Đặc trưng văn hoá truyền thống của khu vực Đông Nam Á trong văn hoá Việt Nam

Đề tài về : đặc trưng văn hoá truyền thống của khu vực Đông Nam Á trong văn hoá Việt Nam

LỜI MỞ ĐẦU

Cũng giống như các địa vực khác được ghi danh trên bản đồ thế giới.Đông Nam Á là một khu vực có đầy đủ các yếu tố về điều kiện tự nhiên, kinh tế,văn hoá và xã hội để hình thành, tồn tại và phát triển trong tiến trình chung củalịch sử Đó cũng là cơ sở để tạo nên nét đặc trưng riêng, trong đó phải kể đếnnhững đặc trưng truyền thống trong văn hoá của khu vực Đông Nam Á

1 Lý do chọn đề tài.

Tiểu luận xin đi sâu phân tích những đặc trưng truyền thống Đông Nam Átrong văn hoá Việt Nam.Đây là vấn đề nhận được sự quan tâm của rất nhiều cácnhà nghiên cứu trong và ngoài nước khi lĩnh vực văn hoá đang chiếm giữ một vịtrí, vai trò quan trọng trong sự phát triển bền vững của một quốc gia

Đồng thời qua việc tìm hiểu sẽ giúp ích nhiều cho quá trình học tập bộ

môn Văn hoá Việt Nam trong bối cảnh Đông Nam Á cũng như giúp trang bị

thêm kiến thức cho sinh viên, những nhà nghiên cứu hay những người có nhucầu tìm hiểu đối với vấn đề gìn giữ và phát huy vốn văn hoá truyền thống củadân tộc và khu vực trước bối cảnh hội nhập toàn cầu như hiện nay

2 Mục đích nghiên cứu.

Tìm hiểu được những đặc trưng văn hoá truyền thống của khu vực ĐôngNam Á trong văn hoá Việt Nam trên mọi phương diện vừa khẳng định vai tròcủa Đông Nam Á trong từng quốc gia nói chung và đất nước Việt Nam nói riêngvừa tôn vinh những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc Qua đó nâng caonhận thức cho con người; sự quan tâm đầu tư hơn nữa từ phía Đảng và Nhànước cho lĩnh vực văn hoá, đặc biệt là văn hoá truyền thống

3 Nhiệm vụ nghiên cứu.

Tiến hành phân tích dựa trên cơ sở lý luận kết hợp với thực tiễn Đẩymạnh công tác lưu giữ và bảo tồn các giá trị văn hoá truyền thống của đất nướctheo một hệ thống, phù hợp với bối cảnh của xã hội hiện đại

4 Phương pháp nghiên cứu.

Phương pháp:Phân - Tổng - Hợp; So sánh; Thống kê; Nghiên cứu tài liệu

CHƯƠNG I KHÁI QUÁT CHUNG

1 Khái niệm.

Văn hoá là một phạm trù rộng lớn đóng vai trò quan trọng trong mọi lĩnhvực của đời sống xã hội Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, văn hoá đang ngàycàng khẳng định được vị thế; nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện hơn nữa từphía Đảng và Nhà nước, thu hút được đông đảo quần chúng nhân dân không chỉtham gia vào quá trình thưởng thức mà còn sáng tạo văn hoá

Ở tiểu luận này xin được trích dẫn khái niệm văn hoá của GS.Trần NgọcThêm : “ Văn hoá là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội”

Hiện nay phù hợp với xu thế chung của thời đại, chúng ta đang tích cựcxây dựng nền văn hoá vừa mang những giá trị truyền thống vừa mang nét hiệnđại Truyền thống ở đây chính là: những nét đặc trưng của một nền văn hoá, được công nhận và truyền lại qua nhiều thế hệ cho phép ta phân biệt một cộng đồng này với một cộng đồng khác, một dân tộc này với một dân tộc khác, một nền nghệ thuật này với một nền nghệ thuật khác Tuy nhiên, truyền thống cũng

không phải là những yếu tố bất di bất dịch, mà ngược lại nó luôn luôn biến độngcùng với những thay đổi của xã hội và con người

Như vậy, truyền thống không phải là di tích của quá khứ, hay là mộthình thức biểu hiện nào đó chỉ đơn thuần do ý chí nghĩ ra, mà nó phải là cái đãđược chúng ta sàng lọc, đúc kết và “chọn lựa” giữa những cái có liên quan tớicuộc sống và đã được thời gian thử thách Những đặc trưng văn hoá truyềnthống trở thành cơ sở cho việc phân biệt các nền văn hoá, là tấm gương phảnchiếu vốn văn hoá truyền thống của dân tộc từ đó đưa đến nhận thức rõ về quátrình tồn tại lâu bền của các đặc trưng đó ra sao và vai trò của nó trước xu thế xãhội mới như thế nào

2 Khái quát chung về khu vực Đông Nam Á và Việt Nam.

Đông Nam Á là khu vực nằm ở phía Đông Nam của Châu Á với diện tích4,523,000 km² bao gồm có 11 quốc gia nằm ở phía Nam Trung Quốc, phía Đông

Ấn Độ và phía Bắc của Úc

Do điều kiện địa lí của mình, Đông Nam Á chịu ảnh hưởng chủ yếu củagió mùa, tạo nên hai mùa tương đối rõ rệt: mùa khô lạnh, mát và mùa mưa tươngđối nóng và ẩm Vì thế, Đông Nam Á còn được gọi là khu vực "Châu Á giómùa" Chính gió mùa và khí hậu biển làm cho khí hậu vùng Đông Nam Á đáng

lẽ có thể trở nên khô cằn như một số khi vực lục địa khác có cùng vĩ độ Giómùa kèm theo những cơn mưa nhiệt đới đã cung cấp đủ nước cho con ngườidùng trong đời sống và sản xuất hằng năm, tạo nên những cánh rừng nhiệt đớiphong phú về thảo mộc và chim muông Đông Nam Á từ lâu đã trở thành quêhương của những cây gia vị, cây hương liệu đặc trưng như hồ tiêu, sa nhân, đậukhấu, hồi, quế, trầm hương và cây lương thực đặc trưng là lúa nước

Theo một số nhà nghiên cứu thì cư dân Đông Nam Á có những nét chungthống nhất về mặt văn hóa, vì cư dân ở đây có chung một nền tảng văn hóaĐông Nam Á, lấy sản xuất nông nghiệp lúa nước làm phương thức hoạt độngkinh tế chính Đông Nam Á được coi là "cái nôi" của cây lúa nước và là mộttrong 5 trung tâm cây trồng lớn trên thế giới Văn hóa Hòa Bình đã chứng minh

cư dân ở đây đã thuần hóa nhiều giống lúa, thực vật khác nhau, xuất hiện nềnnông nghiệp sơ khai với các loại cây trồng, đặc biệt là các loại cây có củ và bầu

bí, các cây họ đậu ở vùng thung lũng chân núi Có nhà nghiên cứu còn cho rằngchủ nhân văn hóa Hoà Bình là người biết trồng trọt đầu tiên trên thế giớiniên đạinông nghiệp ở đây có thể lên đến hơn 1 vạn năm TCN Vì thế, Đông Nam Á đã

là một trong những nơi có cuộc cách mạng nông nghiệp sớm nhất trên thế giới.Đến thời đại đồ đồng, trong điều kiện của vùng nhiệt đới, cư dân Đông Nam Á

đã bước sang kinh tế trồng lúa khô ở nương rẫy và lúa nước ở vùng thung lũnghẹp châu thổ Cây lúa đầu tiên được thuần dưỡng ở vùng vùng thung lũng theochân núi dần dần được chuyển xuống vùng châu thổ thích nghi với vùng ngập

nước Cùng với việc trồng lúa nước, người ta đã thuần dưỡng trâu bò làm sứckéo, xuất hiện các nghề thủ công, đặc biệt là nghề sông biển Từ đó, nôngnghiệp lúa nước đã trở thành một cơ sở quan trọng của nền văn minh khi vực.

Đó là một nền văn minh mang đủ các sắc thái của những nền văn minh đồngbằng, biển, nửa đồi núi, nửa rừng với đủ các dạng kết cấu đan xen phức tạp cơ

sở chung của nền văn minh này là nông nghiệp trồng lúa nước, văn hóa xómlàng

Có thể nói, Đông Nam Á là khu vục văn hóa lâu đời, có nguồn gốc và bảnsắc riêng của mỗi dân tộc, bên cạnh những nét chung do mối quan hệ từ lâu đờitrên nhiều lĩnh vực Dù có chịu nhiều ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc, vănhóa Ấn Độ, nền văn hóa Đông Nam Á vẫn mang tính riêng biệt độc đáo

Trước thập niên 1960, thế giới nói chung vẫn xem Đông Nam Á là mộtvùng “nước đọng” của lịch sử nhân loại, “nơi mà các cơn lốc văn minh và vănhoá Trung Hoa và Ấn Độ hay thậm chí Đông Âu đi qua và thỉnh thoảng để lạidấu tích chứ bản thân Đông Nam Á chẳng có phát kiến gì đáng kể” Tuy nhiênqua việc nghiên cứu đã cho thấy những kết quả ngược lại, với những nét văn hoáriêng mang đặc trưng gốc nông nghiệp phương Đông, đã tạo thành không gianvăn hoá vùng Đông Nam Á Đông Nam Á được xác định là một khu vực vănhóa lúa nước với một phức thể gồm 3 yếu tố: Văn hóa Núi, văn hóa Đồng bằng

và văn hóa Biển, yếu tố đồng bằng tuy có sau nhưng đóng vai trò chủ đạo Mộtđặc trưng nổi bật của văn hóa Đông Nam Á là “Thống nhất trong đa dạng” vàquá trình hội tụ bắt nguồn từ nhiều trung tâm khác nhau cho nên chúng khôngmang tính đơn tuyến trong sự biệt lập mà là đa tuyến trong sự tiếp xúc đan xennhiều chiều, tạo nên những đường đồng quy, những cấu trúc văn hóa - tộc người

đa thành phần được vận hành theo những cơ chế linh hoạt mà đồng nhất

* Đất nước Việt Nam.

Việt Nam là một quốc gia nằm ở phía Đông bán đảo Đông dương thuộckhu vực Đông Nam Á diện tích 331.212 km², bao gồm khoảng 327.480 km² đấtliền và hơn 4.200 km² Phía Bắc giáp Trung Quốc, phía Tây giáp Lào vàCampuchia, phía Tây Nam giáp Vịnh Thái Lan, phía Đông và Phía Nam giáp

biển Đông Do có vị trí địa lí nằm án ngữ trên con đường hàng hải nối liền giữa

giữa Trung Quốc, Nhật Bản với Ấn Độ, Tây Á và Địa Trung Hải, thậm chí đếngần đây, một số nhà nghiên cứu vẫn gọi khu vực này là "ống thông gió" hay

"ngã tư đường"

Về điều kiện tự nhiên và xã hội, địa hình Việt Nam rất đa dạng theo từngvùng tự nhiên, với ¾ là diện tích đồi núi với nguồn tài nguyên thiên nhiên phongphú Khí hậu nhiệt đới gió mùa ở miền Nam với hai mùa (mùa mưa, từ giữa

đông).Hàng năm, Việt Nam luôn phải phòng chống bão và lụt lội với 5 đến 10cơn bão/năm Việt Nam có 54 dân tộc, trong đó có 53 dân tộc thiểu số, chiếmkhoảng 14% tổng số dân của cả nước Dân tộc Việt (còn gọi là người Kinh)chiếm gần 86%, tập trung ở những miền châu thổ và đồng bằng ven biển Nhữngdân tộc thiểu số, trừ người Hoa, người Chăm và người Khmer phần lớn đều tậptrung ở các vùng cao nguyên Trong số các sắc dân thiểu số, đông dân nhất làcác dân tộc Tày, Thái, Mường, Hoa, Khmer, Nùng , mỗi dân tộc có dân sốkhoảng một triệu người Các dân tộc Brâu, Rơ Măm, Ơ Đu có số dân ít nhất, vớikhoảng vài trăm cho mỗi nhóm Có một số dân tộc thiểu số đã định cư trên lãnhthổ Việt Nam từ rất lâu đời, nhưng cũng có các dân tộc chỉ mới di cư vào ViệtNam trong vài trăm năm trở lại đây như người Hoa ở miền Nam Việt Nam làmột nước đông dân, tuy diện tích đứng hạng 65 nhưng lại xếp thứ 13 trên thếgiới về dân số

Nằm trong hệ thống văn hoá Đông Nam Á, Văn hóa Việt Nam là văn hóa

54 tộc người Việt hay nói cách khác là văn hóa của dân tộc Kinh, đại đa số đã cónguồn gốc tại miền bắc Việt Nam và là một trong những nền văn hóa lâu đờinhất ở trong khu vực Thái Bình Dương Mặc dù ảnh hưởng Trung Hoa được coi

là ảnh hưởng lớn nhất của văn hóa ngoại lai trên nền văn hóa cổ truyền ViệtNam, dân tộc Kinh vẫn giữ gìn được rất nhiều nét văn hóa riêng của mình, mà

cho tới ngày hôm nay những phong tục riêng đó vẫn quan trọng vô cùng trong đờisống của người Việt.

CHƯƠNG II ĐẶC TRƯNG TRUYỀN THỐNG VĂN HOÁ ĐÔNG NAM Á

TRONG VĂN HOÁ VIỆT NAM

Qua quá trình nghiên cứu, tìm hiểu về văn hoá Đông Nam Á, trong đó có

đi sâu tìm hiểu về văn hoá Việt Nam đã đưa ra được các đặc trưng văn hoátruyền thống như sau:

1, Thuần dưỡng cây lúa.

Theo một số nhà nghiên cứu thì cư dân Đông Nam Á có những nét chungthống nhất, vì cư dân ở đây có chung một nền tảng văn hoá Đông Nam Á lấy sảnxuất nông nghiệp lúa nước làm phương thức hoạt động kinh tế chính Đông Nam

Á được coi là cái nôi của cây lúa nước và là một trong 5 trung tâm cây trồng lớntrên thế giới

Với các yếu tố địa hình thuận lợi, khí hậu nhiệt đới nóng ẩm mưa nhiều

và có gió mùa, hệ thống thuỷ lợi (Tại Việt Nam theo như một số nhà nghiên cứu

đã chỉ ra rằng sáng tạo nhất của Việt Nam tìm ra được chính là hệ thống đê điều)

… đã tạo cơ sở thuận lợi cho việc trồng lúa nước Và cũng chính từ quá trìnhhình thành và phát triển mạnh mẽ của cây lúa đã trở thành yếu tố hạt nhân mangtính lịch sử đầu tiên tạo ra một khu vực văn hoá Đông Nam Ávới nền văn minhlúa nước có từ ngàn đời mang những đặc trưng : Tính bám đất, một yếu tốthiêng liêng sống còn chỉ có ở những cư dân nông nghiệp (truyền thống yêunước cũng có cơ sở xuất phát từ đây); Yếu tố tự túc, chính là việc tự cung tựcấp, người dân làm ra của cải, lương thực thực thực phẩm để phục vụ chochính nhu cầu sống, quá trình lao động và sinh hoạt của cá nhân và toàn xã hội;Yếu tố hướng nội, chỉ biết mình, riêng mình là nhất, thể hiện rõ nét trong tâm lý

cư dân Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng, thêm vào đó là yếu tốđóng cửa khiến cho đời sống nhân dân và các mối quan hệ, thông thương rất dễrơi vào tình trạng trì trệ, thiếu nhạy bén…Ngoài ra còn tạo ra một giá trị hành

động trường cửu “Tậu trâu, lấy vợ, làm nhà” giá trị ấy không chỉ đúng trong quákhứ mà còn phù hợp với hiện tại và trong cả tương lai.

Không phải ngẫu nhiên biểu tượng của hiệp hội các quốc gia Đông Nam

Á luôn là bó lúa – nó “thể hiện cái thống thất nhưng thống nhất trong đa dạng”.Cây lúa tuy nhỏ bé nhưng lại đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự sống

và mang những giá trị văn hoá tốt đẹp:

Tính lựa chọn : Người ta trồng lúa để tạo ra nguồn lương thực, trồng lúa

để mưu sinh cuộc sống Ngoài ra lúa cũng trở thành nguồn cảm hứng mang đầytính nghệ thuật trong ca dao, dân ca, thơ hoạ…

Tính lịch sử, cố kết cộng đồng : Cây lúa đã giúp gắn kết cộng đồng trongsuốt quá trình lịch sử hình thành và phát triển của mỗi dân tộc Những nền vănminh nông nghiệp lúa nước ở các quốc gia phương Đông đều gắn liền với lịch

sử ra đời của cây lúa, Lịch sử phát triển của cây lúa gắn với lịch sử phát triểncủa cả dân tộc Việt Nam, in dấu trong từng thời kỳ thăng trần của đất nước

Tính cần cù, ưa lao động: Nhắc đến cây lúa là nhắc đến hình ảnh củangười nông dân lam lũ, vất vả chịu khó một nắng hai sương để làm ra hạt ngọccho đời

Tính biểu trưng: Cây lúa trở thành hình ảnh biểu trưng tiêu biểu cho cuộcsống sung túc, no đủ Mặt khác còn là hình ảnh của người nông dân, hình ảnhcủa bản làng, quê hương đất nước

Ngoài ra giá trị văn hoá của cây lúa còn được thể hiện thông qua tính hợptác và tiết kiệm

Đối với người Việt, cây lúa không chỉ là một loại lương thực quý mà còn

là một biểu tượng trong văn chương ẩn dưới “bát cơm, hạt gạo” Trong nhữngnăm gần đây, từ nước thiếu lương thực trầm trọng đã trở thành nước xuất khẩugạo đứng thứ 2 trên thế giới Không chỉ có giá trị đối với sự sống, cây lúa và hạt

gạo còn đi vào thơ ca dân gian: “em xinh là xinh như cây lúa”…Qua hàng nghìn

năm lịch sử, cây lúa cũng gắn bó mật thiết trong đời sống tinh thần của conngười qua ngôn ngữ hàng ngày, cách nói, cách đặt tên, gọi tên từ cửa miệng củanhững người hai sương một nắng Cây lúa gần gũi với người nông dân như bờ

tre, khóm chuối, thấm đẫm tình người và hồn quê hoà quyện thân thương – câylúa một văn hoá rất Việt Nam

Nông nghiệp Việt Nam vốn mang dáng dấp một nước -nền công nghiệplúa nước bao đời nay cho nên cây lúa gắn bó ,gần gũi với người Việt, với hồnViệt là lẽ dĩ nhiên Cây lúa gần gũi với người nông dân cũng như bờ tre, khómchuối Bởi vậy thấm đẫm tình người và hồn quê Càng nắng mưa, sương gió,càng nồng nàn hoà quyện thân thương

Có thể nói, từ ngàn đời nay,cây lúa đã gắn bó với con người, làng quêViệt nam, và đồng thời cũng trở thành tên gọi cho một nền văn minh - nền vănminh lúa nước Cây lúa không chỉ mang lại sự no đủ mà còn trở thành một nétđẹp trong đời sống văn hóa và tinh thần hạt lúa và người nông dân cần cù, mộcmạc là mảng màu không thể thiếu trong bức tranh của đồng quê Việt nam hiệnnay và mãi mãi về sau

Là cây trồng thuộc nhóm ngũ cốc, lúa cũng là cây lương thực chính củangười dân Việt Nam nói riêng và người dân Châu Á nói chung Cây lúa, hạt gạo

đã trở nên thân thuộc gần gũi đến mức từ bao đời nay người dân Việt Nam coi

đó là một phần không thể thiếu trong cuộc sống Từ những bữa cơm đơn giảnđến các bữa tiệc quan trọng không thể thiếu sự góp mặt của cây lúa, chỉ có điều

nó được chế biến dưới dạng này hay dạng khác Cây lúa không chỉ giữ vai trò tolớn trong đời sống kinh tế, xã hội mà còn có giá trị lịch sử, bởi lịch sử phát triểncủa cây lúa gắn với lịch sử phát triển của cả dân tộc Việt Nam, in dấu ấn trongtừng thời kỳ thăng trầm của đất nước Trước đây cây lúa hạt gạo chỉ đem lại no

đủ cho con người, thì ngày nay nó còn có thể làm giàu cho người nông dân vàcho cả đất nước nếu chúng ta biết biến nó thành thứ hàng hóa có giá trị

Như vậy, Việt Nam là cái nôi của nền văn minh lúa nước, hạt gạo gắn liềnvới sự phát triển của dân tộc

2, Thuần dưỡng trâu, bò, ngựa.

Những loài vật trên đều rất phổ biến và thích ứng tốt với địa hình, khí hậucũng như là đặc điểm của một nền sản xuất nông nghiệp

Ban đầu con người săn bắt lấy thịt, sau được thuần dưỡng vừa để lấy thịt,vừa làm công cụ cày bừa( theo lề lối canh tác “Thuỷ nậu”), vật tế thần Hìnhảnh hội đâm trâu của người việt cổ còn được trạm khắc trên trống đồng và vẫncòn sống động trong lễ hội mùa xuân ở Tây Nguyên.

Những con vật gắn bó gần gũi với con người, với người nông dân; đó còn

là biểu tượng linh thiêng, vật tế thần Ví dụ như : biểu tượng trâu vàng củaSeagame Tây Nguyên cũng lấy biểu tượng con trâu làm vật linh thiêng, trâu ởđây được nuôi không phải để giết thịt hay cày cấy mà được sử dụng vào mụcđích duy nhất phục vụ trong các dịp tế thần, vật tế thay cho con người, nhằm xua

đi những vận nạn, những điều không may

Kể từ thời đại vua Hùng dựng nước, con Trâu trở nên một nhân tố cấu

trúc hữu cơ của nền văn minh nông nghiệp trồng lúa nước Việt Nam: "Con Trâu

là đầu cơ nghiệp".

Cảnh sắc thường thấy trong môi trường sinh thái - nhân văn Việt Nam là cảnh:

Trên đồng cạn, dưới đồng sâu, Chồng cày vợ cấy, con trâu đi bừa!

Trâu kéo cày dưới thung đồng Trâu kéo gỗ trên ngàn, kéo lết không cần

xe bánh Những đoàn xe trâu đi trên đường Trường Sơn, từ Quảng Bình tớiQuảng Nam, đã được Lê Quý Đôn (thế kỷ 18) mô tả kỹ lưỡng trong Kiến văntiểu lục

Và trâu còn được dùng trong chiến trận Đinh Bộ Lĩnh và bầy trẻ mụcđồng trong thung lũng Hoa Lư cưỡi trâu, rước cờ lau tập trận Lê Đại Hành lùatrâu cùng quân sĩ đứng dày đặc trên hai bờ sông Hoàng Long để đón chào vàdọa dẫm sứ thần nhà Tống Trâu được cho uống rượu say và lùa xô vào húc pháđội hình quân địch Và trâu còn được buộc mồi lửa sau đuôi, lùa sang trại giặctrong nhiều trận hỏa công

Từ đời sống thực tại ấy, con trâu đã đi vào lĩnh vực tinh thần, tâm linh củangười Việt chúng ta : Tượng trâu bằng đất nung hơn 3000 năm trước, vật trangsức bằng đầu trâu nửa đá quý( ở di chỉ Đình Chàng, Hà Nội), hình ảnh con trâu

trong tranh dân gian xưa, huyền thoại trâu nước, tục lệ thi chọi trâu ( tổ chứchàng năm nhằm tái vận hành và tiếp sức sinh sôi nguồn xung lực, sinh lực củaTrời - Đất - Con người), đi vào năm, tháng, ngày, giờ của lịch 12 con giáp.

Như vậy, con trâu có vai trò quan trọng trong nền văn hoá Việt Nam và

Đông Nam Á cổ truyền Tục ngữ ca dao ta có câu : Con trâu là đầu cơ nghiệp.

Để nói lên sự sung túc, thành công của nhà nông: Ruộng sâu, trâu nái Con trâu

còn gắn liền với tuổi thơ của trẻ em nông thôn: Vui đùa với trâu, thả diều, phơi

áo trên lưng trâu…

3, Ăn

Người Việt ta từ xưa đến nay rất quan tâm đến vấn đề ăn uống phong tục

ăn uống của người Việt tuân theo ngũ hành tương sinh tương khắc và dựa vào

vốn văn hóa bản địa Ăn trông nồi ngồi trông hướng Lời chào cao hơn mâm cỗ.

Câu nói ấy là cách ứng sử của người việt khi ngồi vào bàn ăn Khi ăn người Việtkhông im lặng như người phương tây mà coi bữa ăn như một dịp để gia đìnhngười thân có điều kiện trao đổi về công việc , hỏi thăm nhau và nói nhữngchuyện vui Người Việt dùng đũa khi ăn chứ không dùng thìa hay nĩa như ngườiphương Tây Cây tre khí hàn (khi gắp đồ nóng không bị nóng tay )biểu diẽn chothuyết lấy âm trị dương, nếu ai chú ý sẽ thấy người việt ăn rầt nhiều gia vị ,much đich ban đầu là làm cho món ăn thêm ngon nhưng sâu xa hơn cả là thuyếtcân đối âm dương của món ăn và điều hòa âm dương trong cơ thể Cá tanh cótính hàn (nhiệt) sẽ được nấu với những gia vị có tính âm như riềng, nghệ raurăm, ớt Khi ăn trứng vịt lộn (ăn món này hay lạnh bụng), ngưới ta thường ănvới rau răm và gừng tiêu

Người Việt xưa thường dùng nồi đất (âm) để áp chế thủy (hàn) Những điều này có thể xuất phát từ phong tục thờ mẫu xa xưa của người việt.Trong tục thờ tứ linh của người Việt cũng có tục thờ mẫu (bà chúa thượng ngàntức công chúa Liễu hạnh) Một chiếc bánh chưng người Viẹt vì thế phải có đủ

âm dương, hình vuông của đất (âm ) thịt (dương) được khắc chế bằng hành đỗ,hạt tiêu (âm) và nhiều món ăn độc đáo nữa của người việt là sự kết hợp khéoléo của Âm và dương

Ăn uống là văn hoá hay đó là văn hoá tận dụng môi trường tự nhiên Bởivậy trong cơ cấu bữa ăn của người Việt Nam biểu hiện rất rõ dấu ấn truyềnthống văn hoá nông nghiệp lúa nước: Cơ cấu ăn thiên về thực vật Có ngườitừng gọi xứ chúng ta là văn minh thực vật, thể hiện cho văn hoá lúa nước tínhchất thực vật in đậm dấu nét trong cuộc sống hàng ngày Tính chất thực vật cònđược thể hiện rõ nét trong đời sống tâm linh mà điển hình là tục thờ cây

Bữa ăn chung thường có Cơm – rau – cá Trong thực vật thì lúa gạo đứngđầu bảng, cùng với việc nằm trong khu vực của một trong những trung tâmtrồng trọt, chúng ta có một danh mục rau quả vô cùng phong phú Tuy nhiên nóiđến rau trong bữa ăn của người Việt Nam không thể thiếu rau muống và dưa cà

Cá một loại thuỷ sản, sản phẩm đặc thù của vùng sông nước, sau cơm rau thìcơm cá là thông dụng nhất

Các món ăn được chế biến công phu, theo nhiều kiểu khác nhau Tại ViệtNam tuỳ theo từng vùng miền lại có những kiểu chế biến, món ăn khác nhau rấtđặc trưng Cách ăn với đũa trong tư thế ngồi thẳng người, gắp vừa ăn, vừa ănuống vừa trò chuyện, làm nên văn hoá “mâm cơm” độc đáo Bởi vậy đôi đũađóng vai trò quan trọng trong văn hoá Á Đông; Có khi chỉ cần dựa vào cáchcầm đũa cũng đoán biết được tính tình, khả năng của con người

Qua ăn uống, người Việt Nam cũng biểu hiện quan hệ với cộng đồng, từgia đình với bữa cơm gia đình đến họ hàng làng nước trong những dịp lễ tết,khao vọng, giỗ chạp, hội hè, yến tiệc Trong cộng đồng gia đình, các thành viênthường quây quần xung quanh mâm cơm với những món ăn chung và chén nướcmăm chung Trong bữa ăn của người Việt cũng đề cao tính tôn ti trật tự (mờicơm trước và sau khi ăn, hay những người gìa cả thì được ngồi mâm trên…)

Ăn uống của người Việt còn mang tính hướng ngoại Người ta có thể rất tiếtkiệm, giản dị trong bữa ăn hàng ngày nhưng lại rất hào phóng đến mức hoangphí trong yến tiệc, hội hè, khao vọng bởi trong đó có vấn đề danh dự và sĩ diện

Ngoài ra ăn trầu cau cũng được xem là một phong tục cực kỳ lâu đời ởViệt Nam và cũng là phong tục phổ biến khắp vùng Nam Á và Đông NamÁ.Tục ăn trầu cau chứa đựng một triết lý tổng hợp hài hoà: Cây cau vươn cao -