phân tích bài thơ Viếng lăng bác của Viễn phương

Vi n Ph n g tên th t là Phan Thanh Vi n, quê An Giang, m nh t c c Nam c a T ễ ư ậ ễ ở ả đấ ự ủ ổ

qu c Ông là nhà th có m t s m nh t trong l c l n g v n ngh gi i phóng mi n ố ơ ặ ớ ấ ự ượ ă ệ ả ở ề Nam th i kì ch ng M Vi n Ph n g ã có m y t p th ờ ố ĩ ễ ư đ ấ ậ ơ được xu t b n, trong ó có ấ ả đ nhi u bài hay Bài th Vi ng l ng Bác sáng tác n m 1976, trong không khí xúc n g c aề ơ ế ă ă độ ủ nhân dân c n c khi l ng Ch t ch H Chí Minh v a ả ướ ă ủ ị ồ ừ được hoàn thành sau ngày gi i ả phóng mi n Nam, thông nh t t n c , n g bào mi n Nam có th th c hi n mong cề ấ đấ ư đồ ề ế ự ệ ư

c ra Hà N i vi ng l ng Bác H â y là m t trong nh ng bài th hay nh t vi t v

tài lãnh t Bài th ã ụ ơ đ được ph nh c và ổ ạ đưc ô ng o qu n chúng n ng nhi t ó n đ đả ầ ồ ệ đ

nh n.ậ

T m nh t Thành n g T qu c v a tr i qua m y ch c n m tr i chi n u gian kh ừ ả đấ đồ ổ ố ừ ả ấ ụ ă ờ ế đấ ổ

ch ng xâm l ng, Vi n Ph n g ra th m mi n B c và theo dòng ng i n vi ng l ng ố ă ễ ư ă ề ắ ườ đế ế ă Bác qu ng tr n g Ba ì n h C m xúc mãnh li t ã bi n thành ngu n thi h ng d t dào.ở ả ư Đ ả ệ đ ế ồ ứ ạ Bao trùm toàn bài th là tình c m thi t tha, ni m khâm ph c, ng n g v ng, bi t n và ơ ả ế ề ụ ư ọ ế ơ

c nguy n c a tác gi nói riêng và nhân dân mi n Nam nói chung i v i Bác

Gi ng i u chung c a bài th trang tr ng và tha thi t Nhi u hình n h n d , t n g ọ đệ ủ ơ ọ ế ề ả ẩ ụ ượ

tr ng ch a n g ý ngh a sâu xa Ngôn ng bình d mà g i c m, bi u l lòng thành kính ư ứ đự ĩ ữ ị ợ ả ể ộ

và ni m xúc n g chân thành c a nhà th nói riêng và c a m i ng i nói chung khi vào ề độ ủ ơ ủ ọ ư

l ng vi ng Bác.ă ế

C m xúc tr tình chi ph i hình t n g th và ngôn ng th Khung c nh l ng Bác ả ữ ố ư ơ ữ ơ ả ă đưc miêu t t xa t i g n, t khái quát t i c th ả ừ ớ ầ ừ ớ ụ ể

Bài th khá g n, ch có 4 kh , 16 dòng, k t h p gi a miêu t v i bi u hi n tâm tr ng ơ ọ ỉ ổ ế ợ ữ ả ớ ể ệ ạ

c a nhà th trong cu c vi ng th m l ng Bác Ngo i c nh ủ ơ ộ ế ă ă ạ ả đưc miêu t b ng vài nét ả ằ

ch m phá, n i b t là hình n h hàng tre và hình n h dòng ng i vào l ng vi ng Bác.ấ ổ ậ ả ả ư ă ế

Bao trùm bài th là ni m xúc n g thiêng liêng, thành kính, lòng bi t n và t hào pha ơ ề độ ế ơ ự

l n n i xót xa, nu i ti c C m h ng y ã chi ph i gi ng i u c a bài th ó là gi ng ẫ ỗ ố ế ả ứ ấ đ ố ọ đệ ủ ơ Đ ọ

i u thành kính, trang nghiêm, phù h p v i không khí thanh t nh, thiêng liêng n i Bác

H i i yên ngh ồ đờ đờ ỉ

M u bài th là c m nh n c a tác gi v khung c nh bên ngoài l ng Có l gây n ở đầ ơ ả ậ ủ ả ề ả ă ẽ ấ

t n g m nh nh t chính là hình n h hàng tre xanh t t quanh l ng, g i nh n hình n h ư ạ ấ ả ố ă ợ ớ đế ả thân th n g , quen thu c c a quê h n g , t n c Ti p ó là hình n h dòng ng i n i ư ộ ủ ư đấ ư ế đ ả ư ố nhau b t t n, ngày ngày vào l ng vi ng Bác Nh ng suy ng m v Bác ấ ậ ă ế ữ ẫ ề đưc g i lên t ợ ừ

nh ng hình n h giàu ý ngh a bi u t n g nh : m t tr i , v ng tr ng, tr i xanh Cu i cùngữ ả ĩ ể ư ư ặ ờ ầ ă ờ ố

là c nguy n thi t tha c a nhà th là ư ệ ế ủ ơ đư c mãi mãi bên l ng Bác C m xúc chân ở ă ả thành và mãnh li t ã t o nên b c c t nhiên và h p lí c a bài th ệ đ ạ ố ụ ự ợ ủ ơ

Trong kh th u , ti t t u ch m rãi và hình n h giàu ý ngh a t n g tr ng g i không khíổ ơ đầ ế ấ ậ ả ĩ ư ư ợ thiêng liêng, thành kính nh ng v n m áp, g n g i:ư ẫ ấ ầ ũ

Con mi n Nam ra th m l ng Bácở ề ă ă

ã th y trong s n g hàng tre bát ngát

Ôi ! Hàng tre xanh xanh Vi t Namệ

Bão táp m a sa n g th ng hàng.ư đứ ẳ

T mi n Nam, nhà th ra th m mi n B c v i ni m sung s n g vô biên c a ng i con ừ ề ơ ă ề ắ ớ ề ướ ủ ườ

xa quê ã lâu ngày Câu th m u ng n g n nh m t thông báo, nh ng l i ph n ánh đ ơ ở đầ ắ ọ ư ộ ư ạ ả

r t th t tâm tr ng xúc n g c a nhà th – chi n s sau bao n m mong m i, bây gi m i ấ ậ ạ độ ủ ơ ế ĩ ă ỏ ờ ớ

c th a nguy n n t n g u tiên c a tác gi là v hàng tre d n vào l ng Bác T

á y lòng, c m xúc r n g r ng b t th t thành l i :

Ôi! Hàng tre xanh xanh Vi t Nam,ệ

Bão táp m a sa n g th ng hàng.ư đứ ẳ

Quanh l ng Bác có nhi u loài cây và hoa quý c a m i mi n t n c Song không ph i ă ề ủ ọ ề đấ ướ ả tình c mà nhà th l i ch n hình n h hàng tre Cây tre ờ ơ ạ ọ ả được coi là bi u t n g c a t ể ượ ủ đấ

n c Vi t Nam, t n g tr ng cho ph m ch t cao quý c a dân t c Vi t Nam: c n cù, b n ướ ệ ượ ư ẩ ấ ủ ộ ệ ầ ề

b , b t khu t, th y chung.ỉ ấ ấ ủ

Hình n h nh ng hàng tre xanh xanh hi n lên trong s n g s m g i nh t i hình n h ả ữ ệ ươ ớ ợ ớ ớ ả quen thu c c a làng xóm, quê h n g Nét p bình d c a hàng tre làm du i v tôn ộ ủ ươ đẹ ị ủ ị đ ẻ nghiêm v n có c a l ng Bác, n g th i làm t ng thêm c m giác g n g i, thân th n g , ố ủ ă đồ ờ ă ả ầ ũ ươ

m áp trong lòng ng i n vi ng Vi ng l ng Bác là tr v v i quê h n g , ngu n c i,

tr v v i nh ng giá tr tinh th n cao quý v n có t ngàn x a Song hình n h hàng tre ở ề ớ ữ ị ầ ố ự ư ả bát ngát ch là khúc d o u ỉ ạ đầ để m ra m t lo t suy t n g khác sâu l ng h n, c m n g ở ộ ạ ưở ắ ơ ả độ

h n.ơ

Ti p n i dòng suy t n g y , nhà th ã s d ng m t n d ngh thu t tuy t p ế ố ưở ấ ơ đ ử ụ ộ ẩ ụ ệ ậ ệ đẹ để nói lên c m nh n c a mình khi n g tr c l ng:ả ậ ủ đứ ướ ă

Ngày ngày m t tr i i qua trên l ng,ặ ờ đ ă

Th y m t m t tr i trong l ng r t ấ ộ ặ ờ ă ấ đỏ

Câu trên là hình nh th c, câu dả ự ưới là hình nh n d v a nói lên s v ả ẩ ụ ừ ự ĩ đạ ủi c a Bác H ồ (nh m t tr i) v a th hi n ư ặ ờ ừ ể ệ được thái độ tôn kính c a nhân dân, c a nhà th ủ ủ ơ đố ới v i Bác

M t tr i chi u sáng n i n i Ánh n ng m t tr i là ngu n s ng cho m i sinh v t trên trái ặ ờ ế ơ ơ ắ ặ ờ ồ ố ọ ậ

t này Gi ng nh m t tr i, Bác H c ng là ngu n ánh sáng, ngu n s c m nh M t tr i

– Bác H soi ồ đường d n l i cho s nghi p cách m ng gi i phóng dân t c, giành ẫ ố ự ệ ạ ả ộ độ ậc l p

t do, th ng nh t ự ố ấ đấ ướt n c Bác ã cùng nhân dân vđ ượt qua tr m ngàn gian kh , hi sinhă ổ

i t i chi n th ng quang vinh, tr n v n M t tr i – Bác H t a h i m tình th ng bao

la trong lòng m i con ngỗ ười Nhà th T H u ã so sánh Bác nh : Qu tim l n l c tr m ơ ố ữ đ ư ả ớ ọ ă dòng máu nh : Cái ngh a, cái nhân l n lao c a Bác ã tác ỏ ĩ ớ ủ đ động m nh m , sâu xa t i ạ ẽ ớ

m i s ph n con ngỗ ố ậ ười Theo con đường cách m ng c a Bác, dân t c Vi t Nam ã ạ ủ ộ ệ đ thoát kh i ách nô l c a th c dân, phong ki n Công n c a Bác có th sánh ngang nonỏ ệ ủ ự ế ơ ủ ể cao, bi n r ng B i th , ai c ng mong ể ộ ở ế ũ được g p Bác, ặ được chiêm ngưỡng và bày t tìnhỏ

c m c a mình ả ủ đố ới v i Bác:

Ngày ngày dòng ngườ đi i trong thương nh ,ớ

K t tràng hoa dâng b y mế ả ươi chín mùa xuân…

Dòng ngườ đi i trong thương nh là hình nh r t th c Còn câu : K t tràng hoa dâng b yớ ả ấ ự ế ả

mươi chín múa xuân l i là m t n d ạ ộ ẩ ụ đầy sáng t o c a nhà th , th hi n t m lòng thành ạ ủ ơ ể ệ ấ kính vô h n c a nhân dân ạ ủ đố ới v i Bác Dòng ngườ ếi x p hàng vào l ng vi ng Bác ă ế được nhà th ví nh nh ng tràng hoa dâng n i thơ ư ữ ỗ ương nh kính yêu lên v Cha già c a dân ớ ị ủ

t c Cái tinh t c a Vi n Phộ ế ủ ễ ương là h c theo cách nói l c quan, hóm h nh c a Bác Nói ọ ạ ỉ ủ

n tu i tác, Bác không dùng t tu i mà dùng t xuân: Nay tôi ã ngoài b y m i

xuân… (Di chúc) Nhà th ã dùng cách nói y ơ đ ấ để gián ti p kh ng nh s b t t c a ế ẳ đị ự ấ ử ủ Bác trong lòng dân t c và nhân lo i.ộ ạ

kh th th ba, tác gi th hi n c m xúc và suy ngh c a mình khi vào trong l ng

Không gian và th i gian dờ ường nh ng ng t l i ây Nhà th t Bác b ng hai câu ư ư ụ ạ ở đ ơ ả ằ

th gi n d mà vô cùng xúc ơ ả ị động:

Bác n m trong gi c ng bình yênằ ấ ủ

Gi a m t v ng tr ng sáng d u hi nữ ộ ầ ă ị ề

Câu th di n t chính xác và tinh t s yên t nh, trang nghiêm cùng ánh sáng d u nh ơ ễ ả ế ự ĩ ị ẹ trong l ng Bác ă Đồng th i, hình nh v ng tr ng sáng d u hi n l i g i cho chúng ta ngh ờ ả ầ ă ị ề ạ ợ ĩ

n tâm h n thanh khi t và nh ng v n th tràn y ánh tr ng c a Bác

Bao tình c m dâng trào trong tim khi nhà th ả ơ được chiêm ngưỡng Bác Mái tóc, chòm râu b c ph , v ng trán cao thanh th n, v m t hi n t … Dù ch ạ ơ ầ ả ẻ ặ ề ừ ỉ được d ng bên Bác vài ừ phút, song th i gian ng n ng i mà vô cùng quý giá y s tr thành k ni m không th ờ ắ ủ ấ ẽ ở ỉ ệ ể nào quên trong su t cu c ố ộ đời Ngòi bút Vi n Phễ ương ã đ động ch m ạ đến ch n sâu th m ố ẳ trong tâm h n nh ng ngồ ữ ười con mi n Nam xa xôi ề được v l ng vi ng Bác.ề ă ế

Tâm tr ng xúc ạ động c a tác gi còn ủ ả được bi u hi n cao h n n a trong m t n d ngh ể ệ ơ ữ ộ ẩ ụ ệ thu t có ý ngh a sâu xa:ậ ĩ

V n bi t tr i xanh là mãi mãiẫ ế ờ

Mà sao nghe nhói trong tim !ở

Bác v n còn mãi v i non sông ẫ ớ đấ ướt n c, nh tr i xanh v nh h ng Nhà th T H u vi t: ư ờ ĩ ằ ơ ố ữ ế Bác s ng nh tr i ố ư ờ đấ ủt c a ta, b i Bác ã hóa thân thành thiên nhiên, ở đ đấ ướt n c và dân

t c Dù tin nh th nh ng m y ch c tri u dân ộ ư ế ư ấ ụ ệ đất Vi t v n au xót và nuôi ti c khôn ệ ẫ đ ế nguôi trước s ra i c a Bác.ự đ ủ

Quy lu t T o hóa là có sinh, có t Tuy v y, Bác m t i là m t t n th t l n lao không gì ậ ạ ử ậ ấ đ ộ ổ ấ ớ

bù đắp n i C ổ ả đất tr i, con ngờ ườ đềi u nh l khóc thỏ ệ ương v lãnh t kính yêu!ị ụ

Su t m y hôm rày au ti n ố ấ đ ễ đưa,

i tuôn n c m t tr i tuôn m a…

(T H u)ố ữ

D u bi t là l thẫ ế ẽ ường tình nh ng không ai tin ó là s th t i u ó xu t phát t tình ư đ ự ậ Đ ề đ ấ ừ

c m ti c thả ế ương khôn cùng c a nhân dân và c a tác gi dành cho v lãnh t cách m ng ủ ủ ả ị ụ ạ

v ĩ đại H Chí Minh Bác ra i mà ch a th a ồ đ ư ỏ ước nguy n ệ được tr l i th m Thành ở ạ ă đồng

T qu c, ổ ố được g p g ặ ỡ đồng bào mi n Nam ru t th t Nhân dân mi n Nam day d t khôn ề ộ ị ề ứ nguôi b i không ở được:

Rước Bác vào th m, th y Bác că ấ ười

(T H u)ố ữ

Nhà th H i Nh ã nói lên c m xúc và suy ngh chung c a nhân dân Vi t Nam trơ ả ư đ ả ĩ ủ ệ ước anh linh Bác:

Su t m t ố ộ đời Bác có ng yên âu,ủ đ

Nay Bác ng , chúng con canh gi c ng ủ ấ ủ

Th i gian không cho phép nhà th Vi n Phờ ơ ễ ương l u l i bên Bác kính yêu Ngày mai, ư ạ nhà th s tr v mi n Nam v i gia ình, ơ ẽ ở ề ề ớ đ đồng bào, đồng chí i u ó càng làm cho Đ ề đ

ni m xúc ề động thêm m nh, thêm sâu:ạ

Mai v mi n Nam thề ề ương trào nước m tắ

Mu n làm con chim hót quanh l ng Bácố ă

Mu n làm óa hoa t a hố đ ỏ ương âu âyđ đ

Mu n làm cây tre trung hi u ch n này.ố ế ố

o n th cu i c t tâm tr ng l u luy n không r i c a nhà th Âm h ng th nh

ti ng khóc th n th c c kìm nén l i và n i ng m ngùi n gi u trong nh ng hình nh ế ổ ứ ố ạ ỗ ậ ẩ ấ ữ ả

ch a ứ đựng khát khao được g n g i mãi mãi bên Bác H kính yêu Nhà th ao ầ ũ ồ ơ ước

c hóa thân thành con chim hót quanh l ng Bác ; thành oá hoa to h ng âu y

làm vui, làm p cho Bác trong gi c ng thiên thu c bi t là c nguy n Mu n làm

cây tre trung hi u ch n này ế ố để hòa nh p vào hàng tre bát ngát quanh l ng Bác Hình ậ ă

nh cây tre có tính ch t t ng tr ng m t l n n a c nh c l i khi n bài th có k t c u

theo ki u khép kín (ể đầu cu i tố ương ng) Hình nh hàng tre quanh l ng Bác ứ ả ă đượ ặ ạc l p l i câu th cu i, v i nét ngh a b sung là cây tre trung hi u tô m thêm n t ng t t p

trong lòng nhà th và khi n cho c m xúc th ơ ế ả ơ đượ đẩc y lên t i m c cao nh t ây là l i ớ ứ ấ Đ ờ

h a th y chung c a riêng nhà th ứ ủ ủ ơ đố ới v i Bác và cùng là ý nguy n c a ệ ủ đồng bào mi n ề Nam, c a m i chúng ta nói chung, quy t tâm i theo lí tủ ỗ ế đ ưởng cao đẹp, theo s nghi p ự ệ Cách m ng úng ạ đ đắn mà Bác H là ngồ ười ch l i ỉ ố đư đườa ng

Bài th thành công b i Vi n Phơ ở ễ ương ã ch n đ ọ được m t hình th c và gi ng i u phù ộ ứ ọ đ ệ

h p v i n i dung tr tình ó là gi ng i u v a trang nghiêm, sâu l ng, v a tha thi t, ợ ớ ộ ữ Đ ọ đ ệ ừ ắ ừ ế

au xót, t hào, th hi n r t úng tâm tr ng c a nhà th và m i ng i khi vào l ng

vi ng Bác.ế

Th th tám ch xen k nh ng dòng th b y ho c chín ch Cách gieo v n khá linh ể ơ ữ ẽ ữ ơ ả ặ ừ ầ

ho t, có khi là v n li n, có khi là v n cách Nh p th ch m rãi, di n t s trang nghiêm ạ ầ ề ầ ị ơ ậ ễ ả ự

và c m xúc thành kính Riêng kh th cu i, nh p th nhanh h n i p ng Mu n làm ả ở ổ ơ ố ị ơ ơ Đ ệ ữ ố

c l p l i ba l n, th hi n mong c thi t tha và n i l u luy n không r i c a tác gi

Hình nh th có nhi u sáng t o Nhà th k t h p gi a hình nh th c v i hình nh n ả ơ ề ạ ơ ế ợ ữ ả ự ớ ả ẩ

d , tụ ượng tr ng ư Đặc s c nh t là nh ng hình nh n d có tính ch t bi u tắ ấ ữ ả ẩ ụ ấ ể ượng: m t tr iặ ờ trong l ng, tràng hoa, tr i xanh, v ng tr ng v a quen thu c, g n g i, v a tràng nghiêm, ă ờ ầ ă ừ ộ ầ ũ ừ sâu s c, có ý ngh a khái quát và giá tr bi u c m r t l n.ắ ĩ ị ể ả ấ ớ

Vi ng l ng Bác là m t bài th hay b i nó ế ă ố ơ ở đượ ạc t o ra t nh ng c m xúc, rung ừ ữ ả động chân thành c a trái tim nhà th , ủ ơ đồng th i c ng là ti ng lòng c a t t c chúng ta Cu c ờ ũ ế ủ ấ ả ộ

i và s nghi p cách m ng c a Bác H nh m t thiên th n tho i c a th k hai m i

Ch t ch H Chí Minh là con ngủ ị ồ ười Vi t Nam ệ đẹp nh t! Nhà th Pita Rô righ t c a ấ ơ đ ế ủ đất

nước CuBa anh em ã t hào kh ng nh: H Chí Minh – tên Ngđ ự ẳ đị ồ ười là c m t ni m th ả ộ ề ơ