẩm là thể hiện sự diễn biến ấy một cách sinh động ,chân thật , hợp lý
4.5 Hướng dẫn học sinh tự học ở nhà.
-Về học thuộc lòng đoạn trích tự chọn.
-Soạn bài : Những đứa trẻ (Đọc thêm)(Trả lời câu hỏi SGK trang 233)
5/ RÚT KINH NGHIỆM: