Sự phát triển của từ vựng

Chỉ ra lời dẫn trong các ví dụ sau và cho biết đó là lời dẫn trực tiếp hay lời dẫn gián tiếp.. a Bài tập 1 SGK - T55*Phân tích ngư liệu - Kinh tế nghĩa trong bài thơ: Cách nói tắt của

9B Lớp

H: Thế nào là cách dẫn trực tiếp, cách dẫn gián

tiếp ? Chỉ ra lời dẫn trong các ví dụ sau và cho

biết đó là lời dẫn trực tiếp hay lời dẫn gián tiếp.

a)Anh ấy dặn lại chúng tôi: “Ngày mai tôi đi

công tác vắng, các em ở nhà nhớ chăm lo cho bản thân, giữ gìn sức khỏe ”

b) Cô hiệu trưởng nhắc chúng mình ngày mai mang theo sách để chuẩn bị ôn thi học kì.

-> Lời dẫn gián tiếp

-> Lời dẫn trực tiếp

Hãy chuyển lời dẫn trực tiếp trên

thành lời dẫn gián tiếp và ngược lại

(chuyển lời dẫn gián tiếp thành lời dẫn trực tiếp).

a)Anh ấy dặn lại chúng tôi: Ngày mai tôi đi “

công tác vắng, các em ở nhà nhớ chăm lo cho bản thân, giữ gìn sức khỏe ”

b) Cô hiệu trưởng nhắc chúng mình ngày mai

mang theo sách để chuẩn bị ôn thi học kì.

-> Anh ấy dặn chúng tôi rằng ngày mai anh ấy đi công tác, chúng tôi ở nhà nhớ chăm lo cho bản thân, giữ gìn sức khỏe.

-> Cô hiệu trưởng nhắc: “ Các em n gày mai hãy mang theo sách để chuẩn bị ôn thi học kì ”

VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG CẢM TÁC

Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu,

Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.

Đã khách không nhà trong bốn biển, Lại người có tội giữa năm châu.

Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,

Mở miệng cười tan cuộc oán thù.

Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp,

Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.

Phan Bội Châu

(Ngữ văn 8 - Tập1)

a) Bài tập 1 (SGK - T55)

*Phân tích ngư liệu

- Kinh tế (nghĩa trong bài thơ): Cách nói tắt

của kinh bang tế thế có nghĩa là trị nước

cứu đời

- Kinh tế (ngày nay): Toàn bộ hoạt động

của con người trong lao động sản xuất,

trao đổi, phân phối và sử dụng của cải, vật chất làm ra.

Thảo luận nhóm (4 )’

trong các câu thơ trên ?

Trong các nét nghĩa đó, nghĩa nào là

nghĩa gốc, nghĩa nào là nghĩa chuyển?

Trong trường hợp có nghĩa chuyển thì nghĩa chuyển đó được hình thành theo

phương thức chuyển nghĩa nào? (ẩn dụ hay hoán dụ)

VDa: - Gần xa nô nức yến anh,

Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân(1) Dập dìu tài tử giai nhân,

Ngựa xe như nước áo quần như nêm

- Ngày xuân(2) em hãy còn dài,

Xót tình máu mủ thay lời nước non

- Xuân (1): mùa chuyển tiếp từ đông sang

hạ, mùa mở đầu một năm

 Nghĩa gốc

- Xuân (2): tuổi trẻ

 Nghĩa chuyển Èn dôdô

VDb: - Được lời như cởi tấm lòng,

Gởi kim thoa với khăn hồng trao tay(1).

- Cũng nhà hành viện xưa nay,

Cũng phường bán thịt cũng tay(2) buôn người

- Tay(1): bộ phận phía trên của cơ thể, từ vai đến ngón, dùng để cầm, nắm

- Xuân (1): mùa chuyển tiếp từ đông sang

hạ, mùa mở đầu một năm

 Nghĩa gốc

- Xuân (2): tuổi trẻ

 Nghĩa chuyển Èn dôdô

- Tay(1): bộ phận phía trên của cơ thể, từ vai đến ngón, dùng để cầm, nắm

Ví dụ 1:

Ngày ngày mặt trời đi qua tr ên lăng Thấy một mặt trời trong lăng

rất đỏ (Viễn Phương - Viếng lăng Bác)

- Từ mặt trời trong câu thơ thứ hai được sử dụng

theo phép tu từ ẩn dụ.

- Đây không phải là hiện tượng phát triển nghĩa của

từ, bởi vì sự chuyển nghĩa của từ mặt trời trong câu thơ có tính chất lâm thời, nó không làm cho từ có

thêm nghĩa mới.

- áo chàm: con người Việt Bắc (Lấy dấu hiệu

của sự vật để gọi sự vật) -> Hoán dụ tu từ

hòa làm một.

VD2:

a) Nếu có tiền tiết kiệm, các bạn hãy gửi vào

Ngân hàng Nông nghiệp

tâm để tái sử dụng các chai màu xanh, nâu và

trong.

Bài tập 1(SGK-T56)

a) Đề huề lưng túi gió trăng,

- Chân: một bộ phận trên cơ thể con người.

 Nghĩa gốc

đội tuyển của trường đi dự “Hội khỏe Phù Đổng”

- Chân: một vị trí trong đội tuyển

 Nghĩa chuyển ( Phương thức hoán dụ)

Bài tập 1(SGK-T56)

c) Dù ai nói ngả nói nghiêng,

(Ca dao)

- Chân: vị trí tiếp xúc của kiềng với đất.

 Nghĩa chuyển ( Phương thức ẩn dụ)

d) Buồn trông nội cỏ rầu rầu,

(Nguyễn Du, Truyện

Kiều)

- Chân: vị trí tiếp giáp của đất với mây.

 Nghĩa chuyển ( Phương thức ẩn dụ)

Bài tập 2 (SGK-T57)

Nghĩa của từ trà trong những cách dùng

như: trà a-ti-sô, trà hà thủ ô, trà sâm, trà linh

chi, trà tâm sen, trà khổ qua ( mướp đắng)

- Từ trà được dùng với nghĩa chuyển

- Trà trong cách dùng này có nghĩa là sản

phẩm từ thực vật, được chế biến dưới dạng khô, dùng để pha nước uống.

 Từ trà chuyển nghĩa theo phương thức

ẩn dụ

Bài tập 4 (SGK-T57)

a) Hội chứng

cùng xuất hiện của bệnh.

sự kiện biểu hiện một tinh trạng, một vấn

đề xã hội, cùng xuất hiện nhiều nơi

VD: Hội chứng suy thoái kinh tế

Bài tập 4 (SGK-T57)

b) Ngân hàng

- Nghĩa gốc: Tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh và quản lí các nghiệp vụ tiền tệ, tín dụng

- Nghĩa chuyển: Kho lưu trư dư liệu, bộ phận cơ thể để sử dụng khi cần thiết VD: Ngân hàng

máu, Ngân hàng dư liệu, Ngân hàng đề thi,

Bài tập 4 (SGK-T57)

c) Sốt

- Nghĩa gốc: Nhiệt độ cơ thể lên quá cao so mức binh thường do bị bệnh.

- Nghĩa chuyển: Trạng thái tang đột ngột về nhu cầu

sốt đất, cơn sốt vàng …

d) Vua

- Nghĩa gốc: người đứng đầu nhà nước quân chủ

- Nghĩa chuyển: người được coi là nhất trong 1 lĩnh

đá, vua nhạc rốc …

- Học thuộc phần ghi nhớ, hoàn thiện các bài tập còn lại.

- Tìm ví dụ về sự phát triển nghĩa của từ vựng trên cơ sở nghĩa gốc

- Tìm ví dụ về hai phương thức phát triển nghĩa của từ vựng: phương thức ẩn dụ và phương thức hoán dụ.

- Đọc một số mục từ trong từ điển và xác định nghĩa gốc, nghĩa chuyển của từ đó Chỉ ra trình tự trình bày nghĩa gốc và nghĩa chuyển của từ trong từ điển.

- Soạn bài : CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH

CHÀO THÂN ÁI!