Thực hiện tốt Nghị quyết TW2 khoá 8, trong đó việc bồi dưỡng, đào tạo học sinh giỏi là vấn đề hết sức cần thiết, bởi vì chỉ có những nhân tài mới nhanh chóng tiếp thu thành tựu khoa học
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
Lý do chọn đề tài
Lịch sử phát triển của nhân loại, ở bất kỳ thời đại nào, quốc gia nào con
người luôn là động lực của sự phát triển xã hội mà động lực tiên phong thúc đẩy sự phát triển nhanh và bền vững là do những người tài, những người có
trí tuệ tạo ra Chính “Những người tài giỏi là cái gốc làm nên sự nghiệp”
Những người tài năng nhất là các thiên tài không chỉ mang lại vinh dự, danh tiếng cho quốc gia, mà còn mang lại giá trị tinh thần, vật chất to lớn không chỉ cho mỗi nước mà còn cho cả nhân loại
Qua 4000 nghìn năm lịch sử, Việt Nam đã phát huy được vai trò của những người tài giỏi Bởi ông cha ta rất coi trọng việc đào tạo, bồi dưỡng
nhân tài và đúc rút thành kinh nghiệm quý báu: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì thế nước mạnh rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu rồi xuống thấp”.
Nhận thức được vấn đề này, lịch sử Việt Nam đã ghi công nhiều người tài năng và coi việc đào tạo nhân tài là quốc sách của Nhà nước Ngày nay vấn đề bồi dưỡng nhân tài được Đảng và Nhà nước hết sức quan tâm Tại văn
kiện đại hội Đảng VIII đã nêu “Cùng với khoa học công nghệ giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí đào tạo nhân lực bồi dưỡng nhân tài”
Văn kiện Đại hội Đảng IX tiếp tục khẳng định “Phát triển giáo dục và
đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”.
Thực hiện tốt Nghị quyết TW2 khoá 8, trong đó việc bồi dưỡng, đào tạo học sinh giỏi là vấn đề hết sức cần thiết, bởi vì chỉ có những nhân tài mới nhanh chóng tiếp thu thành tựu khoa học mới của nhân loại, phát minh ra sáng kiến để phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước
Trang 2Đào tạo, bồi dưỡng nhân tài là nhiệm vụ cao cả của toàn xã hội, song trách nhiệm trực tiếp là của những người làm công tác giáo dục Bởi vậy trong tài liệu tiếp tục quán triệt Nghị quyết Trung ương II, Bộ giáo dục và đào
tạo chỉ rõ “…trường tiểu học và mỗi giáo viên tiểu học đều có nhiệm vụ phát
hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi” Với lý do trên tôi thấy quản lý và chỉ đạo
công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Tiểu học cần thiết phải được nghiên cứu để đáp ứng yêu cầu của xã hội, phù hợp với yêu cầu của đổi mới
giáo dục và hội nhập quốc tế Vì vậy, tôi mạnh dạn chọn “ Quản lý và chỉ đạo công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường tiểu học ở trường Tiểu học Hải Khê” nơi mà tôi đang công tác làm tiểu luận cuối khoá góp phần nhỏ bé
của mình vào việc nâng cao chất lượng bồi dưỡng học sinh giỏi và hiệu quả giáo dục ở nhà trường một cách toàn diện
Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu:
Để khơi dậy, động viên, khích lệ những học sinh giỏi và các giáo viên dạy giỏi, góp phần thúc đẩy việc cải tiến, nâng cao chất lượng dạy học, chất lượng công tác quản lý, chỉ đạo của các cấp quản lý giáo dục Đồng thời nhằm phát hiện học sinh có năng khiếu về môn học để tiếp tục bồi dưỡng ở cấp học cao hơn, đào tạo nhân tài cho đất nước
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Nghiên cứu thực trạng và đề xuất một số giải pháp chủ yếu về quản lý và chỉ đạo công tác bồi dưỡng học sinh giỏi ở trường Tiểu học Hải Khê
Phương pháp nghiên cứu:
Nghiên cứu các văn bản chỉ đạo, Nghị quyết về công tác quản lý và chỉ đạo bồi dưỡng học sinh giỏi, điều lệ trường Tiểu học
Phương pháp quan sát, điều tra, tổng kết kinh nghiệm, xử lý thông tin
NỘI DUNG CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG
1.1 Một số khái niệm:
Trang 3Năng lực là những đặc điểm tâm lý cá biệt ở mỗi con người, tạo thành điều kiện quy định tốc độ, chiều sâu của việc lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kĩ xảo để đáp ứng yêu cầu và hoàn thành xuất sắc một hoạt động nhất định Năng lực chỉ tồn tại trong quá trình phát triển, vận động của một hoạt động tương ứng
cụ thể, nó là sản phẩm của một hoạt động thực tiễn tích cực của con người, không tách rời hoàn cảnh xã hội và sự tham gia phục vụ xã hội
Tài năng( trình độ cao của năng lực) là một tổ hợp các năng lực tạo tiền
đề thuận lợi cho con người sáng tạo, thực hiện nhiệm vụ và đạt hiệu quả cao Tài năng được rèn luyện, hình thành trong quá trình hoạt động của con người Ngoài ra, năng khiếu được phát hiện, bồi dưỡng kịp thời thì có nhiều cơ hội
để trở thành tài năng
Trường tiểu học là nơi đầu tiên tham gia vào viêc học với tư cách là hoạt động chủ đạo Nhờ có các nội dung giáo dục toàn diện mà các em có điều kiện bộc lộ năng khiếu tài năng Nếu cha mẹ, bạn bè và thầy cô cảm nhận, phát hiện, nâng đỡ bồi dưỡng mầm mống năng khiếu kích thích niềm say mê học tập thì biểu hiện của năng khiếu sẽ ngày càng rõ hơn, năng khiếu được bồi dưỡng sớm sẽ định hướng phát triển và dần định hình trở thành học sinh năng khiếu, ngược lại năng khiếu của các em không được phát hiện hay không được quan tâm bồi dưỡng thì năng khiếu của các mất dần, mầm mống năng khiếu tuy có nhưng sẽ bị mai một, thui chột đi
Quản lí trường tiểu học thực chất là quản lý quá trình dạy học, trong
quá trình dạy học thì việc chú ý tới sự phát triển của từng học sinh luôn là yêu cầu cơ bản Bởi vậy việc bồi dưỡng học sinh giỏi bao giờ cũng là nhiệm vụ quan trọng của mỗi giáo viên và cán bộ quản lý
1.2 Quan điểm của Đảng về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Nhận thức được vai trò quan trọng của nhân tài, Đảng và Nhà nước ta
đã có những chủ trương, chính sách để phát hiện và bồi dưỡng Nghị quyết
Trang 4Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII về định hướng chiến lược phát triển Giáo dục - Đào tạo trong thời kỳ công nghiệp
hóa, hiện đại hóa đã nêu: “Cùng với khoa học và công nghệ, giáo dục đào tạo
là quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Coi trọng cả ba mặt: Mở rộng quy mô, nâng cao chất lượng, phát huy hiệu quả…” Nghị quyết nhấn mạnh nhiệm vụ “Nâng cao chất lượng toàn diện bậc Tiểu học và phát triển thể lực, trí lực, tâm lực cho mỗi con người, giúp họ vững vàng trước cuộc sống … trong đó không coi nhẹ việc phát hiện, bồi dưỡng nhân tài”
Chiến lược phát triển giáo dục 2001- 2010 một lần nữa khẳng định quan
điểm: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu Phát triển giáo dục là nền tảng,
nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững.”.
Phát hiện và bồi dưỡng học sinh giỏi đã có những bước phát triển lớn với lịch sử hơn 40 năm (từ năm 1965), tuy vậy chưa có những công trình nghiên cứu chuyên biệt về vấn đề bồi dưỡng học sinh giỏi, nhất là đối với việc tổ chức quản lý công tác bồi dưỡng học sinh giỏi nói chung, học sinh giỏi Tiểu học nói riêng
1.3 Nội dung và hình thức tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
1.3.1 Nội dung tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
Dựa vào nội dung chức năng tổ chức trong quản lý giáo dục thì nội dung tổ chức bồi dưỡng học giỏi gồm các nội dung sau:
- Xác định cấu trúc tổ chức hợp lý của đối tượng quản lý đó là giáo viên giỏi và học sinh giỏi
- Xây dựng cấu trúc tổ chức hợp lý của chủ thể quản lý: Từ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, các tổ chức chuyên môn
- Tạo ra một mạng lưới các quan hệ tổ chức giữa những người trong hệ quản lý và hệ được quản lý là màng lưới từ hiệu trưởng, phó hiệu trưởng, các
Trang 5tổ chuyên môn đến giáo viên đứng lớp, giáo viên bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi.
- Tuyển lựa, sắp xếp, bồi dưỡng giáo viên, giáo viên dạy đội tuyển
- Tổ chức bồi dưỡng một cách khoa học nhằm nâng cao hiệu quả học sinh giỏi
1.3.2 Các hình thức tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi
Các hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi rất đa dạng phong phú song có thể
phân thành ba loại: Bồi dưỡng theo nhóm, bồi dưỡng trong lớp học sinh bình thường và hình thức bồi dưỡng đặc biệt
1.3.2.1 Bồi dưỡng theo nhóm:
Hình thức bồi dưỡng này giảm bớt sự khác biệt giữa các cá nhân trong nhóm, cho phép dễ áp dụng thử nghiệm các nội dung học ở mức độ cao hơn Học sinh được phát huy được hết khả năng nhận thức của mình Tạo nhiều cơ hội để kích thích học sinh trao đổi những năng lực, thành tích, hứng thú và phán đoán
sự phát triển toàn diện
Tính toán nhanh nhẹn, sáng tạo và tư duy linh hoạt của học sinh giỏi có tác dụng kích thích tốt đến chất lượng của học sinh toàn lớp
Học sinh giỏi có nhận thức sâu sắc, sáng tạo hơn học sinh bình thường, nên luôn làm phong phú hơn những tình huống diễn ra trên lớp, tạo không khí học tập và hứng thú dạy học cho thầy và trò
Trang 61.3.2.3 Hình thức bồi dưỡng đặc biệt:
Đối với những trẻ em có khả năng trí tuệ đặc biệt có thể cho học sinh nhảy lớp, học nhảy lên các đơn vị kiến thức kế tiếp rút ngắn thời gian học từ 5 năm xuống 4 năm… nhưng trong thực tế trường hợp này rất ít
Ngoài ra có thể tổ chức cho học sinh học theo tài liệu: giáo viên hướng dẫn các em tham khảo tài liệu tự chọn và tự học ở nhà, nếu gặp khó khăn thì giáo viên có thể giúp đỡ các em
Mỗi hình thức đều có những ưu, nhược điểm riêng Người ta thường sử dụng phối hợp hình thức bồi dưỡng theo nhóm và bồi dưỡng ngay tại lớp bình thường để hạn chế các nhược điểm, phát huy các ưu điểm của mỗi hình thức
1.4 Vị trí, vai trò của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
Tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi ở tiểu học là phát huy hết khả năng phát triển tiềm tàng của trẻ, là tạo nguồn học sinh giỏi cho các cấp học tiếp
theo, thực hiện chiến lược “ bồi dưỡng nhân tài cho đất nước” Mặt khác tổ
chức bồi dưỡng học dinh giỏi là một tiêu chí không thể thiếu để đánh giá sự phát triển của một nhà trường Mỗi học sinh giỏi không những là niềm tự hào của cha mẹ, thầy cô mà còn là niềm tự hào của cả cộng đồng
Ban giám hiệu nhà trường chịu trách nhiệm tổ chức chỉ đạo việc bồi dưỡng học sinh giỏi, vì vậy cần phải biết tác động đến các yếu tố của quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi như: giáo viên giỏi, học sinh giỏi, cha mẹ học sinh, chương trình bồi dưỡng, tài liệu tham khảo… sao cho phát huy được các điều kiện thuận lợi để việc bồi dưỡng học sinh giỏi của trường đạt kết quả cao nhất
CHƯƠNG II: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP VỀ QUẢN LÝ VÀ CHỈ ĐẠO CÔNG TÁC BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HẢI KHÊ, HẢI LĂNG, QUẢNG TRỊ.
Trang 72.1 Thực trạng chung về công tác quản lý và chỉ đạo bồi dưỡng học sinh giỏi.
2.1.1.Tình hình quản lý và chỉ đạo công tác bồi dưỡng học sinh giỏi của Phòng giáo dục và đào tạo Hải Lăng, Quảng Trị trong những năm qua( 2005- 2010)
2.1.1.1 Về nhận thức
Hải Lăng vốn có truyền thống hiếu học, là quê hương của vị “Tiến sĩ
đầu tiên xứ Đàng Trong” - cụ Bùi Dục Tài - ngày càng được phát huy Người
xưa đã nói “Hiền tài là nguyên khí quốc gia”, với quan điểm ấy, những năm
qua Huyện ủy, UBND huyện đã hết sức quan tâm và có những quyết sách đúng đắn, kịp thời
Công tác bồi dưỡng nhân tài được ngành giaod ục và đào tạo Hải Lăng
đặc biệt quan tâm đầu tư, chỉ đạo Trong những năm qua, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi được xác định là một mục tiêu quan trọng trong hoạt động của toàn ngành, của mỗi nhà trường Thành tích học sinh giỏi được xem là thước
đo về hiệu quả, chất lượng đào tạo, là “thương hiệu” của từng đơn vị và đỉnh
cao của sự phấn đấu của mỗi nhà giáo và học sinh Do vậy, công tác bồi dưỡng học sinh giỏi đã được cán bộ quản lý và giáo viên toàn ngành hết sức chăm lo
Các cấp ủy Đảng, Chính quyền, Hội Khuyến học, các làng, họ tộc, các
cơ quan ban ngành, đoàn thể, trường học đã có nhiều hình thức khuyến khích các em học giỏi, góp phần tạo nên truyền thống tốt đẹp và góp phần đáng kể trong việc đẩy mạnh phong trào thi đua học giỏi trong toàn huyện
Trang 8dựng “thương hiệu” trường học được phát động trong toàn huyện, toàn ngành
đã đẩy mạnh phong trào thi đua “Dạy tốt, học tốt”, nhiều biện pháp tích cực,
hiệu quả được đề ra nên chất lượng đào tạo đã được đánh giá nghiêm túc, đúng thực chất, các hiện tượng tiêu cực trong thi cử cơ bản đã được chấm dứt Chất lượng đại trà ngày càng tiến bộ, chất lượng học sinh giỏi đã có những
chuyển biến mạnh mẽ Kết quả xếp loại học sinh bình quân 5 năm qua: Hạnh
kiểm: Tiểu học loại tốt trên 95%, THCS tốt trên 75.%; Học lực: TH loại giỏi
và khá trên 80%, THCS loại giỏi và khá trên 45% Học sinh lớp cuối cấp THCS học nghề PT đạt tỷ lệ 96% Xét hoàn thành chương trình Tiểu học đạt
tỷ lệ 100%; tốt nghiệp THCS đạt trên 97%; tốt nghiệp BTTHCS đạt trên 90% Điều đó đã minh chứng cho việc chất lượng đại trà đã được nâng lên đáng kể
và ngày càng bền vững
Đặc biệt, kết quả học sinh giỏi trong 5 năm học qua đã có những bước tiến nhảy vọt, dành được những thành tích cao và đang trở thành nét nổi bật của GD-ĐT Hải Lăng Tổng số học sinh dự thi đạt giải trong các kỳ thi HSG văn hóa, kỹ thuật, máy tính cầm tay, giải toán qua Internet… trong 5 năm qua (2005-2010) là: cấp Quốc gia 53 giải, cấp tỉnh 1029 giải, cấp huyện 2499 giải
2.1.2 Đặc điểm và tình hình bồi dưỡng học sinh giỏi của trường tiểu học Hải Khê, Hải Lăng, Quảng Trị trong những năm qua.
2.1.2.1 Đặc điểm tình hình của địa phương và nhà trường
Hải Khê là một xã thuộc vùng biển bãi ngang cách trung tâm Huyện
về hướng Đông 20 km, địa bàn trải dài hai thôn; đường xá đi lại rất khó khăn
có nhiều ngầm nước chảy xiết nhất là về mùa mưa lũ Người dân ở đây chủ yếu sống dựa vào nghề làm biển, đánh bắt thủy sản bằng phương tiện thô sơ Một vài hộ gia đình chăn nuôi ( Nuôi lợn, nuôi tôm), dệt xăm lưới và buôn bán nhỏ Phần đông đời sống kinh tế gặp nhiều khó khăn, trình độ dân trí còn
Trang 9thấp Hiện nay, có hơn 100 hộ nghèo Hộ khá giả chỉ đếm được trên đầu ngón tay.
Là địa phương xa trung tâm Huyện lị, dân số phân bố không đồng đều, trình độ dân trí chưa đáp ứng với yêu cầu của xã hội Cái ăn, cái mặc chưa đáp ứng nên một số gia đình có con đang trong độ tuổi đi học phải cho con
em đi ở nơi xa để kiếm sống cho gia đình Điều này đã có ảnh hưởng không nhỏ đến công tác phổ cập giáo dục và chất lượng học tập của con em xã nhà Tuy nhiên những năm gần đây, nhờ sự quan tâm của các cấp về cơ sở hạ tầng như: đường, điện, trường, trạm đường xá đi lại có thuận lợi hơn, kinh tế tương đối khá phát triển hơn trước, chính vì vậy sự quan tâm của nhân dân đối với nhà trường cũng như đối với việc học hành của con em khá chu đáo Những thuận lợi đó đã thúc đẩy rất nhiều tới việc giảng dạy và giáo dục của nhà trường
2.1.2.2 Kết quả chất lượng học sinh giỏi qua các năm
Tập thể cán bộ giáo viên của trường luôn nỗ lực thi đua “dạy tốt - học
tốt”, phấn đấu tạo môi trường giáo dục tốt nhất, nhiều năm liền trường luôn
luôn đứng vị thứ trong tốp năm của Huyện( Huyện có tất cả 22 trường) có học sinh giỏi cấp huyện, cấp tỉnh Cụ thể kết quả học sinh giỏi các năm như sau:
Giải nhất
Giải nhì
Giải ba
Giải KK
Tổng giải
Giải nhất
Giải nhì
Giải ba
Giải KK
Tổng giải
Trang 10* Đặc biệt năm học 2009 – 2010 trường được Huyện và Phòng giáo dục và đào tạo Hải Lăng biểu dương:
- Đơn vị đạt thành tích cao trong kì thi học sinh giỏi văn hóa cấp Tỉnh
- Đơn vị đạt giải ba toàn đoàn Học sinh giỏi văn hóa cấp Huyện
- Đơn vị đạt thành tích cao kì thi giải toán qua mạng Internet
2.1.2.1 Nguyên nhân
Đạt được những thành quả đó là nhờ vào sự miệt mài phấn đấu không ngừng của đội ngũ cán bộ giáo viên trong nhà trường và của các cấp các ngành Với quan điểm chỉ có phát triển học sinh giỏi trên cơ sở, nền tảng chất lượng đại trà vững chắc và có đội ngũ giáo viên dạy giỏi, môi trường xã hội giáo dục sâu rộng Cứ vào đầu năm học nhà trường chủ động làm công tác tư tưởng cho phụ huynh, cộng tác với phụ huynh để có được sự đầu tư về vật chất cũng như tinh thần cho con em học tập Tham gia bồi dưỡng đội tuyển là những giáo viên có trình độ kiến thức vững vàng, nắm chắc chuyên môn nghiệp vụ, có tâm huyết trong việc giáo dục giảng dạy, có điều kiện đầu tư cho nghề dạy học, có kinh nghiệm trong việc rèn luyện, bồi dưỡng học sinh giỏi Bên cạnh đó Ban giám hiệu đã cùng các tổ khối chuyên môn xây dựng nội dung, chọn lọc tài liệu bồi dưỡng sao cho phù hợp và hiệu quả đối với công tác bồi dưỡng học sinh
2.2 Những giải pháp và kiến nghị
2.2.1 Những giải pháp về quản lý và chỉ đạo công tác bồi dưỡng học sinh giỏi
ở trường Tiểu học Hải Khê
2.2.1.1.Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho phụ huynh và cán
bộ, giáo viên và nhân viên ý nghĩa của việc bồi dưỡng học sinh giỏi.
Trang 11Toàn thể cán bộ giáo viên, cha mẹ học sinh đặc biệt là giáo viên được phân công bồi dưỡng đội tuyển phải hiểu và phân biệt rõ các khái niệm: Năng lực, tài năng, năng khiếu, thông minh, thiên tài đồng thời phải có hiểu biết
về cơ sở khoa học của các giai đoạn phát triển của một tài năng Mặt khác phải hiểu một cách sâu sắc các tiêu chuẩn của năng khiếu tài năng Bên cạnh
đó phải hiểu tâm lý của học sinh giỏi, học sinh năng khiếu Từ đó nhận thức được vị trí của học sinh giỏi, giúp phụ huynh có phương pháp nuôi dạy con khoa học, định hướng cho học sinh giỏi có sự phát triển tự nhiên toàn diện, cân bằng về tình cảm và nhận thức
Nhà trường cũng như cha mẹ học sinh cần hiểu đúng về chính sách nhân tài của Đảng ta, tạo ra sự ủng hộ hợp tác hoá tích cực của cha mẹ học đối với nhà trường trong việc bồi dưỡng học sinh giỏi
Đưa các nội dung, biện pháp và các hình thức bồi dưỡng học sinh giỏi cũng như nâng cao về kiến thức về trình độ để bồi dưỡng học sinh vào các buổi sinh hoạt tổ chuyên môn Kết hợp với cha mẹ học sinh tạo được sự hỗ trợ trong giáo dục và giảng dạy
Động viên, khích lệ kịp thời những giáo viên, học sinh có sự cố gắng cũng như có thành tích trong học tập, rèn luyện
2.2.1.2 Xây dựng kế hoạch phát hiện, tuyển chọn học sinh giỏi
Đây là một việc làm hết sức cần thiết góp phần quyết định sự thành công của công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Kế hoạch phải được rõ ràng chi tiết ngay từ đầu năm học và chỉ đạo từng giáo viên đưa vào kế hoạch công tác giảng dạy và phụ trách lớp Trong kế hoạch phải thể hiện rõ: Thời gian tuyển chọn; hình thức tuyển chọn; địa điểm tuyển chọn, nội dung tuyển chọn, số lượng học sinh vào đội tuyển, ai sẽ thực hiện việc tuyển chọn, hỗ trợ học sinh giỏi có hoàn cảnh khó khăn, xây dựng kế hoạch chuyển giao học sinh giỏi giữa các lớp