Bài 17: Ô nhiễm môi trường ôn hoà

Lý do chủ quan: ♦ Thực hiện tích hợp giáo dục mơi trường vào các mơn học nĩi chung và mơn Địa lý nĩi riêng là nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thơng.. Đề tài nghiên cứu nhằm đ

A MỞ ĐẦU

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

1 Lý do khách quan:

 Cùng với vấn đề dân số, mơi trường đã trở thành vấn đề quan tâm của tồn thể nhân loại Hiện nay, trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, con người đã làm mơi trường sống của mình thay đổi theo hướng tiêu cực và ảnh hưởng đến sự phát

triển bền vững Giáo dục ý thức bảo vệ mơi trường (BVMT) cho mọi người dân

trong cộng đồng nĩi chung và cho thế hệ trẻ trong nhà trường nĩi riêng là một biện pháp tích cực cĩ ý nghĩa to lớn đối với việc bảo vệ, xây dựng mơi trường sống cho hơm nay và cả mai sau

Nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ mơi trường trong cơng cuợc xây dựng và phát triển đất nước Ở nước ta nhiều văn bản đã được ban hành

nhằm thể chế hóa cơng tác BVMT, trong đó có cơng tác giáo dục BVMT

Nghị quyết 41/NQ/TƯ về “Bảo vệ mơi trường…” Nghị quyết coi trọng tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức là giải pháp sớ 1 trong 7 giải pháp bảo vệ

mơi trường của nước ta và chủ trương: “ Đưa nợi dung giáo dục bảo vệ mơi

trường vào chương trình, sách giáo khoa của hệ thớng giáo dục quớc dân, tăng dần thời lượng và tiến tới hình thành mơn học chính khóa đới với các cấp học phở thơng.”

Thực hiện theo yêu cầu Nghị quyết sớ 1363/QĐ-TTg ngày 17 tháng 10 năm

2001 của thủ Tướng Chính phủ về việc “ Đưa các nợi dung bảo vệ mơi trường

vào hệ thớng giáo dục quớc dân” với mục tiêu “ Giáo dục HS các cấp học, bậc

học, trình đợ đào tạo trong hệ thớng giáo dục quớc dân có hiểu biết về pháp luật

và chủ trương chính sách của Đảng, nhà nước về BVMT; có kiến thức về mơi trường để tự giác thực hiện BVMT.”

Cụ thể hóa và triển khai thực hiện các chủ trương của Đảng và Nhà nước năm

2005, Bợ trưởng Bợ giáo dục và Đào tạo đã ra Chỉ thị “ Về việc tăng cường cơng tác giáo dục bảo vệ mơi trường” Chỉ thị đã xác định nhiệm vụ trọng tâm từ nay

đến năm 2010 cho giáo dục phở thơng là: “Trang bị cho HS kiến thức, kĩ năng về

mơi trường và BVMT bằng hình thức phù hợp trong các mơn học và thơng qua

các hoạt đợng ngoại khóa, ngoài giờ lên lớp, xây dựng mơi trường xanh- sạch- đẹp phù hợp với các vùng, miền”…

2 Lý do chủ quan:

♦ Thực hiện tích hợp giáo dục mơi trường vào các mơn học nĩi chung và mơn Địa lý nĩi riêng là nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thơng

♦ Để đáp ứng theo yêu cầu của giáo dục hiện nay, mục tiêu của dạy học là phải đảm bảo các yêu cầu về: Kiến thức, kĩ năng và thái độ trong mỗi tiết dạy Nghĩa

là ngồi việc truyền thụ kiến thức và rèn luyện kĩ năng giáo viên cần hình thành cho học sinh một nhân cách và một lối sống tốt

♦ Nhằm định hướng cho việc triển khai thực hiện nhiệm vụ giáo dục Bộ giáo

dục và đào tạo đã xây dựng và đưa vào giảng dạy tích hợp giáo dục BVMT trong

các mơn học, trong đó có mơn Địa lí

♦ Đối với mơn học Địa lí nhiệm vụ của giáo viên là phải từng bước hình thành cho các em cĩ lối sống lành mạnh, biết yêu quý thiên nhiên và sống thân thiện với thiên nhiên Từ đĩ các em mới cĩ ý thức bảo vệ thiên nhiên và mơi trường nơi các

em đang sinh sống và học tập Hay nĩi khác hơn mơn Địa lí là bộ mơn cĩ nhiều nội dung để tích hợp giáo dục mơi trường vào bài giảng nhất Đây là vấn đề cuốn hút tơi đến với đề tài: “Mợt sớ phương pháp tích hợp giáo dục bảo vệ mơi

trường trong giảng dạy Địa lí 7 ”

II MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI.

Đề tài nghiên cứu nhằm đạt được những mục đích sau:

Tích hợp giáo dục BVMT vào bộ mơn Địa lý là một quá trình nâng cao nhận

thức, phương pháp kĩ năng và tình cảm , đạo đức cho HS về vấn đề mơi trường

 Trên cơ sở các hiểu biết, giáo viên cần giáo dục cho HS ý thức luơn quan tâm đến mơi trường, dần dần hình thành lịng yêu thích, tơn trọng thiên nhiên, muốn được bảo vệ mơi trường sống, các phong cảnh đẹp, các di tích văn hĩa lịch

sử của đất nước, và cuối cùng làm cho việc BVMT trở thành phong cách trong nếp

sống của họ

 Hình thành cho HS ý thức tự giác, có trách nhiệm, thái đợ và hành đợng hợp lý về mơi trường

 Trang bị cho HS một số phương pháp và kĩ năng bảo vệ mơi trường để các

em cĩ thể thực hành các nhiệm vụ bảo vệ mơi trường ở địa phương

 Tích hợp giáo dục BVMT trong bộ mơn Địa lí cịn giúp HS phát huy tính tích cực trong học tập, làm cho nợi dung học tập sinh đợng và hấp dẫn hơn Từ đĩ hiệu suất giảng dạy sẽ được nâng cao

 Giúp học sinh phát triển tư duy, năng lực hành đợng, năng lực vận dụng kiến thức kỹ năng vào thực tế mợt cách có hiệu quả trên cơ sở hiểu bản chất của vấn đề

III NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

• Tích cực hóa hoạt động của học sinh trong học tập môn Địa lí là một trong những định hướng cơ bản đổi mới phương pháp dạy và học.Vì chỉ có đổi mới

PPDH chúng ta mới gĩp phần quan trọng nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo

Một trong những nội dung đổi mới đĩ là lồng ghép tích hợp giáo dục BVMT đây là

vấn đề khơng thể thiếu trong học tập Địa lí

• Việc tích hợp giáo dục BVMT ở trường phổ thơng chiếm vị trí rất đặc biệt,

bởi vì nhà trường là nơi đào tạo thế hệ trẻ, những người chủ tương lai của đất nước

sẽ thực hiện việc sử dụng các nguồn tài nguyên và BVMT.

• Giáo dục BVMT cịn trang bị cho HS ý thức trách nhiệm sâu sắc đối với sự

phát triển bền vững của Trái Đất

• Thơng qua việc thực hiện giáo dục BVMT trong các mơn học, nhằm mục đích

phát triển cho HS những kĩ năng cơ bản về bảo vệ, giữ gìn mơi trường; kĩ năng dự đốn, phịng tránh và giải quyết những vấn đề mơi trường nảy sinh

• Trong giảng dạy, giáo dục BVMT giúp học sinh phát triển tư duy, năng lực

hành đợng, năng lực vận dụng kiến thức kỹ năng vào thực tế mợt cách có hiệu quả Qua đĩ tạo cơ hội để hình thành các kĩ năng liên quan đến cuộc sống hơm nay và mai sau của các em

IV PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

 Nghiên cứu qua sách tham khảo:

- Giáo dục mơi trường trong nhà trường phổ thơng ( Nhà xuất bản GD )

- Giáo dục bảo vệ mơi trường trong mơn Địa lí THCS ( Nhà xuất bản GD )

- Tài liệu giáo dục bảo vệ mơi trường ( Nhà xuất bản GD )

- Các văn bản, chỉ thị về thực hiện tích hợp giáo dục BVMT

 Nghiên cứu qua sách nghiệp vụ:

- SGK Địa lí 7

- Sách giáo viên Địa lí 7

- Thiết kế bài giảng Địa lí 7

 Nghiên cứu qua thực tiễn giảng dạy Đ ịa lí ở khối 7

V GIỚI HẠN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI.

*Đề tài nghiên cứu trong phạm vi chương trình Địa lí 7, cùng với một số bài cĩ

địa chỉ tích hợp BVMT ở mơi trường đới nĩng và đới ơn hịa.

MT

B NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI

 Việc đưa kiến thức GDMT vào các mơn học điều thuận lợi nhất là hình thức

tích hợp và lồng ghép Tích hợp là sự kết hợp cĩ hệ thống các kiến thức Địa lí với

các kiến thức GDMT làm cho chúng nhào quyện với nhau thành một thể thống

nhất

.Tích hợp giáo dục BVMT là một trong những biện pháp hữu hiệu nhất, tinh tế nhất và cĩ tính bền vững trong các biện pháp để thực hiện mục tiêu BVMT và

phát triển bền vững đất nước Thơng qua giáo dục, từng người và cộng đồng sẽ

được trang bị kiến thức về mơi trường, ý thức BVMT, năng lực phát hiện và khả

năng xử lí các vấn đề mơi trường

 Mặt khác, tích hợp giáo dục BVMT trong dạy học Địa lí còn là sự vận dụng

tởng hợp các kiến thức, kỹ năng của các mơn học khác có liên quan với nhau như: Lịch Sử, Sinh Học … vào dạy học Địa lí, giúp học sinh hiểu và nắm vững các nợi dung học tập nhằm nâng cao chất lượng dạy học

 Tích hợp giáo dục BVMT làm cho học sinh thơng hiểu và biết đánh giá đúng

đắn tình hình mơi trường hiện nay ở nước ta nĩi riêng và trên thế giới nĩi chung

Từ đĩ các em cĩ nhận thức rõ mới quan hệ giữa mơi trường với phát triển kinh tế

- xã hợi và ảnh hưởng của mơi trường đới với chất lượng cuợc sớng xã hợi, gia đình hiện tại và tương lai

II CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

 Thực trạng việc dạy và học bộ môn Đ ịa lí ở trường THCS Bình Đức:

a Thuận lợi :

♦ Nhà trường luơn được sự quan tâm giúp đỡ của chính quyền địa phương, được sự cợng tác giúp đỡ của các ban ngành và luơn được sự chỉ đạo sát thực của Phòng giáo dục và đào tạo TP Mỹ Tho

♦ Khung cảnh của trường xanh, sạch, đẹp

♦ Cơ sở vật chất phục vụ cho việc giảng dạy tương đối đầy đủ, phù hợp với đặc trưng của bộ môn

♦ Các phương tiện thông tin đại chúng thường xuyên đề cập vấn đề môi trường Nên tư liệu dạy học thường xuyên được cập nhật

♦ Đội ngũ giáo viên nhiệt có nhiều kinh nghiệm giảng dạy, tận tụy với nghề, luôn trau dồi học hỏi để nâng cao trình độ chuyên môn và phương pháp giảng dạy Đặc biệt là 100% giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lí đã dự lớp tập huấn

“Tích hợp nội dung GDBVMT vào các môn học”

♦ Học sinh có khả năng nhạy bén nắm bắt kiến thức nên rất thuận lợi cho việc dạy và học của Thầy và trò

♦ Ban giám hiệu trường đã thực hiện chỉ đạo bồi dưỡng học sinh giỏi môn Địa

lí nhằm để nâng tầm quan trọng của bộ môn

♦ Các bậc phụ huynh rất quan tâm và luôn kết hợp chặt chẽ với nhà trường để giáo dục học sinh

b Khó khăn:

♦ Trong quá trình giảng dạy, chúng tôi cũng gặp không ít khó khăn về cơ sở vật chất, trường lớp bị xuống cấp, phòng chiếu còn hạn chế

♦ Một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học của con em mình

♦ Đa số HS cũng như phụ huynh chưa có quan niệm đúng về học môn Địa lí, cho rằng đây là môn phụ không cần thiết

♦ Còn một số ít học sinh chưa có ý thức, thái độ đúng trong học tập nên tiếp thu bài còn hạn chế

III ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

* Giáo viên và học sinh trường THCS Bình Đức

IV KẾ HOẠCH, THỜI GIAN THỰC HIỆN ĐỀ TÀI

*Thời gian thực hiện từ 15/9 /2010 đến 7/3/2011

1 Từ 15/9 /2010 đến 15/10/2010

- Chọn đề tài nghiên cứu

- Soạn thảo hệ thống các kênh hình

- Liên hệ trao đổi với các đối tượng, thống kê, tổng hợp tư liệu

- Viết nháp, đánh vi tính đề tài

- Hoàn chỉnh trang trí và nộp đề tài

V NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

1 Thực trạng của việc tích hợp giáo dục BVMT ở trường THCS Bình Đức

 Thực tế hoạt động giáo dục BVMT ở trường chúng tôi đã được tiến hành từ

những năm qua Đặc biệt hiện nay hoạt động này được tăng cường và có hiệu quả thiết thực hơn

 Trong quá trình giảng dạy, giáo dục BVMT được tiến hành theo phương thức tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục BVMT vào các môn học thích hợp như:

Địa lí, Sinh học, Công nghệ…Qua đó giáo viên cung cấp cho HS những kiến thức

cơ bản về môi trường tự nhiên, sự ô nhiễm môi trường và phương pháp bảo vệ môi trường Đặc biệt là giáo dục cho HS có ý thức gìn giữ, bảo vệ môi trường sống và tình yêu quê hương đất nước

 Ngoài việc tích hợp và lồng ghép nội dung giáo dục BVMT vào các môn học,

bộ phận chuyên môn trường còn tổ chức nhiều hoạt động ngoại khóa dưới hình thức phong phú như: thi tìm hiểu về môi trường, thi vẽ tranh; trồng cây xanh; lao động dọn dẹp vệ sinh khuôn viên trường; tổ chức đố vui; tham gia phong trào viết thư , kể chuyện về môi trường…

 Thiết thực hơn là việc xây dựng “Mô hình xanh hóa trường học” được tập

trung vào một số nội dung cơ bản như: Trồng cây xanh tạo bóng mát cho sân trường, thực hiện tốt vệ sinh trường lớp, trang trí lớp học, chăm sóc bảo vệ vườn thuốc nam, tuyên truyền chương trình tiết kiệm điện, nước…

2 Giải pháp thực hiện

 Tiếp tục nâng cao nhận thức của giáo viên và học sinh về BVMT, gắn giáo

dục môi trường với việc triển khai thực hiện cuộc vận động: “ Xây dựng trường

học thân thiện và học sinh tích cực”, xây dựng cảnh quan nhà trường xanh, sạch,

liên hệ gượng ép, ôm đồm…hoặc không vừa sức với HS và xa lạ với thực tiễn địa phương

 Cần gắng giáo dục BVMT với công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật như:

Luật giáo dục, Luật giao thông đường bộ, Luật phòng chống tệ nạn ma túy …, phải dành thời lượng phổ biến Luật bảo vệ môi trường

3 Các phương pháp tích hợp giáo dục BVMT vào môn Địa lí ở trường THCS

*Môn Địa lí ở trường phổ thông, đặc biệt ở trường THCS có nhiều thuận lợi

để GDMT cho học sinh Chương trình Địa lí ở lớp 6,7,8 và 9 đều tập trung giới

thiệu cho HS về Trái đất, về các điều kiện tự nhiên, những hoạt động sản xuất và đời sống con người trên toàn hành tinh nói chung cũng như trên các châu lục và trên đất nước chúng ta nói riêng.Tất cả hệ thống kiến thức đó đều có liên quan đến môi trường

*Do kiến thức GDMT được lồng ghép vào nội dung bài học, nên trong việc giảng dạy không có phương pháp giành riêng cho phần GDMT, mà các phương pháp giảng dạy Địa lí cũng là phương pháp GDMT qua bộ môn Tuy nhiên, tùy

theo điều kiện có thể nhấn mạnh một số phương pháp có nhiều thuận lợi đối với

việc GDMT.

3.1- Phương pháp đàm thoại (hỏi – đáp)

-Thực chất phương pháp này là GV sử dụng hệ thống câu hỏi để dẫn dắt, chỉ đạo HS tìm hiểu, tư duy một cách sâu sắc nhằm lĩnh hội kiến thức bài học

Ví dụ : Dạy mục 3: ( Sự bùng nổ dân số) - Bài 1/ lớp7 ( DÂN SỐ) GV có thể đặt câu hỏi: Dân số đông và tăng nhanh đã ảnh hưởng xấu đến môi trường như thế nào? Biện pháp giải quyết?

Trên cơ sở những câu hỏi như thế, nhằm kích thích sự suy nghĩ của HS, Giáo viên

có thể khắc sâu cho HS những nhận thức mà mình cần truyền thụ

3.2- Phương pháp thảo luận

-Hình thức phương pháp này có thể áp dụng cho tất cả các khối lớp 6,7,8,9 Việc tổ chức thảo luận có thể tiến hành theo tổ hoặc nhóm Phương pháp này tạo

cho HS cơ hội mạnh dạn trình bày ý kiến, suy nghĩ của mình và nghe được ý kiến của các bạn trong lớp về một vấn đề nào đó.

Chủ đề thảo luận là những vấn đề về môi trường có liên quan đến nội dung bài học

Ví dụ: Dạy mục 2: (Sức ép của dân số tới tài nguyên, môi trường) – Bài 10/ lớp 7

*Bước1: GV đặt câu hỏi, giao mhiệm vụ:

+ Những tác động của sức ép dân số tới tài nguyên môi trường và xã hội như thế

nào?

+ Cho biết những biện pháp tích cực để bảo vệ tài nguyên và môi trường?

*Bước 2 : Học sinh thảo luận ( cả lớp hoặc nhóm)

*Bước 3 : Giáo viên tóm tắt các ý kiến thảo luận, củng cố các điểm chính

-Trong thực tế, việc thảo luận thường gặp nhiều khó khăn do thời gian hạn hẹp Do đó, khi sử dụng phương pháp thảo luận, giáo viên cần xác định rõ ràng mục tiêu cần đạt, sau đó nêu vấn đề hoặc một số câu hỏi thích hợp để HS thảo luận có hiệu quả

3.3- Phương pháp sử dụng các phương tiện trực quan

Phương tiện trực quan rất phong phú và đa dạng, song những phương tiện có

nhiều khả năng giáo dục môi trường cho học sinh là các tranh ảnh, băng đĩa có nội dung về các vấn đề môi trường

 Sử dụng tranh, ảnh Địa lí

-Đối với HS trường THCS, việc sử dụng phương tiện trực quan bằng tranh ảnh vào môn học Địa Lí có ý nghĩa rất lớn Bởi vì, học sinh chỉ có thể quan sát được các vấn đề môi trường tại địa phương, còn phần lớn các vấn đề môi trường tại Việt Nam và thế giới các em không có điều kiện để quan sát Chính vì thế,

phương tiện trực quan tranh, ảnh giúp học sinh lĩnh hội kiến thức có hiệu quả nhất

- Bản chất của phương pháp sử dụng tranh, ảnh Địa lí là phương pháp hướng dẫn

HS quan sát, phân tích tranh ảnh để lĩnh hội kiến thức

- Như vậy, khi sử dụng tranh ảnh giáo viên cần chuẩn bị những câu hỏi hướng dẫn HS khai thác nội dung được thể hiện trên bức tranh, ảnh và những câu hỏi vận dụng những kiến thức đã học để giải thích các hiện tượng được thể hiện trên bức tranh, ảnh

Ví dụ: Sử dụng ảnh 9.5 – Bài 9: Hoạt động sản xuất nông nghiệp ở đới nóng

(SGK Địa lí 7)

- Mục đích quan sát: Nguyên nhân dẫn đến xói mòn đất ở môi trường xích đạo

ẩm

- Tên hình ảnh: Đất bị xói mòn

-Nguyên nhân: Do đốt rừng làm nương rẫy ( H 8-1 / SGK Địa lí 7 )

Đốt rừng làm nương rẫy

Băng, đĩa là một loại phương tiện trực quan có nhiều ưu điểm trong việc cung cấp những thông tin về môi trường bằng hình ảnh, tạo điều kiện thuận lợi cho HS khai thác kiến thức trong học tập.

 Khi sử dụng băng, đĩa hình , trước hết GV cần định hướng nhận thức cho

HS , sau đó mở băng, đĩa hình cho HS xem và tắt băng, đĩa hình Cuối cùng GV củng cố và khắc sâu nội dung chính

Ví dụ: Để dạy bài 17 : Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa - Địa lí 7

GV có thể sử dụng băng hình:“ Các hoạt động hủy hoại môi trường” để HS thấy

được những nguyên nhân gây ô nhiễm không khí và ô nhiễm nước ở đới ôn hòa

Qua đó các em nhận thức được ý thức BVMT nơi các em đang sống.

3.4- Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề

 Giáo viên tạo ra tình huống có vấn đề phù hợp với trình độ nhận thức của

HS, từ đó học sinh phát hiện ra tình huống có vấn đề để giải quyết

- Ví dụ 5: Bài14: Hoạt động nông nghiệp ở đới ôn hòa - Địa lí 7

* Bước 1:Giáo viên có thể tạo ra tình huống có vấn đề như sau:

Hình thức làm nương rẫy với kĩ thuật lạc hậu ở một số nước đang phát triển

đã làm suy thoái đất và suy giảm diện tích rừng

* Bước 2: Vậy hoạt động kinh tế ở các nước phát triển với việc áp dụng kĩ thuật tiên tiến sẽ có ảnh hưởng như thế nào đến môi trường?

- Học sinh có thể giải quyết vấn đề như sau:

+Trong sản xuất nông nghiệp các nước phát triển đã sử dụng nhiều phân hóa học

và thuốc trừ sâu (Ví dụ như Hoa kì: Sử dụng 500kg phân bón hóa học trên 1ha) +Bên cạnh đó với nền công nghiệp hiện đại, sự phát triển công nghiệp đòi hỏi sử dụng nhiều nhiên liệu, đã làm tăng lượng chất thải từ các nhà máy, xí nghiệp

Nước thải, chất thải của các khu công nghiệp