- Hình ảnh người bà và những kỉ niệm tình bà cháu trong hồi tưởng của tác giả.. - Kết hợp nhuần nhuyễn giữa miêu tả, tự sự, nghị luận và biểu cảm Từ những kỉ niệm tuổi thơ ấm áp tình bà
Trang 1Trường THCS – THPT Dân tộc nội trú Đạ Tẻ – Lâm Đồng
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP NGỮ VĂN 9
Năm học: 2010-2011
(Ôn thi học kì II và ôn thi vào lớp 10)
I.Hệ thống các tác phẩm thơ hiện đại:
Số
TT
Tên
bài thơ
Tác giả
Năm
chí
Chính Hữu
1948 Tự
do
- Cơ sở tạo nên tình đồng chí cao đẹp:
+ Cùng chung cảnh ngộ
+ Cùng chung lý tưởng, cùng chung chiến hào chiến đấu vì độc lập tự
do của Tổ quốc
- Những biểu hiện của tình đồng chí trong chiến đấu gian khổ:
- Biểu tượng của tình đồng chí (3 câu cuối)
- Sử dụng ngôn ngữ bình
dị, thấm đượm chất dân gian, thể hiện tình cảm chân thành
- Sử dụng bút pháp tả thực kết hớp với lãng mạn một cách hài hòa, tạo nên hình ảnh thơ đẹp, mang ý nghĩa biểu tượng
Bài thơ ngợi ca tình cảm đồng chí cao đẹp giữa những người chiến sĩ trong thời kì đầu kháng chiến chống thực dân Pháp gian khổ
thơ về
tiểu
đội xe
không
kính
Phạm Tiến Duật
1969 Tự
do - Hiện thực khốc liệt thờikỳ chiến tranh: bom đạn
kẻ thù, những con đường
ra trận để lại dấu tích trên những chiếc xe không kính
- Sức mạnh tinh thần của những người chiến sĩ -của một dân tộc kiên cường, bất khuất
- Lựa chọn chi tiết độc đáo,
có tính chất phát hiện, hình ảnh đậm chất hiện thực
- Sử dụng ngôn ngữ của đời sống, tạo nhịp điệu linh hoạt thể hiện giọng điệu ngang tàng, trẻ trung, tinh nghịch
Bài thơ ca ngợi người chiến sĩ lái xe Trường Sơn dũng cảm, hiên ngang, tràn đầy niềm tin chiến thắng trong thời ký chống giặc Mỹ xâm lược
thuyền
đánh
cá
Huy Cận
1958 Bả
y ch ữ
- Hoàng hôn trên biển và đoàn thuyền đánh cá ra khơi
- Đoàn thuyền đánh cá trên biển trong đêm trăng
- Bình minh trên biển, đoàn thuyền đánh cá trở về
- Sử dụng bút pháp lãng mạn với các biện pháp nghệ thuật đối lập, so sánh, nhân hoá, phóng đại:
+ Khắc hoạ những hình
ảnh đẹp về mặt trời lúc hoàng hôn, khi bình minh, hình ảnh biển cả và bầu trời trong đêm, hình ảnh ngư dân và đoàn thuyền đánh cá.
+ Miêu tả sự hài hoà giữa thiên nhiên và con người
- Sử dụng ngôn ngữ thơ giàu hình ảnh, nhạc điệu, gợi liên tưởng
Bài thơ thể hiện nguồn cảm hứng lãng mạn ngợi ca biển cả lớn lao, giàu đẹp, ngợi ca nhiệt tình lao động ví sự giàu đẹp của đất nước của những người lao động mới
Trang 2Trường THCS – THPT Dân tợc nợi trú Đạ Tẻ – Lâm Đờng
lửa BằngViệt 1963
hữ - Hình ảnh bếp lửa khơi nguồn cho dịng hồi tưởng cảm xúc về bà
- Hình ảnh người bà và những kỉ niệm tình bà cháu trong hồi tưởng của tác giả
- Hình ảnh ngọn lửa và tình cảm thấm thía của tác giả đối với người bà
- Xây dựng hình ảnh thơ vừa cụ thể, gần gũi, vừa gợi nhiều liên tưởng, mang ý nghĩa biểu tượng
- Viết theo thể thơ tám chữ phù hợp với giọng điệu, cảm xúc hồi tưởng và suy ngẫm
- Kết hợp nhuần nhuyễn giữa miêu tả, tự sự, nghị luận và biểu cảm
Từ những kỉ niệm tuổi thơ
ấm áp tình bà cháu, nhà thơ cho ta hiểu thêm
về những người
bà, người mẹ,
về nhân dân nghĩa tình 5
1971
- Hình ảnh bà mẹ Tà-ơi được khắc hoạ với những cơng vệc cụ thể: mẹ địu con giã gạo nuơi bộ đội, tỉa bắp trên núi Ka –lưi, tham gia kháng chiến
- Tình cảm và những ước vọng của bà mẹ
Tà-ơi được gửi vào trong những khúc hát:
+ Ở lời ru thứ nhất và thứ hai, bà mẹ mong con khơn lớn, cĩ sức vĩc phi thường
+ Ở lời ru thứ ba, bà mẹ mong con khơn lớn về phương diện tinh thần, mang lí tưởng của cả dân tộc:
- Sáng tạo trong kết cấu nghệ thuật, tạo nên sự lập lại giống như những giai điệu của lời ru, âm hưởng của lời ru
- Nghệ thuật ẩn dụ, phĩng đại
- Liên tưởng độc đáo, diễn đạt bằng những hình ảnh thơ cĩ ý nghĩa biểu tượng
Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng
mẹ ngợi ca tình
cảm thiết tha và cao đẹp của bà
mẹ Tà-ơi dành cho con, cho quê hương, đất nước trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
6 Ánh
trăng
Nguyễn
- Quá khứ được tái hiện với những kỉ niệm nghĩa tình với vầng trăng một thời tuổi nhỏ cho đến những năm tháng trận mạc sâu nặng
- Hiện tại:
+ Cuộc sống ở thành phố, trong cuộc sống cĩ ánh điện, cửa gương
nhưng “vầng trăng đi qua ngõ- như người dưng qua đường”
+ Cuộc gặp gỡ bất ngờ, cảm động với vầng trăng
kỉ niệm, con người nhận
ra sự vơ tình của mình
- Nghệ thuật kết cấu kết hợp giữa tự sự và trữ tình,
tự sự làm cho trữ tình trở nên tự nhiên mà cũng rất sâu nặng
- Sáng tạo nên hình ảnh thơ cĩ nhiều tầng ý nghĩa:
Trăng là vẻ đẹp của thiên nhiên, tự nhiên, là người bạn gắn bĩ với con người;
là biểu tượng cho quá khứ nghĩa tình, cho vẻ đẹp của đời sống tự nhiên vĩnh hằng
Ánh trăng khắc
hoạ một khía cạnh trong vẻ đẹp của người lính sâu nặng nghĩa tình, thuỷ
trước
cị
Chế Lan Viên
196 2
Tự
do -Hình ảnh con cị trong
ca dao gợi ra từ lời hát
ru
- Thể thơ tự do thể hiện cảm xúc một cách linh hoạt
- Sáng tạo những câu thơ
Đề cao, ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng liêng và khẳng
Trang 3Trường THCS – THPT Dân tợc nợi trú Đạ Tẻ – Lâm Đờng
- Cánh cị trong lời ru đi vào tiềm thức tuổi thơ và theo con suốt cuộc đời
- Hình ảnh con cị biểu tượng cho tấm lịng người mẹ, luơn ở bên con đến hết cuộc đời
gợi âm hưởng hát ru nhưng vẫn làm nổi bật giọng suy ngẫm, triết lí
- Xây dựng hình ảnh thơ dựa trên liên tưởng, tưởng tượng
định ý nghĩa của lời hát ru đối với cuộc đời mỡi con người
xuân
nho
nhỏ
Thanh Hải
198 0
hữ -Vẻ đẹp trong trẻo, đầy sức sống của thiên hiên đất trời
- Vẻ đẹp và sức sống của đất nước qua mấy nghìn năm lịch sử
- Khát vọng, mong ước được sống cĩ ý nghĩa , được sống cống hiến cho đất nước, cuộc đời
- Thể thơ 5 chữ nhẹ nhàng, tha thiết, mang âm hưởng dân ca
- Kết hợp hài hồ giữa hình ảnh tự nhiên, giản dị, giàu
ý nghĩa biểu trưng, khái quát
- Ngơn ngữ giản dị, trong sáng, giàu hình ảnh, giàu cảm xúc với các ẩn dụ, điệp ngữ…
Thể hiện rung cảm tinh tế của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên, đất nước, khát vọng được cống hiến cho đất nước, cho cuộc đời
lăng
Bác
Viễn Phương 197
6
ữ - Tâm trạng vơ cùng xúc động của người co từ chiến trường Miền Nam
ra viếng Bác
- Tâm lịng thành kính trước cơng lao vĩ đại và tâm hồn cao đẹp sáng trong của Người
- Tâm trạng lưu luyến và mong được ở bên Bác
- Giọng vừa trang nghiêm, sâu lắng vừa tha thiết , đau xĩt, tự hào
- Thể thơ tám chữ cĩ đơi biến thể, gieo vần, nhịp thơ linh hoạt
- Sáng tạo trong việc xây dựng hình ảnh thơ, kết hợp hình ảnh thực, ẩn dụ, biểu tượng cĩ ý nghĩa khái quát
và giá trị biểu cảm cao
- Ngơn ngữ biểu cảm
Thể hiện tâm trạng xúc động, tấm lịng thành kính , biết ơn sâu sắc của tác giả khi vào lăng viếng Bác
10 Sang
thu
Hữu Thỉnh
Sau 1975
hữ - Cảm nhận tinh tế, ngỡ ngàng, cảm xúc bâng khuâng của tác giả khi chợt nhận ra tín hiệu sang thu
- Những suy ngẫm sâu sắc mang tính triết lí về con người và cuộc đời
- Hình ảnh thơ đẹp, gợi cảm, đặc sắc về thời điểm giao mùa hạ – thu
- Sáng tạo trong việc sử dụng từ ngữ, phép nhân hố, phép ẩn dụ
Thể hiện cảm nhân tih tế của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên trong khoảnh khắc giao mùa
11 Nĩi
với
con
Y Phương Sau
1975
Tự do
- Cợi nguồn sinh dưỡng của mỡi con người
- Những đức tính cao đẹp mang tính truyền thống của “người đồng mình”và mong con hãy
kế tục xứng đáng với truyền thống đĩ
-Giọng thủ thỉ, tâm tình tha thiết, trìu mến
- Hình ảnh thơ vừa cụ thể, vừa khái quát, mộc mạc mà vẫn giàu chất thơ
- Bố cục chặt chẽ, dẫn dắt
tự nhiên
Thể hiện tình yêu thương thắm thiết của cha mẹ dành cho con cái: tình yêu, niềm tự hào
về quê hương, đất nước.
II.Các tác phẩm truyện hiện đại:
T
T
Tác
phẩm
Tác
giả
Năm s.t
1 Làng Kim
Lân 1948
- Tâm trạng nhân vật ơng Hai khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc thực chất là tâm trạng và suy
- Tạo tình huống truyện gây cấn: tin thất thiệt được chính người
Đoạn trích thể hiện tình cảm yêu làng, tinh thần yêu nước
Trang 4Trường THCS – THPT Dân tợc nợi trú Đạ Tẻ – Lâm Đờng
nghĩ về danh dự, lịng tự trọng của người dân làng Chợ Dầu , của người dân Việt Nam Nhà văn đã khắc hoạ hình tượng nhân vật qua các chi tiết miêu tả:
- Khi nghe tin làng Chợ Dầu theo giặc được cải chính, tâm trạng ơng Hai khác hẳn:
- Tình yêu làng của ơng Hai như vậy đồng thời là biểu hiện của tình yêu đối với đất nước, với kháng chiến, với cụ Hồ
đang đi tản cư từ phía làng Chợ Dầu lên nĩi ra
- Miêu tả tâm lí nhân vật chân thật và sinh động qua suy nghĩ, hành động, qua lời nĩi (đối thoại và độc thoại)
của người nơng dân trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp
2 Lặng
lẽ
SaPa
ng 1970 - Bức tranh nên thơ về cảnh đẹp Sa
Pa
- Chân dung người lao động bình thường nhưng phẩm chất rất cao đẹp
- Lịng yêu mến, cảm phục với những người đang cống hiến quên mình cho nhân dân, cho Tổ quốc
- Tạo tình huống truyện
tự nhiên, tình cờ, hấp dẫn
- Xây dựng đối thoại, độc thoại và độc thoại nội tâm
- Nghệ thuật tả cảnh thiên nhiên đắc sắc;
miêu tả nhân vật với nhiều điểm nhìn
- Kết hợp giữa kể với tả
và nghị luận
- Tạo tính chất trữ tình trong tác phẩm truyện
Là câu chuyện về cuộc gặp gỡ với những con người trong một chuyến đi thực tế của nhân vật ơng hoạ sĩ, qua đĩ tác giả thể hiện niềm yêu mến đối với những con người cĩ lẽ sống cao đẹp đang lặng lẽ quên mình cống hiến cho Tổ quốc
3 Chiếc
lược
ngà
g 1966 - Nỗi niềm của người cha:
+ Lần đầu tiên gặp con:
+ Những ngày đồn tụ:
+ Những ngày xa con:
- Niềm khát khao tình cha của người con:
+ Từ chối sự quan tâm, chăm sĩc của ơng Sáu vì nghĩ rằng ơng khơng phải là cha mình
+ Khi hiểu ra, tình cảm tự nhiên của bé Thu được thể hiện qua tiếng gọi cha đầu tiên và qua hành động
- Tạo tình huống truyện éo le
- Cĩ cốt truyện mang yếu tố bất ngờ
- Lựa chọn người kể chuyện là bạn của ơng Sáu, chứng kiến tồn
bộ câu chuyện, thấu hiểu cảnh ngộ và tâm trạng của nhân vật trong truyện
Là câu chuyện cảm động về tình cha con sâu nặng,
Chiếc lược ngà cho
ta hiểu thêm về những mất mát to lớn của chiến tranh
mà nhân dân ta đã trải qua trong hai cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước
Trang 5Trường THCS – THPT Dân tợc nợi trú Đạ Tẻ – Lâm Đờng
4 Bến
quê
âu 1985 - Hồn cảnh éo le của Nhĩ.
- Cảm xúc, tâm trạng của Nhĩ về
vẻ đẹp của bãi bồi bên kia sống, về gia đình
- Cảm xúc, tâm trạng và những chiêm nghiệm của Nhĩ về con người và cuộc đời
- Lựa chọn người kể chuyện ở ngơi thứ ba
- sáng tạo trong việc tạo tình huống truyện ngịch lí
- Xây dựng hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng
- Cuợc sống, số phân con người chứa đầy những điều bất thường, ngịch lí, vượt
ra ngồi dự định và toan tính của chúng ta.
- Trên đường đời khĩ tránh khỏi những điểu vịng vèo, chùng chình.
- Thức tỉnh sự trân trọng giá trị của cuộc sống gia đình, vẻ đẹp bình dị của quê hương.
5 Những
ngôi
sao xa
xôi
ê 1971 - Hoàn cảnh sống và chiến đấu của
ba cơ gái thanh niên xung phong
- Hiện thực chiến tranh khốc liệt trong kháng chiến chống Mĩ ở một trọng điểm giao thơng
- Vẻ đẹp của các nhân vật tiêu biểu cho chủ nghĩa anh hùng cách mạng Việt Nam trong thời kì chống Mĩ cứu nước
- Nhân vật Phương Định: Duyên dáng, tâm hồn trẻ trung, lãng mạn, dũng cảm và gắn bĩ với tinh thần đồng đội…
- Sử dụng ngơi kể thứ nhất, lựa chọn nhân vật
kể đồng thời là nhân vật trong truyện
- Miêu tả tâm lí và ngơn ngữ nhân vật
- Cĩ lời trần thuật, đối thoại tự nhiên
Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn của ba cơ gái thanh niên xung phong trong hồn cảnh chiến tranh ác liệt
III.Các tác phẩm văn học nước ngồi:
2 Rơ-bin-xơn ngồi đảo hoang(trích tiểu
thuyết Rơ-bin-xơn Cru-xơ)
XVII-XVIII
Tiểu thuyết phiêu lưu
4 Con chĩ Bấc (Tiếng gọi nơi hoang dã) G.Lân-đơn Hoa kì XX Truyện ngắn
5 Chĩ sĩi và cừu trong thơ ngụ ngơn của
L.P.T
L
ưu ý : Đối với thơ cần học thuợc lòng, với truyện tóm tắt được cốt truyện, nắm được những nét
chính về tác giả, tác phẩm
IV.Tiếng Việt:
1 Khởi ngữ :
- Vị trí: thường đứng trước CN
- Tác dụng: Nêu lên đề tài của câu
- Dấu hiệu: Cĩ thể thêm quan hệ từ: về,đối với vào trước khởi ngữ.
2 Các thành phần biệt lập
a Thành phần tình thái:là thành phần được dùng để thể hiện cách nhìn của người nĩi,(viết )đối với
sự việc được nĩi đến trong câu.(chắc,chắc chắn,chắc cĩ lẽ,cĩ lẽ,hình như,dường như,cĩ thể…)
b Thành phần cảm thán: là thành phần được dùng để bộc lộ tâm lý của người nĩi,viết.(trời ơi,than
ơi,hỡi ơi….)
c Thành phần gọi đáp: là thành phần tạo lập hoặc duy trì quan hệ giao tiếp.(này,vâng,thưa ,dạ…)
Trang 6Trường THCS – THPT Dân tộc nội trú Đạ Tẻ – Lâm Đồng
d Thành phần phụ chú: là thành phần được dùng để bổ sung một số chi tiết cho nội dung chính của
câu.(Đặt giữa hai dấu gạch ngang,hai dấu phẩy,hai dấu ngoặc đơn hoặc giữa một dâu gạch ngang với một dấu phẩy)
3.Liên kết câu và liên kết đoạn văn:
a.Liên kết về nội dung:
- Các đoạn văn phải phục vụ chủ đề chung của văn bản,các câu phải phục vụ chủ đề của đoạn văn(Liên kết chủ đề)
-Các đoạn văn và các câu phải được sắp xếp theo một trình tự hợp lí.(liên kết Lô-gic)
b.Liên kết về hình thức:Thể hiện qua các biện pháp chính sau:
-Phép lặp từ ngữ:Là lặp lại ở câu đứng sau từ ngữ đã có ở câu trước.
Vd:………
-Phép đồng nghĩa:Sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ đồng nghĩa với các từ ngữ đã có ở câu trước.
Vd:………
-Phép trái nghĩa: Sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ trái nghĩa với từ ngữ đã có ở câu trước.
Vd:………
-Phép liên tưởng: Sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ cùng trường liên tưởng với với từ ngữ đã có ở
câu trước
Vd:………
-Phép thế:Sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ có tác dụng thay thế từ ngữ đã có ở câu trước.
Vd:………
-Phép nối:Sử dụng ở câu đứng sau các từ ngữ biểu thị quan hệ với câu trước.
Vd:………
V.Tập làm văn:
1 Cách làm bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống.
a Mở bài: Giới thiệu sự việc, hiện tượng có vấn đề.
b TB: Liên hệ thực tế, phân tích các mặt, đánh giá, nhận định.
c KB: Kết luận, khẳng định, phủ định lời khuyên.
2 Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lí.
a MB: Giới thiệu vấn đề, tư tưởng đạo lí cần bàn luận
b TB:
+ Giải thích, chứng minh nội dung vấn đề tư tưởng đạo lí
+ Nhận định, đánh giá vấn đề tư tưởng đạo lí đó trong bối cảnh chung của cuộc sống
riêng,chung
c KB: Kết luận, nêu nhận thức mới, tỏ ý khuyên hoặc tỏ ý hành động
3.Cách làm bài văn nghị luận về đoạn thơ,bài thơ.
a.MB:
-Giới thiệu chung về đoạn thơ, bài thơ
-Nhận xét,đánh giá chung về đoạn thơ, bài thơ
b.TB:Lần lượt trình bày những suy nghĩ,đánh giá về nội dung và nghệ thuật của đoạn thơ,bài thơ c.KB:Khái quát giá trị,ý nghĩa của đoạn thơ,bài thơ.
(Cần nêu lên được những nhận xét,đánh giá và cảm thụ riêng của người viết.Tuy nhiên những nhận xét,đánh giá đó phải gắn với sự phân tích,bình giá ngôn từ,hình ảnh,giọng điệu,nội dung cảm xúc… của tác phẩm.)
4.Các làm bài nghị luận vế tác phẩm truyện,đoạn trích.
a.MB:
-Giới thiệu chung về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích
-Nhận xét,đánh giá chung về tác phẩm truyện hoặc đoạn trích
b.TB:Nêu các luận điểm chính về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm:có phân tích,chứng minh
bằng các luận cứ tiêu biểu và xác thực
c.KB:Nêu nhận định,đánh giá chung về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm.
(Cần nêu lên được những nhận xét,đánh giá và cảm thụ riêng của người viết.Tuy nhiên những nhận xét,đánh giá đó phải gắn với sự phân tích,bình giá ngôn từ,hình ảnh,giọng điệu,….của tác phẩm.)
3.Một số đề bài tham khảo:
Trang 7Trường THCS – THPT Dân tộc nội trú Đạ Tẻ – Lâm Đồng
1 Phân tích khổ thơ cuối trong bài thơ Con cò của Chế Lan Viên.
2 Cảm nhận của em về bài thơ Viếng lăng Bác của Viễn Phương.
3 Hình ảnh mùa xuân trong bài thơ Mùa xuân nho nhỏ của Thanh Hải.
4 Phân tích hình ảnh những cô gái thanh niên xung phong trong tác phẩm Những ngôi sao xa xôi
của LêMinh Khuê
5 Truyện Bến quê của Nguyễn Minh Châu gợi cho em những suy nghĩ gì?
6 Trò chơi điện tử là món tiêu khiển hấp dẫn Nhiều bạn vì mãi chơi là quên việc học còn phạm những sai lầm khác Ý kiến của em về hiện tượng đó
7 Đức tính trung thực
Chúc các em có một đạt kết quả cao nhất trong mùa thi!