cảm thụ văn học lớp 4

Dựa và câu hỏi gợi ý dới đây, hãy nêu những suy nghĩ của em khi đọc đoạn thơ trên.a Đoạn thơ nói về tình cảm của bạn học sinh với đồ vật gì?. Câu 17: Đọc đoạn thơ dới đây trong bài “ Khi

Phần 1BDHSG lớp 4 Câu 1: Trong bài Cái trống trờng em, nhà thơ Thanh Hào có viết:

Cái trống trờng emMùa hè cũng nghỉSuốt ba tháng liềnTrống nằm ngẫm nghĩ

Buồn không hả trốngTrong những ngày hèBọn mình đi vắngChỉ còn tiếng ve?

Dựa và câu hỏi gợi ý dới đây, hãy nêu những suy nghĩ của em khi đọc đoạn thơ trên.a) Đoạn thơ nói về tình cảm của bạn học sinh với đồ vật gì?

b) Bạn ngĩ về đồ vật đó ra sao( khổ thơ 1)? Lời trò chuyện của bạn với đồ vật ( khổ thơ2) thể hiện thái độ gì?

c) Qua đoạn thơ, em thấy bạn học sinh gắn bó với ngôi trờng của mình nh thế nào?

Gợi ý

Đoạn thơ nói về tình cảm của bạn hoạc sinh đối với cái trống trờng thân yêu Bạn nghĩ

về trống trờng trong những ngày hè, suốt 3 tháng liền, trống phải nằm yên nh đang “ngẫmnghĩ” về điều gì đó Lời trò chuyệncủa bạn với cái trống trờng ở khổ thơ thứ hai thể hiện thái

độ âncần, muốn chia sẻ nỗi buồn mà trống phải trải qua Đó là nỗi buồn ngày hè vắng cácbạn học sinh, trống phải nằm im cùng với tiếng ve kêu buồn bã Qua đoạn thơ, em thấy bạnhọc sinh gắn bó với ngôi trờng của mình nh gắn bó với ngôi nhà thân yêu của mình

Câu 2: Trong bài Ngôi trờng mới, nhà văn Ngô Quân Miện tả cảm xúc của bạn học

sinh trong lớp học nh sau:

Dới mái trờng mới, sao tiếng trống rung động kéo dài! Tiếng cô giáo trang nghiêm mà

ấm áp Tiếng đọc bài của em cũng vang vang đến lạ! Em nhìn ai cũng thấy thân thơng Cả

đến chiếc thớc kẻ, chiếc bút chì sao cũng đáng yêu đến thế!

Em hãy cho biết: Ngồi trong lớp học của ngôi trờng mới, bạn họa sinh cảm thấy những

âm thanh và sự vật có gì khác lạ? Vì sao bạn có những cảm xúc ấy?

Câu 3: Đọc đoạn trích trong bài Cháu dắt tay bà qua đờng dới đây, em hãy nêu

những suy nghĩ của mình về bạn học sinh giúp bà cụ qua đờng:

Tan học về giữa traNắng rất nhiều mà bà chẳng thấyQua đờng lắm xe, bà dò theo cái gậyCái gậy tre run run

Bà ơi, cháu tên là HơngCháu dắt tay bà qua đờng

Bà qua rồi lại đi cùng gậyCháu trở về, cháu vẫn còn thơng

(Mai Hơng)

Gợi ý

Bạn học sing là ngời có tấm lòng nhân hậu Tan học về, giữa tra nắng, nhìn thấy một bà

cụ mù lòa đi trên đờng phố, bạn đã bộc lộ sự cảm thông và chia sẻ nỗi đau khổ cùng bà:

Nắng rât nhiều mà bà chẳng thấyQua đờng lắm xe, bà dò theo cái gậyCái gậy trê run run

Tấm lòng nhân hậu của bạn học sinh đợc thể hiện qua hành động cụ thể: dắt tay à điqua đờng Tấm lòng ấy càng đẹp hơn khi hình ảnh bà cụ khơi dậy trong tim một tình thơngsâu nặng đối với con ngời hoạn nạn:

Bà qua rồi lại đi cùng gậy

1

Cháu trở về, cháu vẫn còn thơng.

Câu 4: Trong bài Lời chào, nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn có viết:

Đi đến nơi nàoLời chào đi trớcLời chào dẫn bớcChẳng sợ lạc nhàLời chào kết bạnCon đờng bớt xa

Đoạn thơ đã giúp em cảm nhận đợc ý nghĩa của lời chào trong cuộc sống của chúng ta

nh thế nào?

Gợi ý

Những câu thơ nói về ý nghĩa lời chào:

Lời chào dẫn bớcChẳng sợ lạc nhà-ý nói: Lời chào giúp ta dễ làm quên và gần gũi với mọi ngời Dù đi đến nơi nào xa lạ,nếu ta cất lời chào hỏi lịch sự, lễ phép, mọi ngời sẽ sẵn sàng chỉ dẫn cho ta đến đúng nơi cần

đến Lời chào có ý nghĩa đẹp đẽ nh vậy nên đã đợc nhà thơ nhân hóa thành ngời bạn “dẫn ớc” ta đi đến đích, “chẳng sợ lạc nhà”

b-Lời chào kết bạnCon đờng bớt xa

-ý nói: Lời chào còn giúp ta “kết bạn” (sử dụng biện pháp nhân hóa) để cùng có thêmniềm vui trên đờng đi, làm cho ta thấy con đờng nh bớt xa

Có thể nói: Lời chào có ý nghĩa thật đẹp đẽ trong cuộc sống chúng ta; lời chào xứng

đáng là ngời bạn thân thiết, gắn bó bên ta mãi mãi

Câu 5: Nhà thơ Nguyễn Duy ca ngợi cây tre trong bài Tre Việt Nam nh sau:

Nòi tre đâu chịu mọc congCha lên đã nhọn nh chông lạ thờng

Lng trần phơi nắng phơi sơng

Có manh áo cộc tre nhờng cho con

Hình ảnh cây tre trong đoạn thơ trên gợi cho em nghĩ đến phẩm chất gì tốt đẹp của conngời Việt Nam?

-Hình ảnh: Lng trần phơi nắng phơi sơng

Có manh áo cộc, tre nhờng cho con

Gợi cho ta nghĩ đến những phẩm chất: sẵn sàng chịu đựng mọi thử thách ( “phơi nắngphơi sơng”), biết yêu thơng, chia sẻ và nhờng nhịn tất cả cho con cái, chođồng loại( “cómanh áo cộc, tre nhờng cho con”)

Câu 7: Bác Hồ kính yêu đã từng viết về các cháu thiếu nhi nh sau:

Trẻ em nh búp trên cànhBiết ăn, ngủ, biết học hành là ngoan

Em hiểu câu thơ trên nh thế nào? Qua đó, em biết đợc tình cảm của Bác Hồ dành chothiếu nhi ra sao?

Gợi ý

Câu thơ của Bác Hồ cho thấy: Trẻ em thật trong sáng, ngây thơ và đáng yêu, giống nh

“búp trên cành” đang độ lớn lên đầy sức sống và hứa hẹn tơng lai tơi sáng, đẹp đẽ Vì vậy,trẻ em biết ăn, ngủ điều độ, biết học hành chăm chỉ đã đợc coi là ngoan ngoãn Câu thơ cho

em biết đợc tình cảm của Bác Hồ dành cho thiếu nhi là tình cảm tràn đầy yêu thơng và quýmến

Câu 8: Đọc đoạn thơ dới đây, em có suy nghĩ gì về ớc mơ của ngời bạn nhỏ:

Bóng mây

Hôm nay trời nắng nh nung

Mẹ em đi cấy phơi lng cả ngày

Ước gì em hóa đám mây

Em che cho mẹ suốt ngày bóng râm

(Thanh Hào)

Gợi ý

Ước mơ của bạn nhỏ trong bài thơ thật giản dị và đáng yêu:

Ước gì em hóa đám mây

Em che cho mẹ suốt ngày bóng râm

Đó là ớc mơ không phải cho bạn mà dành cho mẹ Bởi vì ngời mẹ của bạn phải làmlụng vất vả dới trời nắng nh nung: “Mẹ em đi cấy phơi lng cả ngày” Bạn ớc mong đợc gópphần làm cho mẹ đỡ vất vả trong công việc: “hóa” thành “đám mây” để che cho mẹ “suốtngày bóng râm”, giúp mẹ làm việc trên đồng mát mẻ, khỏi bị nắng nóng Ước mơ của bạnnhỏ chứa đựng tình yêu thơng mẹ vừa sâu sắc vừa cụ thể và thiết thực nên nó thật đẹp đẽvàđáng trân trọng

Câu 9: Hãy nêu cảm nhận của em về đoạn thơ dới đây của Mai Thị Bích Ngọc:

Em mơ làm mây trắngBay khắp nẻo trời caoNhìn non sông gấm vócQuê mình đẹp biết bao!

Em mơ làm nắng ấm

Đánh thức bao mầm xanhVơn lên từ đất mới

Mang cơm no áo lành

Gợi ý

Đoạn thơ nói vềững ớc mơ đẹp đẽ của ngời bạn nhỏ Bạn mơ đợc làm mây trắng baykhắp nẻo trời cao để ngắm nhìn non sông tơi đẹp Bạn mơ đợc làm ánh nắng ấm áp giúp chobao mầm xanh vơn lên từ đấ mới, mang lại áo cơm no ấm cho mọi ngời, Ước mơ của bạngiúp em thêm yêu quý vẻ đẹp của quê hơng đất nớc và mong muốn đợc loàm những côngviệc có ích cho quê hơng

Câu 10: Bằng cách nhân hóa, nhà thơ Võ Quảng đã viế về anh Đom Đóm trong bài “

Anh Đôm Đóm” nh sau:

Mặt trời gác núiBóng tối lan dầnAnh Đóm chuyên cầnLên đèn đi gác

Từ những điều trên, ta thấy công việc của anh Đom Đóm mang ý nghĩa rất đẹp: luôn vì cuộc sống và hạnh phúc của mọi ngời

Câu 11: Trong bài Ông và cháu, nhà thơ Phạm Cúc có viết:

Ông vật thi với cháuKeo nào ông cũng thuaCháu vỗ tay hoan hô:

“Ông thua cháu, ông nhỉ!”

Bế cháu ông thủ thỉ:

“Cháu khỏe hơn ông nhiều!

Ông là buổi trời chiềuCháu là ngày rạng sáng.”

Theo em, bằng cách sử dụng các hình ảnh so sánh (khổ thơ 2), ngời ông muốn nói vớicháu những điều gì sâu sắc?

Gợi ý

Bằng cách sử dụng hình ảnh so sánh (khổ thơ 2), ngời ông muốn nói với cháu những

điều sâu sắc:

3

- Cháu khỏe hơn ông nhiều! (Ông muốn nói tới tơng lai của cháu thật rạng rỡ: cháu là ngời sẽ lớn lên và khỏe hơn ông rất nhiều, đó cũng là điều ông mong mỏi và hi vọng).

- Ông là buổi trời chiều ( Vì ông đã nhiều tuổi, cuộc sống không còn dài nữa, giống nh

“buổi trời chiều” đang báo hiệu một ngày sắp hết.)

- Cháu là ngày rạng sáng ( Vì cháu còn ít tuổi, đang lớn lên, cuộc sống còn đang ở phía trớc, giống nh “trời rạng sáng” báo hiệu một ngày mới bắt đầu)

Câu 12: Đọc bài ca dao sau:

Cày đồng đang buổi ban tra

Mồ hôi thánh thót nh ma ruộng cày

Ai ơi! Bng bát cơm đầyDẻo thơm một hạt, đắng cay muôn phần

Em hiểu ngời nông dân muốn nói với ta điều gì? Cách diễn tả hình ảnh có sự đối lập ởcâu cuối bài đã nhấn mạnh đợc ý gì?

Gợi ý

- 2 dòng đầu: Ngời nông dân đang cày đồng vào buổi ban tra Hình ảnh so sánh “Mồ hôi thánh thót nh ma ruộng cày” (mồ hôi đổ ra, rơi nhiều nh ma trên ruộng cày) ý nói: Công việc của ngời cày ruộng, làm đồng áng vô cùng vất vả, khó khăn;

- 2 dòng cuối: “Ai ơi…” Ng” Ngời nông dân muốn nhắn gửi: Hỡi ngời bng bát cơm đầy trớckhi ăn hãy nhớ: mỗi hạt gạo dẻo hơm đã chứa đựng muôn phần đắng cay, vất vả của ngời lao

động làm ra nó

Cách diễn tả hình ảnh có sự đối lập ở câu cuối của bài ca dao “Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần” đã nhấn mạnh dợc sự vất vả, khó nhọc, nhiều khi còn cả đắng cay, buồn tủi của ngời lao động chân tay cày đồng, làm ruộng, sản xuất ra lúa gạo để nuôi sống con ngời, góp phần làm cho con ngời trở nên sung sớng và hạnh phúc

Câu 13: Em hiểu những câu thơ dới đây của Bác Hồ muốn nói về điều gì? Nêu một ví

dụ mà em biết để làm rõ điều đó

Không có việc gì khóChỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biểnQuyết chí ắt làm nên

Gợi ý

Những câu thơ của Bác Hồ muốn nói về lòng kiên trì và ý chí quyết tâm của con ngời Dẫu công việc có khó khăn, to lớn đến đâu (VD nh “Đào núi và lấp biển”), nếu có ý chí quyết tâm cao và lòng kiên trì thì con ngời nhất định sẽ làm đợc

VD: Tấm gơng anh Nguyễn Ngọc Ký bị liệt cả hai tay nhng vẫn quyết tâm và kiên trì tập luyện để viết đợc bằng chân, vơn lên đạt thành tích cao trong học tập (qua câu chuyện

“Bàn chân kì diệu”); hoặc tấm gơng “Vua tàu thủy” Bạch Thái Bởi, từ một cậu bé mồ côi cha, nhờ có ý chí cao đã làm nên sự nghiệp lớn, trở thành một “ bậc anh hùng kinh tế” trong lịch sử Việt Nam,…” Ng

Câu14: đọc đoạn văn sau trong bài “Cánh diều tuổi thơ” của nhà văn Tạ Duy Anh:

Tuổi thơ của tôi đợc nâng lên từ những cánh diều

Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng chúng tôi hò hét nhau thả diều thi Cánhdiều mềm mại nh cánh bớm Chúng tôi vui sớng đến phát dại nhìn lên trời Tiếng sáo diều vi

vu trầm bổng Sáo đơn, rồi sáo kép, sáo bè,…” Ng nh gọi thấp xuống những vì sao sớm

Em hãy cho biết: Tác giả tả trò chơi thả diều hấp dẫn qua những hình ảnh, từ ngữ nào?Vì sao tác giả nghĩ rằng “Tuổi thơ của tôi đợc nâng lên từ những cánh diều”?

Gợi ý

Tác giả tả trò chơi thả diều qua những từ ngữ và hình ảnh: hò hét nhau thả diều, vui ớng đến phát dại nhìn lên trời, thấy cánh diều mềm mại nh cánh bớm, tiếng sáo diều vi vutrầm bổng…” Ng nh gọi thấp xuống những vì sao sớm

s-Tác giả nghĩ rằng “Tuổi thơ của tôi đợc nâng lên từ những cánh diều” vì cánh diều đãkhơi gợi những ớc mơ đẹp đẽ và bay bổng cho tuổi thơ của tác giả, làm cho tuổi thơ của tácgiả có nhiều niềm vui và kỉ niệm đáng nhớ

Câu 15: Trong bài “Quê hơng”, nhà thơ Đỗ Trung Quân có viết:

Que hơng mỗi ngời chỉ một

Đoạn thơ gợi những điều đẹp, sâu sắc:

- Mỗi ngời chỉ có một quê hơng nh là chỉ một mẹ đã sinh ra mình

- Nếu ai không nhớ quê hơng, không yêu quê hơng cũng nh không nhớ, không yêu mẹthì ngời đó dù to lớn về thân xác cũng không thể nói đã trởng thành và “lớn lên” với ý nghĩa

-Ngày hôm qua ở lạiTrong vở hồng của conCon học hành chăm chỉ

Là ngày qua vẫn còn

Em hiểu câu trả lời của bố với con qua những câu thơ trên ý nói gì?

Gợi ý

Thời gian trôi qua đi là thời gian đã mất Nhng ngời bố vẫn nói với con:

-Ngày hôm qua ở lạiTrong vở hồng của conBởi vì: “Con học hành chăm chỉ” thì trong cuốn vở hồng của con sẽ đợc cô giáo ghinhững điểm tốt, cuốn vở sẽ ghi lại kết quả học hành chăm chỉ của con Nh vậy, mỗi khi mở

vở ra, nhìn thấy kết quả “học hành chăm chỉ”, con có thể cảm thấy “ngày hôm qua” nh vẫncòn in dấu trên trang vở hồng đẹp đẽ Đó là ý nghĩa sâu sắc mà ngời bố muốn nói với controng đoạn thơ trên

Câu 17: Đọc đoạn thơ dới đây trong bài “ Khi mẹ vắng nhà” của nhà tho Trần Đăng

Khoa, em có suy nghĩ gì về câu trả lời của tác giả đối với me?

Mẹ bảo em: Dạo này ngoan thế!

-Không, mẹ ơi! Con đã ngoan đâu!

áo mẹ cha bạc màu

Đầu mẹ nắng cháy tóc

Mẹ ngày đêm khó nhọcCon cha ngoan, cha ngoan!

Gợi ýCâu trả lời của tác giả đối với mẹ trong đoạn thơ cho thấy: ngời con cha thể yên lòng

nhận lời khen của mẹ, bởi vì sự cố gắng chăm ngoan của con dù to lớn đến đâu cũng khôngthể sánh bằng công sức khó nhọc của mẹ dành cho con Một khi mẹ vẫn còn ngày đêm vất

Đầu mẹ nắng cháy tócTác giả luôn cảm thấy mình “cha ngoan” vì cha đền đáp đợc công ơn trời biển của mẹ.Qua câu trả lời, những suy nghĩ của tác giả đã cho thấy tình cảm yêu thơng và lòng hiếuthảo của con đối với ngời mẹ kính yêu

Câu 18: Trong bài “Tiếng chim buổi sáng”, nhà thơ Định Hải viết:

Tiếng chim lay động lá cànhTiếng chi đánh thức trời xanhdậy cùng

Tiếng chim vỗ cánh bầy ongTiếng chim tha nắng rải đồng vàng thơm

Theo em, nhà thơ đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả tiếng chim buổi sáng?Biện pháp nghệ thuật đó giúp em cảm nhận đợc tiếng chim buổi sáng có ý nghĩa nh thế nào?

Gợi ý

Tác giả dùng biện pháp nhân hóa để miêu tả tiếng chim buổi sáng Các động từ “lay”,

“đánh thức” gợi cho ta nghĩ đến những hoạt động của con ngời Biện pháp nhân hóa giúp tacảm nhận đợc tiếng chim buổi sáng có ý nghĩa thật sâu săc: Tiếng chim không chỉ làm chonhững vật xung quanh trở nên tràn đầy sức sống (lay động lá cành, đánh thức chồi xanh) mà

còn thôi thúc chúng đemlại những lợi ích thiết thực cho con ngời (vỗ cánh bầy ong đi tìm

mật cho đời, tha nắng rải dồng vàng thơm – làm nên những hạt lúa nuôi sống con ngời)

Câu 19: Viết về ngời mẹ, nhà thơ Trần Quốc Minh có những hình ảnh so sánh rất hay

trong bài thơ “Mẹ” :

Những ngôi sao thức ngoài kiaChẳng bằng mẹ đã thức vì chúng con

5

Đêm nay con ngủ giấc tròn

Mẹ là ngọn gió của con suốt đời

Hãy cho biết: Những hình ảnh so sánh trong đoạn thơ đã giúp em cảm nhận đợc điều gì

đẹp đẽ ở ngời mẹ kính yêu?

Gợi ý Những hình ảnh so sánh:

Những ngôi sao thức ngoài kiaChẳng bằng mẹ đã thức vì chúng conCho thấy: Ngời mẹ rất thơng con, mẹ có thể thức thâu đêm suốt sáng để canh cho conngủ ngon giấc; hơn cả những ngôi sao “thức” (soi sáng) trong đem, bởi vì khi trời sáng thìsao cũng không thể “thức” đợc nữa

Hình ảnh so sánh:

Đêm nay con ngủ giấc tròn

Mẹ là ngọn gió của con suốt đời

Cho thấy: Mẹ còn đem đến ngọn gió mát trong đêm hè, giúp cho con ngủ say(giấctròn); có thể nói: mẹ là ngời luôn đêm đến cho con những điều tốt đẹp trong suốt cả cuộc đời– ngọn gió của con suốt đời

Câu 21: Trong bài “ Bè xuôi sông La”, nhà thơ Vũ Duy Thông có viết:

Sông La ơi sông LaTrong veo nh ánh mắt

Bờ tre xanh im mátMơn mớt đôi hàng miHãy cho biết: Đoạn thơ miêu tả những nét đẹp gì của dòng sông La Qua đoạn thơ, emthấy dợc tình cảm của tác giả với dòng sông quê hơng nh htế nào?

Gợi ý

Đoạn thơ miêu tả những nét đẹp của dòng sông La:

-Nớc sông La “Trong veo nh ánh mắt”: ý nói nớc sông rất trong nh ánh mắt trong trẻo

và chứa chan tình cảm của con ngời

- Bờ tre xanh mát bên sông “Mơn mớt đôi hàng mi”: ý nói bờ tre rất đẹp, đẹp nh hàng

mi “mơn mớt” (bóng láng và mỡ màng, nhìn thấy thích mắt) trên đôi mắt của con ngời.Qua đoạn thơ ta thấy đợc tình cảm yêu thơng tha thiết và gắn bó sâu nặng của tác giả

đối với dòng sông quê hơng

Câu 22: Tả bãi ngô đến kì thu hoạch, nhà văn Nguyên Hồng viết:

Trời nắng chang chang, tiếng tu hú gần xa ran ran Hoa ngô xơ xác nh cỏ may Lá ngôquắt lại rủ xuống Những bắp ngô đã mập và chắc, chỉ còn chờ tay ngời đến bẻ mang về.Theo em, cách dùng từ ngữ, hình ảnh của tác giả trong đoạn văn trên có đặcđiểm gì nổibật?

Gợi ý

Nhữgn từ ngữ, hình ảnh nổi bật trong đoạn văn:

- Từ láy gợi tả sự vật, âm thanh một cách sinh động: (nắng) chang chang, (tiếng tu hú)ran ran (hoa ngô) xơ xác

- Hình ảnh gợi tả sự vật một cách hấp dẫn: hoa ngô xơ xác nh cỏ may; lá ngô quắt lại

Chim hót lời mê say

Ai trồng câyNgời đó có ngọn gióRung cành câyHoa lá đùa lay lay

Theo em, qua hai khổ thơ trên, tác giả muốn nói với chúng ta điều gì?

Gợi ý

Qua hai khổ thơ, tác giả muốn nói với chúng ta về những niềm vui, hạnh phúc của ngờitrồng cây Trớc hết, ngời trồng cây sẽ đợc nghe tiếng chim reo vui trên cành lá nh những lời

hát say mê lòng ngời (Trên vòm cây-Chim hót lời mê say) Sau nữa, ngời trồng cây còn đợctận hởng những làn gió mát và đợc rung động trớc cảnh gió về đùa vui cùng hoa lá ( Rungcành cây-Hoa lá đùa lay lay) Qua đó, tác giả muốn ca ngợi vẻ đẹp của việc trồng cây, làmcho ta thêm mến yêu và quý trọng ngời trồng cây.

Câu 24: Đọc đoạn thơ sau trong bài “Tiếng chổi tre” của nhà thơ Tố Hữu:

Nhớ em ngheTiếng chổi treChị quétNhững đêm hè

Đêm đông gió rétTiếng chổi treSớm tối

Đi vềGiữ sạch lề

Câu 25: Trong bài “Khúc hát ru những em bé lớn trên lng mẹ”, nhà thơ Nguyễn Khoa

Điềm có viết:

Lng núi thì to mà lng mẹ nhỏ

Em ngủ ngoan em đừng làm mẹ mỏiMặt trời của bắp thì nằm trên đồiMặt trời của mẹ em nằm tren lng

Hãy nêu những suy nghĩ của em về hình ảnh “ mặt trời” đợc diễn tả trong hai câu thơcuối của đoạn thơ trên

-Trong câu “Mặt trời của mẹ, em nằm trên lng”, hình ảnh “mặt trời” gợi cho ta liên ởng đến em bé (ngời con) đang nằm trên lng mẹ Em bé đợc mẹ che chở bằng tình yêu th-

t-ơng Em bé là niềm hi vọng lớn lao và đẹp đẽ của ngời mẹ Vì vậy, có thể nói: em là “mặttrời của mẹ”

Trong câu thơ cuối, “mặt trời” đợcdùng với phép ẩn dụ (so sánh ngầm)

Câu 26: Trong bài “Lợm”, nhà thơ Tố Hữu viết về chú bé liên lạc trong kháng chiến

chống Pháp nh sau:

Chú bé loắt choắtCái xắc xinh xinhCái chân thoăn thoắtCái đầu nghênh nghênh

Ca lô đội lệchMồm huýt sáo vang

Nh con chim chíchNhảy trên đờng vàng

Em hãy cho biết: Đoạn thơ đã sử dụng những từ láy và hìnhảnh so sánh nào để miêu tảchú bé Lợm? Những từ láy và hình ảnh so sánh đó đã giúp thấy đợc những điểm gì đáng yêu

ở chú bé liên lạc?

Gợi ý

Đoạn thơ đã sử dụng những từ láy và hình ảnh so sánh để miêu tả chú bé Lợm:

7

- Từ láy: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh nghênh.

- Hình ảnh so sánh: (nh) con chim chích nhảy trên đờng vàng

Các từ láy giúp ta thấy đợc những điểm đáng yêu của chú bé liên lạc: Lợm là một chú

bé có thân hình rất nhỏ bé(loắt choắt), mang cái sắc cũng rất nhỏ (xinh xinh) nhng đôi chânlại nhanh nhẹn (thoăn thoắt) và dáng đi thì lọ rõ vẻ hồn nhiên, tự tin (đầu nghênh nghênh).Hình ảnh so sánh (con chim chích nhảy trên đờng vàng) càng làm cho ta thấy rõ sự nhanhnhẹn, vẻ ngây thơ và đáng yêu của chú bé liên lạc

Câu 27: Đọc bài thơ sau:

Võ Thị SáuNgời con gái trẻ măngGiặc đem ra bãi bắn

Đi giữa hai hàng línhVẫn ung dung mỉm cời

Ngắt một đóa hoa tơiChị cài lên mái tóc

Đầu ngẩng cao bất khuấtNgay trong phút hi sinhBây giờ dới gốc dơngChị nằm nghe biển hát

(Phan Thị Thanh Nhàn)Theo em, nhà thơ muốn ca ngợi điều gì ở ngời nữ anh hùng trẻ tuổi Võ Thị Sáu? Những

từ ngữ, hình ảnh nào trong bài thơ cho em biết điều đó?

Câu 28: Trong bài “Hoa quanh lăng Bác”, nhà thơ Nguyễn Bao có viết:

Mùa đông đẹp hoa maiCúc mùa thu thơm mátXuân tơi sắc đào hoa

Hè về sen tỏa ngát

Nh các chú đứng gácThay phiên nhau đêm ngàyHoa nở quanh lăng BácSuốt bốn mùa hơng bay

Đoạn thơ đã giúp em cảm nhận đợc điều gì về hoa quanh lăng Bác?

Gợi ý

Cảm nhận về hoa quanh lăng Bác nh sau:

- Hoa quanh lăng Bác nở rất đẹp suốt cả bốn mùa trong năm( xuân, hạ, thu, đông):

Mùa đông đẹp hoa maiCúc mùa thu thơm mátXuân tơi sắc hoa đào

Hè về sn tỏa ngát

- Hoa nở, hơng bay bên lăng Bác suốt cả bốn mùa giống nh các chiến sĩ đứng canh bênlăng Bác để Bác “ngủ ngon”:

Nh các chú đứng gácThay phiên nhau đêm ngàyHoa nở quanh lăng BácSuốt bốn mùa hơng bay

Có thể nói: Hoa quanh lăng Bác cũng đ mãi nh tấm lòng ngời Việt Nam đối với Bác Hồkính yêu

Câu 29: Trong bài “Tuổi ngựa”, nhà thơ Xuân Quỳnh có viết:

Tuổi con là tuổi NgựaNhng mẹ ơi, đừng buồn

Dẫu cách núi, cách rừngDẫu cách sông, cách biểnCon tìm về với mẹ

Ngựa con vẫn nhớ đờng

Hãy cho biết: Ngời con muốn nói với mẹ điều gì? Điều đó cho ta thấy tình cảm gì củangời con đối với mẹ?

Gợi ý

Qua đoạn thơ, ta thấy ngời con muốn nói với ngời mẹ: Tuổi con là “tuổi Ngựa” nên cóthể chạy rất nhanh và đi rất xa Nơi con đến có thể rất xa mẹ (“cách núi cách rừng”, “cáchsông cách biển”) Nhng mẹ đừng buồn, vì con vẫn luôn nhớ đờng để tìm về với mẹ (“Contìm về với mẹ-Ngựa con vẫn nhớ đờng”) Điều đó cho thấy tình cảm yêu thơng và gắn bósâu nặng của ngời con đối với mẹ

Câu 30: Đọc bài thơ sau:

Chú bò tìm bạnMặt trời rúc bụi treBuổi chiều về nghe mát

Bò ra sông uống nớcThấy bóng mình, ngỡ ai

Bò chào: “Kìa anh bạn!

Lại gặp anh ở đây!”

Nớc đang nằm nhìn mâyNghe bò, cời toét miệng

“ậm ò…” Ng” tìm gọi mãi Những điều đó cho thấy sự “ngây ngô” của chú bò nhng lại càngchứng tỏ nét hồn nhiên của tuổi thơ và khát khao muốn có bạn của chú bò, do vậy thật đángyêu

Câu 31: Trong bài “Dòng sông mặc áo”, nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo có viết:

Sáng ra thơm đến ngẩn ngơ

Dòng sông đã mặc bao giừo áo hao

Ngớc lên bỗng gặp la đàNgàn hoa bởi đã nở nhòa áo ai

Những câu thơ trên đã giúp em phát hiện ra gì của dòng sông quê hơng tác giả?

Gợi ý

Vẻ đẹp của dòng sông ở quê hơng tác giả: Sông cũng nh ngời, đợc mang trên mìnhchiếc áo rất đặc biệt Đó là chiếc áo vừa có hơng thơm (“thơm đến ngẩn ngơ”) vừa có màuhoa đẹp và hấp dẫn (“Ngàn hoa bởi đã nở nhòa áo ai”) Dòng sông đợc mặc chiếc áo đó d-ờng nh cũng trở nên đẹp hơn và làm cho tác giả thấy ngỡ ngàng, xúc động

Câu 32: Nghĩ về Bác Hồ kính yêu, trong bài “Việt Nam có Bác”, nhà thơ Lê Anh Xuân

có viết:

Bác là non nớc trời mây,Việt Nam có Bác mỗi ngày đẹp hơn

Còn cao hơn đỉnh Trờng Sơn,Nghìn năm chung đúc tâm hồn ông cha

Điệu lục bát, khúc dân ca,Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam

Em hiểu cách nói có ý so sánh của câu thơ cuối (Việt Nam là Bác, Bác là Việt Nam)trong đoạn thơ trên nh thế nào?

Gợi ý

9

Cách nói có ý so sánh của câu thơ cuối (VN là Bác, Bác là VN) trong đoạn thơ chothấy: BH là vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc VN Những truyền thống đẹp đẽ và cao quý củacha ông ta hàng nghìn năm đã chung đúc nên tâm hồn Bác Đất nớc VN thân yêu gắn liềnvới hình ảnh BH vĩ đại và hình ảnh BH chính là hình ảnh tiêu biểu cho đất nớc VN

Câu 33: Trong bài “Con chim chiền chiện”, nhà thơ Huy Cận có viết:

Chim bay, ,chim sàLúa tròn bụng sữa

Đồng quê chan chứaNhững lời chim ca

Bay cao, cao vútChim biến mất rồiChỉ còn tiếng hótLàm xanh da trời

Hãy nêu những nét đẹp của đồng quê Việt Nam đợc tác giả miêu tả qua hai khổ thơtrên

Gợi ý

Những nét đẹp của đồng quê VN đợc tác giả miêu tả qua hai khổ thơ:

-Khổ thơ 1:Tả cánh chim chiền chiện tự do bay lợn và ca vang trên cánh đồng lúa đẹp(đang “tròn bụng sữa”) Hình ảnh cánh đồng “chan chứa những lời chim ca” gợi vẻ đẹp củaniềm vui và sự ấm no của đồng quê VN

-Khổ thơ 2: Tả cánh chim chiền chiện bay cao, cao mãi nh biến vào bầu trời, chỉ để lạitiếng hót “làm xanh da trời” Đó là hình ảnh gợi cho ta nghĩ đến một không gian cao rộng,tràn ngập vẻ đẹp thanh bình của đồng quê VN

Câu 34: Trong bài “Tiếng ru”, nhà thơ Tố Hữu có viết:

Con ong làm mật, yêu hoaCon cá bơi, yêu nớc; con chim ca , yêu trời

Con ngời muốn sống, con ơiPhải yêu đồng chí, yêu ngời anh em

Em hiểu nội dung những “lời ru” trên nh thế nào? Qua “lời ru” đó, tác giả muốn nói lên

điều gì?

Gợi ý Nội dung những “lời ru” (Trích trong bài “Tiếng ru”)” Con ong muốn làm nên mật

ngọt thì phải yêu hoa; con cá muốn bơi đợc phải yêu nớc; con chim muốn hót ca vang thìphải yêu bầu trời; con ngời muốn sống thì phải yêu đồng chí(những ngời cùng chí hớng),yêu anh em bè bạn của mình Qua “lời ru” đó, tác giả muốn nói lên ý nghĩa: Trong cuộcsống, con ngời phải biết yêu thơng những gì gắn bó thân thiết với mình, giúp cho mình tồntại và sống hữu ích

Câu 35: Trong bài “Ngày em vào Đội”, nhà thơ Xuân Quỳnh có viết:

Màu khăn tuổi thiếu niênSuốt đời tơi thắm mãi

Nh lời ru vời vợiChẳng bao giờ cách xa

Qua đoạn thơ trên,tác giả muốn nói với các em đội viên Đội Thiếu niên Tiền phong HồChí Minh điều gì?

Gợi ý Qua đoạn thơ, tác giả muốn nói với các em đội viên Đội TNTP HCM: Màu khăn

quàng đỏ của Đội viên Đội TNTP HCM tợng trng cho màu cờ của Tổ quốc sẽ “tơi thắmmãi” trong cuộc đời của các em, giống nh “lời ru vời vợi” chứa chan tình yêu thơng của ngời

mẹ luôn gần gũi bên em, tiếp thêm sức mạnh cho các em vơn lên trong cuộc sống

============

Phần II: Tuyển tập đề thi học sinh giỏi

Đề 36: Trong bài Dừa ơi, nhà thơ Lê Anh xuân có viết:

Dừa vẫn đứng hiên ngang cao vút,Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng,

Rễ dừa bám sâu vào lòng đất,

Nh dân làng bám chặt quê hơng

Em hãy cho biết: hình ảnh cây dừa trong đoạn thơ trên nói lên những đIều gì đẹp đẽ củangời dân mièn Nam trong kháng chiến chống Mĩ?

Gợi ý

-Câu Dừa vẫn đứng hiên ngang cao vút có ý ca ngợi phẩm chất kiên cờng, anh dũng,

hiên ngang, tự hào trong chiến đấu

-Câu Lá vẫn xanh rất mực dịu dàng ý nói phẩm chất vô cùng trong sáng, thuỷ chung,

dịu dàng, đẹp đẽ trong cuộc sống

-Các câu: Rễ dừa bám sâu vào lòng đất/ Nh dân làng bám chặt quê hơng ýnói phẩm

chất kiên cờng bám trụ, gắn bó chặt che xvới mảnh đất quê hơng miền Nam

Đề 37 Tả cảnh đẹp ở Sa Pa nhà văn Nguyễn Phan Hách đã viết:

Thoắt cái, lác đác lá vàng rơi trong khoảnh khắc mùa thu Thoắt cá, trắng long lanh mộtcơn ma tuyết trên những cành đào, lê, mận Thoắt cái, gió xuân hây hẩy nồng nàn với nhữngbông hoa lay ơn màu đen nhung hiếm quý

Em có nhận xét gì về cách dùng từ, đặt câu ở đoạn văn trên? Nêu tác dụng của cáchdùng từ, đặt câu đó?

Gợi ý

-Nhận xét: Dùng 3 làn từ ngữ “thoắt cái” (điệp ngữ) ở đầu câu; câu 1 đảo bổ ngữ “lác

đác” lên trớc; câu 2 đảo vị ngữ “trắng long lanh” lên trớc

-Tác dụng: Điệp ngữ “Thoắt cái gợi tả cảm xúc đột ngột ngỡ ngàng, nhấn mạnh sự thay

đổi nhanh chóng của thời gian, đến mức gây bất ngờ; dùng đảo ngữ để nhấn mạnh, làm nổibật vẻ đẹp nên thơ của sự biến đổi về cảnh sắc thiên nhiên ở Sa Pa

Đề 38: Trong bài Bóc lịch, nhà thơ Bùi Kiến Quốc có viết:

Ngày hôm qua ở lạiTrong vở hồng của conCon học hành chăm chỉ

Là ngày qua vẫn còn

Nhà thơ muốn nói với em điều gì qua đoạn thơ trên:

Gợi ý

Nhà thơ muốn nói: Kết quả học tập chăm chỉ của ngày hôm qua đợc thể hiện rõ trên

trang vở hồng đẹp đẽ của tuổi thơ;’ nó sẽ đợc lu giữ mãi mãi cùng với thời gian Vì vậy có

thể nói ngày hôm qua sẽ không bao giờ bị mất đi.

Đề 39:

Bóng mâyHôm nay trời nắng nh nung

Mẹ em đi cấy phơi lng cả ngày

Ước gì em hoá đám mây

Em che cho mẹ suốt ngày bóng râm

Đọc bài thơ trên, em thấy đợc những nét gì đẹp về tình cảm của ngời con đối với ngờimẹ?

Gợi ý Những nét đẹp về tình cảm của ngời con đối với mẹ qua bài thơ Bóng mây là:

-Thơng mẹ phải làm việc vất vả: phơi lng đi cấy cả ngày dới trời nắng nóng (nóng nh

nung)

-Ước mong đợc góp phần làm cho mẹ đỡ vất vả trong công việc: hoá thành bóng mấy

để che cho mẹ suốt ngày bóng râm, giúp mẹ làm việc trên đồng mát mẻ, khỏi bị nắng nóng.

Đó là tình thơng vừa sâu sắc vừa rất cụ thể và thiết thực của ngời con đối với mẹ

Đề 40: Trong bài Vàm cỏ đông, nhà thơ Hoài Vũ có viết:

Đây con sông nh dòng sữa mẹNớc về xanh ruộng lúa vờn cây

Và ăm ắp nh lòng ngời mẹChở tình thơng trang trải đêm ngày

Đọc đoạn thơ trên, em cảm nhận đợc vẻ đẹp đáng quý của dòng sông quê hơng nh thếnào?

Gợi ý

-Dòng sông quê hơng đa nớc về làm cho những ruộng lúa, vờn cây xanh tơi, đầy sứcsống Vì vậy, nó đợc ví nh dòng sữa mẹ nuôi dỡng các con khôn lớn

-Nớc sông ăm ắp đầy nh tấm lòng ngời mẹ tràn đầy tình thơng yêu, luôn sẵn sàng chia

sẻ (trang trải đêm ngày) cho những đứa con, cho cả mọi ngời

Những vẻ đẹp ấm áp tình ngời đó làm cho ta thêm yêu quý và gắn bó với dòng sông quêhơng

Đề 41: Trong bài Cô giáo lớp em, nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh có viết:

11

Cô dạy em tập viếtGió đa thoảng hơng nhàiNắng ghé vào cửa lớpXem chúng em học bài.

Em hãy cho biết: khổ thơ trên đã sử dụng biẹn pháp nghệ thuật gì nổi bật? Biện phápnghệ thuật đó giúp em thấy đợc điều gì đẹp đẽ của các bạn học sinh?

Gợi ý

-Khổ thơ trên đã sử dụng biện pháp nghệ thuật nhân hoá

-Tác dụng của biện pháp nghệ thuật nhân hoá là: cho thấy đợc tinh thần học tập rấtchăm chỉ của các bạn học sinh (làm cho nắng nh đứa trẻ nhỏ đang tung tăng chạy nhả cũngmuốn dừng lại ghé vào cửa lớp để xem các bạn học bài)

Đề 42: Trong bài Việt Nam thân yêu, nhà thơ Nguyễn Đình Thi có viết:

Việt Nam đất nớc ta ơi!

Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơnCánh cò bay lả rập rờn

Mây mờ che đỉnh Trờng Sơn sớm chiều

Đọc đoạn thơ trên, em cảm nhận đợc điều gì về đất nớc Việt Nam?

Gợi ý

Đọc đoạn thơ trên em cảm nhận đợc:

-Đất nớc Việt Nam thật giàu đẹp, đáng yêu, thể hiện qua hình ảnh: biển lúa rộng mênh mông (hứa hẹn sự no ấm), cánh cò bay lả rập rờn (gợi nét giản dị đáng yêu).

-Đất nớc Việt Nam thật đáng tự hào với cảnh hùng vĩ mà nên thơ, thẻ hiện qua hình ảnh

đỉnh Trờng Sơn cao vời cợi sớm chiều mây phủ.

Đề 43: Kết thúc bài Tre Việt Nam, nhà thơ Nguyễn Duy viết:

Mai sau,Mai sau,Mai sau,

Đất xanh tre mãi xanh màu tre xanh

Em hãy cho biết những câu thơ trên nhằm khẳng định điều gì? Cách diễn đạt của nhàthơ có những gì độc đáo, góp phần khẳng định điều đó?

Gợi ý

-Những câu thơ kết thúc của bài Tre Việt Nam nhằm khẳng định một màu xanh vĩnhcửu của tre Việt Nam, sức sống bất diệt của con ngời Việt Nam, truyền thống cao đẹp củadân tộc Việt Nam

-Cách diễn đạt độc đáo của nhà thơ góp phần khẳng định điều đó:

+Thay đổi cách ngắt nhịp và ngắt dòng (Mai sau, / Mai sau, /Mai sau) với biệnpháp sửdụng đIệp ngữ “Mai sau” góp phần gợi cảm xúc về thời gian và không gian nh mở ra vô tận,tạo cho ý thơ âm vang bay bổng và đem đến cho ngời đọc những liên tởng thú vị

+Dùng từ “xanh” ba lần trong một dòng thơ với những sự kết hợp khác nhau (xanh tre,xanh màu, tre xanh) tạo ra những nét nghĩa đa dạng, phong phú và khẳng định sự trờng tồncủa màu sắc, của sức sống dân tộc

Đề 44: Trong bài Về thăm nhà Bác, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu có viết:

Ngôi nhà thuở Bác thiếu thờiNghiêng nghiêng mái lợp bao đời nắng maChiếc giờng tre quá đơn sơ

Võng gai ru mát những tra nắng hè

Em hãy cho biết: đoạn thơ giúp ta cảm nhận đợc đIều gì đẹp đẽ, thân thơng?

Gợi ý

-Hình ảnh ngôi nhà của Bác lúc thiếu thời thật đơn sơ, giản dị nh bao ngôi nhà của làng

quê Việt Nam: Mái nhà tranh nghiêng nghiêng từng trải bao ma nắng, chiếc giờng tre đơn sơ, chiếc võng gai ru mát những tra nắng hè.

-Sống trong ngôi nhà đó, Bác Hồ đợc lớn lên trong tình thơng yêu của gia đình: võng

gai ru mát những tra nắng hè.

Đề 45: Trong bài thơ Con cò, nhà thơ Chế Lan Viên có viết:

Con dù lớn vẫn là con của mẹ

Đi hết đời, lòng mẹ vẫn theo con

Hai dòng thơ trên đã giúp em cảm nhận đợc ý nghĩa gì đẹp đẽ?

Gợi ý

Tình cảm yêu thơng của mẹ dành cho con thật to lớn và không bao giờ vơi cạn Dù con

đã khôn lớn, dù có đi hết đời (sống trọn đời), tình thơng của mẹ đối với con nh vẫn còn sốngmãi, vẫn theo con để quan tâm lo lắng, giúp đỡ con, tiếp cho con thêm sức mạnh v ơn lêntrong cuộc sống Có thể nói tình thơng của mẹ là tình thơng bất tử!

Đề 46:

Quê hơng là cánh diều biếcTuổi hơ con thả trên đồngQuê hơng là con đò nhỏ

Êm đềm khua nớc ven sông

(Quê hơng của Đỗ Trung Quân)

Đọc đoạn thơ trên, em thấy đợc những ý nghĩ và tình cảm của nhà thơ đối với quê hơng

nh thế nào?

Gợi ý

Tác giả bộc lộ những suy nghĩ về quê hơng thông qua những hình ảnh rất cụ thể:

-Cánh diều biếc thả trên đồng đã từng in đậm dấu ấn tuổi thơ đẹp dẽ thơ mộng trên quê

hơng

-Con đò nhỏ khua nớc trên dòng sông quê hơng với âm thanh nhẹ nhàng, êm đềm mà

lắng đọng;

Có thể nói, những sự vật đơn sơ, giản dị trên quê hơng luôn có sự gắn bó với con ngời

và đã trở thành những kỉ niệm không thể nào quên Nghĩ về quê hơng nh vậy, chứng tỏ tìnhcảm của tác giả đối với quê hơng thật sâu sắc và đẹp đẽ

Đề 47: Hãy ghi lại vài dòng cảm nhận của em về vẻ đẹp của rừng mơ Hơng Sơn đợc

gợi tả qua đoạn thơ sau:

Rừng mơ ôm lấy núiMây trắng đọng thành hoaGió chiều đông gờn gợnHơng bay gần bay xa

(Rừng mơ của Trần Lê Văn).

Gợi ý

-Rừng mơ bao quanh núi đợc nhân hoá (ôm lấy núi) cho thấy sự gắn bó gần gũi, thânthiết và thắm đợm tình cảm của cảnh vật thiên nhiên

-Hoa mơ nở trắng nh mây trên trời đọng (kết) lại

-Gió chiều đông nhẹ nhàng (gờn gợn) đa hơng hoa mơ lan toả đi khắp nơi

Có thể nói: đoạn thơ đã vẽ ra bức tranh mang vẻ đẹp của đất trời hoà quyện trong rừngmơ Hơng Sơn

Đề 48: Trong bai Tiếng hát mùa gặt, nhà thơ Nguyễn Duy có viết:

Gió nâng tiếng hát chói changLong lanh lỡi hái liếm ngang chân trời

Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì nổi bật ở hai câu thơ trên? Nhờ biện phápnghệ thuật nổi bật đó, em cảm nhận đợc nội dung, ý nghĩa gì đẹp đẽ?

no (Long lanh lỡi hái liếm ngang chân trời) Những cảnh đó gợi cho ta thấy không khí đầm

ấm, thanh bình nơi thôn quê khi mùa gặt đến

Đề 49: Trong bài Phong cảnh Hòn Đất, nhà văn Nguyễn Anh Đức mieu tả cảnh Hòn

Đất nh sau:

Xa quá khỏi Hòn một đỗi là bãi Tre Thấp thoáng những cây tre đằng ngà cao vút, vàngóng, những cây tre lâu nay vẫn đứng đấy, bình yên và thanh thản, mặc cho bao nhiêu nămtháng đã qua đi, mặc cho bao nhiêu gió ma đã thổi tới Sau rặng tre ấy, biển cả còn lâu đờihơn, vẫn đang giỡn sóng, mang một màu xanh lục

Theo em, ngoài vẻ đẹp của cảnh vật (tre đằng ngàa, biển cả), đoạn văn còn cho ta thấy

vẻ đẹp gì của cảnh vật quê hơng? Biện pháp nghệ thuật nào giúp cho em nhận biết đợc điều

đó?

Gợi ý

-Ngoài vẻ đẹp của cảnh vật (tre đằng ngà, biển cả), đoạn văn còn cho ta thấy vẻ đẹp củacon ngời trên quê hơng

-Biện pháp nghệ thuật nhân hoá giúp ta nhận thắy đợc điều đó: cây tre vẫn đứng đấy

bình yên và thanh thản, biển cả vẫn đang giỡn sóng (tre và biển mang những đặc điểm của

13

con ngời) Nói đến cây tre hay nói đến biển cả cũng là nói đến con ngời với vẻ đẹp nổi bật:

sự bền bỉ, anh dũng, kiên cờng trớc mọi thử thách của thời gian (mặc cho bao nhiêu năm

tháng đã đi qua, mặc cho bao nhiêu gió ma đã thổi tới, biển cả còn lâu đời hơn, …) ).

Đề 50: Trong bài Hạt gạo làng ta, nhà thơ Trần Đăng Khoa có viết:

Hạt gạo làng ta

Có bão tháng bảy

Có ma tháng baGiọt mồ hôI saNhững tra tháng sáuNớc nh ai nấu

Chết cả cá cờCua ngoi lên bờ

Mẹ em xuống cấy…” Ng

Đoạn thơ giúp em hiểu đợc ý nghĩa gì của hạt gạo? Hãy nêu rõ tác dụng của điệp ngữ

và hình ảnh đối lập đợc sử dụng trong đoạn thơ trên?

Gợi ý

-ý nghĩa của hạt gạo: Hạt gạo phải trải qua biết bao thử thách khó khăn của thiên nhiênvới những cơn bão tháng báy (thờng là bão to), những trận ma tháng ba ( thờng là ma lớn).Nhng điều quan trọng hơn là hạt gạo còn có những giọt mồ hôi của con ngời lao động cần cùtrong những ngày nắng nóng (Nớc nh ai nấu/ Chết cả cá cờ/ Cua ngoi lên bờ Mẹ em xuốngcấy)

-Đoạn thơ sử dụng điệp ngữ có nhằm nhấn mạnh khó khăn của thiên nhiên; sử dụng

hình ảnh đối lập Cua ngoi lên bờ nhng Mẹ em xuống cấy Nhằm gợi tả hình ảnh lao động vất vả của ngời mẹ, đồng thời nhấn mạnh giá trị to llớn của hạt gạo đợc làm ra.

Đề 51: Trong bài Tiếng hát mùa gặt, khi tả cảnh bà con nông dân tuốt lúa dới đêm

trăng sáng, nhà thơ Nguyễn Duy viết:

Mảnh sân trăng lúa chất đầyVàng tuôn trong tiếng máy quay xập xình

Theo em, ở dòng thơ thứ nhất, trong hai cách ngắt nhịp dới đây:

-Mảnh sân/ trăng lúa chất đầy

-Mảnh sân trăng/ lúa chất đầy

Em chon cách ngắt nhịp nào? Vì sao?

Gợi ý

Mỗi cách ngắt nhịp có sức gợi tả, gợi cảm riêng Theo cách ngắt nhịp thứ nhất(Mảnhsân / trăng lúa chất đầy),câu thơ đợc hiểu: trên sân, cả lúa, cả trăng đều chất đầy, đều trànngập Cảnh tợng này vừa gợi sự no đủ, vừa gợi cảm giác thơ mộng Cách ngắt nhịp thứ hai(Mảnh sân trăng / lúa chất đầy) thì gợi đợc ở ngời đọc về một mảnh sân tràn ngập ánh trăng,lung linh huyền ảo, trên đó lúa chất đầy Tuy nhiên cách ngts nhịp thứ hai có phần khiên c-ỡng, thiếu tự nhiên Do đó cách ngắt nhịp thứ nhất vẫn hợp lí hơn

Đề 53: Đoạn thơ Khúc hát ru của nhà thơ Nguỹen Khoa Điềm nói về tình cảm của

ng-ời mẹ miền núi vừa nuôi con vừa tham gia công tác kháng chiến có hai câu:

Mẹ giã gạo mẹ nuôi bộ độiNhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng

Em hiểu câu thơ “Nhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng” nh thế nào?

Gợi ý

Câu thơ “Nhịp chày nghiêng, giấc ngủ em nghiêng” gợi ở ngời đọc cảnh tợng: Khi cầmchàygiã gạo, theo mỗi nhịp chày, thân hình của ngời mẹ lại chao nghiêng Em bé ngủ trên l-

ng mẹ nên giấc ngủ của em cũng dờng nh nghiêng theo dáng mẹ Đó là hình ảnh rất thật

nh-ng cũnh-ng rất thơ qua nh-ngòi bút tinh tế của tác giả Tấm lnh-ng gầy của nh-ngời mẹ miền núi rất vất vảqua lao động để nuôi con, nuôi bộ đội đánh Mĩ lại chính là chiếc nôi êm để em bé ngủ ngonlành

Đề 54: Trong bài Cây dừa của nhà thơ Trần Đăng Khoa có đoạn:

Cây dừa xanh toả nhiều tàuDang tay đón gió, gật đầu gọi trăng

Thân dừa bạc phếch tháng năm,Quả dừa-đàn lợn con nằm trên cao

Đêm hè hoa nở cùng saoTàu dừa-chiếc lợc chải vào mây xanh…” NgTheo em, phép nhân hoá và so sánh đợc thể hiện trong những từ gnừ nào ở đoạn thơtrên? Thử phân tích cái hay của phép nhân hoá và phép so sánh trong đoạn thơ trên?

Gợi ý

-Phép nhân hoá đợc sử dụng trong các từ ngữ: Dang tay đón gió; gật đầu gọi trăng.

Các từ ngữ này có tác dụng làm cho vật vô tri là cây dừa cũng có những biểu hiện tình cảm

nh con ngời Dừa cũng mở rộng vòng tay đón gió, cũng gật đầu mời gọi trăng lên Qua cáchnói nhân hoá, cảnh vật trở nên sống động, có đờng nét, hình khối, có hồn và có sức gợi tả,gợi cảm cao

-Phép so sánh đợc thể hiện trong các từ ngữ: quả dừa (giống nh) đàn lợn con; tàu dừa (giống nh) chiếc lợc Cách so sánh ở đây khá bất ngờ, thú vị, thể hiện sự liên tởng, tởng tợng

phong phú của tác giả Cách so sánh này cũng có tác dụng làm cho cảnh vật trở nên sống

động, có đờng nét, có hình khối, có sức gợi tả, gợi cảm cao

Đề 55: Trong bài Nghe thầy đọc thơ của nhà thơ Trần Đăng Khoa, có đoạn:

Em nghe thầy đọc bao ngàyTiếng thơ đỏ nắng xanh cây quanh nhàMái chèo nghe vọng sông xa

Êm êm nghe tiếng của bà năm xaNghe trăng thở động tàu dừa…” NgTheo em, cuộc sống xung quanh đợc gợi lên nh thế nào trong tâm trí của cậu học tròkhi nghe thầy giáo đọc thơ?

Gợi ý

Cuộc sống xung quanh đợc gợi lên trong tam trí của cậu học trò khi nghe thầy đọc thơbao gồm:

-Các hình ảnh: nắng chói chang, cây cối xanh tơI;

-Cácam thanh: tiếng mái chèo quẫy nớc, khua nớc vọng lại từ một dòng sông hiện vềtrong kí ức; tiếng ru ạ ời của ngời bà ru cháu trong những năm tháng cậu học trò còn thơ bé;tiếng tàu dừa cựa mình dới ánh trăng khuya…” Ng

Cuộc sống đợc gợi lên, gợi ra có sự kết nối giữa quá khứ và hiện tại

Đề 56: Trong bài Tre Việt Nam của nhà thơ Nguyễn Duy có đoạn:

Bão bùng thân bọc lấy thânTay ôm tay núi tre gần nhau thêm

Thơng nhau tre chẳng ở riêngLuỹ thành từ đó mà nên hỡi ngời

Trong đọan thơ trên, tác giả đã sử dụng cách nói gì để ca ngợi những phẩm chất tốt đẹpcủa tre: sự đùm bọc, đoàn kết? Cách nói này hay ở chỗ nào?

Gợi ý

-Trong đoạn thơ này, tác giả sử dụng cách nói nhân hoá để nói về những phẩm chất tốt

đẹp của tre: sự đùm bọc, đoàn kết Nhân hoá ở đây nghĩa là gán cho tre những đặc tính củangời: những thân tre bao bọc, che chở cho nhau; tay tre ôm núi nhau quấn quýt; họ hàng nhàtre sốngquây quần, ấm cúng bên nhau

-Cách nói nhân hoá làm cho cảnh vật trở nên sang động Những cây tre nh những sinhthể mang hồn ngời Cách nói này giúp tác giả thể hiện đợc hai tầng nghĩa: vừa nói đợcnhững phẩm chất tốt đẹp của cây tre Việt Nam, vừa nói đợc những phẩm chất tốt đẹp, nhữngtruyền thống cao đẹp của con ngời Việt Nam, dân tộc Việt Nam

15

Đề 57: Trong bài Hành trình của bầy ong của rnhà thơ Nguyễn Đức Mậu, có những

câu thơ:

Với đôi cánh đãm nắng trờiBầy ong bay đến trọn đời tìm hoa

Bầy ong giong ruổi trăm miền

Rù rì đôi cánh nối liền mùa hoa

a) Theo em, tác giả dùng từ đẫm ở trên có hay không? Vì sao?

b) Em hiểu nghĩa câu thơ Rù rì đôi cánh nối liền mùa hoa là thế nào?

Gợi ý a) Trong dòng thơ đầu, từ đẫm đợc tác gỉa dùng hay và sáng tạo Nghĩa đen của từ này

chỉ trạng thái ớt sũng (ví dụ: áo đẫm mồ hôi; khăn đẫm nớc.) ở dòng thơ trên, tác giả dùng

từ đẫm theo nghĩa bóng, chỉ cảnh tợng ánh nắng chiếu vào đôi cánh bầy ong, khiến cho đôicánh của bầy ong lai láng nắng trời Cách dùng từ này gợi đợc ở ngời đọc một hình tợng

đẹp

b) Câu thơ Rù rì đôi cánh nối liền mùa hoa muốn diễn tả ý: Bầy ong làm việc chăm

chỉ từ mùa hoa này sang mùa hoa khác (xuân, hạ, thu, đông), ở khắp rừng sâu và biển xa,làm cái cầu nối giữa các mùa hoa, giữa mọi miền đất nớc

Đề 58: Trong bài thơ Đàn bò trên đồng cỏ hoàng hôn, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu viết:

Gợi ý

Cái mới lạ, đồng thời là cái hay của hai dòng thơ chủ yếu đợc biểu hịên ở cách nói gặm

cả hoàng hôn, gặm buổi chiều xót lại Cảnh thực mà nhà thơ miêu tả ở đây là: Chiều muộn,

hòang hôn buông xuống, nhng đàn bò vẫn mải miết gặm cỏ Nói cách khác, đàn bò gặm cỏtrong cảnh hoàng hôn, cảnh chiều muộn Cảnh thực đó đợc tái hiện lại qua sự tởng tợng củanhà thơ: ở đây, dờng nh đàn bò không chỉ gặm cỏ, mà gặm cả hoàng hôn đang bao trùm lên

đồng cỏ, gặm cả những tia nắng cuối cùng còn sót lại trên đồng cỏ Cảnh vật nh hoà quyệnvào nhau thật thơ mộng

Đề 59: Đọc đoạn thơ sau:

Hôm qua còn lấm tấmChen lẫn màu lá xanhSáng nay bừng lửa thẫmRừng rực cháy trên cành

Theo em, điều gì gây ấn tợng mạnh nhất cho ngời đọc qua đoạn thơ này?

Gợi ý

Điều gây ấn tợng mạnh nhất cho ngời đọc khi đọc đoạn thơ này là tác giả tạo yếu tố bất

ngờ bằng cách thể hiện sự phát triển đột biến của hoa phợng: hôm qua- còn lấm tấm > <

hôm nay- rừng rực cháy trên cành Dới cái nhìn của nhà thơ, dờng nh thời gian đi nhanh

hơn, cho nên hoa phợng dờng nh nở nhanh hơn ấn tợng về sự bất ngờ, sự phát triển đột biếncủa hoa phợng cũng từ đó mà sinh ra

Đề 60: Trong bài thơ Quạt cho bà ngủ của nhà thơ Thạch Quỳ, có đoạn:

Bàn tay bé nhỏVẫy quạt thật đềuNgấn nắng thiu thiu

Đậu trên tờng trắng

Căn nhà đã vắngCốc chén nằm im

Đôi mắt lim dimNgủ ngon bà nhé

Trong hai khổ thơ trên, mọi vật đợc tả có nét chung gì? Tình cảm của ngời cháu thơng

bà đợc thể hiện nh thế nào?

Gợi ý

Mọi vật đợc nói tới trong hai khổ thơ có nét chung là: Dới hơi mát nhè nhẹ từ bàn tay

vẫy quạt của cô bé, mọi vật xung quanh dờng nh cũng buồn ngủ lây (nắng thiu thiu, căn

nhà vắng, cốc chén nằm im.).

Tình cảm của ngời cháu thơng bà đựơc thể hiện rất rõ nét qua một số chi tiết: Cô béngồi quạt rất lâu để cho bà ngủ vì bà đang bị mệt, đang cần yên tĩnh Cô bé dờng nh dồn tìnhthơng yêu đối với bà vào đôi bàn tay vẫy quạt đều đặn, rất kiên trì của mình

Đề 61:

Đêm đêm tiếng thậm tiếng thìnhCối gạo đầy cả nghĩa tình nớc non

(Qua Thậm Thình của Nguyễn Bùi Vợi)