KINH TẾ HỌC VI MÔ - Chương 6

kinh tế học vi mô chủ yếu nghiên cứu về hành vi của các cá thể đơn lẻ, như công ty và cá nhân người tiêu dùng

Nội dung chương 6

• Lý thuyết trò chơi

– Một số khái niệm cơ bản

– Một số ứng dụng cơ bản của lý thuyết trò

chơi

3 THS PHAN THẾ CÔNG

Lý thuyết trò chơi

Lý thuyết trò chơi

• Lý thuyết trò chơi là một nhánh của toán

học ứng dụng thường được sử dụng trong

phân tích kinh tế.

– Nó sử dụng các mô hình để nghiên cứu các

tình huống chiến thuật, trong đó những

người tham gia (người chơi) cố gắng để tối

đa kết quả thu được của mình có tính đến

hành động và phản ứng của các đối thủ khác

5 THS PHAN THẾ CÔNG

Một số khái niệm cơ bản

• Trò chơi: một tình huống mà trong đó

người chơi (người tham gia) đưa ra quyết

định chiến lược có tính đến hành động và

phản ứng của các đối thủ

– Nếu tôi tin rằng các đối thủ cạnh tranh của

tôi là người có lý trí và hành động để tối đa

hóa lợi nhuận của họ thì tôi phải tính đến

hành vi của họ như thế nào khi ra quyết định

tối đa hóa lợi nhuận của mình

6 THS PHAN THẾ CÔNG

Một số khái niệm cơ bản

• Người chơi:

– Những người tham gia và hành động của họ có

tác động đến kết quả của của bạn

• Chiến lược:

– Nguyên tắc hoặc kế hoạch hành động trong khi

tiến hành trò chơi

• Kết cục:

– Giá trị tương ứng với một kết quả có thể xảy ra

– Phản ánh lợi ích thu được của mỗi người chơi

7 THS PHAN THẾ CÔNG

Một số khái niệm cơ bản

• Trò chơi đồng thời:

– Các đối thủ ra quyết định khi không biết đến

quyết định của đối phương

• Trò chơi tuần tự:

– Một người chơi ra quyết định trước, người

chơi tiếp theo ra quyết định căn cứ vào

quyết định của người đi trước

Một số khái niệm cơ bản

• Trò chơi hợp tác:

– là trò chơi mà trong đó những người chơi có

thể đàm phán những cam kết ràng buộc lẫn

nhau cho phép họ cùng lập các kế hoạch

chiến lược chung

• Trò chơi bất hợp tác:

– Các bên tham gia không thể đàm phán và

thực thi có hiệu lực các cam kết ràng buộc

9 THS PHAN THẾ CÔNG

Các giả định để nghiên cứu

• Những người chơi là những người có lý trí

– Mục đích của những người chơi đều là tối đa hóa

kết cục của bản thân họ

– Những người chơi đều là những người biết tính

toán hoàn hảo

• Hiểu biết chung:

– Mỗi người chơi đều biết nguyên tắc của trò chơi

– Mỗi người chơi đều biết rằng người khác cũng

biết nguyên tắc của trò chơi

– Mỗi người chơi đều biết người chơi khác cũng là

người có lý trí

10 THS PHAN THẾ CÔNG

Trò chơi đồng thời

• Trong khi tôi đưa ra quyết định của mình

thì bạn cũng vậy

– Tôi và bạn đều đưa ra quyết định mà không

biết đến quyết định của người khác

• Cái mà tôi quyết định có ảnh hưởng đến

kết cục của bạn và cái mà bạn quyết định

cũng ảnh hưởng đến kết cục của tôi.

• Cần phải đưa ra quyết định như thế nào?

11 THS PHAN THẾ CÔNG

Trò chơi đồng thời

• Xác định ma trận lợi ích (ma trận kết cục):

chỉ ra tất cả các kết cục của mỗi người

chơi tương ứng với tất cả các hành động

của mỗi người.

• Xác định hành động có kết quả tốt nhất

cho cả mình và đối thủ

– Tìm ra cân bằng Nash

Cân bằng Nash

• Cân bằng Nash là một tập hợp các chiến

lược (hoặc hành động) mà mỗi người chơi

có thể làm điều tốt nhất cho mình, khi cho

trước hành động của các đối thủ.

– Mỗi người chơi không có động cơ xa rời

chiến lược Nash của mình nên đây là các

chiến lược ổn định

13

Cân bằng Nash

• Nhắc lại:

– Cân bằng Cournot chính là cân bằng Nash:

• Hai hãng ra quyết định sản lượng đồng thời

• Mỗi hãng sản xuất ở mức sản lượng làm

hãng tối đa hóa lợi nhuận khi biết các hãng

đối thủ sản xuất bao nhiêu

– Cân bằng Stackelberg cũng là cân bằng Nash:

• Một hãng ra quyết định sản lượng trước,

một hãng hành động theo sau

• Mỗi hãng làm điều tốt nhất cho mình khi cho

trước quyết định của đối thủ 14

Giải quyết trò chơi

• Phản ứng tốt nhất của hãng A

– Nếu Hãng B không quảng cáo: Quảng cáo

– Nếu Hãng B quảng cáo: Quảng cáo

 Hãng A sẽ quảng cáo bất kể hãng B có quảng

cáo hay không

Hãng B

Ko Q/cá Q/cá

Hãng A

Ko Q/cá 50 , 50 20 , 60Q/cá 60 , 20 30 , 30

Chiến lược ưu thế

• Chiến lược ưu thế là một chiến lược

hoặc hành động mang lại kết cục tốt nhất

dù cho các đối thủ có quyết định làm gì đi

chăng nữa

• Nếu một trò chơi có chiến lược ưu thế:

– các đối thủ sẽ lựa chọn chiến lược ưu thế

của mình

17

Chiến lược ưu thế và cân bằng Nash

• Chiến lược ưu thế: Tôi đang làm điều tốt

nhất có thể được cho tôi, bất kể bạn có làm

điều gì đi nữa Bạn đang làm điều tốt nhất có

thể cho bạn, bất kể tôi làm gì đi nữa.

• Cân bằng Nash: Tôi đang làm điều tốt nhất

có thể được, cho trước cái bạn đang làm.

Bạn đang làm điều tốt nhất có thể được, cho

trước cái tôi đang làm

• Cân bằng chiến lược ưu thế là trường hợp

đặc biệt của cân bằng Nash

18

Chiến lược ưu thế

• Nguyên tắc:

– Nếu bạn có chiến lược ưu thế, hãy sử dụng

nó

– Dự đoán rằng đối thủ của bạn cũng sử dụng

chiến lược ưu thế của họ nếu như họ cũng

có chiến lược ưu thế

thú tội

20 , 0 1 , 1

- Chiến lược ưu thế của người A: Thú tội

- Chiến lược ưu thế của người B: Thú tội

- Cân bằng xảy ra khi cả hai người cùng thú tội

Trò chơi quảng cáo

- Cả hai hãng đều có chiến lược ưu thế

- Ở trạng thái cân bằng, kết cục của hai hãng đều bị

giảm đi so với trường hợp hai hãng hợp tác với nhau

22

Ra quyết định như thế nào

khichỉ có một người chơicó chiến lược ưu thế?

Giả định rằng người chơi kia sử dụng

chiến lược ưu thế của họ, khi đó

sẽ chọn chiến lược phù hợp nhất

khi đã biết chiến lược họ sử dụng

Khi chỉ một người chơi có chiến lược

- Hãng A không có chiến lược ưu thế

- Hãng B có chiến lược ưu thế: Quảng cáo

- Hãng A cho rằng B sẽ quảng cáo  khi đó lựa chọn tốt nhất

của hãng A là Quảng cáo

Nếu không người

chơi nào có chiến

lược ưu thế?

Quyết định giá khi không có chiến

lược ưu thế

25

$2 $4 $5Bar 1

$2 10 , 10 14 ,

12

14 , 15

$4 12 , 14 20 ,

20

28 , 15

$5 15 , 14 15 ,

28

25 , 25

– Chiến lược bị lấn át là một chiến lược luôn

có chiến lược khác tốt hơn nó

– Nếu có chiến lược bị lấn át:

• Loại bỏ chiến lược bị lấn át

• Làm giảm kích thước của ma trận lợi ích

• Lặp lại bước trên cho đến khi không còn chiến

lược bị lấn át

• Xác định điểm cân bằng

26

$2 $4 $5Bar 1

$2 10 , 10 14 ,

12

14 , 15

$4 12 , 14 20 ,

20

28 , 15

$5 15 , 14 15 ,

28

25 , 25

– Không mở rộng khả năng sản xuất: giữ

nguyên quy mô

– Mở rộng khả năng sản xuất với quy mô nhỏ

– Mở rộng khả năng sản xuất với quy mô lớn

Loại trừ liên tiếp những chiến lược

bị lấn át

Loại trừ liên tiếp những chiến lược

bị lấn át

Hãng Beta Giữ

Phân tích phản ứng tốt nhất

• Không phải mọi trò chơi đều có chiến lược

ưu thế và chiến lược bị lấn át

• Cần phân tích phản ứng tốt nhất để tìm ra

cân bằng Nash

31

Phân tích phản ứng tốt nhất

• Ứng với mỗi chiến lược của đối thủ, tìm phản ứng tốt

nhất của người chơi

– Ứng với mỗi chiến lược của người chơi 2, tìm phản

ứng tốt nhất của người chơi 1: Trong mỗi cột, tìm kết

cục cao nhất của người chơi 1

– Ứng với mỗi chiến lược của người chơi 1, tìm phản

ứng tốt nhất của người chơi 2: Trong mỗi dòng, tìm

kết cục cao nhất của người chơi 2

– Cân bằng Nash xảy ra tại ô xảy ra kết cục cao nhất

của cả hai người chơi

– Khi phân tích phản ứng tốt nhất không tìm ra cân

bằng Nash không có cân bằng Nash đối với các

chiến lược thuần túy

Phân tích phản ứng tốt nhất

• Ví dụ

– Có hai hãng cạnh tranh nhau, mỗi hãng kiếm

được $45.000

– Cả hai hãng có thể đầu tư vào nghiên cứu

triển khai với chi phí là $45.000

– Nghiên cứu triển khai chỉ thành công khi cả

hai hãng đều tham gia

– Nếu nghiên cứu triển khai thành công, mỗi

hãng sẽ kiếm được $95.000

33

Phân tích phản ứng tốt nhất

• Có hai cân bằng Nash: cả hai cùng đầu

tư, hoặc cả hai cùng không đầu tư

• Các ô khác không phải là cân bằng Nash:

– Nếu hãng 1 đầu tư và hãng 2 không đầu tư:

cả hai hãng đều có động cơ thay đổi chiến

Chiến lược maximin

• Hãng 1 không có chiến lược ưu thế

• Hãng 2 có chiến lược ưu thế là Đầu tư

• Nếu hãng 1 cho rằng hãng 2 sẽ thực hiện chiến

lược ưu thế của mình là Đầu tư, hãng 2 cũng sẽ

đầu tư và thu về được lợi ích là 20

Chiến lược maximin

• Nếu hãng 2 lựa chọn sai, lại không đầu tư thì hãng 1 sẽ

mất rất lớn

• Nếu hãng 1 thận trọng và lo ngại hãng 2 không có đủ

thông tin hoặc không có lý trí  thực hiện chiến lược

Chiến lược maximin

• Chiến lược maximin (cực đại hóa tối thiểu)

– Đối với mỗi chiến lược, xác định kết cục thấp

nhất

– Trong các kết cục thấp nhất này, lựa chọn kết

cục có giá trị cao nhất

• Chiến lược maximin là chiến lược thận trọng,

nhưng không tối đa hóa lợi nhuận

– Nó có thể là cân bằng Nash, có thể không

37

Chiến lược maximin

• Nếu hãng 1 không đầu tư  mất lớn nhất là -10

• Nếu hãng 1 đầu tư  mất lớn nhất là -100

• Nếu hãng 1 lựa chọn theo nguyên tắc maximin

 chọn không đầu tư

Trò chơi tuần tự

• Nếu hai hãng quyết định đồng thời có 2 cân

bằng Nash  không biết chắc các hãng sẽ lựa

chọn như thế nào

• Nếu hãng 1 là hãng quyết định trước:

– Hãng 1 sẽ quyết định đầu tư và hãng 2 cũng

quyết định đầu tư

xâm nhập vào thị trường

• Hãng A có hai sự lựa chọn là: không phản

ứng gì hoặc đe dọa bằng cách giảm giá

• Hãng B có hai sự lựa chọn là gia nhập thị

trường hoặc không

Gia nhập

A

Đedọa

khôngp/ứng

-50 , -50

Nhìn xa hơn…

• Hãng B quyết định trước: có gia nhập thị

trường hay không

– Để quyết định hãng B cần phải xem phản

ứng của hãng A như thế nào

• Nếu hãng B gia nhập:

– Hành động tốt nhất của hãng A là không

phản ứng

43

…và suy luận ngược

• Xem xét quyết định của hãng B

0 , 100

50 , 50

Không phản ứng

Nguyên tắc

• Nhìn xa hơn và suy luận ngược

– Dự đoán rằng đối thủ của bạn có hành động

gì vào ngày mai, để bạn đưa ra được phản

ứng tốt nhất ngày hôm nay

45

Giải quyết trò chơi tuần tự

• Bắt đầu bằng quyết định cuối cùng trong

trò chơi

• Xác định chiến lược mà người chơi sẽ

chọn

• Cắt bớt cây trò chơi:

– Loại bỏ chiến lược bị lấn át

• Lặp lại quá trình trên cho đến khi xác định

được quyết định của người chơi đầu tiên

46

Hai hãng quyết định sản lượng

• Hai hãng độc quyền cạnh tranh nhau về sản lượng

• Hàm cầu thị trường là P = 30 – Q

– Trong đó Q = Q1+ Q2

• Giả định cả hai hãng có chi phí biên bằng 0

• Cân bằng Cournot xảy ra khi hai hãng đều quyết định

sản lượng Q1= Q2= 10 và lợi nhuận mỗi hãng là 100

• Nếu hai hãng cùng quyết định sản lượng Q1= Q2= 7,5

thì lợi nhuận mỗi hãng là 112,5

• Nếu hãng 1 quyết định trước Q1= 15 và Q2= 7,5, lợi