ĐÁP ÁN HSG-2008

Hãy phân tích một số cải cách, duy tân tiêu biểu 2,0 điểm - Trong những năm trước khi Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ nhất, ở nước ta đã dấy lên phong trào đề nghị cải cách: Nguyễn Hiệp,

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

ĐỒNG THÁP

-KỲ THI CHỌN HỌC SINH GIỎI LỚP 12 THPT CẤP TỈNH

NĂM HỌC 2008 - 2009

-HƯỚNG DẪN CHẤM ĐỀ THI CHÍNH THỨC MÔN: LỊCH SỬ

(Hướng dẫn chấm và biểu điểm gồm có 04 trang)

A PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM (14 điểm).

Câu 1: (2.0 điểm)

Trào lưu cải cách, duy tân ở Việt Nam trong những năm cuối thế kỉ XIX được nhiều sĩ phu quan lại thức thời đưa ra Hãy phân tích một số cải cách, duy tân tiêu biểu

(2,0 điểm )

- Trong những năm trước khi Pháp đánh thành Hà Nội lần thứ nhất, ở nước ta đã dấy lên phong trào đề nghị cải cách: Nguyễn Hiệp,Lê Đính, Phạm Phú Thứ, Đặng Đức Tuấn , Bùi

Viện, Nguyễn Trường Tộ …(0.5 điểm)

- Nhìn thấy rõ sự trì trệ của đất nước, sự bảo thủ của giới hủ nho và tác hại của chính sách “ đóng cửa khoá nước”, quay lưng với những tiến bộ kĩ thuật phương Tây, phần lớn các sĩ phu

có tư tưởng cải cách vẫn chấp nhận chế độ phong kiến ,theo con đường Duy tân của Nhật Bản

(0,25 điểm)

- Khi đi sứ sang Pháp, Phan Thanh Giản tận mắt chứng kiến sức mạnh và tầm quan trọng của

kĩ thuật, của công thương Khi về nước ông đã bày tỏ ý muốn duy tân.(0,25 điểm)

- Năm 1868, Đinh Văn Điền đã mật trình đề nghị mở mang việc khai mỏ, đóng tàu, biệt đãi mgười phương Tây, khai thông việc buôn bán, học tập binh thư, binh pháp, huấn luyện quân

đội theo lối mới…(0.25 điểm)

- Ngoài ra còn có Trần Đình Túc, Nguyễn Huy Tế đi công cán ở Hương Cảng về xin mở cửa biển Trà Lí (Nam định) để thông thương với bên ngoài, xây dựng một “ Hương Cảng của Việt

Nam” (0,25 điểm)

- Từ năm 1863 đến 1871, Nguyễn Trường Tộ đã kiên trì gửi đến triều đình gần 60 bản điều trần, đề nghị chấn chỉnh bộ máy quan lại, phát triển công thương, tài chính,chấn chỉnh võ bị , ngoại giao, cải tổ giáo dục…Những đề nghị của ông đã gây được tiếng vang lớn trong xã hội

nước ta lúc đó (0,5 điểm)

Câu 2: ( 3.0 điểm )

Lập bảng thống kê các cuộc khởi nghĩa tiêu biểu trong phong trào Cần Vương

Khởi nghĩa

tiêu biểu Người lãnh đạo Địa bàn họat động Ý nghĩa

Bãi Sậy

1883-1892

( 0.5 điểm)

Thuật Đốc Tít

Châu Giang, Hải Hưng Vùng lau sậy,rậm rạp

Tiêu biểu cho lối đánh

du kích, dựa vào địa hình xây dựng căn cứ, tấn công và phòng thủ

Ba Đình

1886-1887

( 1.0điểm)

Phạm Bành, Đinh công Tráng

Ba làng: Thượng Thọ,Mậu Thịnh, Mĩ Khê( Thanh Hóa)

Có ý nghĩa to lớn về mặt nghệ thuật, xây dựng chiến tuyến phòng ngự

Hùng Lĩnh

1887-1892

( 0.5 điểm)

Tống Duy Tân Hùng Lĩnh- Vĩnh Lộc –

Thanh- Hóa

Phối hợp chiến đấu với các vùng xung quanh

Hương Khê

1885-1896

( 1.0 điểm)

Phan Đình Phùng Cao Thắng Căn cứ Hương Sơn –Hương Khê Thanh Hóa,

Hà Tĩnh Nghệ An ,Quãng Bình

Quan trọng và tiêu biểu nhất về mọi mặt cho phong trào Cần Vương, kéo dài 12 năm

Câu 3: ( 3.0 điểm )

Trình bày tình hình Việt Nam từ sau Hiệp ước 1874 đến trước khi thực dân Pháp đánh Bắc Kì lần thứ hai (1882 )

- Tuy phải rút quân khỏi Hà Nội theo Hiệp ước 1874, nhưng thực dân Pháp vẫn không từ bỏ

âm mưu thôn tính Bắc kì, Trung kì Chúng chờ thời cơ để thực hiện dã tâm này ( 0 25 điểm )

- Triều đình nhà Nguyễn từ sau khi ký Hiệp ước 1874, đã vấp phải sự phản ứng mạnh mẽ của nhân dân cả nước Nhiều cuộc khởi nghĩa nổ ra, vừa nhằm chống thực dân Pháp xâm lược, vừa

phản đối một bộ phận quan lại phong kiến đầu hàng (0.25 điểm).

- Tiêu biểu nhất là cuộc khởi nghĩa năm 1874 ở Nghệ An và Hà Tĩnh do một số văn thân, sĩ

phu, như Trần Tấn, Đặng Như Mai, Nguyễn Huy Điển… lãnh đạo nhưng đã bị đàn áp

( 0 25 điểm )

- Các cuộc khởi nghĩa này dù chưa phải là cuộc đấu tranh mang nội dung dân tộc, dân chủ như giai đọan sau này, khi có sự lãnh đạo của Đảng, nhưng đây là một bước tiến mới (0.25điểm)

- Trong thời gian các cuộc khởi nghĩa nổ ra khắp nơi thì ngoài Bắc thường xuyên xảy ra nạn

giặc giã.Bọn thổ phỉ, hải phỉ ra sức hoành hành ở vùng biên giới (0.25 điểm).

- Triều đình phải dốc gần hết lực lượng quân sự vào việc đối phó; nhiều lần còn yêu cầu nhà

cầm quyền Pháp ở Nam kì đem tàu chiến ra giúp đỡ và cầu cứu quân Thanh đánh dẹp

(0.25 điểm).

- Đất nước rơi vào tình trạng rối ren đến cực độ ( 0.25 điểm )

- Đứng trước tình hình đó, nhiều sĩ phu có tâm huyết đã tiếp tục đề nghị duy tân, nhưng hầu

hết các đề nghị cải cách đã bị cự tuyệt (0.25 điểm)

Kết quả là nền kinh tế đất nước ngày càng suy sụp; đời sống nhân dân ngày càng cơ cực, xóm làng ngày một tiêu điều, thiên tai,mất mùa diễn ra thường xuyên Riêng trận đói lớn năm 1879

đã làm cho hàng chục vạn người lưu tán, chết đói ( 0 25 điểm )

- Kể từ sau khi thực dân Pháp đánh chiếm Bắc kì lần thứ nhất, nhà nước chẳng những không làm gì để đẩy mạnh nền kinh tế đất nước, cải thiện đời sống nhân dân, mà còn làm cho đất

nước ngày càng suy yếu.(0.25 điểm )

-Trong khi đó, các nước tư bản phương Tây đang tiến nhanh sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa ,yêu cầu bành trướng mở rộng thị trường càng trở nên cấp thiết Từ năm 1878 trở đi, các

nước Anh, Đức, Tây Ban Nha đẩy mạnh việc giao thiệp với triều đình Huế (0.25 điểm)

- Tình hình đó càng thôi thúc thực dân Pháp nhanh tay hành động để chiếm toàn bộ đất

nước ta ( 0.25 điểm )

Câu 4 (3,0 điểm)

Vì sao thực dân Pháp chọn Đà Nẵng làm mục tiêu tấn công đầu tiên? Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân ta vào năm 1858 diễn ra như thế nào?

- Chiều 31 – 8 – 1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha dàn trận trước cửa biển Đà Nẵng Đây là một vị trí chiến lược quan trọng, nếu chiếm được sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho

thực hiện kế hoạch “đánh nhanh thắng nhanh” của Pháp (0.5 điểm)

- Đà Nẵng là một hải cảng sâu và rộng, tàu chiến có thể ra vào dễ dàng, lại nằm trên

đường thiên lí Bắc – Nam Hậu phương Đà Nẵng là vùng đồng bằng Nam – Ngãi có thể

lợi dụng để thực hiện được âm mưu “lấy chiến tranh nuôi chiến tranh” Đà Nẵng chỉ

cách Huế 100 km, qua đèo Hải Vân Tại đây có nhiều người theo đạo Thiên Chúa và

một số gián điệp đội lốt thầy tu hoạt động từ trước (0.5 điểm)

- Sáng 1 – 9 – 1858, liên quân Pháp – Tây Ban Nha nã đại bác lên bờ, rồi đổ bộ lên bán đảo

Sơn Trà .(0.25 điểm)

- Quân dân ta anh dũng chống trả, những trận chiến đấu đã diễn ra ở xã Cẩm Lệ ven biển

huyện Hoà vang (Quảng Nam), nhưng không cản được giặc .(0.25 điểm)

- Tiếng súng xâm lược của quân Pháp nổ ở Đà Nẵng đã làm dấy lên một làn sóng đấu tranh

mạnh mẽ trong nhân dân để bảo vệ tổ quốc .(0.25 điểm)

- Triều đình cử Nguyễn Tri Phương làm tổng chỉ huy mặt trận Quảng Nam (0.25 điểm)

Ông huy động quân dân đắp luỹ ngăn không cho giặc tiến sâu vào nội địa Nhân dân được lệnh làm “vườn không nhà trống”, gây cho Pháp nhiều khó khăn Suốt 5 tháng liền, quân Pháp bị giam chân tại chỗ, lực lượng hao mòn dần, thuốc men, thực phẩm thiếu thốn do tiếp tế khó khăn

.(0.5 điểm)

- Từ Nam Định, Phạm văn Nghị dẫn đầu 300 quân đã lên đường vào Nam, xin vua được ra chiến trường chiến đấu Tại Đà Nẵng, đội nghĩa binh của Phạm Gia Vĩnh ngay từ đầu đã phối hợp chặt

chẽ với quân đội triều đình chống giặc .(0.5 điểm)

Câu 5: ( 3.0 điểm ) Phân tích ý nghĩa Lời dụ tướng sĩ của vua Quang Trung Công lao và vai trò vua Quang Trung trong sự nghiệp thống nhất và giải phóng dân tộc.

a Phân tích ý nghĩa: (1.25 điểm)

- Trên đường tiến quân ra Thăng Long tiêu diệt quân Thanh, vua Quang Trung ra Lời dụ tướng sĩ: khẳng định quyết tâm đánh giặc để bảo vệ độc lập dân tộc, bảo vệ nền văn hóa truyền thống

(0.25 diểm)

- Nội dung Lời dụ tướng sĩ: (0.25 điểm)

Đánh cho để dài tóc,

Đánh cho để đen răng

Đánh cho nó chính luân bất phản,

Đánh cho nó phiến giáp bất hoàn

Đánh cho sử tri Nam quốc anh hùng chi hữu chủ

- Hai câu đầu nói lên quyết tâm đánh giặc để bảo vệ độc lập dân tộc, gìn giữ nền văn hóa và

những phong tục tập quán lâu đời (0.25 diểm)

- Hai câu giữa nói lên quyết tâm đánh tiêu diệt, khiến cho quân giặc mảnh giáp không còn,

không một chiếc xe nào trở về (0.25 diểm)

- Câu cuối nghĩa là đánh cho chúng biết rằng nước Nam anh hùng có chủ (0.25 diểm)

b Công lao của phong trào Tây Sơn và vai trò của Quang Trung trong hai cuộc kháng chiến chống quân Xiêm và quân Thanh.

* Công lao của phong trào Tây Sơn: (1.25 điểm)

- Đã hoàn thành nhiệm vụ thống nhất đất nước: dẹp tan tập đoàn phong kiến chúa Nguyễn ở Đàng Trong, chúa Trịnh, vua Lê ở Đàng Ngoài; phá bỏ phòng tuyến chia cắt đất nước ( sông

Gianh và lũy Thầy) (0,5 điểm)

- Đánh tan 5 vạn quân Xiêm trên sông Rạch Gầm – Xoài Mút và 29 vạn quân Thanh ở Ngọc

Hồi và Đống Đa…… hoàn thành nhiệm vụ giải phóng dân tộc.(0,5 điểm)

- Xây dựng một Vương triều mới tiến bộ (0,25 điểm)

* Vai trò của Quang Trung trong hai cuộc chiến chống Xiêm, Thanh.(0.5 điểm)

- Có đường lối tác chiến đúng đắn sáng tạo, biết chọn hoặc xác định vị trí hiểm yếu để bố trí

lực lượng và chờ thời cơ thích hợp mới phản công (0,25 điểm)

- Điểm nổi bậc trong thiên tài quân sự của Quang Trung là tiến công chủ động, liên tục, thần

tốc, bất ngờ Đoàn kết được nhân dân, huy động được sức mạnh toàn dân tộc (0,25 điểm)

B PHẦN LỊCH SỬ THẾ GIỚI (6 điểm).

Câu 1: ( 3.0 điểm ) Các nước Đông Nam Á cuối thế kỉ - đầu thế kỉ XX:

a Nêu những nét chính về tình hình các nước Đông Nam Á cuối thế kỉ XIX- đầu thế kỉ

XX

( 1điểm)

- Các nước Đông Nam Á tồn tại chế độ phong kiến nhưng lâm vào cuộc khủng hoảng triền miên về kinh tế, chính trị, xã hội và trở thành đối tượng dòm ngó, xâm lược và biến thành

thuộc địa của chủ nghĩa thực dân phương Tây ( 0,5điểm)

- Phong trào đấu tranh của nhân dân Đông Nam Á, chống thực dân phương Tây phát triển

mạnh nhưng đều thất bại ( 0,5điểm)

b Em có nhận xét gì về hình thức đấu tranh giải phóng dân tộc ở Đông Nam Á cuối thế kỉ XIX- đầu thế kỉ XX ( 1điểm)

- Xu hướng đấu tranh giải phóng dân tộc theo ngọn cờ tư sản phương Tây phát triển mạnh ở

nhiều nước như: Inđônêxia Philippin, Việt Nam… nhưng đều thất bại ( 0,5điểm)

- Xu hướng đấu tranh giải phóng dân tộc theo ngọn cờ vô sản ảnh hưởng của Cách mạng tháng Mười Nga dẫn đến sự ra đời các Đảng cộng sản ở các nước như: Inđônêxia, Việt

Nam… ( 0.25điểm)

- Các phong đấu tranh giải phóng dân tộc ở Đông Nam Á vào cuối thế kĩ XIX- đầu thế kĩ XX

vẫn mang tính tự phát (0.25 điểm)

c Vì sao trong khu vực Đông Nam Á, Xiêm là nước duy nhất không trở thành thuộc địa của các nước phương Tây ( 1.0điểm)

- Nhờ có cải cách về kinh tế, chính trị, xã hội của vua Rama V , nền kinh tế Xiêm phát triển theo con đường tư bản chủ nghĩa ( 0.25điểm)

- Nhờ chính sách ngoại giao mềm dẻo, khôn khéo, vừa lợi dụng vị trí “nước đệm” giữa 2 thế

lực Anh, Pháp vừa cắt nhượng một số vùng đất phụ thuộc (0.25 điểm).

- Xiêm giữ được chủ quyền đất nước, không bị trở thành thuộc địa của chủ nghĩa tư bản phương Tây Nhưng trên thực tế Xiêm vẫn giữ được độc lập mặc dù chịu sự lệ thuộc của Anh

Pháp về khinh tế, chính trị.( 0.5điểm)

Câu 2: ( 3.0 điểm )

Hãy nêu những nét cơ bản về tình hình kinh tế Nhật Bản từ 1952 đến 1973 Phân tích các yếu tố thúc đẩy sự phát triển thần kỳ của Nhật Bản.

a.Tình hình kinh tế Nhật Bản từ 1952-1973 (1điểm)

- Từ 1952-1960 nền kinh tế có bước phát triển nhanh; từ 1960-1973 kinh tế Nhật bước vào

giai đoạn phát triển “thần kì” (0.25điểm)

- Tốc độ tăng trưởng bình quân là 10.8% (1960 – 1969); nền kinh tế đứng hàng thứ hai trong

thế giới tư bản, sau Mĩ (0.25điểm)

 Nhật Bản trở thành một trong ba trung tâm kinh tế - tài chánh của thế giới (0.25đ)

- Đầu những năm 70 trở đi, Nhật rất coi trọng phát triển giáo dục và khoa học- kĩ thuật Đặc

biệt mua những bằng phát minh sáng chế và chuyển giao công nghệ (0.25điểm)

b.Phân tích các yếu tố phát triển… (2.0 điểm)

- Người Nhật Bản với truyền thống văn hóa, giáo dục, đạo đức, lao động tốt, tiết kiệm, tay

nghề cao, sáng tạo là nhân tố hàng đầu của sự phát triển kinh tế… (0.5đ)

- Nhà nước quản lí kinh tế có hiệu quả, có vai trò rất lớn trong việc phát triển kinh tế ở tầm vĩ

mô (0.25điểm)

- Các công ty Nhật Bản năng động có tầm nhìn xa, quản lý tốt nên có tiềm lực và sức cạnh

tranh cao (0.25điểm)

- Nhờ ứng dụng thành tựu khoa học hiện đại, không ngừng nâng cao năng suất, cải tiến mẫu

mã, hạ giá thành sản phẩm (0.25điểm)

- Ít chi phí cho quốc phòng (Hiến pháp qui định không vượt quá 1%GDP) nên có điều kiện tập

trung vốn đầu tư cho kinh tế (0.25đ)

- Nhật Bản biết tận dụng các yếu tố bên ngoài như tranh thủ các nguồn viện trợ của Mĩ sau chiến tranh, dựa vào Mĩ về quân sự để giảm chi phí cho quốc phòng, lợi dụng các cuộc chiến

tranh ở Triều Tiên và Việt Nam … để làm giàu (0.5đ).

Ghi chú:

Học sinh có thể đưa ra phương án giải quyết vấn đề khác nhau nếu kết quả đúng,hợp logic khoa học vẫn cho điểm tối đa của phần đó.HẾT