D:Bệnh hô hấp.doc

Y học cổ truyền có nhiều bài thuốc điều trị theo từng thể bệnh như sau: Ngoại cảm phong hàn Triệu chứng: Ngạt mũi, nặng tiếng, người ớn lạnh, không mồ hôi, cổ họng hơi sưng, nuốt thấy vư

6 nguyên nhân của bệnh hô hấp

Bạn thường xuyên bị mắc các bệnh đường đường hô hấp Hãy kiểm tra xem, quanh bạn có những “kẻ thù” nào dưới đây không:

1 “Nghiện” rượu bia, thuốc lá

Rượu, bia, thuốc lá là một trong những yếu tố hàng đầu làm tổn hại chức năng gan, thận, hệ hô hấp Trong khói thuốc lá có chứa hơn 4.000 loại hóa chất, trong đó có nicotine không chỉ gây hại cho phổi mà còn tác động xấu đến não người

Người bị stress nếu đã mắc bệnh hen suyễn hay các bệnh khác về đường hô hấp thì bệnh tình sẽ càng trở nên tồi tệ hơn

4 Môi trường sống ô nhiễm

Ô nhiễm môi trường sống bao gồm ô nhiễm khói bụi, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm tiếng ồn, trong đó tình trạng ô nhiễm khói bụi ở các đô thị lớn là đáng lo ngại nhất

Khí thải từ ô tô, xe máy, các nhà máy và khu công nghiệp chứa nhiều hợp chất độc hại là nguyên nhân gây

ra một số bệnh mãn tính về đường hô hấp như hen suyễn, viêm phế quản mãn tính cho đến ung thư phổi Trong đó trẻ em và người già là hai đối tượng dễ mắc phải những căn bệnh này

Ô nhiễm môi trường là nguyên nhân chính khiến các bệnh về đường hô hấp tăng cao

Người lao động trí óc thường xuyên phải ngồi một chỗ trong nhiều giờ đồng hồ có nguy cơ mắc các bệnh

về đường hô hấp cao hơn so với những người lao động chân tay

Cách phòng tránh

1 Giữ không khí trong nhà luôn sạch

2 Hạn chế để những đồ vật có chất kích thích trong phòng

3 Không nên thường xuyên ăn các món xào, rán và những thực phẩm có chứa chất kích ứng.

4 Tránh đến những nơi đông người, có nhiều tiếng ồn

5 Thường xuyên dùng nước muối xúc miệng trước khi đi ngủ, có tác dụng phòng bệnh viêm họng rất tốt

6 Chú ý nghỉ ngơi, kết hợp tập luyện thể thao để có một cơ thể khỏe mạnh

Đông y trị viêm họng

Viêm họng là hiện tượng yết hầu sưng đau, lúc đầu có thể thấy ngứa họng, kèm theo sốt hoặc tiết nhiều đờm dãi Nếu nặng không chữa kịp thời, yết hầu nghẹn đau, ăn uống khó khăn, họng sưng đỏ, lưỡi gà đỏ, nuốt nước bọt cũng đau, lưỡi đỏ hoặc hồng nhợt Nguyên nhân do cảm nhiễm ngoại tà như phong hàn, hàn

tà hoặc dịch độc thời khí; hoặc do âm hư hoả vượng lâu ngày kèm theo nói năng quá nhiều; hoặc do ăn quá cay nóng hoặc ăn nóng lạnh đột ngột, uống nhiều rượu mà gây ra

Yết hầu là cửa ngõ của phế Nhiều đường kinh mạch đi qua hoặc vòng quanh yết hầu để làm nhiệm vụ bảo

vệ không cho tà khí xâm nhập vào cơ thể, Khi ngoại tà xâm nhập vào hầu họng sự giao tranh giữa chính khí

và tà khí gây ra sốt, sưng, đau Nếu chính khí khỏe thì tà khí lui, bệnh đỡ dần và khỏi Nếu chính khí suy giảm hoặc không được chữa trị kịp thời thì sưng đau tăng, đỏ, loét làm ảnh hưởng đến toàn thân

Y học cổ truyền có nhiều bài thuốc điều trị theo từng thể bệnh như sau:

Ngoại cảm phong hàn

Triệu chứng: Ngạt mũi, nặng tiếng, người ớn lạnh, không mồ hôi, cổ họng hơi sưng, nuốt thấy vướng, đau, kèm theo đau đầu, sốt vừa, sợ gió, đau mỏi thân mình, chán ăn; mạch phù hoãn

Phương pháp điều trị: Sơ giải biểu tà

Bài thuốc: Kinh phòng bại độc tán

Kinh giới, phòng phong, độc hoạt, sài hồ, tiền hồ, xuyên khung, chỉ xác, cát cánh, phục linh, cam thảo, khương hoạt mỗi vị 12g Các vị trên thêm 7 nhát gừng,10 lá bạc hà và nước 1.200ml, sắc lọc bỏ bã lấy 120ml Ngày uống 1 thang chia đều 5 lần

Thuốc nhai ngậm: xạ can lá hoặc củ tươi vừa 1 miếng + sinh khương 1 miếng, nhai nuốt nước bỏ bã, ngày 4- 5 lần.

Ngoại cảm phải dịch độc thời khí

Triệu chứng: Trong họng ngứa đau, khô, sưng đỏ, nuốt khó ăn hay nghẹn, thích uống nước lạnh, sốt cao, khát; mạch sác, nhiều người mắc cùng thời điểm, lây lan lẫn nhau

Phương pháp điều trị: Thanh hoả giải độc

Bài thuốc: Thanh yết lợi cách thang: hoàng liên 8g; cam thảo 10g; nhân sâm 10g; bạch linh, hoàng cầm, ngưu bàng tử, phòng phong, bạch thược, thăng ma, cát cánh mỗi vị 12g Các vị trên thêm 7 nhát gừng và 1.200ml nước, sắc lọc bỏ bã lấy 120ml Ngày uống 1 thang chia đều 5 lần

Thuốc nhai ngậm: xạ can 3 miếng + hoắc hương 3 lá + sinh khương 1 miếng, nhai nuốt nước bỏ bã, ngày 4

- 5 lần

Kinh dương minh tích nhiệt

Triệu chứng: Sốt không sợ lạnh lại sợ nóng, họng sưng đỏ, đau, nóng, cảm giác như đốt ở trong họng, người mệt mỏi, háo khát, bồn chồn trong bụng, tiểu tiện vàng, đại tiện táo, mạch hồng đại

Phương pháp điều trị: Thanh tiết uất nhiệt

Bài thuốc: "Lương cách tán": hoàng cầm, chi tử, bạc hà diệp, liên kiều mỗi vị 10g; đại hoàng, mang tiêu, cam thảo mỗi vị 20g Các vị trên (trừ mang tiêu, bạc hà diệp) sao giòn tán mạt, trộn mang tiêu tán mịn tinh Mỗi ngày uống 4 lần, mỗi lần 10g với nước trúc diệp, bạc hà diệp hoặc mật ong Trẻ em thì tuỳ tuổi mà cho liều lượng thích hợp

Thuốc nhai ngậm: lá húng chanh 3 lá + sơn đậu căn 3 miếng, nhai nuốt nước bỏ bã, ngày 5 - 6 lần

Đàm hoả

Triệu chứng: Yết hầu sưng, đau, nuốt nước bọt đau, người ậm ạch khó chịu, lợm giọng buồn nôn, ăn uống đau nghẹn khó nuốt, ngại nói, nặng thì khò khè, khó thở, tâm phiền; mạch hoạt sác

Phương pháp điều trị: Tiêu đàm chí yết thống

Bài thuốc "Địch đàm thang": nhân sâm 8g, trúc nhự 8g, thạch xương bồ 10g, cam thảo 10g, đởm tinh 10g, chỉ thực 10g, quất hồng bì 16g, phục linh 16g, bán hạ 20g Bán hạ khương chế, trần bì khứ bạch Các vị trên + 5 nhát gừng và nước 1.200ml, sắc lọc bỏ bã lấy 120ml Ngày uống 1 thang chia đều 5 lần

Thuốc nhai ngậm: ô mai nhục + cam thảo vừa 1 miếng nhai nuốt nước bỏ bã, ngày 5-6 lần

Triệu chứng: Họng hơi sưng mà khô, đau, nhức nuốt nước bọt đau Ăn uống đau nghẹn, khó nuốt, đau nhiều vào lúc gần trưa, đại tiện phân lỏng, chân tay mềm nhẽo, người mệt mỏi; mạch hư nhược

Phương pháp điều trị: Bổ trung ích khí, sinh tân dịch

Bài thuốc: "Bổ trung ích khí thang gia giảm": cam thảo 10g, nhân sâm 12g, thăng ma 12g, trần bì 12g, sài

hồ 12g, đương quy 12g, bạch truật 12g, thiên hoa phấn 12g, hoàng kỳ 24g Hoàng kỳ mật sao; cam thảo chích; nhân sâm bỏ cuống; đương quy tửu tẩy; trần bì khứ bạch Các vị trên thêm 1.800ml nước, sắc lọc

bỏ bã lấy 200ml Ngày sắc 1 thang, uống chia đều 5 lần

Thuốc nhai ngậm: Ly tước 1 lá to + sơn đậu căn 3 miếng + vỏ quýt tươi sạch 1 cái, tất cả nhai ngậm nuốt nước cốt

Tỳ hư can uất

Triệu chứng: Cổ họng hơi sưng mà khô, đau, nuốt nước bọt đau, ăn uống đau nghẹn khó nuốt, hai mạng sườn đau, thỉnh thoảng nóng lên cổ họng, lợm giọng, buồn nôn, ăn uống kém tiêu, người mệt, đại tiện thất thường, rêu lưỡi vàng cáu; mạch huyền

Phương pháp điều trị: Bổ tỳ sơ can

Bài thuốc "Quy tỳ thang" hợp với bài "Tiêu dao tán": mộc hương 4g, cam thảo 8g, nhân sâm 8g, viễn chí 8g, bạc hà 8g, sài hồ 10g, bạch thược 10g, đương quy 10g, bạch truật 12g, phục thần 12g, hoàng kỳ 12g, long nhãn nhục 12g, toan táo nhân 12g Phục thần bỏ lõi gỗ; hoàng kỳ bỏ gốc cuống mật chích; toan táo nhân sao vàng cánh gián; cam thảo chích; viễn chí bỏ lõi tẩm nước gừng sao vàng Các vị trên 1.500ml nước sắc lọc bỏ bã lấy 250ml Ngày sắc 1 thang, uống chia đều 5 lần

Thuốc nhai ngậm: Tam thất tẩm nước muối ủ 5-7 ngày thái mỏng sao giòn nước và bã, ngày 7- 10 lần

Thận âm hư cảm nhiễm ngoại tà

Triệu chứng: Cổ họng khô, sưng đau, thường xuyên cảm giác nóng rát ở yết hầu, nuốt nước bọt khó khăn, đau, người phiền muộn, háo khát, ăn uống nghẹn khó nuốt, lưng đau, ù tai, đại tiện táo, tiểu tiện vàng sẻn Rêu lưỡi vàng; chất lưỡi đỏ, mạch tế sác

Phương pháp điều trị: Tư âm bổ thận

Bài thuốc "Ngọc nữ tiễn": tri mẫu 12g, ngưu tất 12g, mạch môn đông 16g, sinh địa 20g, sinh thạch cao 24g Các vị trên thêm 1.800ml nước, sắc lọc bỏ bã lấy 150ml Sắc uống ngày 1 thang chia đều 5 lần

Thuốc nhai ngậm: Tam thất tẩm nước muối ủ 5-7 ngày, thái mỏng sao giòn + ly tước 1 lá to nhai tinh ngậm, nuốt dần cả nước và bã, ngày 7- 10 lần

TTND.BS.Trần Văn Bản

(Phó Chủ tịch Trung ương Hội Đông y Việt Nam

Món ăn bài thuốc dùng cho người bệnh đường hô hấp

Thời tiết chuyển từ mùa đông sang xuân là khoảng thời gian các bệnh lý đường hô hấp rất dễ phát sinh Người bệnh thường bị ho kéo dài ảnh hưởng tới sức khỏe và sinh hoạt Khi bị ho, người ta thường chỉ chú

ý vào việc dùng thuốc mà ít lưu tâm đến vấn đề ăn uống, đặc biệt là việc sử dụng các thực phẩm và món ăn

có giá trị hỗ trợ phòng và chữa bệnh.Y học cổ truyền đã tích lũy được nhiều kinh nghiệm về vấn đề này Xin được giới thiệu một số món ăn - bài thuốc chữa ho để bạn đọc tham khảo

Cháo bách hợp, hạnh nhân: Bách hợp tươi 50g, hạnh nhân 10g, gạo thơm 50g Gạo thơm vo sạch cho nước nấu cháo, cháo sắp được cho bách hợp, hạnh nhân bỏ vỏ vào, cháo nấu loãng cho đường gia giảm Công hiệu: Nhuận phế khỏi ho Dùng cho các chứng bệnh ho phổi khô, viêm khí quản Ngày ăn hai lần

Cháo sơn dược (củ mài), hạnh nhân: Sơn dược 100g, hạnh nhân 200g, kê 100g, một ít bơ Sơn dược nấu chín, kê sao qua, hạnh nhân sao chín bỏ vỏ, cắt nhỏ Mỗi lần lấy 10g hạnh nhân bột, sơn dược, kê vừa đủ hoà với nước sôi để nguội, cho một ít bơ là được Dùng cho chứng bệnh tỳ hư thể nhược, phế hư, ho lâu Ngày ăn một lần

Cháo hoàng tinh (củ dong): Hoàng tinh 30g, gạo thơm 100g, đường trắng vừa đủ Hoàng tinh rửa sạch, cho nước nấu bỏ bã lọc lấy nước trong Cho gạo thơm vo sạch vào, thêm nước nấu cháo loãng Cháo chín cho đường vừa đủ Công hiệu: Bổ tỳ vị, nhuận tâm phế, bổ trung ích khí Dùng cho các chứng tỳ vị hư nhược,

cơ thể mệt mỏi, ăn uống kém, phế hư, ho khan, hoặc ho khan không đờm, lao phổi ho máu Ngày một bát chia ăn vài lần, 3-5 ngày một liệu trình

Cháo nước mía: Nước mía 100-150g, gạo thơm 50g Gạo thơm vo sạch, cho vào nồi 300ml nước nấu cháo loãng, sau đó cho nước mía vào, đun nhỏ lửa cho đến khi được cháo Công hiệu: Thanh nhiệt, bồi bổ sức khoẻ, nhuận táo khỏi ho Dùng cho các chứng ho hư nhiệt, phiền nhiệt, miệng khát, chứng nôn, đi ngoài táo bón Ăn ngày hai lần

Cháo quả la hán: Quả la hán 50g, thịt lợn nạc xay nhỏ 50g, muối dầu ăn vừa đủ, gạo thơm 100g Quả la hán cắt miếng nhỏ, cho gạo thơm đãi sạch vào nồi, cho một lít nước vào đun sôi, cho thịt lợn, quả la hán vào, cháo chín cho muối, dầu ăn vào là được Công hiệu: Thanh phế tiêu đờm, tiêu thử giải khát, lợi hầu nhuận tràng Dùng cho các chứng ho đờm hoả, ho bách nhật, táo bón, viêm họng mạn tính, viêm khí quản Ngày 1 bát, chia vài lần.

Cháo hoa bạch lan: Hoa bạch lan 4 bông, táo đỏ 50g, mật ong 50g, đường trắng 50g, gạo nếp 100g Nụ hoa bạch lan hái vào sáng sớm, táo đỏ bỏ vỏ thái sợi, cho gạo nếp đãi sạch vào nồi, thêm một lít nước, đầu tiên đun sôi, sau đun nhỏ lửa, nấu thành cháo, cho táo đỏ, hoa bạch lan, đường trắng, và mật ong vào đun qua là được Công hiệu: Hết đờm, khỏi ho, lợi niệu, hành khí đục Dùng cho các chứng ho có đờm, tiểu ít

mà đỏ, sơn lam trướng khí Ngày 1 bát, chia ăn vài lần

Cháo nho: Nho khô 50g, đường trắng 50g, gạo nếp 100g Gạo nếp đãi sạch, cho vào nồi cùng với một lít nước và nho khô, ban đầu đun lửa to cho sôi, sau đun nhỏ lửa nấu đến khi được cháo, cho đường trắng vào là được Công hiệu: Ích khí huyết, mạnh gân cốt, trừ phiền khát, lợi tiểu tiện Dùng cho các chứng khí huyết hư nhược, phế hư, tim loạn nhịp, mồ hôi trộm, phong thấp đau mỏi, đái dắt, phù thũng Ngày 1 bát, chia ăn vài lần

Cháo mật ong, tùng tử nhân: Tùng tử nhân 30g, mật ong vừa đủ, gạo nếp 50g Tùng tử nhân nghiền nát cho cùng gạo nếp đãi sạch vào nồi, nước 400ml, ban đầu đun lửa to cho sôi, sau nấu nhỏ lửa, cháo chín cho mật ong vào là được Công hiệu: Dùng cho chứng bệnh phổi khô, ho khan, không đờm hoặc ít đờm, da khô và táo bón do tuổi già, hậu sản, cơ thể yếu, khô họng Ngày một bát chia hai lần ăn nóng Người tỳ vị

hư nhược, đi ngoài phân lỏng và người đàm thấp, nhiều đờm, dạ dày căng trướng, nôn mửa, không thích ăn nói chung không nên dùng

Cháo gạo nếp: Gạo nếp 50g Gạo nếp đãi sạch cho vào nồi, nước 0,5 lít, ban đầu đun to lửa cho sôi, sau đun nhỏ lửa nấu cháo loãng Công hiệu: Bổ phổi, thanh nhiệt, khỏi ho Dùng cho chứng bệnh ho, ít đờm, thân nhiệt cao, mồ hôi trộm do phế hư biểu nhiệt Ngày 1 bát ăn nóng Người tỳ vị hư hàn và trẻ em không nên ăn nhiều

Cháo lạc nhân, táo đỏ: Lạc nhân 50g, táo đỏ 50g, đường phèn vừa đủ, gạo nếp 100g Lạc nhân để cả vỏ đỏ giã nát, táo đỏ rửa sạch bỏ vỏ, cho cùng gạo nếp đãi sạch vào nồi đất, nước 800ml, ban đầu đun lửa to cho sôi, sau đun nhỏ lửa cho đến khi được cháo, cho đường phèn vào đến khi tan hết là được Công hiệu: Kiện

tỳ khai vị, nhuận phế trừ đờm, thanh lợi hầu Dùng cho chứng ho đờm suyễn, tỳ vị bất hoà, suy dinh dưỡng Ngày một bát, chia hai lần sáng, tối

BS Lê Thu Hương

Đông y chữa viêm xoang mũi, tắc mũi

Viêm xoang mũi, tắc mũi là một bệnh rất hay thường gặp, mắc đi mắc lại và gây nhiều phiền toái cho người bệnh Bệnh này tuy không nguy hiểm nhưng làm người bệnh rất khó chịu vì luôn luôn bị xổ mũi, hay đau đầu và khả năng công tác, giao tiếp bị ảnh hưởng

Hai dấu hiệu chủ yếu của viêm xoang là đau nhức và tăng tiết dịch mũi Nhức đầu, căng nặng đầu từng cơn hoặc thường xuyên xảy ra ở vùng xoang bị viêm Dịch tiết chạy xuống họng hoặc ra mũi Dịch mũi thường đặc, vàng hoặc xanh chứ không trong và loãng như dịch mũi ở chứng cảm cúm thông thường.

Theo quan niệm của Đông y nguyên nhân của bệnh viêm xoang mũi mạn tính là do tì vị (thận lá lách, gan) hoạt động kém, tạo ra các chất thải và thải qua đường mũi nhiều hơn mức bình thường Mũi là nơi nhận không khí từ ngoài đi vào phổi Không khí mang nhiều vi khuẩn truyền bệnh và trong xoang mũi có nhiều lỗ hốc là nơi các vi khuẩn dễ cư trú, do đó xoang mũi dễ bị viêm nhiễm Do vậy viêm xoang mạn tính là một dạng hư hỏa Do đó, điều trị viêm xoang không chỉ nhằm giải quyết việc viêm nhiễm tại chỗ mà chủ yếu là phải bổ âm để tàng dương

Sau đây là một số phương pháp để hỗ trợ điều trị:

Với những đợt viêm mũi và viêm xoang cấp tính hoặc viêm mũi phát triển do phong nhiệt, có thể dùng những bài thuốc sau:

Bài 1: Hoàng liên 12g, bạc hà 8g, hoàng cầm 12g, hoàng bá 12g, chi tử 4g Đổ ba bát nước, sắc còn một bát, chia làm hai lần uống trong ngày Dùng liên tục từ 5-7 ngày

Bài 2: Ma hoàng 12g, tân di hoa 8g, khương hoạt 12g, thương nhĩ tử 12g, kinh giới 6g, phòng phong 12g, cam thảo 4g Đổ ba bát nước, sắc còn một bát, chia làm hai lần uống trong ngày Uống liền 3-5 ngày

Bài 3: Khương hoạt 12g, xuyên khung 4g, phòng phong 12g, bạc hà 4g, hoàng cầm 8g, cam thảo 6g, hoàng liên 4g Đổ 3 bát nước, sắc còn một bát, chia làm hai lần uống trong ngày Dùng liền 5-7 ngày

Phương pháp day ấn huyệt:

Bị tắc mũi: Ấn các huyệt vị như huyệt hợp dục, đại chùy, phong trì

Viêm khoang mũi chọn các huyệt: Hợp dục, khúc chùy, xích tắc, tinh minh, thượng tinh, dầu duy, phong trì, thiên trụ, cựu liêu, phế du, tam âm giao Cách day ấn huyệt như sau: các huyệt vị như trong hình vẽ Mỗi lần thao tác 50 đến 10 lần, khoảng 5 đến 10 phút cũng có thể kéo dài đến 20 phút Bên cạnh đó, việc kiên trì tập luyện đúng phương pháp các bài tập dưỡng sinh, thái cực quyền, khí công, ngồi thiền cũng là những cách điều trị hiệu quả đối với bệnh viêm xoang mạn tính

Bác sĩ Trần Văn Thuấn

Bệnh xoang

Theo y học cổ truyền, Bệnh xoang mãn tính là một dạng hư hỏa Do đó, điều trị Bệnh xoang không chỉ nhằm giải quyết việc viêm nhiễm tại chỗ mà chủ yếu là phải bổ âm để tàng dương

TRIỆU CHỨNG

Bệnh xoang là tình trạng viêm nhiễm ở một hoặc nhiều khoang rỗng nằm trong khối xương mặt có liên quan chặt chẽ đến hốc mũi Về mặt bệnh học, người ta phân biệt các xoang làm hai nhóm Nhóm xoang trước gồm xoang trán, xoang hàm và xoang sàng trước, có các lỗ thông đổ ra khe mũi giữa Nhóm xoang sau gồm các xoang sàng sau và xoang bướm, có lỗ thông ra khe mũi trên Mặt trước của xoang bướm còn có hai lỗ nhỏ thông xuống vòm họng

Bình thường, những chất xuất tiết sinh lý hoặc bệnh lý trong xoang được tháo ra ngoài thông qua lỗ thông mũi xoang Khi ta bị cảm cúm, các xoang trở nên viêm tắc, phù nề và ngăn trở khả năng thông tháo dịch nhầy ra mũi Điều này dẫn đến sung huyết mạch máu xoang và nhiễm trùng xoang Do đó cảm cúm hoặc viêm mũi dị ứng kéo dài nếu không được điều trị thích hợp sẽ dễ dẫn đến Bệnh xoang, nhất là những trường hợp mũi có cấu tạo bất thường

Hai dấu hiệu chủ yếu của Bệnh xoang là đau nhức và tăng tiết dịch mũi Nhức đầu, căng nặng đầu từng cơn hoặc thường xuyên xảy ra ở vùng xoang bị viêm Dịch tiết chạy xuống họng hoặc ra mũi Dịch mũi thường đặc, vàng hoặc xanh, đôi khi có cả máu, chứ không trong và loãng như dịch mũi ở chứng cảm cúm thông thường

ĐIỀU TRỊ

Việc điều trị viêm xoang mãn tính phải nhằm vào hai yêu cầu: Bổ thận âm và Nạp khí về thận Đối với những trường hợp viêm xoang cấp, hoặc khi có những triệu chứng sưng nhức khó chịu hay bội nhiễm do phong nhiệt cần giải tỏa gấp, có thể dùng thêm các biện pháp tiêu viêm, tiêu độc hoặc khu phong bài nùng Tuy nhiên, những phương dược điều trị triệu chứng chỉ là phụ và tạm thời Bệnh kéo dài chừng nào thì âm

hư càng nặng, càng phải chú trọng đến gốc ở thận Khi sự cân bằng âm dương đã được thiết lập, hỏa sẽ tự yên vị Mặt khác khi chính khí đã vững, sức đề kháng vươn lên, tà khí sẽ tự lui

CÁC BÀI THUỐC

Lục vị địa hoàng

Lục vị là một cổ phương căn bản và thông dụng trong y học cổ truyền để bổ Thận âm Gọi là lục vị vì bài thuốc gồm sáu vị Để nạp khí về thận, Hải Thượng Lãn Ông thường dùng thêm ba vị: Mạch môn, ngũ vị; Ngưu tất Mạch môn làm mát phế vị; Ngũ vị liễm phế, cố thận; Ngưu tất giáng khí, dẫn thuốc về thận Ngoài

ra, vì là bệnh lâu ngày nên dùng thêm cao Ban long, là loài huyết nhục hữu tình để tăng hiệu quả Cao Ban long là một vị thuốc bổ âm mạnh được chế từ sừng hươu nai Như vậy, một bài thuốc lục vị gia giảm để trị viêm xoang có thể bao gồm:

Một số người không tiện "sắc thuốc" thì có thể dùng lục vị hoàn mua sẵn ở thị trường Đông dược Trường hợp này dùng thêm cao Ban long bằng cách cắt nhỏ nấu cháo hoặc hấp cơm để ăn.

Bổ âm tiếp dương

Ở những người lớn tuổi, viêm xoang thường phối hợp với nhiều chứng bệnh mãn tính khác khiến cơ thể suy nhược, ăn kém, thở yếu, hay mệt , biểu hiện của cả khí huyết âm dương đều kém Những trường hợp này nếu bổ khí không khéo có thể làm tăng khí nghịch, nếu bổ âm đơn thuần có thể làm ngưng trệ Tỳ Vị;

Mà khi Tỳ Vị đã trệ thì thuốc gì cũng khó được chuyển hóa Do đó cần sử dụng thêm các vị thuốc cam, ôn như nhân sâm, hoàng kỳ, bạch truật, can khương để tiếp dương xen kẽ với bổ âm Với cách điều trị này, khi

âm đã vượng lên một phần thì dương cũng tiến được nửa phần Từng bước nâng lên mà vẫn bảo đảm không làm chênh lệch thái quá sự cân bằng giữa âm và dương Bàn về cách tiếp dương trong bổ âm, Hải Thượng Lãn Ông đã ghi lại một phương thuốc rất có giá trị là "Bổ âm tiếp phương dương"

Thục địa 120g,

bố chính sâm 60g,

bạch truật 40g

can khương 12g (sao đen tẩm đồng tiện),

bạch thược 20g (sao đen tẩm đồng tiện),

Đây là một thang đại dược, phân lượng lớn, sắc đặc chia làm nhiều lần uống trong ngày Thục địa là vị chủ lực để bổ âm Điểm đặc biệt của phương thang bổ âm này là gồm cả Sâm, Khương, Truật để bổ Tỳ Vị bằng cách sao đen và tẩm đồng tiện 2 vị can khương và bạch thược Cách bào chế này vừa làm dịu sức nóng của can khương, vừa giáng hư hỏa và dẫn thuốc về thận nhằm tiếp dương khí cho Tỳ Vị đủ sức chuyển hóa thục địa, mà lại không kích động hư hỏa

Với những đợt viêm mũi và viêm xoang cấp tính hoặc viêm mũi phát triển do phong nhiệt, có thể dùng những bài thuốc sau, thiên về khu phong tiêu độc:

Hoàng liên giải độc thang

Hoàng liên 12g, bạc hà 8g, hoàng cầm 12g, hoàng bá 12g, chi tử 4g Đổ ba chén nước, sắc còn một chén, chia làm hai lần uống trong ngày

Ma hoàng thương nhĩ tử thang

Ma hoàng 12g,

tân di hoa 8g,

khương hoạt 12g,

thương nhĩ tử 12g,

kinh giới 6g,

phòng phong 12g,

cam thảo 4g

Đổ ba chén nước, sắc còn một chén, chia làm hai lần uống trong ngày

Thanh không cao

Đổ 3 chén nước, sắc còn một chén, chia làm hai lần uống trong ngày

Điều trị không dùng thuốc

Có không ít trường hợp viêm xoang dai dẳng nhiều năm, tái đi tái lại sau nhiều lần điều trị khiến người bệnh nghĩ mình sẽ phải sống chung với bệnh suốt đời Sau đó, vì những lý do khác nhau (chẳng hạn để điều trị một bệnh khác hoặc để tăng cường sức khỏe), người bệnh gia nhập một nhóm tập dưỡng sinh Điều không ngờ là sau vài tháng, người bệnh chợt nhận ra những triệu chứng khó chịu của viêm xoang đã tự biến mất Kết quả này không có gì lạ nếu ta hiểu rằng, tất cả những phương pháp dưỡng sinh, ngoài tác dụng nâng cao thể trạng, tăng cường sức đề kháng - thì hiệu ứng sớm nhất, trực tiếp nhất mà người tập đạt được là

sự thư giãn, an tĩnh Y học hiện đại cho rằng sự an tĩnh có thể điều hòa được thần kinh giao cảm, phục hồi tính tự điều chỉnh vốn có của hệ thần kinh trung ương, qua đó điều hòa nội tiết và cải thiện hoạt động của

cơ quan Điều hòa thần kinh giao cảm cũng có vai trò cân bằng hai yếu tố âm và dương trong cơ thể Hơn nữa, theo quy luật "Thần tĩnh tất âm sinh", sự thư giãn và nhập tĩnh có tác dụng sinh âm và bổ âm Ngoài

ra, hầu hết các bài tập dưỡng sinh từ tư thế, động tác đến ý thức như thượng hư hạ thực, hư kỳ tâm thực

kỳ phúc giúp cứng chắc phần hạ bộ, buông lỏng phần vai, mang trung tâm lực của cơ thể dồn xuống hạ tiêu đều nhằm làm cho khí trầm Đan điền, chính là yêu cầu dẫn hỏa quy nguyên hoặc nạp khí về Thận để trừ hư Hỏa trong việc điều trị viêm xoang Do đó, việc kiên trì tập luyện đúng phương pháp các bài tập dưỡng sinh, thái cực quyền, khí công, ngồi thiền cũng là những cách điều trị hiệu quả đối với bệnh viêm xoang mãn tính

Đông y trị bệnh nghẹt mũi

Thời tiết chuyển mùa, trẻ em, người có cơ địa dị ứng với thời tiết thường dễ ngạt mũi Chưa hẳn là ốm để dùng thuốc, nhưng sự ngạt mũi, khó thở gây nên không ít khó chịu

Nguyên nhân ngạt mũi có rất nhiều Ngoại trừ các nguyên nhân thường gặp như bất thường bẩm sinh, khối

u, pôlyp mũi, dị vật, chấn thương… có thể điều trị bằng phẫu thuật Đông y chia trứng ngạt mũi thành các thể bệnh khác nhau và tùy thể mà dùng bài thuốc thích hợp để điều trị

Thể phong nhiệt

Trường hợp tắc mũi, chảy nước vàng đục, phát sốt, khát nước, sợ gió, mạch phù sắc, do phong nhiệt uất phế phải thanh khí tiết nhiệt, tuyên phế, thông khiếu

Bài thuốc: Tang diệp 10g, hoàng cầm 10g, tang nhĩ tử 10g, kim ngân hoa 10g, lô căn 12g, cúc hoa 10g, sinh

chi tử 10g, bạch chỉ 10g, mạn kinh tử 12g Sắc uống ngày một thang

- Nếu trong mũi sưng trương kèm theo đau, phù nề, chảy nước mũi nhiều phải tán phong, thông lạc hoạt huyết, thanh nhiệt

Bài thuốc: Ty qua đằng (dây mướp gần gốc) 15g, hoàng cầm 12g, kim ngân hoa 10g, ké đầu ngựa 10g,

hoàng cầm 12g, cát căn 15g, bồ công anh 20g, bạch chỉ 10g Sắc uống ngày 1 thang

- Bệnh nhân bị nghẹt mũi, chảy nước vàng mà bên trong có mủ đục khó thở phải làm sạch nhiệt độc ở dương minh, bài nùng, tiêu sưng, lợi khhiếu

Bài thuốc: Thăng ma, xích thược đều 12g, diếp cá 12g, cát cánh 12g, ké đầu ngựa 10g, hoàng cầm 12g, cát

căn 15g, bồ công anh 20g, bạch chỉ 10g, sinh cam thảo 6g, tân di hoa 10g, đương quy vĩ 10g Sắc uống ngày 1 thang

Thế thấp nhiệt

Trường hợp nghẹt mũi chảy ra nước đục dính và hôi, đầu căng đau, miệng đắng, ngực bụng bì bạch khó chịu, mất ngủ, kém ăn, rêu lưỡi vàng nhớt là do thấp nhiệt nung nấu trong can đờm, tỳ vị Trường hợp bị nặng phải thanh nhiệt, giải độc, táo thấp lý tỳ, nguyên tý thông lạc

Bài thuốc: Ké đầu ngựa 12g, bạch chỉ 10g, tân di hoa 10g, xích phục linh 10g, thạch xương bồ 10g, cam

thảo 6g, hoàng cầm 10g, ý dĩ 15g, hoắc hương 10g, hoàng liên 8g, thông thảo 10g, tỳ hoa đằng 12g Sắc uống ngày 1 thang

Thể táo nhiệt

Bệnh nhân bị nghẹt mũi lâu ngày không khỏi, có tính chất dai dẳng lúc này, lúc nọ, khứu giác giảm dần, mũi khô, ngứa, họng khô, mạch tế… thuốc thể táo nhiệt thương âm phải dưỡng âm, thanh táo, nhuận phế

Bài thuốc: Lá dâu 12g, hạnh nhân 10g, sa sâm 10g, ngọc trúc 10g, lô căn 30g, sinh thạch cao 30g, lá nốt

tây 10g, thiên môn đông 10g, thạch lộc 10g Sắc uống ngày 1 thang

- Trường hợp ghẹt mũi do huyết ứ, bệnh thường tái phát nhiều lần, gốc mũi phù nề, khứu giác giảm, thậm chí không ngửi được, dịch đặc bít lấp, chất lưỡi tía, phải hoạt huyết, thông trệ, tán kết, thông khiếu Dùng xích thược 12g, đào nhân 10g, hành già 12g, hồng táo12g, thiên trúc hoàng 10g, xuyên khung 12g, hồng hoa 10g, sinh khương 6g, hạt ích mẫu 10g, quất bì 10g Sắc uống

Ké đầu ngựa

Thể phong hàn

- Bệnh do hàn tà xâm phạm làm nghẽn tắc phế khí, người bệnh thường phát sốt sợ lạnh, nói nặng tiếng, hắt hơi, mũi chảy nước trong, khó chịu phải dùng thuốc cay, ấm để thông khiếu tán hàn giải biểu

Bài thuốc: Cát căn 9g, ma hoàng 2g, sinh cam thảo 6g, quế chi 6g, xích thược 9g, sinh ý dĩ 15g, cát cánh

9g, đại táo 12g, sinh khương 3g Nếu nghẹt mũi nhiều có thể bỏ ma hoàng, quế chi, gia hoắc hương 6g, bạc hà 3g, tân di 9g, thương nhĩ tử 12g Sắc uống ngày 1 thang

- Nếu biểu hàn nhẹ, rêu lưỡi trắng nhớt nên tán biểu thông khiếu tuyên phế, lợi thấp

Bài thuốc: Tân dĩ hoa 6g, tiền hồ 9g, ý dĩ 12g, sinh cam thảo 3g, phòng phong 9g, thiên hoa phấn 9g, cát

cánh 6g Sắc uống ngày 1 thang

- Nếu bệnh tái phát nhiều lần lỗ mũi sưng, ngứa, hắt hơi chảy nước trong, hay bị cảm mạo là phế khí hư yếu, phong vít tắc kèm theo thấp tà uất bế phải ích khí, liễm phế, tân tán phong hàn, tiêu sưng giảm đau, thông lợi thấp tà

Bài thuốc: Hoàng kỳ 12g, phòng phong 12g, tân di hoa 9g, cúc hoa 12g, ngũ vị tử 6g, bạch truật 12g,

thương nhĩ tử 12g, bạch chỉ 12g, mộc thông 9g, tang phiêu tiêu 8g Sắc uống ngày 1 thang

Nếu nghẹt mũi nặng, vách mũi phù nề, niêm mạc xung huyết là thiên về nhiệt tả thịnh, gia bồ công anh 12g

Nếu niêm mạc sưng trướng, sắc nhạt là hàn ngưng tụ thêm xuyên khung 12g, quế chi 6g.

Nước mũi chảy nhiều là thấp tà thịnh thêm hoắc hương 9g, mộc thông 12g, nếu nước mũi nhiều vàng dính

là thấp nhệt tinh nên cho đông qua tử 12g, xa tiền thảo 12g Nếu hắt hơi từng cơn chảy nước trong nên gia thế tân 6g, sinh ý dĩ 12g

Theo: eva

Chữa hen phế quản bằng bài thuốc đơn giản

Hen phế quản là một căn bệnh rất dễ mắc, đặc biệt ở những nước có thời tiết nóng ẩm như Việt Nam Chúng tôi xin giới thiệu một số bài thuốc đơn giản từ những loại cây dễ kiếm để trị căn bệnh này

- Hạt cải củ: Chữa hen suyễn, ho nhiều đờm, sốt Ngày sắc uống từ 6-12 g

- Củ gừng: Sao khô, dùng 3-6g/ngày dạng thuốc sắc hay bột Gừng được dùng trị hen phế quản, viêm phế quản, viêm họng, chống cảm lạnh và chống nhiễm khuẩn trong các chứng ho và sổ mũi

- Ngải cứu: Dùng thân và lá ngải cứu khô đốt và hít khói chữa hen phế quản

- Táo ta: lá táo được dùng trị hen, viêm phế quản, khó thở Viên ngậm bào chế từ lá táo đã có tác dụng cắt cơn hen phế quản rõ rệt Với liều ngậm 5 viên/ngày (mỗi lần 1 viên), nó còn có tác dụng dự phòng xuất hiện cơn hen trong một số trường hợp, đồng thời có tác dụng long đờm, giảm ho - Tía tô: Có tác dụng ức chế phế cầu khuẩn, trực khuẩn lao và một số chủng vi khuẩn khác Luteolin trong tía tô có tác dụng chống dị ứng Hạt tía tô được dùng trị hen suyễn và ho có đờm Ngày dùng 3-10 g hạt tía tô sắc uống

- Trị viêm xoang mũi dị ứng bằng cây viễn chí lá nhỏ

Đặc điểm của cây

Cây còn có tên gọi: cây dầu nóng, kích nhủ chùm tụ tán Có tên khoa học: Polygala paniculata L Thuộc họ viễn chí Polygalaceac

Cây thảo nhỏ hay bụi mảnh cao 30 - 40cm Đặc điểm dễ nhận biết: nhổ cây lên ta ngửi phần gốc rễ thơm mùi tinh dầu salicylat methyl Thân mảnh không lông Lá có phiến nhỏ hẹp 1,5 x 0,15cm, đầu nhọn mỏng không lông, gân phụ không rõ Chùm ở chót nhánh cao 5 - 6cm, hoa chít nhau trắng nhỏ, cao 2mm, không lông, vành hơi cao, mồng ít tua, tiểu nhụy 8 Nang trắng đẹp, bầu dục, cao 2mm

Phân bố

Trên thế giới, viễn chí lá nhỏ phân bố ở Nam Mỹ, châu Đại Dương, châu Á, Malaysia Ở nước ta thường gặp ven đường đi, đất hoang, trong bồn cây cà phê, vườn chè từ Madagui, thị xã Bảo Lộc, Lạc Dương, TP

Đà Lạt (Lâm Đồng) theo điều tra của chúng tôi thấy trữ lượng khá

Thu hái bảo quản

Khi cây đang ra hoa tháng 9 - 12, nhổ cả cây, giũ sạch đất, bó từng bó nhỏ phơi trong râm mát cho đến khi khô (thường 5 - 7 ngày), cho vào bao kín để dành khi nào dùng mới cắt ngắn (để khỏi bay hết tinh dầu và những hoạt chất khác làm giảm tác dụng điều trị)

Thành phần hóa học: rễ chứa nhiều tinh dầu có salicylat methyl nên có mùi rất thơm.

Tính vị, tác dụng: như các loài viễn chí (Từ điển cây thuốc Việt Nam V.V Chi) Viễn chí có vị đắng the,

tính hơi ấm vào 2 kinh tâm và thận; có tác dụng an thần, ích trí, chỉ khái, khan đàm, hoạt huyết, ích tinh, tiêu lỏng, tán ứ, giải độc

Công dụng: người ta thường dùng toàn cây làm thuốc chữa sổ mũi, còn dùng chữa chứng đầy hơi, nấu

nước để tắm; dùng thân rễ ngâm với cồn xoa bóp chữa tê thấp, nhức mỏi

Những bài thuốc sử dụng cây viễn chí lá nhỏ

Trị cảm hàn sổ mũi, tay chân lạnh: toàn cây viễn chí 50g tươi hoặc 15g khô, lá đại bi, lá tía tô, lá ngũ trảo

20g, gừng sống 8g Nấu với 2 chén rưỡi nước còn 1 chén, chia 2 lần uống trong ngày, nên uống thuốc lúc còn nóng rồi trùm mền cho ra mồ hôi, không ra ngoài trời hoặc ngồi chỗ gió lùa khi uống thuốc Dùng bài thuốc này 1 ngày đã thấy kết quả, đơn này không dùng quá 5 ngày

Trị viêm xoang mũi dị ứng: dễ hắt hơi sổ mũi, nghẹt mũi, nhức đầu, mỏi gáy khi thời tiết thay đổi: toàn cây

viễn chí 100g, lá màng tang (Folium Litsea cubeba), lá ngải cứu 60g đều dùng tươi, nấu với nước pha âm

ấm, tắm toàn thân và gội đầu mỗi sáng sớm 1 lần, làm 7 ngày liên tiếp Nếu thấy diễn tiến tốt, sau đó dùng cách ngày 1 lần Đồng thời có thể dùng bài thuốc sau đây: toàn cây viễn chí 12g, lá hoặc quả từ bi biển (viticis Rotundifoliae), lá cây chỉ thiên (clerodendrum indicum L.) mỗi loại 10g Nấu với 600ml nước còn 200ml chia 2 lần uống/ngày Đơn thuốc này dùng liên tục 7 - 10 ngày, nghỉ 7 ngày rồi tiếp tục liệu trình Theo dõi trên một số bệnh nhân, chúng tôi thấy diễn tiến rất tốt

Chữa tê thấp, tay chân nhức mỏi: lấy phần rễ của cây viễn chí lá nhỏ ngâm với cồn 600 theo tỷ lệ 1:1, ngâm

sau 7 ngày là có thể dùng được, xoa bóp tay chân nơi tê mỏi, đau nhức rất hay Chú ý phụ nữ có thai, cấm dùng viễn chí

Lương y NGUYỄN ĐỨC NGHĨA

Đông y trị viêm phế quản mãn tính

Bệnh viêm khí quản mạn tính thường do người bệnh khi bị viêm khí quản cấp tính nhưng không điều trị kịp thời hoặc điều trị không dứt điểm nên chuyển thành mạn