NGÔN NGỮ THỂ HIỆN TRONG VĂN HÓA HUẾ.

Đề tài về: NGÔN NGỮ THỂ HIỆN TRONG VĂN HÓA HUẾ.

BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ

HỌC PHẦN: NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA

ĐỀ TÀI: NGÔN NGỮ THỂ HIỆN TRONG VĂN HÓA HUẾ.

Giảng viên: TS Lê Viết Dũng

Nhóm SV: Nguyễn Thị Hương

Lê Thị Huệ Đường Thị Lan Anh Thân Thị Hậu

PHẦN MỞ ĐẦU

Do vị trí địa lí của mình, Việt Nam có một vị thế địa văn hóa, địa chính trịkhá đặc biệt Vị thế ấy tạo điều kiện cho văn hóa Việt Nam đón nhận nhiềuluồng giao lưu văn hóa khác nhau Có thể đó là luồng văn hóa đến từ lục địaTrung Hoa, có thể đó lại là luồng văn hóa đến từ Ấn Độ, nhưng cũng có khi

là luồng văn hóa đến từ trời Tây hay bên kia bờ biển Thái Bình Dương xaxôi Tuy vậy, nét đặc biệt của văn hóa Việt Nam lại là “sự không chối từ”-chữ dung của J.Fray Cởi mở trong việc tiếp nhận văn hóa nước ngoài, tiếpthu tinh hoa của mọi nền văn hóa làm giàu cho văn hóa của mình, đó là mộthằng số của văn hóa Việt Nam Nhìn ở phương diện xã hội, nông dân, nôngnghiệp lúa nước và xóm làng là ba nhân tố cơ bản của nền văn minh thôn dãViệt Nam, bên cạnh đó ngôn ngữ cũng là một nhân tố tạo nên các nét đặc sắccủa văn hóa Việt Ngôn ngữ và văn hóa có mối quan hệ mật thiết với nhau,

bổ trợ cho nhau Mà chúng ta biết Việt Nam là một quốc gia đa tộc người.Nền văn hóa của Việt Nam được tạo ra từ nền văn hóa của 54 tộc người trênđất nước Việt Nam, trong đó Huế là một nơi có những nét văn hóa rất đặcsắc, độc đáo Điều này được tạo ra là nhờ ngôn ngữ rất riêng của vùng đất

Huế cố đô Cố đô Huế mang trong mình di sản văn hóa độc đáo với một quầnthể kiến trúc kinh đô Huế, con người Huế và những nét văn hóa ấn tượng,đặc trưng hấp dẫn của ẩm thực Huế Vì vậy, rất nhiều người khi đến Huếphải thốt lên rằng Huế thật đẹp với những con đường xanh ngắt, những ngôinhà cổ kính, những di tích lịch sử lâu đời, những món ăn rất cay- rất Huế…

Và một thứ “đặc sắc” để lại ấn tượng trong long mỗi du khách chính là chấtgiọng trọ trẹ của miền Trung, là những “chi, mô, răng, rứa” khiến ai đi xacũng nhớ mãi Khúc ruột miền Trung- vùng đất sóng biển vỗ bờ đá núi, vớiđiệp trùng núi non ghềnh thác Không bị trói buộc lề thói một cách quá chặtchẽ như quê cha cội nguồn Bắc Kỳ, cũng không quá thoáng đạt như xứ sởsông nước phù sa Nam Kỳ, chất trầm lắng, tính chịu thương, chịu khó dườngnhư ăn sâu vào giọng nói Cho nên, làm sao cảm nhận được cuộc sống đầythơ mộng và đầy thú vị trong cảm giác ở Huế khi ta lưu lại đó ít ngày BởiHuế đẹp với dáng vẻ duyên dáng riêng của nó, một cái đẹp được kết hợp giữathiên nhiên với những hứng khởi của con người trong sự tĩnh lặng siêu nhiên,đem lại sự thư thái trong tâm hồn của ta Qua đó, chúng ta thấy ngôn ngữ thểhiện rất rõ nét trong văn hóa của Huế, nó thể hiện qua phong cảnh, conngười, ẩm thực và phong tục, lễ hội

Hiểu một cách đơn giản nhất, ngôn ngữ chính là tiếng nói và chữ viết củacác cộng đồng người để giao tiếp và phát triển xã hội Ngôn ngữ rất đa dạng,phức tạp nhưng đều có chung chức năng là giao tiếp và làm phương tiện tưduy Nó còn có các đơn vị ngôn ngữ như sau: âm vị, hình vị, từ ngữ, mệnh đề,câu, văn bản để làm nên một hệ thống ngôn ngữ thống nhất.

1.1.2 Văn hóa

Văn hóa là sản phẩm do con người sáng tạo, có từ thưở bình minh của xãhội loài người Ở phương Đông, từ văn hóa đã có trong đời sống ngôn ngữ từ

rất sớm Tuy vậy, việc xác định và sử dụng khái niệm văn hóa không đơn giản

và thay đổi theo thời gian thuật ngữ văn hóa với nghĩa “canh tác tinh thần”được sử dụng vào thế kỷ XVII-XVIII bên cạnh nghĩa gốc là quản lí, canh tácnông nghiệp

Vào thế kỷ XIX thuật ngữ “văn hóa” được những nhà nhân loại họcphương Tây sử dụng như một danh từ chính Những học giả này cho rằng vănhóa (văn minh) thế giới có thể phân loại ra từ trình độ thấp nhất đến cao nhất,

và văn hóa của họ chiếm vị trí cao nhất, đại diện là E.B Taylo Theo ông, vănhóa là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức,luật pháp, phong tục, những khả năng và tập quán khác mà con người có đượcvới tư cách là một thành viên của xã hội

Trong ý nghĩa rộng nhất, “Văn hóa” hôm nay có thể coi là tổng thể nhữngnét riêng biệt tinh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách củamột xã hội hay của một nhóm người trong xã hội Văn hóa bao gồm nghệ thuật

và văn chương, những lối sống, những quyền cơ bản của con người, những hệthống các giá trị, những tập tục và những tín ngưỡng Văn hóa đem lại cho conngười khả năng suy xét về bản thân Chính văn hóa làm cho chúng ta trở thànhnhững sinh vật đặc biệt nhân bản, có lí tính, có óc phê phán và dấn thân mộtcách đạo lí Chính nhờ văn hóa mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bảnthân, tự biết mình là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét nhữngthành tựu của bản thân, tìm tòi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sángtạo nên những công trình vượt trội lên bản thân

Như vậy, văn hóa không phải là một lĩnh vực riêng biệt Văn hóa là mộttổng thể nói chung những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra.Văn hóa là chìa khóa của sự phát triển Từ ý nghĩa như trên, theo định nghĩacủa UNESCO ta có thể hiểu: “Văn hóa phản ánh và thể hiện một cách tổngquát sống động mọi mặt của cuộc sống đã diễn ra trong quá khứ cũng nhưđang diễn ra trong hiện tại, qua hàng bao thế kỷ, nó đã cấu thành nên một hệthống các giá trị truyền thống, thẩm mỹ và lối sống dựa trên đó từng dân tộc tựkhẳng định bản sắc riêng của mình

1.1.3 Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và văn hóa

Văn hóa và ngôn ngữ có mối liên hệ chặt chẽ không thể tách rời Ngôn ngữ làphương tiện chuyên chở văn hóa, văn hóa chứa đựng trong ngôn ngữ Người tanói rằng ngôn ngữ và văn tự là kết tinh của văn hóa dân tộc, nhờ ngôn ngữ vàvăn tự để được lưu truyền và trong tương lai, nền văn hóa cũng nhờ vào ngônngữ để phát triển Sự phát triển và biến đổi của ngôn ngữ lại luôn đi song songvới phát triển và biến đổi của văn hóa Vậy muốn nghiên cứu sâu về văn hóaphải nghiên cứu ngôn ngữ, và tất nhiên muốn đi sâu vào ngôn ngữ thì phải chútâm đến văn hóa Điều đó được thể hiện trong trường hợp tiếp xúc văn hóa màhai bên (khác dân tộc, khác quốc gia) có bối cảnh văn hóa khác nhau

Yếu tố văn hóa có vai trò quan trọng trong giao thiệp, tiếp xúc đặc biệt làgiao thiệp văn hóa Đây cũng là vấn đề ngôn ngữ và vấn đề bối cảnh văn hóa.Chú tâm đến khía cạnh văn hóa khi nghiên cứu ngôn ngữ là cần thiết và làcách tìm hiểu mới,một địa hạt mới trong ngôn ngữ học

Bởi vậy, bảo vệ ngôn ngữ các dân tộc chính là bảo vệ bản sắc văn hóa dântộc

1.2.Giới thiệu chung về Huế

1.2.1 Vùng đất Huế

Thừa Thiên Huế, khúc ruột miền Trung của Tổ quốc, nằm từ dãi đất sông

Ô Lâu đến đèo Hải Vân , là một vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa với nhiềudanh lam thắng cảnh nổi tiếng: sông Hương, núi Ngự Thiên Thai, Bạch Mã…cũng là nơi có nhiều di tích lịch sử cách mạng trường tồn mãi mãi với thờigian nên Huế trở thành một vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử

Thừa Thiên Huế- nằm trong một vùng kinh tế trọng điểm khu vực miềnTrung, có những lợi thế về mặt địa lí, tài nguyên cảnh quan thiên nhiên, dồidào nguồn nhân lực, có một hệ thống giao thông phong phú và toàn diện vềđường sắt, đường biển, đường bộ, đường hàng không Thừa Thiên Huế có tọa

độ địa lí 16-16,8 vĩ độ Bắc và 107,8-108,2 độ kinh Đông Diện tích tự nhiên5.055 km2, dân số trung bình năm 2002 là 1.092.000 người chiếm 1.5% về

diện tích và 1.4% về dân số so với cả nước Thừa Thiên Huế có 8 huyện vàthành phố Huế với 150 xã, phường thị trấn Bờ biển của tỉnh dài 128 km, cóThuận An và cảng Chân Mây có thể đón các tàu có trọng tải lớn cập bến Cócảng hàng không Phú Bài nằm trên quốc lộ 1A và đường sắt duyên Việt chạydọc theo tỉnh, có 81km biên giới với Lào Trong đó, thành phố Huế là một đôthị loại một của tỉnh Thừa Thiên Huế, trước đây chính là thủ phủ của đất nướctrong thời gian dài.

Thành phố Huế và dòng sông Hương chảy quanh êm đềm, phẳng lặng,những đồi núi nhấp nhô được điểm cùng những khu vườn cây trái sum suê, tất

cả tạo nên một tuyệt tác thi ca đô thị Vì vậy, để có một vùng đất Huế nhưngày nay thì chúng ta không thể bỏ qua lịch sử của vùng đất này

Kể từ khi được sát nhập vào lãnh thổ nước ta với tư cách là món quà sính lễcủa vua Chế Mân cưới công chúa Huyền Trân năm 1306, trải qua nhiều triềuđại, Thừa Thiên Huế là “phên dậu”, là vùng viễn xung yếu của Tổ quốc Đếnnăm 1626, chúa Sãi Nguyễn Phúc Nguyên chọn vùng đất “địa lợi, nhân hòa”Thuận Hóa xưa để thiên dinh từ Đông Ái Tử (Quảng Trị) về lập dinh ở làngPhước Yên (Quảng Điền, Thừa Thiên Huế) và gây dựng cơ đồ lâu dài chovua chúa nhà Nguyễn, lãnh thổ Thừa Thiên Huế ngày nay có bước ngoặttrong phát triển Sau nhiều lần thiên dinh đến các địa điểm khác nhau trongtỉnh, năm 1738 chúa Nguyễn Phúc Khoát lại dời dinh về thủ phủ Phú Xuân.Việc chọn Phú Xuân làm thủ phủ lâu dài càng tạo điều kiện thuận lợi choHuế phát triển thành đô thành và là trung tâm chính trị - quân sự- kinh tế của

xứ Đàng Trong Năm 1786 Phú Xuân được vua Quang Trung chọn làm kinh

đô của vương triều Tây Sơn, sau đó vua Gia Long và các vua Nguyễn về saukhông những chọn Huế làm kinh đô lâu dài (gần 150 năm), mà còn đầu tư

mở rộng, xây dựng kinh thành nguy nga, đồ sộ Qua đó, ta thấy Huế từng làtiền đồn bảo vệ biên cương, rồi kinh đô của Việt Nam

Ngày nay, Thừa Thiên Huế trở thành một tỉnh kết nối, chuyển tiếp quantrọng trong chiến lược phát triển khu vực kinh tế trọng điểm miền Trung, làtrung tâm văn hóa, khoa học giáo dục lớn của cả nước Hơn nữa, Huế còn là

một kho sử liệu sống động, vừa mang đậm nét những giá trị văn hóa truyềnthống Việt Nam.

1.2.2 Con người Huế

Cuộc sống của người Huế gắn bó rất chặt với quá khứ của thành phố này,cho nên con người Huế xưa và nay luôn chịu ảnh hưởng, tác động của vùngđất kinh đô Vùng đất kinh đô xưa đã tạo cho người dân nơi đây một phongthái thanh tao, cao nhã nhưng rất đằm thắm, nhẹ nhàng, điều này không chỉ có

ở những phi tần, mỹ nữ, những vương tôn quý tử trong Hoàng thành mà cònlan tỏa trong tầng lớp nhân dân Cái phong thái cao nhã ấy nó ẩn hiện ngay từtiếng “dạ, thưa” mềm mại từ cái dáng đi nhẹ nhàng uyển chuyển trong chiếc

áo dài tím thướt tha, để giờ đây Huế như một viên ngọc tím huyền ảo mà aicũng biết tới

Những ai đã đến Huế, đã nói chuyện với người dân nơi đây hẳn sẽ thấyngay được ở họ sự thân thiện, mến khách và rất nhiệt thành Mặc cho thời gian

có qua đi nhưng nghe tiếng “dạ”, tiếng “thưa” nhẹ nhàng dễ nghe thì ai cũng

có thể nhận ra giọng Huế - người Huế như lời bài hát “Tình yêu từ chiếc nónBài Thơ, từ giọng nói ấm trầm sâu lắng lạ” Và có lẽ thế mà người Huế cótiếng hát cũng mượt mà và đằm thắm hơn ai hết Lên thuyền Rồng dạo trênsông Hương vào buổi tối mát rượi mùa hè để nghe Nhã nhạc cung đình Huếhẳn sẽ khó lòng quên được cái thiết tha, sâu lắng trong mỗi câu ca

Con người Huế dù đi đâu về đâu thì hình ảnh khắc sâu trong tâm khảm họchính là chiếc áo dài Cho đến những năm 1970, con gái Huế ra khỏi nhà làmặc áo dài, kể cả chị tiểu thương ở chợ hoặc bà bán hàng rong Áo dài Huế

không chấm gót như áo Sài Gòn, cổ áo cao vừa phải, có áo cũng thắt đáylưng ong, nhưng lại không bó quá, tà cũng không xẻ quá cao.

Mặt khác, tìm hiểu về người Huế ta còn có thể thấy được nét đẹp trong tưchất của họ Vùng đất kinh đô xưa đã từng là cái nôi nuôi dưỡng những nhântài như Nguyễn Huệ, Phan Bội Châu, Nguyễn Tất Thành, Tố Hữu…nơi đâyvừa đào tạo, rèn luyện con người, vừa là môi trường lí tưởng để hun đúc bồidưỡng tư chất cho tuổi thanh niên, lập nghiệp Cho đến bây giờ Huế vẫn là nơiươm mầm cho những tài năng trẻ, đưa Huế trở thành trung tâm văn hóa lớncủa cả nước Một điều trong tính cách con người xứ Huế mà không thể khôngnhắc đến đó là sự giao hòa với thiên nhiên cỏ cây Từ suy nghĩ như vậy nên đa

số người Huế chọn cách xây dựng nhà ở của họ là hướng ngoại, trong nhà hayngoài vườn đều có sự giao hòa với thiên nhiên, điển hình là các nhà vườntruyền thống mà đến Huế chúng ta sẽ có dịp được thưởng ngoạn Vì vậy, vẻđẹp tự nhiên của Huế, con người Huế thân thiện, dễ gần, cuộc sống thanh bình,yên tình và điều kiện sống dễ dàng ở Huế chính là những đặc trưng của mộtthanh phố Việt Nam Ba yếu tố thiên nhiên, kiến trúc và con người hòa quyệnvới nhau để tạo thành một trung tâm văn hóa, nghệ thuật đặc thù của dân tộc.Đến Huế, người ta dễ nhận ra được tâm hồn Việt Nam

CHƯƠNG II :NGÔN NGỮ THỂ HIỆN TRONG VĂN HÓA CỦA HUẾ

2.1 Đặc trưng văn hóa

2.1.1 Lối sống và cách ứng xử

Thừa Thiên Huế từng là một vùng đất định đô của vua chúa suốt nhiều thế

kỷ Về mặt tâm linh và tư tưởng, người dân đa số thấm nhuần Phật giáo vàNho giáo Trong khi Phật giáo dẫn đạo tư tưởng ở bình diện trừu tượng và siêuhình, thì Nho giáo thâm nhập trực tiếp hơn vào đời sống hằng ngày của ngườidân và được xem như một ”đạo làm người” hay như một ”thuật xử thế” đi vàophong tục, tập quán Điều này được thể hiện ứng xử trong gia đình và ứng xửngoài xã hội Đối với việc ứng xử trong gia đình, người dân Huế đặc biệt nặnglòng với gia đình, có khi sống khuôn khổ vào gia đình Hiện tượng “kín cửa”hoặc “kín cổng cao tường” thường bắt gặp ở Huế nơi những gia đình mệnhdanh là đại gia và “hoàng phái” khiến cho con gái trở thành cao giá và con traithiếu thích nghi với xã hội Tình trạng này nay đã thuyên giảm nhiều Trong

họ hàng, gọi bà con phía nội là chú (em trai của cha), bác (anh trai của cha), côhoặc o (chị hoặc em gái của cha), còn phía ngoại là dì (chị hoặc em gái củamẹ), dượng (chồng của dì), cậu (anh hoặc em trai của mẹ)

Khi ứng xử ngoài xã hội thì lại khác, con người ở đây có những cảm nghĩ

và hành động nhiều khi đối nghịch nhau, ngay trong ăn uống, nói năng haytrong ứng xử Huế là một trung tâm của lối ăn chay, tức là ăn nhạt, vậy màngười ở đây lại thích ăn cay Nói năng từ tốn, điềm đạm (thiếu nữ Huế nổitiếng dịu dàng, e lệ, rụt rè), nhưng lại quả quyết, dứt khoát Trong ứng xử,phản ứng đầu tiên được thể hiện bằng tiếng “dạ” nghe như bằng lòng, chấpthuận, nhưng tiếp theo đó là cân nhắc, suy tính Thanh niên Huế tưởng nhưqua sông Hương lờ đờ, trầm mặc, vậy mà có thể hành động tiên phong, quyếtliệt như đã từng chứng tỏ qua các lần nổi dậy chống áp bức của thực dân Pháp

và đế quốc Mỹ Dân nghèo nhưng sang (người ta bảo đó là tính “đài lệ”, tính

“đế đô”), ít nói nhưng hay bắt bẻ, lý sự, còn trong lòng chất chứa nhiều nỗi

giằng co Đối với khách, con người Huế thường dè dặt, thận trọng trong lờinói, thái độ , có khi như thiếu cởi mở, nói chung hiếu khách nhưng vẫn mực,

có khi bảo thủ, vì e ngại ngộ nhận

2.1.2 Văn hóa cố đô

Tọa lạc bên bờ sông Hương xanh biếc êm đềm vốn xưa nay vẫn chảy lưng

lờ qua lòng đô thị chính là quần thể kiến trúc kinh đô Huế được xây dựngdưới thời triều Nguyễn Các công trình kiến trúc cung đình không gian kiếntrúc, văn hóa truyền thống đô thị Huế gồm các yếu tố cảnh quan môi trườngsinh thái đặc trưng của sông hương, núi ngự cộng với di sản kiến trúc cố đôHuế…

Các công trình kiến trúc cung đình và dân gian triều Nguyễn, nhà vườn vàkiến trúc thời Pháp Tổ hợp di sản kiến trúc đó hài hòa, liên kết chặt chẽ vớinhau thành một thể thống nhất toàn vẹn, tạo nên vẻ đẹp “dịu hiền pha lẫn trầmtư” đặc trưng của Huế, tạo nên cái hồn Huế được kết tinh qua hàng ngàn nămlịch sử với giá trị toàn cầu của di sản văn hóa thế giới Huế vùng đất mangnhiều dấu ấn văn hóa lịch sử quan trọng, nưi giao thoa và hội tụ các yếu tốvăn hóa miền Bắc, miền Nam và Tây Nguyên Các thế hệ con người xứ Huế

đã tiếp thu những tinh hoa giá trị của nhiều vùng, miền và sáng tạo những giátrị văn hóa riêng đậm đà bản sắc

Đây cũng là nơi duy nhất ở Việt Nam còn giữ lại được diện mạo của thànhphố thị dân thời trung đại với bố cục và cấu trúc không gian điển hình Đặcbiệt, quần thể kiến trúc kinh đô như thành quách, hoàng cung, lăng tẩm, kiếntrúc tôn giáo đình,chùa, kiến trúc dân gian nhà rừng – vườn… đều được quyhoạch theo kiến trúc phong thủy phương Đông, hiền hòa với môi trường cảnhquan thiên nhiên cũng rất đặc trưng của vùng đất non xanh, nước biếc Vănhóa Huế nói chung, kiến trúc Huế nói riêng đã góp phần quan trọng đánh dấumột giai đoạn phát triển văn hóa kiến trúc của dân tộc Việt Nam

Vẻ đẹp của Huế - thành phố bảo tàng đã được ông Amadou Mahatar Mbow,nguyên tổng giám đốc Unesco đánh giá: Cách cấu tạo tượng trưng của cáckhoảng không gian khác nhau làm cho Huế trở thành thành phố của sự hài hòa

tuyệt diệu, Huế thực hiện được sự tổng hợp đạo và đời trong kiến trúc, tổnghợp được cổ xưa và hiện đại, qua đó cố đô cổ kính chung sống hài hòa vớithành phố trẻ ngày nay…

Công trình kiến trúc thành nội Huế là một dấu ấn đặc biệt cuối cùng lịch sửnền quân chủ tập quyền Việt Nam Nó chứa đựng trong lòng một hệ thống cáccông trình kiến trúc nguy nga tráng lệ như cung điện, đình chùa, miếu mạo,nhà ở truyền thống các khu dân cư trong kinh thành, sản phẩm thành tựu kiếntrúc khéo léo tài ba của những người thợ thủ công Việt Nam đầu thế kỷ XIX.Còn khu lăng tẩm các vua triều Nguyễn là những tác phẩm nghệ thuật độc đáohoàn hảo, những khuôn viên thơ mộng trữ tình mang vẻ đẹpkiêu sa, lộng lẫynhư một tòa lâu đài bí ẩn lôi cuốn hấp dẫn các nhà khoa học cũng như khách

du lịch trong và ngoài nước kiến trúc của dân tộc Việt Nam

Trong những đặc trưng văn hóa lâu đời của Huế thì sự đa dạng cầu kì trongcách chế biến thức ăn góp phần không nhỏ vào việc hình thành nét riêng xứHuế Món ăn giản dị, phông phú, mang hương vị đằm thắm của sản phẩm nơiđồng ruộng, đầm phá, núi sông cố đô song cũng không kém phần sang trọngtinh tế với các bài mang tính nghệ thuật của các món ăn cung đình

Mặt khác, Huế không có sự tương phản, không có sự ồn ào náo nhiệt củacông nghiệp và thương nghiệp lớn Huế là cả một sự hài hòa giữa thiên nhiên

và con người Chính xác riêng biệt này đã làm xiêu lòng bao người đã lànguồn cảm hứng cho bao thi sĩ và cũng là nền tảng cho một nền ca nhạc Huế

với dáng vẻ riêng biệt của nó, mà chỉ riêng ca Huế mới có Ca Huế chú trọngkhai thác kỹ năng đàn và hát những lời thơ trong hát ả đào Ca Huế là mộtmôn nghệ thuật độc đáo bởi vì không phải ai ca cũng đúng giọng điệu, màphải là người Huế ca Sắc thái của ca nhạc Huế là vậy Một sắc thái của riêngHuế “chẳng nơi nào có được” trong tính cách hài hòa của Huế.

2.2 Ngôn ngữ trong văn hóa Huế.

Tiếng Huế, tuy không phải là một thứ tiếng riêng biệt, và tuy chỉ được nóibởi một số dân không đông chừng vài trăm ngàn người trong khuôn khổ củathành phố nhỏ, lại có tầm quan trọng lớn hơn nhiều Huế nay đã được LiênHợp Quốc xem như là một phần đáng bảo vệ của di sản văn hóa nhân loại;kiến trúc Huế, áo dài, nón bài thơ Huế, nhạc Huế, ca Huế, món ăn Huế đangđược hồi phục ( dù động cơ lắm khi chỉ là thương mại du lịch) Tiếng Huế làsợi dây nối liền mọi khía cạnh tên của Huế xưa Biết đâu sau này hoặc đã cónhững học giả tìm về nguồn gốc của những tiếng, từ Huế mà soi sáng thêmnguồn gốc của người Huế và văn hóa Huế, nơi đã là chốn kinh kì trong mấynăm, từ thời là đất chàm, rồi thành thủ phủ Đàng trong chúa Nguyễn và biếnthành thủ đô của nhà Nguyễn

2.2.1 Ngôn ngữ Huế.

Người Huế ảnh hưởng đời sống qua chín đời chúa, mười ba đời vua Trướcnăm 1975 người miền Nam gọi Huế là cái rốn văn hóa, tuy nhiên người Huếdùng nhiều thổ ngữ và phát âm nghe khó hiểu thí dụ như ông:ôn; mẹ: mạ; cô:

o, mự; bữa qua: hôm qua; bể mõ: vỡ mồm; chộ: nhìn; chi rứa, làm răng…nhiều từ nghe thật xa lạ Ngôn ngữ Việt Nam nói chung và Huế nói riêng, rấtphong phú, tuy nhiên có một số thổ ngữ khó hiểu nhưng các từ điển tiếng Việtkhông giảng giải rõ? Phải công nhận Huế có nhiều thổ âm, thổ ngữ rất đặcthù Điều này cộng với giọng Huế thuộc về một âm vực trọ trẹ khó nghe đốivới các miền khác của đất nước, đã dẫn đến hậu quả như người ta thường nóitiếng Huế thật khó, khó hiểu Người Huế thường biến âm từ ô sang u, từ ôisang ui, có khi là những từ quen với tại miền khác, nhưng người Huế thườngdùng theo kiểu bóng gió thì hiểu hơi mệt Người Huế, cũng như một số vùng

khác, gọi hạt là hột Ví dụ: hột lúa, hột mè, hột đậu, hột trai Hai bà già cùngxóm nói chuyện với nhau như thế này:

“- Nghe nói con Chanh có người đi ngó rồi mà còn chưa ưng.

- Xì, bày đặt, có hột, có hạt rồi mà còn làm bộ.”

Không ưng chừ thì mai mốt đem lên tra mà cất Đi ngó hay đi dòm, trongngữ cảnh này nên hiểu là đánh tiếng, ngỏ ý Tra là chỗ cao và kín của ngôi nhàrường nhà dung để cất lúa, các vật quý, các vật ít dung hay không dùng nhưngvất đi thì tiếc Trong mẫu đối thoại ngắn đó, một bà nói rằng cô Chanh trongxóm có người ngỏ ý muốn cưới nhưng cô ta chưa bằng lòng Bà kia đáp rằng

cô Chanh đã quá lứa, quá tuổi xuân thì rồi, không bằng lòng bây giờ, mai trởthành gái già thì chỉ có nước xếp xó mà thôi Chỉ có trái đã già thì mới có hột

Bà già kia dung chữ hột theo lối ẩn dụ, bóng bẩy

2.2.2 Ngôn ngữ qua phong cảnh.

Một vòng cung của dãy núi phía Tây chạy dài từ Bắc xuống Nam với nhữngsắc màu luôn thay đổi, khi thì màu lam đục, khi thì màu trắng sữa, lại có màutím mờ Rồi một con sông không dài gối đầu lên dãy núi, nhẹ nhàng chảy dàitheo hai bờ phượng vĩ đỏ rực khi trời hè, có lúc men theo đôi bờ màu bíchngọc của cỏ cây, đi qua những nhà vườn – vườn nhà kín đáo Con sông đó,sông Hương đó lại như một suối tóc dài được cài lên trên đó một chiếc lượcngà màu trắng bạc – cầu tràng tiền – có in hình những tà áo trắng vừa đủ kínđáo và duyên dáng