Bài giảng lập trình C

Hướng dẫn sử dụng môi trương kết hợp Turbo C1.. Ghi File Save F2 : Ghi tệp mới đang soạn thảo vào đĩaSave as : Ghi tệp đang soạn thảo vào đĩa theo tên... Giới thiệu ngôn ngữ lập trình C

NGÔN NG L P C Ữ Ậ

Giáo viên

V V n ũ ă Đị nh

Bài 1: T ng quan v ngôn ng l p ổ ề ữ ậ

Bài 1: T ng quan v ngôn ng l p ổ ề ữ ậ

trình C

 Ngôn ng C có m t s các đ c đi m n i b t Ngôn ng C có m t s các đ c đi m n i b t ữ ữ ộ ố ộ ố ặ ặ ể ể ổ ậ ổ ậ sau :

 B l nh phù h p v i phB l nh phù h p v i phộ ệộ ệ ợợ ớớ ươương pháp l p trình c u ng pháp l p trình c u ậậ ấấtrúc

I Hướng dẫn sử dụng môi trương kết hợp Turbo C

1. Khởi động

C1: Từ DOS [ đường dẫn ]\ TC.EXE C2: Từ Win C -> TC -> BIN -> TC.EXE C3: Start -> Run -> C:\TC\BIN\TC.EXE

1. Mở File

Mở file mới : File -> New

Mở file đã có: File -> Open

1. Ghi File

Save (F2) : Ghi tệp mới đang soạn thảo vào đĩaSave as : Ghi tệp đang soạn thảo vào đĩa theo tên

 Thoát tạm thời về DOS : Dos Shell

 Thoát hẳn khỏi C: File \ Quit ( Alt + X)

II Giới thiệu ngôn ngữ lập trình C

 Là những từ có một ý nghĩa hoàn toàn xác định

 Asm, char, do, int, float, for, do, While,…

 Tên

 Dùng để xác định các đại lượng khác nhau trong một chương trình

2 Các kiểu dữ liệu cơ sở trong C

 Kiểu số ký tự (char)

 Kiểu số nguyên (int)

 Kiểu dấu phẩy động (chính xác đơ

n (float), chính xác kép (double))

 Kiểu void

 Trong ngôn ng C cung c p hai ki u ký t (char) là Trong ngôn ng C cung c p hai ki u ký t (char) là ữữ ấấ ểể ựựsigned char và unsigned char

2.2 Ki u s nguyên (int) ể ố

2.2 Ki u s nguyên (int) ể ố

Ki u s nguyên trong C g m các ki u sau:ể ố ồ ể

Ki u s nguyên trong C g m các ki u sau:ể ố ồ ể

2.3 Kiểu số thực hay còn gọi là kiểu dấu phẩy động

Kiểu Phạm vi biểu diễn Số chữ số

có nghĩa

Kích thướcfloat 3.4-38E -> 3.4E+38 7-8 4 bytedouble 1.7E-308 -> 1.7E+308 15-16 8 byte

laong

double

3.4E-4932 -> 1.1E+4932 17-18 10 byte

3 H ng và bi n ằ ế

3 H ng và bi n ằ ế

3.1 H ng:ằ

3.1 H ng:ằ

 Khái ni m: h ng là giá tr b t bi n trong chKhái ni m: h ng là giá tr b t bi n trong chệệ ằằ ị ấị ấ ếế ươương ng

trình không thay đ i, không bi n đ i v m t giá tr đ i, không bi n đ i v m t giá tr ổổ ếế ổ ề ặổ ề ặ ịịCác lo i h ng ạ ằ

Các lo i h ng ạ ằ đđượ ử ụượ ử ục s d ng trong C tc s d ng trong C tươương ng v i ng ng v i ứứ ớớ

H ng sằ ố

H ng sằ ố: là các giá tr s đã xác đ nh, có th là ki u : là các giá tr s đã xác đ nh, có th là ki u ị ốị ố ịị ểể ểểnguyên hay ki u th c ể ự

nguyên hay ki u th c ể ự

 H ng nguyên: Giá tr ch bao g m các ch s , d u +, H ng nguyên: Giá tr ch bao g m các ch s , d u +, ằằ ịị ỉỉ ồồ ữ ố ấữ ố ấ

- đượ ưc l u tr theo ki u int Ví d : 12,-12 ữ ể ụ

- đượ ưc l u tr theo ki u int Ví d : 12,-12 ữ ể ụ

 N u giá tr vN u giá tr vếế ị ượị ượt quá mi n giá tr c a int ho c có ký t quá mi n giá tr c a int ho c có ký ềề ị ủị ủ ặặ

t l (hay L ) theo sau giá tr thì l u theo ki u long int ự ị ư ể

t l (hay L ) theo sau giá tr thì l u theo ki u long int ự ị ư ể

Ví d : 43L ho c 43l là h ng nguyên l u theo ki u ụ ặ ằ ư ể

Ví d : 43L ho c 43l là h ng nguyên l u theo ki u ụ ặ ằ ư ể

long int

 H ng th c: Trong giá tr có d u ch m th p phân, H ng th c: Trong giá tr có d u ch m th p phân, ằằ ựự ịị ấấ ấấ ậậ

ho c ghi dặ ướ ại d ng s có mũ, và đố ượ ưc l u theo ki u ể

ho c ghi dặ ướ ại d ng s có mũ, và đố ượ ưc l u theo ki u ể

float, double, long double Ví d : 1.2 , 2.1E -3 (2.1E-ụ

float, double, long double Ví d : 1.2 , 2.1E -3 (2.1E-ụ

3=0.0021) ho c 3.1e-2 (3.1e-2=0.031) ặ

3=0.0021) ho c 3.1e-2 (3.1e-2=0.031) ặ

 H ng ký t 'A' th c s H ng ký t 'A' th c s ằằ ựự ự ựự ự đ ng nghĩa v i giá tr nguyđ ng nghĩa v i giá tr nguyồồ ớớ ịị ên 65,

là giá tr trong b ng mã ASCII c a ch hoa 'A' (Nh ị ả ủ ữ ư

là giá tr trong b ng mã ASCII c a ch hoa 'A' (Nh ị ả ủ ữ ư

v y giá tr c a h ng chính là mã ASCII c a nó) Ð i v i ậ ị ủ ằ ủ ố ớ

v y giá tr c a h ng chính là mã ASCII c a nó) Ð i v i ậ ị ủ ằ ủ ố ớ

m t vài h ng ký t ộ ằ ự

m t vài h ng ký t ộ ằ ự đ c bi t, ta c n s d ng đ c bi t, ta c n s d ng ặặ ệệ ầ ử ụầ ử ụ cách vi t cách vi t ếế

thêm d u \ , nh '\t' tấ ư ương ng v i phím tab: ứ ớ

thêm d u \ , nh '\t' tấ ư ương ng v i phím tab: ứ ớ

 H ng ký t có th tham gia vào phép toán nh m i s H ng ký t có th tham gia vào phép toán nh m i s ằằ ựự ểể ư ọ ốư ọ ốnguyên khác:

VD: '8' - '1'= 56-49=7

 Ví d : "Turbo C", "Ngôn ng C++ \n\r" Ví d : "Turbo C", "Ngôn ng C++ \n\r" ụ ụ ữ ữ

 M t h ng chu i M t h ng chu i ộ ằ ộ ằ ỗ ỗ đ đ ượ ư ượ ư c l u tr t n c c l u tr t n c ữ ậ ữ ậ ùng b ng m t ký t Nul ùng b ng m t ký t Nul ằ ằ ộ ộ ự ự

(\0), ví d chu i "Turbo C" ụ ỗ

(\0), ví d chu i "Turbo C" ụ ỗ đ đ ượ ư ượ ư c l u tr trong b nh nh c l u tr trong b nh nh ữ ữ ộ ớ ư ộ ớ ư

sau:

Cách định nghĩa hằng sử dụng trong chương trình

 Với các giá trị hằng thường được dùng trong một

chương trình ta nên định nghĩa ở đầu chương trình

(sau các dòng khai báo những thư viện chuẩn) theo cú pháp:

#define <tên hằng> <giá trị>

Ví dụ: #define PI 3.1415

3.2 Bi n ế

3.2 Bi n ế

- Cách khai báo: M i bi n trong chM i bi n trong chỗỗ ếế ươương trình ng trình đ u ph i đ u ph i ềề ảả

được khai báo trước khi s d ng v i cú pháp khai: ử ụ ớ

được khai báo trước khi s d ng v i cú pháp khai: ử ụ ớ

Ví d : int a,b; float x;ụ

Ví d : int a,b; float x;ụ

- Kh i Kh i ở ở đ u cho các bi n đ u cho các bi n ầ ầ ế ế

Ngay trên dòng khai báo ta có th gán cho bi n ể ế

Ngay trên dòng khai báo ta có th gán cho bi n ể ế

m t giá tr Vi c làm này g i là kh i ộ ị ệ ọ ở

m t giá tr Vi c làm này g i là kh i ộ ị ệ ọ ở đ u cho đ u cho ầ ầ

bi n.ế

bi n.ế

2. Khai báo các ki u d li u m iKhai báo các ki u d li u m iểể ữ ệữ ệ ớớ

3. Khai báo h ng, khai báo bi nKhai báo h ng, khai báo bi nằằ ếế

4. Khai báo hàm

5. ChChươương trình chínhng trình chính

1 Ch th ti n biên d ch: giúp trình biên d ch th c hi n m t Ch th ti n biên d ch: giúp trình biên d ch th c hi n m t ỉ ị ềỉ ị ề ịị ịị ựự ệệ ộộ

s công vi c trố ệ ước khi th c hi n m t s công vi c ự ệ ộ ố ệ

s công vi c trố ệ ước khi th c hi n m t s công vi c ự ệ ộ ố ệ

trước khi th c hi n biên d ch chính th c ự ệ ị ứ

trước khi th c hi n biên d ch chính th c ự ệ ị ứ

VD: #include <stdio.h>;

#include <conio.h>;

2 Khai báo ki u d li u m i: dung t khoá Khai báo ki u d li u m i: dung t khoá ểể ữ ệữ ệ ớớ ừừ typedef

VD: typedef int songuyen; typedef float mang[10];

3 Khai báo h ng và bi n: khai báo các h ng s và bi n Khai báo h ng và bi n: khai báo các h ng s và bi n ằằ ếế ằằ ốố ếế

dùng trong chương trình

dùng trong chương trình

4 Khai báo hàm: khai báo các hàm t vi tKhai báo hàm: khai báo các hàm t vi tự ếự ế

5 ChChươương trình chính: hàm main là hàm b t bu c trong ng trình chính: hàm main là hàm b t bu c trong ắắ ộộ

chương trình Hàm main có th tr v giá tr ki u ể ả ề ị ể

chương trình Hàm main có th tr v giá tr ki u ể ả ề ị ể

nguyên (int) ho c không tr v giá tr nào (void)ặ ả ề ị

nguyên (int) ho c không tr v giá tr nào (void)ặ ả ề ị

/* Chương trình in ra dòng chữ Trung tâm đào tạo Trí Đức trên màn hình */

# include <stdio.h>

void main () /* Ham chinh */

{

printf(" \n Trung tâm đào tạo Trí Đức ");

/*xuong dong in chu Trung tâm đào tạo Trí Đức */

}

* Chương trình tính chu vi và diện tích hình tròn, biết bán kính r

là một hằng số có giá trị =3.1 */

# include <stdio.h> /* khai báo thư viện hàm nhập xuất chuẩn */

# include <math.h> /* khai báo thư viện hàm toán học */

dt=M_PI*r*r; /* Tinh dien tich */

printf("\nChu vi = %10.2f\nDien tich = %10.2f",cv,dt);

/* In ket qua len man hinh */

getch(); /* Tam dung chuong trinh */

}

*Chương trình này minh họa cách vừa khai báo, vừa khởi đầu một biến trong C */

#include <stdio.h>

void main()

{

char ki_tu = 'a'; /* Khai báo/khởi đầu kí tự */

int so_nguyen = 15; /* Khai báo khởi đầu số nguyên */ float so_thuc = 27.62; /* Khai báo/khởi đầu số thực/

printf("%c la mot ki tu.\n",ki_tu);

printf("%d la mot so nguyen.\n",so_nguyen);

printf("%f la mot so thuc.\n",so_thuc);

}

Bài 2:

Biểu thức và các phép toán

 I Bi u th c I Bi u th c ể ể ứ ứ

 Là s k t h p các phép toán và các toán h ng đ Là s k t h p các phép toán và các toán h ng đ ự ế ợự ế ợ ạạ ểể

di n đ t m t công th c toán h c nào đó.ễ ạ ộ ứ ọ

di n đ t m t công th c toán h c nào đó.ễ ạ ộ ứ ọ

 Bi u th c trong C g m có bi u th c toán h c và Bi u th c trong C g m có bi u th c toán h c và ểể ứứ ồồ ểể ứứ ọọ

-Phép toán chia 2 s nguyên s ch t c t ph n th p ố ẽ ặ ụ ầ ậ

-Phép toán chia 2 s nguyên s ch t c t ph n th p ố ẽ ặ ụ ầ ậ

phân

II Các phép toán

 Phép toán quan hệ

>= Có lớn hơn hay bằng không? a>=b

< Có nhỏ hơn không? a<b

<= Có nhỏ hơn hay bằng không? a<=b

!= Có khác nhau không? a!=b

Các phép toán quan hệ có độ ưu tiên thấp hơn so với các phép toán số học

 Các phép toán quan hệ có độ ưu tiên nhỏ hơn

so với ! nhưng lớn hơn so với phép && và ||

Phép toán tăng gi m Phép toán tăng gi m ả ả

 Toán t + + : dùng đ tăng giá tr c a các bi n nguyên Toán t + + : dùng đ tăng giá tr c a các bi n nguyên ửử ểể ị ủị ủ ếếhay bi n th cế ự

 Khi các toán t + +, đ ng trKhi các toán t + +, đ ng trửử ứứ ướước toán h ng thì giá tr c toán h ng thì giá tr ạạ ịị

c a toán h ng đủ ạ ược tăng ho c gi m trặ ả ước khi s d ng ử ụ

c a toán h ng đủ ạ ược tăng ho c gi m trặ ả ước khi s d ng ử ụ

và ngượ ạ ếc l i n u toán t ++, đ ng sau toán h ng thì ử ứ ạ

và ngượ ạ ếc l i n u toán t ++, đ ng sau toán h ng thì ử ứ ạ

toán h ng đạ ược tăng hay gi m sau khi th c hi nả ự ệ

toán h ng đạ ược tăng hay gi m sau khi th c hi nả ự ệ

Chuy n đ i ki u giá tr ể ổ ể ị

Chuy n đ i ki u giá tr ể ổ ể ị

Vi c chuy n đ i ki u giá tr trong C thệ ể ổ ể ị ường di n ra t ễ ự

Vi c chuy n đ i ki u giá tr trong C thệ ể ổ ể ị ường di n ra t ễ ự

đ ng trong trộ ường h p sau:ợ

đ ng trong trộ ường h p sau:ợ

 Trong bi u th c có các toán h ng khác ki uTrong bi u th c có các toán h ng khác ki uểể ứứ ạạ ểể

 Khi gán m t giá tr ki u này cho m t giá tr ki u khácKhi gán m t giá tr ki u này cho m t giá tr ki u khácộộ ị ểị ể ộộ ị ểị ể

 Ngoài ra ta có th dùng phép chuy n ki u đ ép ki u d Ngoài ra ta có th dùng phép chuy n ki u đ ép ki u d ểể ểể ểể ểể ểể ữữ

- Khi chuy n đ i ki u t ng bi u th c thì đ i v i toán Khi chuy n đ i ki u t ng bi u th c thì đ i v i toán ểể ổổ ể ỏể ỏ ểể ứứ ố ớố ớ

h ng có ki u th p h n s đạ ể ấ ơ ẽ ược nâng thành ki u cao ể

h ng có ki u th p h n s đạ ể ấ ơ ẽ ược nâng thành ki u cao ể

h n trơ ược khi ht c hi n phép toán và k t qu thu đự ệ ế ả ược

h n trơ ược khi ht c hi n phép toán và k t qu thu đự ệ ế ả ược

s có k t qu theo ki u cao h nẽ ế ả ể ơ

s có k t qu theo ki u cao h nẽ ế ả ể ơ

 Ki u int và ki u long thì int > longKi u int và ki u long thì int > longểể ểể

 int và float thì int -> float

 Float và double thì float -> double

 Ki u int có th chuy n thành float và ngKi u int có th chuy n thành float và ngểể ểể ểể ượ ạượ ạc l ic l i

I Hàm xuất nhập chuẩn trong thư viện <stdio.h>

 Hàm đưa kết quả ra màn hình

Cú pháp: printf(<dòng điểu khiển>, bt1, bt2, btk);

Ý nghĩa:

bt1, btk : là k biểu thức cần in kết quả ra màn hình

<dòng điểu khiển> là một hằng xâu ký tự bao gồm 3 loại:

- Ký tự diều khiển việc xuống dòng tiếp theo ‘\n’

- Ký tự hiển thị: là ký tự được in ra màn hình

- Ký tự mô tả cách đưa ra màn hình của các biến(đặc tả

của kiểu) Mỗi biểu thức có đặc tả tương ứng

Bài 3 Các hàm vào ra dữ liệu

 Đ c t ki u nguyên đ i v i bi u th c có giá tr ki u s Đ c t ki u nguyên đ i v i bi u th c có giá tr ki u s ặ ả ểặ ả ể ố ớố ớ ểể ứứ ị ể ốị ể ốnguyên %[n]d Trong đó

n là s nguyên xác đ nh đ r ng t i thi u dành cho ố ị ộ ộ ố ể

n là s nguyên xác đ nh đ r ng t i thi u dành cho ố ị ộ ộ ố ể

đ nh đ r ng t i thi u trên màn hình cho giá tr c a bi u ị ộ ộ ố ể ị ủ ể

đ nh đ r ng t i thi u trên màn hình cho giá tr c a bi u ị ộ ộ ố ể ị ủ ể

th c:ứ

th c:ứ

VD:

 %c : in một ký tự có mã ASCII tương ứng

 %[n]d : in một số nguyên với chiều dài tối thiểu là n

 %[n]ld: in một số nguyên (long int)

 %[n.m]f : in một số thực vối chiều dài n và lấy m số thập phân

 %s : in ra chuỗi ký tự

 Hàm hi n th m t xâu ký t ra màn hìnhHàm hi n th m t xâu ký t ra màn hìnhểể ị ộị ộ ựự

Cú pháp: int puts(char *s);

Ý nghĩa: Hi n th m t xâu ký t s lên màn hình, sau khi in Hi n th m t xâu ký t s lên màn hình, sau khi in ểể ị ộị ộ ựựxong thì con tr s đỏ ẽ ược chuy n xu ng dòng Trong đó s ể ố

xong thì con tr s đỏ ẽ ược chuy n xu ng dòng Trong đó s ể ố

là con tr ki u char tr t i vùng ch a xâu ký tỏ ể ỏ ớ ứ ự

là con tr ki u char tr t i vùng ch a xâu ký tỏ ể ỏ ớ ứ ự

 Hàm nh n m t ký t t bàn phímHàm nh n m t ký t t bàn phímậậ ộộ ự ừự ừ

Cú pháp: getchar(void);

Ý nghĩa: nh n ký t đ nh n ký t đậậ ự ượự ược nh p t bàn phím c nh p t bàn phím ậ ừậ ừ

II Hàm xu t nh p chu n trong th vi n <conio.h> ấ ậ ẩ ư ệ

II Hàm xu t nh p chu n trong th vi n <conio.h> ấ ậ ẩ ư ệ

 Hàm getch() và getche

Cú pháp : int getch( void )

int getche( void )

III.M t s hàm thao tác trên màn hình ộ ố

III.M t s hàm thao tác trên màn hình ộ ố

 Hàm xóa màn hình: clrscr();

Có tác d ng xóa toàn b m àn hình và sau khi xóa con ụ ộ

Có tác d ng xóa toàn b m àn hình và sau khi xóa con ụ ộ

tr s v trí góc phía bên trái.ỏ ẽ ở ị

tr s v trí góc phía bên trái.ỏ ẽ ở ị

 Hàm đ t t a đ con tr : đ t t a đ con tr : ặ ọ ộ ặ ọ ộ ỏ ỏ gotoxy(int x, int y);

Đ t con tr t i v trí x, yặ ỏ ạ ị

Đ t con tr t i v trí x, yặ ỏ ạ ị

 Hàm đ t m u n n textbackground đ t m u n n textbackground ặ ầ ề ặ ầ ề

void textbackground(int color);

Đ t m u n n Đ t m u n n ặặ ầầ ềề Color là m t bi u th c nguyên có giá Color là m t bi u th c nguyên có giá ộộ ểể ứứ

tr t 0 ị ừ

tr t 0 ị ừ đ n 7 tđ n 7 tếế ươương ng v i m t trong 8 h ng s ng ng v i m t trong 8 h ng s ứứ ớớ ộộ ằằ ốố

màu đ u tiđ u tiầầ ên c a b ng m u vên c a b ng m u vủ ảủ ả ầầ ăn b n.ăn b n.ảả

Bài 4: Cấu trúc điều khiển

ph c n u bt nhân giá tr true thì th c hi n s, ngứ ế ị ự ệ ượ ạc l i

ph c n u bt nhân giá tr true thì th c hi n s, ngứ ế ị ự ệ ượ ạc l i

Ý nghĩa: bt là bi u th c lôgic, n u bt nh n giá tr true thì ể ứ ế ậ ị

Ý nghĩa: bt là bi u th c lôgic, n u bt nh n giá tr true thì ể ứ ế ậ ị

th c hi n s b qua s1, ngự ệ ỏ ượ ạ ếc l i n u bt nh n giá tr ậ ị

th c hi n s b qua s1, ngự ệ ỏ ượ ạ ếc l i n u bt nh n giá tr ậ ị

flase thì th c hi n s1 b qua s(s và s1 có th là l nh đ n ự ệ ỏ ể ệ ơ

flase thì th c hi n s1 b qua s(s và s1 có th là l nh đ n ự ệ ỏ ể ệ ơ

 Chú ý : trong C cho phép s d ng các c u trúc if l ng Chú ý : trong C cho phép s d ng các c u trúc if l ng ử ụử ụ ấấ ồồ

nhau đ gi i quy t bài toánể ả ế

nhau đ gi i quy t bài toánể ả ế

}

Ý nghĩa:

 Bt: là bi u th c toán h c có giá tr ki u nguyênBt: là bi u th c toán h c có giá tr ki u nguyênểể ứứ ọọ ị ểị ể

 Ni(i=1 k): là các s ki u nguyên, ki u h ng ký t , ho c Ni(i=1 k): là các s ki u nguyên, ki u h ng ký t , ho c ố ểố ể ểể ằằ ựự ặặ

Ho t đ ng: l nh switch ph thu c vào giá tr c a bi u ạ ộ ệ ụ ộ ị ủ ể

Ho t đ ng: l nh switch ph thu c vào giá tr c a bi u ạ ộ ệ ụ ộ ị ủ ể

th c bt vi t sau switch, n u:ứ ế ế

th c bt vi t sau switch, n u:ứ ế ế

 Giá tr bt = ni thì th c hi n câu l nh sau case ni;Giá tr bt = ni thì th c hi n câu l nh sau case ni;ịị ựự ệệ ệệ

 Khi giá tr bi u th c khác t t c các ni thì th c hi n Khi giá tr bi u th c khác t t c các ni thì th c hi n ị ểị ể ứứ ấ ảấ ả ựự ệệ

câu l nh sau default n u có, ho c thoát kh i câu l nh ệ ế ặ ỏ ệ

câu l nh sau default n u có, ho c thoát kh i câu l nh ệ ế ặ ỏ ệ

switch

 Khi chKhi chươương trình ng trình đã th c hi n xong câu l nh c a case ã th c hi n xong câu l nh c a case ựự ệệ ệệ ủủ

ni nào đó thì nó s th c hi n luôn các l nh thu c case ì nó s th c hi n luôn các l nh thu c case ẽ ựẽ ự ệệ ệệ ộộbên dưới nó mà không xét l i ạ

bên dưới nó mà không xét l i ạ đi u ki n ( do các ni còn đi u ki n ( do các ni còn ềề ệệ

được xem nh các như

được xem nh các như ãn) Vì v y, ãn) Vì v y, ậậ đ chđ chểể ươương trng trình

thoát kh i l nh switch sau khi th c hi n xong m t ỏ ệ ự ệ ộ

thoát kh i l nh switch sau khi th c hi n xong m t ỏ ệ ự ệ ộ

trường h p, ta dùng l nh break.ợ ệ

trường h p, ta dùng l nh break.ợ ệ