Những điều bí ẩn

ÚÊ vuđng búđ biïín Xixilia, vađo luâc mùơt trúđi moơc, trïn mùơt biïín thûúđng thíịy xuíịt hiïơn nhûông cung ăiïơn nguy nga, nhûông ngoơn thaâp vađ phaâo ăađi trïn khöng trung, nhûông ng

MUÅC LUÅC

LÚÂI MÚÃ ÀÊÌU 2

THÏË GIÚÁI - CAÁC BAÅN THÊËY NOÁ RA SAO? 3

NHÛÄNG BOÁNG MA TRONG KHÖNG TRUNG 9

THEO NHÛÄNG QUY LUÊÅT CUÃA QUANG HOÅC 14

TÊËT CAÃ ÀÏÌU DO TÊËM GÛÚNG ÀOÁ 18

"ÀÏÍ CHO HÚI BÙNG GIAÁ SINH RA ÀAÁM CHAÁY?" 44

TÛÅ NHIÏN LAÂM SÛÃNG SÖËT 68

LINH HÖÌN DÛÚÁI ÖËNG KÑNH HIÏÍN VI 96

GIÊËC NGUÃ VAÂ MÖÅT NGAÂN GIÊËC MÚ 121

CUÖÅC SÖËNG BÕ THÖI MIÏN 151

NÚI NHÛÄNG NGOÁC NGAÁCH CUÃA TÊM LYÁ 178

LÚĐI MÚÊ ĂÍÌU

Tûơ nhiïn söịng ăöơng khöng chó lađm chuâng ta ngaơc nhiïn trûúâc sûơ ăa daơng muön veê, mađ nhiïìu khi khiïịn ta phaêi böịi röịi trûúâc nhûông hiïơn tûúơng kyđ laơ cuêa noâ AÊo aênh vađ linh höìn, ăíịt trûúơt vađ mûa “maâu”, tiïìm thûâc vađ vö thûâc, thuíơt thöi miïn vađ sûơ tûơ kyê aâm thõ Cuöịn saâch “Bïn caơnh ăiïìu bñ íín” seô soi saâng phíìn nađo nhûông

bñ íín ăoâ

Ăöịi vúâi nhûông ngûúđi coâ khuynh hûúâng tin vađo ăiïìu huýìn diïơu, tin vađo sûơ töìn taơi cuêa “thïị giúâi bïn kia” thò híìu hïịt moơi sûơ kiïơn trong tûơ nhiïn ăïìu ặúơc khoaâc möơt lúâp voê thíìn bñ vađ sinh ra nhûông thiïn kiïịn tön giaâo Thïị nhûng chó cíìn baơn vûông tin möơt chuât, rùìng tíịt caê nhûông hiïơn tûúơng diïîn ta quanh ta, cho duđ chuâng coâ veê bñ hiïím thïị nađo chùng nûôa, cuông ăïìu coâ nguýn nhín víơt chíịt cuêa noâ, thò thïị nađo baơn cuông tiïịp cíơn ặúơc chín lyâ, thïị nađo baơn cuông tòm kiïịm ặúơc baên chíịt cuêa víịn ăïì Ăoâ chñnh lađ khùỉng ắnh cuêa phoâ tiïịn sô triïịt hoơc Vladimir Mezenxep, taâc giaê cuöịn saâch

“Bïn caơnh ăiïìu bñ íín”, mađ chuâng töi giúâi thiïơu cuđng baơn ăoơc

THÏỊ GIÚÂI - CAÂC BAƠN THÍỊY NOÂ RA SAO?

Khi bùưt ăíìu viïịt cuöịn saâch nađy - möơt cuöịn saâch vïì nhûông ăiïìu bñ íín cuêa tûơ nhiïn - töi böîng nhúâ laơi möơt cuöơc gùơp gúô trïn söng Vonga vađo muđa heđ oi aê nùm 1972

Chiïịc tađu thuêy cuêa chuâng töi ăi theo tuýịn Axtrakhan - Maxcúva Nhûông giúđ phuât trûúâc khi töịi ăïịn ăaô lađm giaêm ăi chuât ñt caâi noâng nûơc laơ thûúđng ăaô ba thaâng nay hađnh haơ muön loađi Thíơm chñ úê ăíy, trïn con söng lúân nađy víîn caêm thíịy húi thúê noâng höíi cuêa lađn khöng khñ bõ thiïu ăöịt Húi ngöơt ngaơt nhúâp nhaâp cuêa nhûông buöìng tađu ăaô xua ăuöíi hađnh khaâch lïn mùơt boong, nhûng nhû thïị cuông chùỉng dïî chõu hún chuât nađo Moơi ngûúđi ăïìu mong chúđ nhûông lađn gioâ maât lađnh, võ khaâch ăöìng hađnh thûúđng gùơp cuêa nhûông chuýịn ăi trïn söng nûúâc Nhûng nađo coâ

Chuâng ta ặâng úê boong trïn Nhûông caâch rûđng hai bïn búđ tröi qua trûúâc mùưt Nhûng luâc nađy, thíơm chñ caê cíy cöịi cuông chùỉng hoan hó gò vúâi böơ daơng cuêa mònh Bõ mùơt trúđi thiïu ăöịt suöịt ngađy, chuâng ruô xuöịng, laâ uâa vađng rúi ruơng mùơc díìu bíy giúđ múâi thaâng taâm

- Möơt caênh tûúơng ăaâng buöìn - ngûúđi ặâng caơnh töi líím bíím - Nïịu nhû lađ thúđi xûa thò ngûúđi ta ăaô noâi: “Thûúơng ăïị trûđng phaơt” Cođn bíy giúđ thò noâi gò nađo? Öng ta quay sang noâi vúâi töi - Ngađy nay tíịt nhiïn chuâng ta biïịt caâch giaêi thñch tíịt caê nhû thïị nađo röìi Caê haơn haân vúâi baôo luơt Ăíu lađ xoaây thuíơn cođn ăíu lađ xoaây nghõch Song nïịu nhòn vađo baên chíịt caâc nguýn nhín thò sao? Nhòn vađo caâi ăiïìu chuê ýịu mađ vò noâ xaêy ra moơi thay ăöíi trong caâc hiïơn tûúơng trïn traâi ăíịt íịy? Líơp tûâc chuâng ta seô chùỉng coâ gò ăïí mađ noâi caê ăíu Búêi vò trong tíịt caê nhûông sûơ biïịn cuêa tûơ nhiïn, duđ lúân duđ nhoê, ăïìu coâ möơt caâi gò ăoâ mađ trñ túơ chuâng ta khöng thïí hiïíu thíịu ặúơc

Dûúđng nhû öng ta tûơ luíơn lyâ vúâi chñnh mònh Song roô rađng lađ öng ta muöịn bùưt chuýơn vúâi töi

Töi tođ mođ nhòn öng baơn múâi quen biïịt ngíîu nhiïn ăoâ Tu sô chùng? Bïì ngoađi chùỉng hïì noâi lïn caâi gò vïì ăiïìu ăoâ caê Trûúâc mùưt töi lađ möơt ngûúđi ùn mùơc tïì chónh, ăíìu ăöơi chiïịc muô coâi mïìm Cùơp mùưt öng ta nhoê, khöng mađu sùưc Coâ leô chó coâ gioơng noâi lađ híịp díîn ặúơc thöi, búêi gioơng öng ta nhoê, nhûng dïî nghe;

Bïn caơnh öng ta lađ hai cíơu thiïịu niïn, tröng coâ veê gò ăoâ ríịt giöịng vúâi öng ta Caâc cíơu nhòn lïn búđ ăang tröi ăi ngay trûúâc mùưt vađ ăöìng thúđi lùưng nghe nhûông lúđi öng ta noâi

- Vò sao trïn thïị giúâi laơi diïîn ra nhû thïị nađy, chûâ khöng phaêi thïị khaâc? - Öng ta tiïịp tuơc phaât triïín yâ nghô cuêa mònh - Ăoâ chñnh lađ cíu hoêi chuê ýịu

Im lùơng nûôa thò thíơt lađ bíịt nhaô, vađ töi ăađnh hoêi:

- Chùưc öng ăùơt möơt yâ nhíịt ắnh nađo ăoâ vađo chûô “taơi sao”?

- Nïịu öng muöịn thò lađ nhû víơy Möơt yâ ăùơc biïơt! Öng vúâi tû caâch möơt ngûúđi coâ vùn hoâa, - öng ta chùm chuâ nhòn töi, - seô khöng thïí khöng ăöìng yâ rùìng toađn böơ tri thûâc mađ khoa hoơc thíu goâp ặúơc ăïìu ríịt ûúâc lïơ, khöng ăíìy ăuê vađ hïịt sûâc tûúng ăöịi

- Nhûng phaêi chùng ăiïìu ăoâ

- Cođn töìi tïơ hún thïị nûôa lađ trong khoa hoơc, caâi dûúđng nhû ăaô ặúơc thûđa nhíơn lađ chín lyâ laơi thûúđng xuýn bõ xem xeât laơi Nhûông lyâ thuýịt ngađy cađng múâi cûâ xuíịt hiïơn Víơy thò caâi gò lađ chín lyâ? Biïịt tin vađo caâi gò?

- Trong khoa hoơc ngûúđi ta khöng tin, mađ nghiïn cûâu, nïịu khöng thò ăaô

- Thïị laơi cađng tïơ! Liïơu caâc nghiïn cûâu khoa hoơc coâ giaâ trõ lùưm khöng nïịu nhû khöng thïí coi chuâng lađ chín lyâ ặúơc?

- Nhûng öng hiïíu hoađn toađn khöng ăuâng vúâi tñnh chíịt caâc nghiïn cûâu

- Mùơt khaâc, caâc tri thûâc cuêa chuâng ta thíơt nhoê nhoi khi so saânh vúâi sûơ vô ăaơi cuêa thïị giúâi! Öng coâ nhúâ lađ Laplax, nhađ baâc hoơc

coâ quan ăiïím duy víơt, ăaô noâi gò khöng? Öng ta baêo: “Caâi gò mađ chuâng ta ăang biïịt lađ haơn chïị, cođn caâi gò mađ chuâng ta chûa biïịt lađ

vö tíơn”

- Laplax noâi ăuâng, nhûng chuâng ta ăang noâi vïì ăiïìu khaâc

- Vö tíơn! - ngûúđi phaên diïơn töi chùỉng cođn giöịng vúâi con ngûúđi tríìm tônh, chíơm chaơp nûôa Öng ta noâi nhanh, noâi dađi khöng cho töi ăaâp laơi - Vađ trong sûơ vö tíơn ăoâ töi nhòn thíịy, töi caêm thíịy sûơ vô ăaơi cuêa trñ nùng thïị giúâi

- Nhûng ăoâ chûa phaêi lađ möơt chûâng minh

- Cuêa trñ nùng mađ ăíìu oâc cuêa con ngûúđi khöng thïí toâm bùưt ặúơc, vađ ăoâ lađ ăíịng saâng taơo nïn moơi víơt trïn traâi ăíịt, saâng taơo nïn toađn böơ cuöơc söịng cuêa chuâng ta Vađ moơi bñ míơt cuêa thïị giúâi nađy chó heâ múê ra ăöịi vúâi riïng trñ nùng ăoâ mađ töi!

Bíịt ngúđ tiïịng cođi tađu lađm dûât ăoaơn bađi ăöơc thoaơi cuêa con ngûúđi theo phaâi thíìn hoơc kia Chuâng töi ăaô túâi bïịn tađu

- ÖÌ, thïị lađ ăaô vïì ăïịn qú cha ăíịt töí röìi Xin löîi, töi phaêi taơm biïơt öng Töi ríịt tiïịc vò chuâng ta chûa thïí kïịt thuâc ặúơc cuöơc ăađm luíơn nađy Caâc con, ta ăi thöi!

Öng ta móm cûúđi möơt caâch ranh maônh röìi ăi vïì phña löịi ra vúâi hai cíơu beâ cuđng ăi Möơt trong hai cíơu beâ íịy ngoaâi laơi nhòn töi vúâi veê traâch cûâ: “Baâc tranh luíơn vúâi ai ăíịy coâ biïịt khöng ?”

Roô rađng trong mùưt caâc cíơu beâ, con ngûúđi nađy lađ möơt uy tñn khöng thïí chöịi caôi

“ Chûa thïí kïịt thuâc ặúơc cuöơc ăađm luíơn ” Töi bíịt giaâc móm cûúđi Cuöơc ăađm luíơn íịy ăaô bùưt ăíìu ăíu kia chûâ! Nïịu nhû

“ngûúđi cuđng ăađm luíơn” kia cuêa töi coâ úê laơi trïn tađu, thò chùưc cuöơc ăađm luíơn íịy ăaô diïîn ra ặúơc Búêi leô chñnh öng ta, nhû töi ăaô thíịy, thuöơc vïì haơng nhûông ngûúđi luön luön vađ bíịt cûâ úê ăíu cuông chó sùĩn sađng nghe coâ chñnh mònh mađ thöi

Song nhûông yâ nghô mađ öng ta ăaô phaât triïín vïì khoa hoơc, vïì nhûông tri thûâc cuêa chuâng ta, ăíu phaêi chó thuöơc riïng mònh öng

ta Ăiïìu ăoâ giaêi thñch vò sao khi bùưt ăíìu cuöơc noâi chuýơn vúâi baơn

ăoơc vïì nhûông bñ íín cuêa thïị giúâi, töi muöịn tiïịp tuơc cuöơc noâi chuýơn

bõ boê dúê trïn söng Vonga víơy Vađ cođn ăiïìu nađy nûôa: töi muöịn nhûông baơn treê coâ mùơt trïn tađu kia cuông ăoơc hïịt phíìn tiïịp theo cuêa cuöơc noâi chuýơn nađy Bíy giúđ hoơ ăaô lađ nhûông thanh niïn, vađ ăöịi vúâi hoơ, viïơc nhòn nhíơn thïị giúâi nhû chñnh noâ töìn taơi trong thûơc tïị lađ ríịt cíìn thiïịt

Thïị giúâi lúân röơng vađ ăa daơng vö cuđng Vađ thöng thûúđng chuâng ta khöng suy nghô vïì tñnh vö tíơn cuêa nöơi dung cuêa nhûông quy luíơt vađ nhûông ăiïìu bñ íín cuêa noâ Ăaô hađng ngađn nùm nay, con ngûúđi ăoơc ăi ăoơc laơi cuöịn saâch vô ăaơi cuêa tûơ nhiïn, mađ möîi trang cuêa noâ ăïìu chûâa ặơng nhûông nöơi dung síu sùưc Con ngûúđi ăoơc ăi ăoơc laơi ăïí hiïíu töịt hún, roô hún vađ ăuâng hún vïì thïị giúâi tûơ nhiïn

Möîi thïị kyê, vađ bíy giúđ lađ thíơp niïn, chuâng ta laơi phaât hiïơn ra nhûông quy luíơt múâi vađ nhûông ăiïìu bñ íín múâi cuêa thïị giúâi Ăaô lađ nhû thïị vađ seô víîn lađ nhû thïị, búêi leô tûơ nhiïn lađ vö tíơn Nhûng liïơu ăiïìu ăoâ coâ noâi lïn sûơ ýịu keâm cuêa nhûông tri thûâc cuêa chuâng ta, noâi lïn viïơc sûơ bíịt lûơc trong viïơc nhíơn thûâc thïị giúâi xung quanh hay khöng? Tuýơt nhiïn khöng

Höm nay chuâng ta biïịt khaâ nhiïìu hún hún höm qua, vađ ngađy mai seô mang laơi cho con ngûúđi nhûông tri thûâc mađ höm nay con ngûúđi múâi chó mú ûúâc vïì chuâng thöi

Vađ ăiïìu quan troơng nhíịt: khoa hoơc ăang khùỉng ắnh vađ hađng ngađy chûâng minh rùìng, trong tûơ nhiïn khöng coâ caâi gò lađ khöng nhíơn thûâc ặúơc

Toađn böơ con ặúđng tiïịn lïn cuêa nhíơn thûâc chuâng ta coâ möơt ăùơc ăiïím: nhiïìu hiïơn tûúơng chûa ặúơc tri thûâc heâ múê tíịm mađn bñ míơt, luâc ăíìu nom thíơt bñ íín, ăöi khi thíơm chñ khöng thïí lyâ giaêi nöíi Song thúđi gian tröi qua, vađ khoa hoơc ăem laơi lúđi giaêi thñch thíơt tûơ nhiïn vïì chuâng Ăiïìu bñ íín trúê nïn roô rađng Tuy nhiïn, sûơ vö cuđng tíơn cuêa tûơ nhiïn laơi ăùơt ra nhûông cíu hoêi khaâc ăođi hoêi ặúơc traê lúđi

Pheâp biïơn chûâng cuêa nhíơn thûâc lađ nhû víơy Chuâng ta cađng thím nhíơp vađo tûơ nhiïn síu bao nhiïu thò nhûông cíu hoêi múâi laơi nađy sinh nhiïìu bíịy nhiïu Vađ ăöìng thúđi chuâng cađng nhíơn thûâc

ặúơc nhiïìu hún vïì thïị giúâi thò chuâng ta cađng chïị ngûơ ặúơc caâc sûâc maơnh dûô döơi cuêa noâ, chuâng ta cađng lađm saâng toê hún baên chíịt cuêa caâc hiïơn tûúơng vađ quaâ trònh trong tûơ nhiïn

Töi cuông muöịn noâi túâi möơt ăiïìu nûôa: khöng nïn coi khoa hoơc nhû möơt kho lûu trûô mađ trong ăoâ nhûông kiïịn thûâc coâ sùĩn ăaô ặúơc bađy sùĩn trïn caâc giaâ Khoa hoơc - ăoâ ăöìng thúđi lađ möơt quy luíơt ăaô phaât hiïơn ra, möơt sûơ giaêi thñch vïì thûơc nghiïơm bùìng nhûông quy luíơt múâi trong tûơ nhiïn, möơt giaê thiïịt ặúơc luíơn chûâng bùìng nhûông kiïịn giaêi khoa hoơc nghiïm tuâc, möơt hiïơn tûúơng bñ íín vûđa ặúơc phaât hiïơn

Trong möîi giai ăoaơn phaât triïín cuêa mònh, khoa hoơc giaêi thñch thïị giúâi bùìng caâch sûê duơng nhûông tri thûâc ăaô ặúơc biïịt ăïịn cho túâi luâc ăoâ Nhûông tri thûâc íịy ặúơc chñnh xaâc hoâa, lađm cho síu sùưc hún Khoa hoơc khöng súơ phaêi vûât boê nhûông kïịt luíơn, nhûông ăaânh giaâ löîi thúđi, ăöi khi caê nhûông sai líìm Ăoâ lađ sûâc maơnh cuêa khoa hoơc, chûâ khöng phaêi ăiïím ýịu

Lõch sûê loađi ngûúđi ăaô coâ vö söị nhûông líìm laơc sinh ra vò mï tñn, ngu döịt Nhûông kiïịn thûâc queđ cuơt, vađ thûúđng hún caê lađ traơng thaâi tím lyâ nhíịt ắnh ăaô vađ ăang ặa nhiïìu ngûúđi vađo thïị giúâi cuêa nhûông yâ niïơm giaê taơo, huýîn hoùơc Sûơ thíơt lađ nhiïìu hiïơn tûúơng tûơ nhiïn khi xûa ăaô tûđng lađm cho töí tiïn xa xöi cuêa chuâng ta hoaêng súơ, thò nay khöng thïí lađm doơa naơt hoùơc lađm kinh ngaơc con ngûúđi hiïơn ăaơi Nhíơt thûơc vađ nguýơt thûơc, sao chöíi hay sao bùng rûơc rúô xuíịt hiïơn, nhûông tríơn mûa mađu vađ nhûông hiïơn tûúơng cûơc quang, nuâi lûêa phun trađo - ngađy nay tíịt caê nhûông ăiïìu ăoâ khöng cođn bõ bao truđm trong tíịm mađn thíìn bñ nûôa Nhûng nïịu nhû möơt ngûúđi coâ khuynh hûúâng tin vađo “ăiïìu huýìn bñ” thò trong tûơ nhiïn anh ta seô luön luön coâ thïí tòm thíịy nhûông hiïơn tûúơng coâ thïí khúi gúơi ăöịm lûêa coâ thïí khúi gúơi sûơ mï tñn úê anh ta Vö tíơn trong moơi biïíu hiïơn, ăöịm lûêa íịy khöng ngûđng cung cíịp cho chuâng ta nhûông dûô liïơu ăuê ăïí khiïịn cho moơi ngûúđi biïịt thíìn thaânh hoâa nhûông sûâc maơnh bñ íín cuông phaêi ăïí tím suy nghô

Nïịu nhû baơn ngay tûđ ăíìu ăaô bùưt ăíìu ăaô sùưn sađng ăoân gùơp nhûông ăiïìu siïu nhiïn thò sao? Luâc ăoâ möîi möơt hiïơn tûúơng laơ luđng

cuêa tûơ nhiïn seô trúê nïn bñ hiïím, huýìn bñ ăöịi vúâi baơn Nhađ vùn nhađ baâc hoơc ngûúđi Ăûâc Giooc Lichtenbec nöíi tiïịng vúâi trñ túơ ăöơc ăaâo vađ sùưc saêo cuêa mònh ăaô tûđng viïịt: “Nïịu baơn muöịn thûơc nhíơn nhûông ăiïìu huýîn hoùơc lađ coâ thíơt, baơn nïn nhòn nhíơn chuâng tûđ xa, cuông víơy ăöịi vúâi nhûông ăaâm míy, nïịu baơn muöịn coi chuâng lađ nhûông víơt rùưn víơy” Danh ngön ăoâ phaên aânh thíơt roô rađng vađ thuâ

võ baên chíịt cuêa sûơ bñ íín Möơt khi chuâng ta cođn nhòn nhíơn möơt hiïơn tûúơng laơ tûđ xa, ăöịi vúâi chuâng ta, noâ víîn cođn lađ ăiïìu bñ íín Nhûng chó cíìn tiïịn laơi gíìn noâ, nhíơn thûâc ặúơc lúđi giaêi khoa hoơc vïì noâ thò ăiïìu huýîn hoùơc seô biïịn míịt

Chuâng ta ăang tiïịp xuâc vúâi nhûông ăiïìu bñ íín, lúân hoùơc nhoê, úê khùưp moơi núi trong tûơ nhiïn Bíy giúđ chuâng ta seô tiïịn laơi chuâng gíìn hún

NHÛÔNG BOÂNG MA TRONG KHÖNG TRUNG

Khi aânh saâng doơa naơt

Thaêo nguýn bao la traêi dađi vö tíơn Mùơt trúđi choâi loơi ăang nhö cao khoêi chín trúđi baâo trûúâc möơt ngađy oi bûâc Ngûúđi ăaânh xe cho töi cûâ liïịm möi hoađi, thónh thoaêng laơi giuơc con ngûơa xíịu xñ bûúâc gioâng möơt

Ăaô hai giúđ tröi qua kïí tûđ khi töi rúđi khoêi möơt ga xeâp trïn tuýịn ặúđng sùưt Xibir ăïí túâi núi lađm viïơc ăíìu tiïn cuêa mònh - úê möơt lađng trïn thaêo nguýn tíy Xibir Chuâng töi xuíịt phaât tûđ luâc trúđi raơng saâng ặúơm veê lađnh maơnh, nhûng bíy giúđ thò chùỉng cođn gò gúơi nhúâ laơi lađn khöng khñ íịy nûôa Ăíịt tríìn truơi laơnh coâng khi ăïm nay ăang theđm khaât tñch nhiïơt ăïí sûúêi íịm mònh Chín trúđi ăaô míịt

ăi nhûông ặúđng neât roô rađng, nhûông cíy baơch dûúng phña ca nom cong queo, thay ăöíi hùỉn caâi daâng díịp thûúđng ngađy Nhûông dođng khöng khñ bõ ăöịt noâng tûđ bïn dûúâi toêa lïn ăoân líịy tia mùơt trúđi noâng boêng Con ặúđng cíy coê moơc xanh rúđn chaơy dađi tñt tùưp nay chòm biïịn trong nhûông dođng khöng khñ íịy Nhûông cöơt ăiïơn tñn bïn ặúđng cuông biïịn daơng úê núi xa - chuâng liïn tiïịp thay ăöíi hònh daơng vađ míịt ăi veê cín ăöịi

ÚÊ phña trûúâc hiïơn ra möơt mùơt höì lúân Mùơt nûúâc höì traêi dađi nhû möơt daêi nûúâc röơng doơc ặúđng chín trúđi vađ nhíơn chòm caê nhûông cöơt ăiïơn tñn rung rinh vúâi nhûông cíy baơch dûúng moơc thûa thúât trïn thaêo nguýn

Möơt con chim to víîy caânh bay lïn khoêi mùơt nûúâc vađ tiïịn laơi phña chuâng töi, noâ trúê nïn nhoê díìn tröng thíịy Böîng chùỉng cođn thíịy höì, chùỉng cođn thíịy chim ăíu nûôa

- AÊo aênh míịt röìi, - ngûúđi ăaânh xe thöịt lïn phaâ vúô caênh im lòm - Oi quaâ! - ăoaơn öng ta víîy ngoơn roi vïì phña chín trúđi xa xa - Anh xem thïị nađo ăïịn chiïìu cuông coâ giöng

AÊo aênh phña chín trúđi

Ăuâng, ăoâ chñnh lađ aêo aênh, möơt trong nhûông hiïơn tûúơng mađ tûđ thúđi xa xûa, con ngûúđi ăaô gùưn noâ vúâi nhûông sûâc maơnh bñ íín, vö hònh cuêa tûơ nhiïn “Biïín quyê” - dín cû miïìn bùưc Phi hiïơn giúđ cođn goơi aêo aênh nhû thïị

ÚÊ phûúng ăöng, ai cuông biïịt cíu chuýơn cöí tñch vïì nađng tiïn Morgana Nađng thñch trïu gheơo nhûông khaâch böơ hađnh moêi mïơt, chó cho hoơ thíịy trïn sa maơc nhûông öịc ăaêo núê hoa, nhûông höì ăíìy ùưp nûúâc, nhûông ăö thõ truđ phuâ coâ nhûông thaâp giaâo ặúđng Höìi giaâo vúâi nhûông vûúđn cíy treo lún lûêng trïn khöng trung Nađng cho hoơ thíịy chó ăïí caâm döî hoơ ăi chïơch ặúđng, sau ăoâ khi aêo aênh ăaô tan ra trong khöng khñ, nađng seô cûúđi nhaơo nöîi thíịt voơng cuêa ăaâm lûô khaâch íịy Cíu chuýơn cöí nađy ăïí laơi díịu íịn cuêa noâ trong ngön ngûô Ngûúđi ta goơi bíịt cûâ hònh aênh hû aêo nađo ăaânh lûđa nađo lađ phata-morgana, tûâc lađ nađng tiïn Morgana

Khi noâi vïì aêo aênh, ngûúđi ta thûúđng nghô ăïịn möơt sa maơc chaây boêng vađ ăađn suâc víơt trúê hađng ăang líìm luôi bûúâc ăi trïn biïín caât nhíịp nhö Phña trûúâc, bïn ặúđng chín trúđi múđ nhaơt böîng xuíịt hiïơn möơt bïì mùơt to líịp loaâng Caâi gò víơy? Nhûông con laơc ăađ díịn thïm vađi bûúâc, vađ trûúâc mùơt moơi ngûúđi hiïơn lïn caê möơt caâi höì lúân Lađn gioâ nheơ lađm mùơt nûúâc gúơn lùn tùn

Höì nom roô rađng ăïịn nöîi khöng thïí nghi ngúđ gò vïì tñnh chíịt coâ thûơc cuêa noâ Nhûng vađi phuât tröi qua, vađ caâi höì ma íịy bùưt ăíìu bõ lúâp sûúng muđ mađu ăoê nhaơt cuêa sa maơc bao phuê, noâ míịt ăi nhûông ặúđng neât röìi thònh lònh bay vuât lïn trúđi vađ míịt huât

Ăoâ lađ aêo aênh höì, möơt thûâ aêo aênh phöí biïịn nhíịt, thûúđng hay xuíịt hiïơn hún caê Trong nhûông ngađy noâng nûơc, nhûông caâi höì trïn

sa maơc nhû víơy lađ möơt hiïơn tûúơng gùơp úê bùưc phi Chiïìu chiïìu, möơt khu vûơc nađo ăoâ bõ nung ăöịt suöịt ngađy liïìn biïịn thađnh vuđng ăíịt ngíơp luơt Tíịt caê nhûông gò úê khoaêng caâch ba böịn cíy söị ăïìu bõ nûúâc víy quanh Nhûông thön xoâm nom tûơa nhû nhûông hođn ăaêo giûôa möơt caâi höì röơng Cađng laơi gíìn lađng, caâi búđ cuêa vuđng nûúâc aêo kia cađng luđi ra xa vađ caâi nhaânh nûúâc ngùn caâch ta vúâi lađng díìn díìn trúê

nïn heơp laơi cho ăïịn khi biïịn míịt hoađn toađn, cođn caâi höì víîn giûô nguýn hònh daơng bùưt ăíìu luđi xa díìn vađ luön luön úê möơt khoaêng caâch khöng bao giúđ ăaơt túâi ặúơc

ÚÊ nûúâc ta (Tûâc lađ úê Liïn Xö (N D), nhûông aêo aênh nhû víơy khöng laơ líîm gò vúâi cû dín miïìn ven biïín Caxpi, miïìn thaêo nguýn Crûm, miïìn ăöìng bùìng söng Vonga Ngûúđi ta cuông nhòn thíịy aêo aênh trïn mùơt ặúđng laâng nhûơa: vađo nhûông ngađy mùơt trúđi thiïu ăöịt, coâ nhûông “höị nûúâc” tröi qua trûúâc muôi xe nhû vûđa múâi qua cún mûa víơy Trïn mùơt höì phaên aânh nhûông ăaâm míy vúâi bíìu trúđi xanh Ö tö chaơy vúâi víơn töịc 60 kilömet möơt giúđ, vađ suöịt gíìn mûúđi phuât, úê phña trûúâc luön luön nhòn thíịy daêi nûúâc lûđa döịi kia Vađ nïịu nhûông aêo aênh tûúng tûơ khöng hïì lađm cho con ngûúđi ta ngaơc nhiïn, thò nhûông daơng aêo aênh khaâc laơi coâ thïí khöng chó gíy kinh ngaơc, mađ thíơm chñ cođn doơa naơt ặúơc con ngûúđi

- Coâ líìn töi dûđng laơi bïn löịi vađo möơt heêm nuâi, - möơt ngûúđi ăaô tûđng úê Angiïri kïí laơi, - vađ ngöìi nghó trïn möơt taêng ăaâ Böîng nhiïn

úê bïn dûúâi caâch töi chûđng nùm mûúi meât, töi nom thíịy möơt ngûúđi cuông ngöìi trïn möơt taêng ăaâ Khi töi ặâng díơy, ngûúđi kia cuông ặâng lïn Khi töi laơi gíìn ngûúđi ăoâ, thò anh ta cuông tiïịn laơi phña töi! Ăïịn khi ăïịn gíìn hún thò vö cuđng sûêng söịt, töi nhíơn ra chñnh mònh trong con ngûúđi ăoâ Sûơ giöịng nhau íịy lađm töi hoaêng ăïịn nöîi töi chòa tay ra Con ngûúđi y hïơt töi kia cuông lađm nhû víơy Nhûng khi töi quaê quýịt saâp laơi gíìn hún thò boâng ma biïịn míịt

Ngađy xûa, thúđi cođn sûê duơng thuýìn buöìm, úê trïn caâc biïín, ăïìu lan truýìn möơt truýìn thuýịt vïì con tađu ma - “Ngûúđi Hađ Lan bay” Ngûúđi thuýìn trûúêng cuêa con tađu ăoâ vò töơi baâng böí chuâa trúđi nïn ăaô phaêi chõu töơi suöịt ăúđi lang thang trïn khùưp caâc biïín vađ ăaơi dûúng mađ khöng ặúơc boê neo úê ăíu caê Caâc thuêy thuê tin rùìng, viïơc gùơp gúô con tađu buöìm ghï súơ ăoâ lađ ăiïím baâo trûúâc tai hoơa ăùưm tađu Song nhûông cuöơc gùơp gúô íịy laơi xaêy ra thíơt thûúđng xuýn! Con tađu

ma bíịt ngúđ xuíịt hiïơn trong ăaâm sûúng muđ, noâ lùỉng lùơng tröi qua trûúâc mùưt ăaâm thuêy thuê, khöng hïì ăaâp laơi caâc tñn hiïơu, röìi sau ăíịy laơi bíịt chúơt biïịn ăi nhû luâc xuíịt hiïơn víơy

Nùm 1878, vađo thúđi gian xaêy ra chiïịn tranh giûôa ngûúđi Myô vúâi ngûúđi da ăoê, möơt toaân lñnh dúđi ăöìn Abraham Linhcön ăi ra Möơt luâc sau nhûông ngûúđi cođn laơi trong ăöìn nhòn toaân lñnh ăoâ ăang tiïịn bûúâc úê trïn trúđi Ngûúđi ta liïìn baêo rùìng toaân lñnh ăoâ ăaô bõ giïịt chïịt vađ bíy giúđ hoơ ăang nhòn thíịy linh höìn nhûông ngûúđi íịy Vađi ngađy sau, quaê nhiïn toaân lñnh bõ nhûông ngûúđi da ăoê tiïu diïơt Nhûông ngûúđi mï tñn nhúâ ríịt dai sûơ truđng húơp ngíîu nhiïn cuêa caâc sûơ kiïơn Tíịt caê nhûông ăiïìu ăoâ khöng phaêi caâi gò khaâc hún lađ nhûông aêo aênh Hònh nhû trïn trúđi ăang diïîn ra möơt “mađn kõch” viïîn tûúêng víơy ÚÊ vuđng búđ biïín Xixilia, vađo luâc mùơt trúđi moơc, trïn mùơt biïín thûúđng thíịy xuíịt hiïơn nhûông cung ăiïơn nguy nga, nhûông ngoơn thaâp vađ phaâo ăađi trïn khöng trung, nhûông ngûúđi khöng löì, nhûông cíy cöịi vađ ăöơng víơt khöíng löì; tíịt caê nhûông caâi ăoâ quíìn tuơ laơi röìi taên ra, ăuöíi bùưt líîn nhau, thay hònh ăöíi daơng, caênh tûúơng nađy thay thïị caênh tûúơng khaâc

Möơt líìn, nhûông thuêy thuê thaâm hiïím vuđng cûơc ăaô gùơp “aêo aênh” nhû thïị Con tađu cuêa hoơ len loêi giûôa nhûông nuâi bùng vađ caâc taêng bùng vúô ra tûđ nhûông caâch ăöìng bùng: chuâng líịp laânh vađ trúê nïn choâi loơi dûúâi aânh mùơt trúđi rûơc rúô Böîng chín trúđi phín ăöi ra, nhûông víơt thïí úê xa liïìn bay lïn khöng trung, treo lú lûêng trïn ăoâ vađ khöng ngûđng thay ăöíi hònh daơng Nhû trong öịng kñnh vaơn hoa víơy, nhûông hònh thuđ, nhûông sûơ víơt laơ thûúđng thoùưt íín thoùưt hiïơn trûúâc mùưt nhûông thuêy thuê ặâng ngíy ra vò quaâ ăöîi sûêng söịt: khi thò xuíịt hiïơn möơt caâi gò ăoâ giöịng nhû ngoơn thaâp, khi lađ nhûông hònh ngûúđi nađo ăoâ tröng thíơt phi lyâ, khi laơi lađ möơt thanh gûúm, thïị röìi tíịt caê nhûông caâi ăoâ böîng nhiïn ặúơc thay thïị bùìng ặúđng viïìn roô neât cuêa möơt nuâi bùng lúân lađm ta nhúâ ăïịn phaâo ăađi cöí bíịt khaê xím phaơm Nhûông caâch ăöìng bùng tröng giöịng nhû nhûông bònh nguýn trïn ăíịy coâ ăuê cíy cöịi, gíịu, choâ, chim choâc, ngûúđi nhû thïí ăang nhaêy muâa trong khöng trung

Nhû caâc baơn thíịy ăíịy, thíơt lađ lùưm hònh nhiïìu veê Nhûng baên chíịt cuêa tíịt caê caâc bûâc tranh ma quaâi xaêy ra trong khöng trung ăoâ ăïìu chó lađ möơt mađ thöi

“Coâ thïí, - úê ăíy seô coâ möơt ngûúđi nađo khaâc noâi, - baên chíịt cuêa caâc “aêo aênh” nhû víơy chó lađ möơt, nhûng xin haôy giaêi thñch thíơt roô

râng vâ dïỵ hiïíu, lâm sao lẩi cố thïí xuêët hiïån mưåt bûác tranh lẩ luâng àïën thïë: nhûäng ngûúâi lđnh hânh quên trïn bêìu trúâi? ! Vâ xin hậy chuá yá: têët cẫ nhûäng ngûúâi lđnh êëy sau àố àïìu bõ chïët!”

Chuáng ta sệ côn nối tiïëp vïì sûå truâng húåp ngêỵu nhiïn cuãa cấc sûå kiïån khấc nhau Côn bêy giúâ chuáng ta cuäng phên tđch xem nhûäng bống ma lẩ luâng àố xuêët hiïån nhû thïë nâo trong bêìu khđ quyïín trấi àêët

THEO NHÛÔNG QUY LUÍƠT CUÊA QUANG HOƠC

Trïn búđ ao coâ möơt cíy liïîu Chuâng ta nhòn thíịy boâng phaên chiïịu cuêa noâ trïn mùơt nûúâc lùơng nhû trong gûúng víơy

Vò sao thïị? Nhûông tia aânh saâng phaên chiïịu tûđ caâi cíy moơc trïn búđ ao seô túâi mùưt chuâng ta bùìng hai con ặúđng: möơt söị tia ăi thùỉng qua lúâp khöng khñ, vađ chuâng ta nhòn thíịy hònh aênh cuêa cíy, cođn nhûông tia khaâc phaên chiïịu tûđ mùơt gûúng cuêa ao, khi ăíơp vađo mùưt, chuâng seô taơo nïn möơt hònh aênh thûâ hai - nhûng löơn ngûúơc cuêa cíy Vöịn dô mùưt chuâng ta khöng thïí phaât hiïơn ặúơc sûơ sai lïơch cuêa tia saâng, chuâng luön luön tiïịp nhíơn hònh aênh cuêa víơt nhû thïí caâc tia saâng ăi thùỉng tûđ caâc víơt ăoâ víơy Vò thïị chuâng ta nhòn thíịy hònh aênh cíy liïîu ặúơc phaên chiïịu búêi mùơt gûúng cuêa nûúâc theo möơt ặúđng thùỉng ăi tûđ mùưt túâi mùơt nûúâc

Nhû víơy aêo aênh lađ möơt sûơ phaên chiïịu gûúng nhû thïị cuêa caâc víơt, cíy cöịi, con ngûúđi khaâc nhau Chó coâ ăiïìu tíịm gûúng úê ăíy khöng phaêi lađ kñnh, khöng phaêi lađ nûúâc, mađ chñnh lađ khöng khñ

Tíịm gûúng khñ quýín íịy xuíịt hiïơn trong nhûông ăiïìu kiïơn nađo?

Chuâng ta thûúđng quen cho rùìng caâc tia saâng truýìn ăi theo ặúđng thùỉng trong khöng khñ Nhûng nïịu noâi thíơt nghiïm tuâc thò cođn xa múâi lađ nhû víơy Vöịn khöng khñ bao quanh chuâng ta lađ khöng ăöìng nhíịt, noâ bao göìm caâc lúâp coâ míơt ăöơ khaâc nhau Vađ thïị coâ nghôa lađ khöng thïí coâ sûơ truýìn aânh saâng theo ặúđng thùỉng trong khöng khñ ặúơc Nhûông quy luíơt cuêa quang hoơc lađ nhû víơy Hiïíu ặúơc caâc quy luíơt ăoâ khöng phaêi lađ khoâ

Möơt caâi thòa ặúơc thaê vađo möơt cöịc nûúâc cheđ Chiïịc thòa nhû bõ gaôy ra Nguýn nhín lađ úê chöî nûúâc vađ khöng khñ coâ míơt ăöơ khaâc nhau Khi ăi qua möơt möi trûúđng - khöng khñ ñt ăíơm ăùơc hún - ăïịn möi trûúđng khaâc ăíơm ăùơc hún lađ nûúâc, caâc tia saâng thay ăöíi ặúđng

truýìn thùỉng cuêa mònh, vaê laơi theo möơt nguýn tùưc hoađn toađn xaâc ắnh lađ chuâng bõ lïơch vïì phña möi trûúđng ăíơm ăùơc hún Trong trûúđng húơp cuêa chuâng ta thò ăoâ lađ nûúâc Khi ăi tûđ thuêy tinh vađo nûúâc, tia saâng bõ khuâc xaơ vïì phña thuêy tinh coâ míơt ăöơ lúân hún so vúâi nûúâc

Thïị cođn khi aânh saâng truýìn qua bíìu khñ quýín thò sao? Möîi khi tia saâng ăi tûđ lúâp khöng khñ coâ míơt ăöơ nhíịt ắnh vađo lúâp khöng khñ coâ míơt ăöơ húi nûúâc, noâ liïìn bõ khuâc xaơ ñt nhiïìu, vađ thay ăöíi ặúđng truýìn thùỉng cuêa mònh

Ta nïn nhúâ rùìng vađo muđa heđ, nhûông ngöi nhađ, cöng trònh, cíy cöịi trïn ặúđng chín trúđi, dûúđng nhû cuông run rííy, ăung ặa Tíịt nhiïn, khöng phaêi chñnh chuâng, mađ nhûông hònh aênh cuêa chuâng ăang run rííy Nhûng nhû thïị coâ nghôa gò? Ăoâ lađ, nhûông tia saâng ặúơc caâc víơt phaên chiïịu laơi vađ ăi ăïịn mùưt chuâng ta ăaô liïn tuơc thay ăöíi hûúâng Noâi caâch khaâc, ặúđng ăi cuêa chuâng hoađn toađn khöng phaêi lađ thùỉng

Ngûúđi ta goơi ăoâ lađ sûơ khuâc xaơ Sûơ khuâc xaơ nhoê luön xaêy ra (chó trûđ möơt trûúđng húơp, khi caâc tia saâng tûđ caâc thiïn thïí ăíơp vađo mùưt chuâng ta theo chiïìu thùỉng ặâng) Do coâ sûơ khuâc xaơ ăoâ mađ ta thíịy caâc thiïn thïí nhû nùìm úê võ trñ cao hún cuêa chuâng trong thûơc tïị Vađo buöíi xïị chiïìu, chuâng ta thíịy mùơt trúđi lûu laơi 5 - 10 phuât sau khi ăaô khuíịt xuöịng ặúđng chín trúđi Chuâng ta thíịy caâc víơt úê

xa ăïìu cao hún vađ gíìn hún möơt chuât so vúâi võ trñ thûơc cuêa chuâng

Sûơ khuâc xaơ aânh saâng trong bíìu khñ quýín cuêa traâi ăíịt lađ möơt hiïơn tûúơng bònh thûúđng xaêy ra úê khùưp moơi núi Vađ chuâng ta laơi thûúđng khöng nhíơn thíịy hiïơn tûúơng ăoâ: sûơ khuâc xaơ caâc tia saâng lađ ríịt nhoê, chuâng khöng lađm chuýín dõch võ trñ vađ khöng lađm sai lïơch hònh aênh cuêa caâc víơt nhòn thíịy möơt caâch roô rïơt

Nhûng cuông coâ khi khaâc ăi Ăöi khi caâc tia saâng phaên chiïịu tûđ möơt söị lúâp khöng khñ nhû tûđ möơt tíịm gûúng vađ nhû víơy chuâng

bõ lïơch ăi ăaâng kïí

Chùỉng haơn, ăiïìu ăoâ diïîn ra vađo muđa heđ, khi mùơt trúđi hím noâng bíìu khöng khñ, ăùơc biïơt lađ caâc lúâp dûúâi Khi ăoâ, caâc lúâp nađy trúê nïn ñt ăíơm ăùơc hún Nhûông tia saâng ăi tûđ víơt nađo ăoâ túâi mùơt

ăíịt seô phaên chiïịu laơi tûđ lúâp khöng khñ nhû víơy nhû tûđ bïì mùơt nûúâc, chuâng ăi lïn trïn vađ ăíơp vađo mùưt ngûúđi quan saât Luâc ăoâ chuâng ta coâ thïí nom thíịy aêo aênh “höì” hay lađ aêo aênh dûúâi

Chuâng ta líịy vñ duơ aêo aênh trïn sa maơc Nhûông con tađu cuêa sa maơc - nhûông con laơc ăađ - ăang chíơm raôi chuýín ăöơng Nhû bõ thiïu ăöịt trong lođ, caât vađ ăaâ hûđng hûơc böịc húi noâng Khöng trung tônh lùơng Bíìu trúđi bõ che phuê bùìng möơt mađn sûúng mađu ăoê nhaơt; mùơt trúđi chòm nghóm vađ ặúđng chín trúđi míịt huât Lúâp khöng khñ cuöịi cuđng bõ ăöịt noâng hún caê vò caât boêng ríîy, vađ vò thïị noâ bõ loaông ăi nhiïìu Lúâp khöng khñ bïn trïn bõ nung noâng ñt hún, vò víơy noâ ăíơm ăùơc hún Hiïơn tûúơng ăoâ thûúđng xaêy ra vađo nûêa ăíìu cuêa ngađy, khi lúâp khöng khñ saât mùơt ăíịt ăaô bõ nung noâng mađ caâc lúâp trïn cođn laơnh

Míơt ăöơ khöng khñ úê caê hai lúâp kïì saât nhau íịy trong trûúđng húơp nađy khöng cođn ăöìng nhíịt nûôa Thïị lađ trong nhûông ăiïìu kiïơn nhû víơy, ăíu ăoâ úê chín trúđi, phña trûúâc ăoađn suâc víơt chúê hađng hiïơn

ra möơt caâi höì ma, cođn trïn thûơc tïị, ăoâ lađ sûơ phaên chiïịu bíìu trúđi úê tíịm gûúng cuêa lúâp khöng khñ bïn dûúâi

Tíịm gûúng khöng khñ coâ thïí xuíịt hiïơn úê caê caâc lúâp trïn cuêa bíìu khñ quýín - chuâng ta coâ thïí nhòn thíịy trïn ăoâ sûơ phaên chiïịu cuêa nhûông víơt úê xa bõ khuíịt sau chín trúđi trong nhûông ăiïìu kiïơn bònh thûúđng Khi ăoâ chuâng ta nom thíịy chuâng khaâ cao vađ gíìn hún lađ chuâng töìn taơi trïn thûơc tïị

Trong nhûông ăiïìu kiïơn nađo thò xuíịt hiïơn tíịm gûúng khöng khñ trïn? Thûúđng lađ thïị nađy: vađo saâng súâm, khi caâc lúâp dûúâi cuêa khöng khñ cođn khaâ laơnh vò tiïịp xuâc vúâi mùơt ăíịt, cođn caâc lúâp trïn thò íịm hún Vúâi nhûông ăiïìu kiïơn nhû thïị, úê bïn trïn coâ thïí cíịu taơo nïn möơt lúâp khöng khñ phaên chiïịu

Ngûúđi ta thûúđng thíịy caâc aêo aênh trïn hún lađ caâc aêo aênh úê dûúâi biïín, cuông nhû úê caâc vuđng vô ăöơ ven cûơc, núi caâc lúâp khöng khñ bïn dûúâi híìu nhû luâc nađo cuông laơnh hún caâc lúâp trïn ÚÊ phûúng bùưc, hiïơn tûúơng nađy thûúđng coâ vađo muđa ăöng vađ muđa xuín, vađo nhûông ngađy coâ gioâ íịm aâp thöíi tûđ phûúng nam túâi, trong khi nhûông lúâp dûúâi cuêa bíìu khñ quýín víîn cođn laơnh vò tuýịt phuê

Trïn biïín caê, coâ thïí nhòn thíịy trong aêo aênh trïn hònh aênh nhûông hođn ăaêo vađ con tađu úê xa khuíịt sau chín trúđi “Töi ăaô nhòn thíịy qua öịng nhođm nhûông ặúđng neât vađ thiïịt bõ trïn tađu roô ăïịn nöîi, - möơt nhađ thaâm hiïím vuđng cûơc viïịt - töi ăaô khöng hïì ăùưn ăo thûđa nhíơn ăoâ lađ chiïịc tađu cuêa cha töi Sau nađy, khi so saânh caâc baên ăöì hoa tiïu cuêa caê hai tađu, chuâng töi múâi vúô leô ra rùìng chuâng töi ăaô úê caâch nhau möơt khoaêng caâch nùm mûúi cíy söị, tûâc lađ hoơ ăaô khöng thïí nhòn thíịy nhau ặúơc

Tuđy thuöơc vađo tñnh chíịt cuêa sûơ phaên chiïịu do tíịm gûúng khöng khñ trïn, ăöi khi chuâng ta nhòn thíịy aêo aênh thùỉng ngay trïn ăíìu ta úê cao tñt trïn khöng trung, dûúâi daơng hònh aênh löơn ngûúơc

Nhûông aêo aênh nhû víơy thíơm chñ cođn hay xaêy ra nûôa Coâ möơt cíu chuýơn nöíi tiïịng cuêa möơt nhađ thaâm hiïím khi ăïịn Italia, úê trïn búđ biïín ăaô nhòn thíịy trïn khöng trung hònh aênh löơn ngûúơc cuêa caê möơt thađnh phöị Vö cuđng sûêng söịt, öng ta liïìn vöơi vađng veô ngay nhûông gò ăaô thíịy, röìi sau ăoâ ăi tiïịp ăïí tòm kiïịm nguýn nhín cuêa hiïơn tûúơng kyđ laơ ăoâ Sau vađi cíy söị tiïịp theo öng ta ăaô túâi chñnh thađnh phöị mađ trûúâc ăoâ öng ăaô nhòn thíịy hònh aênh cuêa noâ trïn khöng trung

Thađnh phöị Lömönöxöp nùìm trïn búđ võnh Phíìn Lan, caâch Lïningraât 40 kilömet Tûđ núi ăíy ríịt khoâ nhòn roô ặúơc Lïningraât Nhûng coâ nhûông ngađy mađ dín cû thađnh phöị Lömönöxöp nhòn thíịy Lïningraât roô nhû trïn lođng bađn tay Hònh nhû thađnh phöị hiïơn lïn trïn khöng trung Khi ăoâ, tûđ Lömönöxöp nhòn roô hònh söng Nïva, cíìu cöịng, möơt söị ngöi nhađ cao tíìng biïơt líơp Víơy lađ chuâng ta gùơp ặúơc úê ăíy sûơ phaên chiïịu trûơc tiïịp caâc víơt trong tíịm gûúng khöng khñ laơ luđng dûúđng nhû bao truđm caê mùơt ăíịt

Cuöịi cuđng, cuông coâ khi xaêy ra nhû thïị nađy - cao tñt trïn khöng trung xuíịt hiïơn aêo aênh trïn keâp - ăöìng thúđi caê hònh aênh trûơc tiïịp vađ hònh aênh löơn ngûúơc Hònh aênh nhû víơy ặúơc quan saât thíịy trong bíìu khñ quýín, caâc lúâp khöng khñ coâ míơt ăöơ khaâc nhau phín böị khöng ăïìu Cođn nïịu lúâp khöng khñ noâng nùìm xen giûôa hai lúâp khöng khñ laơnh hún thò seô hònh thađnh nhûông ăiïìu kiïơn ăïí xuíịt hiïơn aêo aênh ba Ăiïìu nađy hay xaêy ra úê caâc biïín vuđng cûơc

TÍỊT CAÊ ĂÏÌU DO TÍỊM GÛÚNG ĂOÂ

Bíy giúđ, viïơc giaêi ăaâp ăiïìu bñ íín cuêa “Ngûúđi Hađ Lan bay” vađ cuêa toaân lñnh thûơc dín Myô bûúâc ăi trïn khöng trung khöng cođn lađ ăiïìu khoâ khùn nûôa Mùơc cho tíịt caê tñnh chíịt khaâc thûúđng cuêa nhûông “boâng ma” tûúng tûơ, baên chíịt cuêa chuâng lađ úê tûơ nhiïn, vađ coâ thïí giaêi thñch ặúơc Trûúâc mùưt chuâng ta chñnh lađ aêo aênh trïn mađ thöi, chó coâ ăiïìu bïì ngoađi noâ nom thíơt khuêng khiïịp ăöịi vúâi nhûông ngûúđi mï tñn

Töi cođn nhúâ möơt cíu chuýơn ríịt thuâ võ xaêy ra ngay trong thúđi ăaơi chuâng ta Ăoâ lađ vađo nhûông nùm 20 cuêa thïị kyê nađy Möơt chiïịc tađu viïîn dûúng theo tuýịn hađnh trònh thûúđng lïơ tûđ chíu Íu sang chíu Myô Böîng taơi möơt núi caâch quíìn ăaêo Anh khöng xa, tíịt caê nhûông ngûúđi trïn boong ăïìu nhòn thíịy con tađu “Ngûúđi Hađ Lan bay” YÂ nghô vïì con tađu ma ghï gúâm liïìn hiïơn lïn trong tím trñ caâc hađnh khaâch vađ thuêy thuê Con tađu bñ íín ăe doơa ăím vađo chiïịc tađu thuêy Ăïịn giíy phuât cùng thùỉng nhíịt, viïn thuýìn trûúêng bùìng möơt gioơng thíịt thanh ra lïơnh ăöíi hûúâng chaơy tađu Nghiïng sang maơn phaêi, chiïịc tađu buöìm lûúât qua

Nhûông hađnh khaâch höịt hoaêng, sûông súđ ăaô nhòn thíịy möơt ăiïìu cođn kyđ laơ hún nûôa: trïn boong coâ nhûông ngûúđi mùơc caâc böơ quíìn aâo cöí xûa ăang nhöịn nhaâo Hoơ giú tay lïn vađ kïu to nhûông gò ăoâ

Khi chiïịc tađu thuêy ăïịn bïịn caêng, sûơ viïơc huýìn bñ íịy ăaô lan

ra khùưp núi Trïn nhiïìu túđ baâo Anh vađ Myô xuíịt hiïơn caâc bađi baâo dađi viïịt vïì nhûông boâng ma Ngûúđi ta viïịt rùìng cuöơc gùơp gúô vúâi chiïịc tađu buöìm huýìn thoaơi noơ lađ möơt chûâng minh huđng höìn vïì sûơ töìn taơi cuêa thïị giúâi bïn kia Trïn thûơc tïị, khöng thïí coâ chuýơn nhíìm líîn ặúơc möơt khi coâ hađng trùm ngûúđi ăaô tíơn mùưt thíịy roô con tađu ma vúâi caâc thuêy thuê cuêa noâ!

Song chùỉng bao líu moơi chuýơn ăaô ặúơc lađm saâng toê Chiïịc tađu khaâch viïîn dûúng ăuâng lađ ăaô chaơm traân vúâi chiïịc tađu “Ngûúđi Hađ Lan bay” ặúơc ăoâng ăïí quay phim Trong khi ăang tiïịn hađnh quay phim trïn biïín thò möơt tríơn baôo nöíi lïn Nhûông ngûúđi coâ mùơt trïn tađu ăaô khöng thïí ăiïìu kiïơn caâc caânh buöìm, vađ gioâ ăaô ăííy hoơ

ra ngoađi khúi Phaêi vađi ngay sau, nhûông ngûúđi kiïơt sûâc vò hoaêng súơ íịy múâi ặúơc vúât lïn khoêi tađu, cođn “Ngûúđi Hađ Lan bay” thò ặúơc ặa vïì caêng

Thïị ăíịy, ăöi khi nhûông hoađn caênh truđng húơp nhau laơi xaêy ra bíịt ngúđ ăïịn thïị nađo! Trong nhûông trûúđng húơp coâ thïí thíịy roô sûơ mï tñn ăaô buđng nöí ra sao Ăöi khi chûâng “suy nhûúơc thíìn kinh” thíơm chñ cođn gùơp úê nhađ “duy víơt kiïn ắnh” nûôa Sau khi ăaô va chaơm vúâi hiïơn tûúơng hiïịm coâ gíy kinh hoađng, con ngûúđi khöng chó bùưt ăíìu tûơ mònh tin, mađ cođn ăi thuýịt phuơc ngûúđi khaâc rùìng “ăuâng líìn nađy” hoơ ăaô thíơt sûơ chaơm traân vúâi caâc sûâc maơnh thuöơc thïị giúâi bïn kia

Cíu chuýơn xaêy ra vúâi “Ngûúđi Hađ Lan bay” úê thïị kyê 20 vûđa ặúơc noâi trïn kia lađ möơt bùìng chûâng roô rïơt vïì ăiïìu nađy Hađng ngađn ngûúđi tin vađo sûơ töìn taơi cuêa thïị giúâi bïn kia Víơy lađm sao mađ ăođi hoêi hún ặúơc úê nhûông thuêy thuê döịt naât cuêa bao thïị kyê trûúâc, khi hoơ ăaô nhòn nhíơn rađnh rađnh chiïịc tađu buöìm ghï gúâm tröi ngay bïn caơnh, con tađu mađ theo ắnh kiïịn chung cuêa moơi nhađ hađng haêi baâo trûúâc möơt tai hoơa nađo ăoâ seô xaêy ăïịn

Nïịu sau ăoâ trïn tađu coâ ai ăoâ bõ chïịt, hay möơt tríơn giöng töị aâc liïơt nöíi lïn, hoùơc töìi tïơ hún nûôa lađ xaêy ra ăùưm tađu, caâc thuêy thuê liïìn tin chùưc löîi úê ăíy lađ do cuöơc chaơm traân vúâi con tađu cuêa ngûúđi chïịt

Thïị nhûng nïịu chuýịn ăi biïín kïịt thuâc an toađn (tíịt nhiïn ăiïìu nađy ăíu phaêi chó coâ möơt líìn), ngûúđi ta liïìn qún phùưt cuöơc gùơp gúô “ruêi ro” íịy Ăùơc tñnh cuêa tím lyâ, cuêa trñ nhúâ cuêa chuâng ta vöịn lađ nhû thïị

Sau ăíy lađ möơt vñ duơ ăún giaên Ăaô hađng chuơc, hađng trùm líìn chuâng ta quan saât thíịy međo ăen chaơy ngang ặúđng (Ngûúđi chíu

Íu cho rùìng ăoâ lađ ăiïím gúê baâo sûơ ruêi ro (N D) YÂ nghô vïì ăiïìm baâo

nûơc cûúđi liïìn xuíịt hiïơn röìi líơp tûâc bõ qún ăi Vađ trïn thûơc tïị, khöng coâ ăiïìu gò khoâ chõu xaêy ra vúâi baơn caê Nhûng nïịu sau cuöơc gùơp gúô vúâi con víơt böịn chín “mang ăiïìm aâc” ăoâ xaêy ra möơt ăiïìu khoâ chõu hoùơc khöng may nađo ăoâ vúâi möơt ngûúđi thò sao ăíy

Líơp tûâc kyâ ûâc cuêa ngûúđi ăoâ liïìn nhùưc nhuê: trûúâc ăoâ međo ăen ăaô xuíịt hiïơn! Thïị lađ luâc nađy khoâ mađ thuýịt phuơc cho anh ta tin rùìng, sûơ truđng húơp íịy chùỉng noâi lïn ăiïìu gò caê Khoâ lađ búêi vò anh ta nhúâ roô - ăïịn hađng nùm trúđi - vïì sûơ viïơc ăoâ vađ hoađn toađn qún ăi moơi sûơ viïơc khaâc Búêi vò nïịu nhû trong söị mûúđi trûúđng húơp ngíîu nhiïn mađ coâ möơt díịu hiïơn nađo ăoâ toê ra lađ ăuâng díîu chó möơt líìn thò chuâng ta seô ghi nhúâ ăiïìu ăoâ nhanh hún tíịt caê nhûông sûơ viïơc khöng truđng húơp

Leô dô nhiïn, moơi ăiïìu nhû thïị lađ húơp lyâ chó khi ngûúđi ăoâ coâ khuynh hûúâng mï tñn dõ ăoan

Ăoâ cuông lađ ăiïìu xaêy ra trong nhûông cuöơc chaơm traân vúâi

“Ngûúđi Hađ Lan bay”: caâc thuêy thuê nhòn thíịy úê phña xa nhûông con tađu buöìm ặúơc tíịm gûúng khöng khñ phaên chiïịu, vađ búêi hoơ khöng biïịt ăïịn nhûông quy luíơt cuêa quang hoơc khñ quýín, nïn hoơ tin tûúêng chùưc chùưn vađo thïị giúâi bïn kia

Cođn coâ möơt biïịn daơng nûôa cuêa tíịm gûúng khöng khñ: khi tíịm gûúng dûơng ặâng Trong trûúđng húơp naêy sinh caâi goơi lađ aêo aênh bïn

Caâc baơn hùỉn cuöơc gùơp gúô vúâi “boâng ma” bïn heêm nuâi úê Angiïri chûâ? Nhûông aêo aênh khöng khñ lùơp laơi giöịng hïơt nhû thïị thûúđng hay xuíịt hiïơn bïn nhûông bûâc tûúđng bõ ăöịt ríịt noâng Bûâc tûúđng úê ăíy coâ thïí lađ mùơt ăíịt, cođn lúâp khöng khñ saât vúâi noâ bõ ăöịt noâng maơnh hún caê, vò víơy trúê nïn loaông hún lúâp khöng khñ kïì bïn Ranh giúâi giûôa hai lúâp nađy trúê thađnh tíịm gûúng khöng khñ

Nhûông hònh aênh úê caâc aêo aênh bïn gíìn nhû bao giúđ cuông bùìng vúâi caâc víơt ặúơc phaên aânh vïì moơi kñch thûúâc Ăoâ coâ thïí lađ do aêo aênh ăöi, aêo aênh ba, thíơm chñ caê aêo aênh böịn nûôa

Thûúđng thò caâc aêo aênh xuíịt hiïơn khi lùơng gioâ; gioâ lađm vúô tíịm gûúng khöng khñ Nhûng trong tûơ nhiïn lađm gò coâ tônh lùơng hoađn

toađn Tuy víơy trong khöng khñ thónh thoaêng víîn naêy sinh nhûông ăiïìu kiïơn cho viïơc xuíịt hiïơn caâc aêo aênh Thïị coâ nghôa lađ tíịm gûúng khöng khñ khöng ăïịn nöîi moêng manh nhû thïị: nhûông dao ăöơng nheơ cuêa khöng khñ khöng ăang súơ lùưm ăöịi vúâi noâ Vađ nhû víơy, khi caâc lúâp khöng khñ coâ míơt ăöơ khaâc nhau kheô di chuýín, khi chuâng dao ăöơng seô phaâ vúô caâc ranh giúâi giûôa chuâng vúâi nhau, vađ trong khöng trung liïìn xuíịt hiïơn nhûông bûâc tranh kyđ dõ nhíịt Tíịm gûúng khöng khñ bíịt ắnh, tûơa nhû tíịm gûúng bùìng thuêy tinh cong, seô lađm sai laơc ăi hiïơn thûơc ăïịn mûâc khöng thïí nhíơn ra nûôa

Vađo thïị kyê 19, úê Angiïri ăaô xaêy ra möơt chuýơn liïn quan ăïịn möơt ăöơi lñnh Phaâp Ăöơi lñnh nađy ăang ăi trïn sa maơc Phña trûúâc, caâch hoơ chûđng saâu kilömet coâ möơt ăađn höìng haơc ăang nöịi ăuöi nhau ăi, loaơi chim nađy úê Angiïri khöng thiïịu gò Khi ăađn höìng haơc

ăi ăïịn daêi aêo aênh, tûđng con möơt biïịn hònh giöịng nhû möơt kyô sô AÊríơp Lñnh Phaâp liïìn quaê quýịt rùìng úê phña chín trúđi coâ caê möơt ăöơi quín AÊríơp ăöng ăaêo

AÊo giaâc do aêo aênh gíy ra maơnh ăïịn nöîi viïn ăöơi chó huy liïìn phaâi möơt tïn lñnh ăi trinh saât Khi tïn lñnh tiïịn ăïịn gíìn, hùưn nom thíịy ăađn höìng haơc Nhûng baên thín tïn lñnh cuông ăi vađo daêi aêo aênh Böịn voâ con ngûơa cuêa hùưn coâ kñch thûúâc to ăïịn nöîi nom nhû hùưn ăang cûúôi möơt giöịng víơt kyđ laơ Chiïìu cao con víơt dïî ăïịn vađi meât Tûđ xa coâ caêm tûúêng nhû con víơt íịy ăang ăi trïn bïì mùơt möơt chiïịc höì nûúâc röơng

ÚÊ Liïn Xö, nhûông “boâng ma” nhû thïị hay thíịy úê gíìn Xivasú, bïn eo ăíịt Pïrïköxki Muđa heđ, híìu nhû vađo ngađy nùưng nađo cuông víơy, cíy cöịi, gođ ăöìi, nhađ cûêa cûâ nhû nö rúôn trong khöng trung Chuâng khöng ngûđng thay hònh ăöíi daơng

Ta cuông nïn nhúâ laơi cíu chuýơn buöìn cûúđi ăaô tûđng xaêy ra vađo thïị kyê trûúâc vúâi nhûông ngûúđi tham gia ăoađn thaâm hiïím cuêa nhađ nghiïn cûâu ắa cûơc ngûúđi Thuơy Ăiïín Nordensen Gíìn traơm nghó cuêa ăoađn thaâm hiïím xuíịt hiïơn möơt con gíịu trùưng to Moơi ngûúđi vöơi cíìm suâng chaơy ra Nhûng vađo luâc moơi ngûúđi chuíín bõ boâp cođ thò

“con gíịu” ăaô saêi röơng ăöi caânh bay lïn trúđi Khi bay noâ trúê nïn nhoê díìn vađ biïịn thađnh chim haêi íu

Cuông coâ khi aêo aênh lađm ngûúđi ta vúô möơng thíơt sûơ Chùỉng haơn chuâng ta biïịt roô caâc thuêy thuê Thuơy Ăiïín ăaô míịt bao nhiïu thúđi gian ăïí ăi tòm hođn ăaêo aêo aênh xuíịt hiïơn trïn biïín Bantic giûôa quíìn ăaêo Alan vađ búđ biïín Thuơy Ăiïín

Song coâ líìn aêo aênh laơi coâ ñch Nùm 1902, nhađ thaâm hiïím ắa cûơc nöíi tiïịng ngûúđi Anh, thuýìn trûúêng Xcöt ăaô giaê ắnh rùìng, xa hún vïì phña nam coâ möơt maơch nuâi Ăiïìu phoêng ăoaân cuêa öng sau ăoâ ăaô ặúơc nhađ nghiïn cûâu ắa cûơc ngûúđi Na Uy R Amunăxen khùỉng ắnh, chñnh öng ăaô tòm thíịy maơch nuâi úê núi Xcöt dûơ ăoaân

Bíy giúđ chuâng ta cuđng nhúâ laơi hònh daơng cuêa aêo aênh mađ nhiïìu ngûúđi coâ thïí thíịy vađo tiïịt thu úê caâc vuđng laônh thöí Liïn Xö Khi haơ xuöịng bïn ặúđng chín trúđi, mùơt trúđi böîng nhiïn thay ăöíi hònh daơng Ăôa mùơt trúđi böîng nhiïn biïịn thađnh hònh tam giaâc, möơt giíy sau chuâng ta thíịy noâ ăaô coâ hònh cíy níịm, sau ăoâ mùơt trúđi laơi coâ hònh quaê trûâng, hònh thang Ăaô thïị, mùơt trúđi cođn nhaêy muâa, luâc thò noâ nhö lïn, luâc laơi haơ xuöịng, cođn khi aâp saât ặúđng chín trúđi thò noâ luâc íín luâc hiïơn

Ăoâ lađ hiïơn tûúơng kyđ thuâ xaêy ra trong khñ quýín chûâ khöng phaêi ăiïìu gò khaâc Song nhûông ngûúđi suđng ăaơo cho ăïịn tíơn bíy giúđ víîn gùưn hiïơn tûúơng ăoâ vúâi ặâc tin cuêa mònh “Mùơt trúđi chúi ăuđa, - hoơ baêo, - chó vađo dõp lïî phuơc sinh, vò mùơt trúđi mûđng ngađy lïî vô ăaơi íịy!” Nhûng dïî dađng thíịy rùìng aêo aênh ăoâ coâ thïí quan saât ặúơc caê vađo nhûông ngađy bònh thûúđng caê muđa xuín líîn ăíìu muđa haơ

Nhûông ăiïìu “kyđ dõ” ăoâ ặúơc giaêi thñch ríịt ăún giaên Nhû trïn ăaô noâi: caâc tia saâng khöng phaêi lađ ăi thùỉng trong bíìu khñ quýín Vò nguýn nhín ăoâ mađ chuâng ta nhòn thíịy caâc víơt thïí khaâc nhau ăöi khi khöng phaêi úê chöî noâ ăang töìn taơi, hoùơc úê hònh daơng meâo moâ hùỉn ăi hay khöng nhíơn ra nöíi Mùơt trúđi ăuđa rúôn chñnh lađ hiïơn tûúơng nhû víơy

Khi ranh giúâi giûôa nhûông lúâp khöng khñ khaâc nhau (coâ míơt ăöơ khaâc nhau) luön luön thay ăöíi, khi khöng khñ úê trïn mùơt ăíịt thûúđng xuýn chuýín ăöơng, chuâng ta coâ thïí thíịy ặúơc trođ ăuđa rúôn cuêa mùơt trúđi Caâc tia mùơt trúđi luâc nađy bõ lïơnh ăi nhiïìu líìn trong khñ quýín, hađnh trònh cuêa chuâng luön luön thay ăöíi Vađ chuâng ta

coâ caêm giaâc mùơt trúđi khöng ngûđng thay ăöíi hònh daơng cuêa mònh Hiïơn tûúơng nađy xaêy ra vađo nhûông ngađy khöng khñ bõ ăöịt noâng úê saât mùơt ăíịt vađ luön luön chuýín ăöơng, ăöìng thúđi míơt ăöơ cuêa noâ liïn tuơc thay ăöíi

Khi mùơt trúđi vûđa nhö lïn khoêi chín trúđi, caâc tia saâng cuêa noâ bùưt ăíìu ăi qua caâc lúâp khöng khñ ýn tônh vađ ăöìng nhíịt hún, trođ chúi chíịm dûât AÊo aênh biïịn míịt

Boâng ma cuêa Sa hoađng Ivan

Nhađ vùn V Köxtûlep trong cuöịn tiïíu thuýịt cuêa öng “Ivan Hung ăïị” kïí vïì ăiïìu ăoâ nhû sau:

“ Sa hoađng Ivan ặa bađn tay run rííy keâo tíịm mađn che ra Öng ta ngûúâc ăöi mùưt hoaêng loaơn lïn trúđi

Khuön mùơt Sa hoađng meâo xïơch ăi vi kinh hoađng; trïn trúđi, úê nhûông tíìng cao töịi thíîm ăaô ngûng laơi ăiïím trúđi hònh thíơp aâc

Tay chöịng gíơy, Sa hoađng bûúâc ra tam bíơc cíịp ăoê ăïí quan saât caâi hònh aênh laơ luđng mađ hoađng híơu vûđa baêo cho öng biïịt

Öng ta im lùơng nhòn maôi lïn bíìu trúđi dađy ăùơc nhûông chođm sao saâng vađ doôi theo cíy thíơp tûơ bñ íín múđ aêo hiïơn ra trïn bíìu trúđi síu thùỉm Vađ böîng nhiïn, ngûúđi laêo ăaêo vò ýịu mïơt öng ta thíìm thò:

- Ăoâ lađ ăiïím baâo caâi chïịt cuêa ta Noâ kia röìi

Liïơu coâ cíy thíơp tûơ saâng trïn bíìu trúđi khöng? Liïơu ăoâ coâ phaêi lađ ăiïìu bõa ăùơt cuêa nhađ vùn khöng ?

Khöng, trong thûơc tïị hoađn toađn coâ möơt hiïơn tûúơng tûơ nhiïn nhû víơy, vađ tíịt nhiïn noâ lađm khiïịp ăaêm nhûông ngûúđi mï tñn Trong quaâ khûâ, noâ ăaô tûđng ặúơc coi lađ ăiïím baâo trûúâc ghï gúâm vïì nhûông sûơ kiïơn bi thaêm nhû chiïịn tranh, naơn ăoâi, bïơnh dõch

“Thûúơng ăïị tûâc giíơn chuâng ta, nhûông keê coâ töơi löîi, - nhûông ngûúđi suđng ăaơo noâi vađ súơ sïơt nhòn lïn cíy thíơp tûơ trïn trúđi (ăöi khi ngûúđi ta coi ăoâ lađ thanh gûúm coâ chuöi cíìm), - röìi seô coâ tai hoơa lúân ăíy”

Thïị mađ trïn thïị giúâi ăaô coâ biïịt bao cuöơc chiïịn tranh liïn miïn, bïơnh tíơt tađn nhíîn ăaô cûúâp ăi bao nhiïu sinh maơng mađ khöng gò cûâu thoaât nöíi, muđa mađng cûâ thíịt baât triïìn miïn Vađ tíịt caê nhûông ăiïìu ăoâ ngađy cađng cuêng cöị trong dín chuâng niïìm tin rùìng nhûông cíy thíơp tûơ hay nhûông thanh gûúm trïn trúđi lađ nhûông díịu hiïơu cuêa “cún thõnh nöơ cuêa thûúơng ăïị”

AÂnh saâng mùơt trúđi hay aânh saâng mùơt trùng taơo nïn biïịt bao nhiïu lađ “ăiïìm trúđi” khaâc thûúđng Trong khoa hoơc, chuâng chó coâ möơt tïn goơi lađ “quíìng”

Khöng dïî gò mađ tòm ặúơc trong söị caâc hiïơn tûúơng khñ quýín möơt sûơ kiïơn nađo khaâc coâ thïí lađm kinh hoađng töí tiïn chuâng ta nhû quíìng

Nhûông ngûúđi “chûâng kiïịn” ăaô nghô ra nhûông cíu chuýơn huýìn tûúêng vïì hiïơn tûúơng laơ luđng nađy cuêa tûơ nhiïn vađ thïm caâc ûâc ăoaân cuêa mònh vađo ăiïìu ăaô nhòn thíịy Sûêng söịt trûúâc nhûông ăiïìu kyđ dõ khoâ hiïíu, caâc nhađ viïịt sûê, thûúđng hún caê laơi lađ chñnh caâc

tu sô ăöi khi “ nhòn thíịy” trïn trúđi cao nhûông caâi chùỉng hïì coâ bao giúđ

“ÚÊ ba Lan vađo nùm 1463, - möơt trong söị caâc nhađ viïịt sûê nađy viïịt, - suöịt hai giúđ liïìn ngûúđi ta tröng thíịy hònh aênh chuâa Kitö bõ ăoâng ăinh cíu ruât vúâi thanh gûúm hûúâng tûđ tíy xuöịng nam Chùỉng bao líu sau, nhûông tai hoơa kinh khuêng ăaô giaâng xuöịng ăíịt nûúâc nađy Vađo nùm 1489, khùưp nûúâc Ba Lan ai ai cuông thíịy nhûông thanh gûúm ăíîm maâu vađ caâc thûâ vuô khñ khaâc Ăi keđm theo nhûông ăiïìm baâo ghï gúâm ăoâ lađ nhûông tríơn mûa lúân, haơn haân, naơn ăoâi vađ bïơnh thûúng hađn”

Nhûông nhađ viïịt sûê cođn biïịt rùìng, ăöi khi trïn trúđi xuíịt hiïơn ăïịn vađi mùơt trúđi Sûơ viïơc nađy ặúơc thïí hiïơn trong vùn hoơc cöí “Caâc chiïịn binh Nga La Tû chiïịn ăíịu thíơt duông caêm, - taâc giaê cuêa

“Thiïn anh huđng ca vïì ăaơo quín Igor” kïí, - vađ khan (thuê lônh (N D) cuêa quín Pölövet nhû möơt con soâi xaâm chaơy thaâo thín sang bïn kia con söng röơng lúân Tinh binh Nga La Tû tiïịn theo ăaânh ăuöíi quín xím lûúơc ngoaơi töơc ra khoêi ăíịt nûúâc Nga Nhûng trúđi böîng töịi síìm laơi Nhûông ăaâm míy ăen víìn vuơ trïn trúđi, vađ böịn mùơt trúđi toêa

chiïëu trïn àêët Nga” “ Rưìi sệ cố hổa lúán àêy” - nhûäng chiïën binh Nga La Tû nối khi nhịn thêëy cẫnh tûúång kyâ lẩ êëy Vâ chùèng bao lêu sau, nhûäng muäi tïn àưåc cuãa bổn Pưlưvet àậ túái têëp bay tûâ sưng Àưng vâ tûâ biïín nam túái

Nhûäng chiïën binh Nga La Tû thêåt can trûúâng, nhûng bổn Pưlưvet àậ bao vêy chùåt cấnh àưìng mïnh mưng Quên Nga ruát lẩi, vâ hoâng tûã Xïverxki Igor Xviatưxlavich bõ khan Pưlưvet bùỉt lâm tuâ binh ”

Mưåt nhâ viïët sûã vư danh àậ chûáng thûåc: “Vâo nùm 7293 (tûác lâ nùm 1785 - V M.), tẩi thânh phưë Iarưxlap lûâng danh xuêët hiïån àiïìm bấo: suưët tûâ sấng súám àïën têån trûa, trïn trúâi cố mưåt vông trôn vúái ba mùåt trúâi, àïën trûa lẩi thêëy cố thïm vông trôn thûá hai, trïn àố cố cêy thấnh giấ vúái vûúng miïån, vâ mưåt mùåt trúâi nûäa vễ u tưëi, côn dûúái vông trôn lúán lâ mưåt cấi gị àố nom tûåa nhû cêìu vưìng ”

Ba vâ bưën mùåt trúâi trïn bêìu trúâi Nhûäng cêy thấnh giấ vâ vûúng miïån Nhûäng vông cung vâ nhûäng thanh gûúm sấng chối Thêåt lâ nhûäng cẫnh tûúång lẩ luâng! Cố vễ nhû chùèng cố chuát gị sûå thêåt trong mổi chuyïån àố cẫ Nhûng sau àêy lâ mư tẫ mưåt quêìng phûác tẩp do cấc nhâ khđ tûúång hổc G Bezva vâ V Vïrina quan sất thêëy ngây 21 thấng hai nùm 1964 Vâo buưíi chiïìu, úã mưåt sưë vuâng thuưåc nûúác cưång hôa Mưnàavia ngûúâi ta cố thïí nhịn thêëy cẫnh tûúång sau: mùåt trúâi nùçm úã têm hai vông trôn cúä 22 vâ 46 àưå (tûác lâ ngûúâi quan sất thêëy bấn kđnh cuãa hai vông trôn cúä 22 vâ 46 àưå) Trïn vông trôn nhỗ úã cẫ hai bïn mùåt trúâi cố hai vïåt sấng mâu àỗ kđch thûúác bùçng mùåt trúâi Xung quanh chuáng côn cố hai vông trôn cúä 22 àưå nûäa Ngoâi ra, côn ba mùåt trúâi giẫ nùçm trïn vông trôn lúán (cẫ thẫy cố sấu mùåt trúâi trïn bêìu trúâi!) Kïì vúái nố úã bïn trïn lâ mưåt cung cúä 46 àưå

Rộ lâ ta phẫi àưìng yá: hiïån tûúång nhû thïë cố xẫy ra thêåt

Vêåy khoa hổc - nhâ viïët sûã nghiïm tuác, khưng thiïn võ vâ chđnh xấc hún nhiïìu - sệ nối gị àêy vúái chuáng ta vïì nhûäng hiïån tûúång nhû thïë?

Ngûúđi ta quy ắnh phín loaơi quíìng theo ăöơ phûâc taơp chuâng Nïịu quan saât thíịy tûđ möơt ăïịn ba daơng, tûâc lađ hai mùơt trúđi giaê vađ quíìng - vođng trođn cúô 22 ăöơ hoùơc caâc böơ phíơn cuêa vođng trođn ăoâ coâ daơng hai cung bïn phaêi vađ bïn traâi mùơt trúđi, thò ăoâ lađ quíìng ăún giaên Kïịt húơp böịn, nùm daơng hoùơc nhiïìu hún thò ăoâ lađ quíìng phûâc taơp

Coâ leô ai cuông tûđng nhòn thíịy quíìng ăún giaên Caâc baơn haôy nhúâ laơi, vađo möơt ngađy muđa ăöng laơnh giaâ, khi mùơt trúđi bõ che phuê búêi möơt tíịm mađn míy moêng, caê úê hai phña bïn mùơt trúđi ăïìu xuíịt hiïơn hai vïịt saâng

Ăöi khi trïn mùơt trúđi xuíịt hiïơn vïịt thûâ ba Thûúđng thûúđng, daơng quíìng nhû thïị khöng lađm cho nhûông ngûúđi mï tñn lo ngaơi gò Song lõch sûê cođn lûu laơi cho chuâng ta möơt sûơ kiïơn thuâ võ: sau khi Napölïöng I thoaâi võ, úê Phaâp ngûúđi ta quan saât thíịy trïn mùơt trúđi xuíịt hiïơn möơt vïơt saâng tûơa nhû chiïịc muô hònh tam giaâc cuêa hoađng ăïị, vađ nhiïìu ngûúđi coi ăoâ lađ díịu hiïơu hoađng ăïị seô trúê vïì tûđ núi ăađy aêi úê ăaêo Xanh Hïlen

Coâ leô, nhađ baâc hoơc T Lövitx úê Pïtecbua ăaô ặúơc chûâng kiïịn vađ mö taê möơt quíìng phûâc taơp nhíịt Vađo möơt ngađy heđ nùm 1970, öng ăaô phaâc hoơa laơi möơt bûâc tranh múê ra trûúâc mùưt öng Xung quanh mùơt trúđi rûơc saâng hai vođng trođn nguô sùưc: möơt to, möơt nhoê; tiïịp giaâp vúâi chuâng úê bïn trïn vađ bïn dûúâi lađ nhûông nûêa vođng trođn saâng choâi nom giöịng nhû nhûông chiïịc sûđng röơng Möơt daêi trùưng song song vúâi ặúđng chín trúđi ăaô cùưt ngang mùơt trúđi vađ nhûông vođng trođn nguô sùưc nhoê coâ nhûông mùơt trúđi giaê líịp loâa; caâc mùơt hûúâng vïì mùơt trúđi coâ mađu ăoê, cođn úê caâc phña ăöịi diïơn lađ nhûông caâi ăuöi saâng keâo dađi Caê úê phña ăöịi diïơn vúâi mùơt trúđi cuông thíịy ba vïịt nhû víơy trïn daêi trùưng Vïịt thûâ saâu toêa saâng thíơt rûơc rúô trïn vođng trođn nguô sùưc nhoê úê bïn trïn mùơt trúđi Tíịt caê nhûông caâi ăoâ trïn nïìn trúđi suöịt gíìn nùm tiïịng ăöìng höì

Tiïơn ăíy, chuâng ta nhíơn thíịy lađ sûơ xuíịt hiïơn nhûông quíìng saâng hay quíìng phûâc taơp thûúđng baâo trûúâc sûơ thay ăöíi thúđi tiïịt ăöơt ngöơt vađo nhûông ngađy sùưp túâi (trúđi trúê íịm vađo muđa laơnh vađ trúê laơnh vađo muđa noâng) vađ baâo trûúâc rùìng trúđi seô nhiïìu míy

Nhûng nhûông bûâc tranh trong khöng trung íịy seô xuíịt hiïơn

ra sao?

Nïịu am hiïíu

Khi nghiïn cûâu quíìng, caâc nhađ baâc hoơc ăaô tûđ líu nhíơn thíịy rùìng caâc aêo aênh trong khñ quýín nađy xuíịt hiïơn khi mùơt trúđi (hay mùơt trùng) bõ che phuê búêi möơt mađn míy saâng trùưng - tûâc lađ tíịm mađn moêng cuêa caâc ăaâm míy ti - tíìng Nhûông ăaâm míy nađy tröi trïn ăöơ cao saâu ăïịn taâm kilömet vađ bao göìm caâc tinh thïí bùng ríịt nhoê Khi lïn cao hay xuöịng thíịp theo caâc dođng khöng khñ, caâc tinh thïí nađy nhû tíịm gûúng seô phaên chiïịu nhûông tia mùơt trúđi chiïịu vađo hoùơc lađm khuâc xaơ chuâng nhû lùng kñnh thuêy tinh víơy

Nhûông tia bõ phaên chiïịu tûđ möơt söị tinh thïí coâ thïí ăi túâi mùưt

ta - vađ khi íịy chuâng ta coâ thïí nhòn thíịy möơt hònh daơng nađo ăoâ cuêa quíìng

Khöng phaêi ăaâm míy ti nađo cuông taơo ra quíìng saâng roô rađng Ăïí xaêy ra hiïơn tûúơng ăoâ, caâc ăaâm míy phaêi khöng quaâ ăíơm ăùơc (ăïí mùơt trúđi xuýn thíịu!), ăöìng thúđi trong khöng khñ cíìn phaêi coâ möơt lûúơng ăuê caâc tinh thïí bùng

Nhiïìu khi trïn bíìu trúđi xuíịt hiïơn vođng trođn saâng nùìm ngang bao quanh bíìu trúđi vađ song song vúâi ặúđng chín trúđi Noâ hònh thađnh nhû thïị nađo? Caâc nhađ khoa hoơc ăaô tiïịn hađnh nhûông thñ nghiïơm ăùơc biïơt vađ thíịy rùìng hònh daơng ăoâ cuêa quíìng ặúơc cíịu taơo nhúđ sûơ phaên chiïịu aânh saâng mùơt trúđi tûđ caâc caơnh bïn cuêa caâc tinh thïí saâu caơnh tröi nöíi trong khöng khñ úê võ trñ ặâng thùỉng

Nhûông tia saâng mùơt trúđi ăíơp vađo nhûông tinh thïí nhû thïị, ặúơc phaên chiïịu laơi nhû möơt tíịm gûúng röìi ăi túâi mùưt ngûúđi quan saât Vađ luâc nađy, ăùơc ăiïím cuêa tri giaâc chuâng ta mađ ta ăaô coâ dõp noâi túâi, liïìn phaât huy taâc duơng Mùưt ta khöng thïí phaât hiïơn ặúơc ăöơ lïơch cuêa caâc tia saâng, vađ chuâng ta nom thíịy hònh aênh ặúơc phaên chiïịu cuêa mùơt trúđi khöng phaêi úê chöî noâ ăang coâ trïn thûơc tïị, mađ trïn möơt ặúđng thùỉng ăi tûđ mùưt, hún nûôa, hònh aênh ăoâ seô ặúơc nhòn thíịy úê möơt ăöơ cao trïn ặúđng chín trúđi nhû mùơt trúđi víơy

Cuông nhû víơy mađ chuâng ta thíịy trong gûúng hònh aênh cuêa boâng ăeđn ăiïơn ăöìng thúđi vúâi chñnh boâng ăeđn ăoâ Bíy giúđ baơn haôy hònh dung: trong khöng khñ coâ ríịt nhiïìu tinh thïí tröi nöíi theo chiïìu thùỉng ặâng - tûâc lađ caâc tíịm gûúng Nhûông hònh aênh tûđ mùơt trúđi cuêa caâc tinh thïí ăún leê ăi túâi mùơt chuâng ta höơi tuơ laơi, vađ chuâng

ta nhòn thíịy möơt vođng trođn saâng ăùơc song song vúâi ặúđng chíơn trúđi

Sûơ phaên chiïịu aânh saâng tûđ caâc tíịm gûúng bùng nhoê xñu tröi trong dođng khöng khñ laơnh sinh ra möơt daơng quíìng khaâc úê trïn trúđi, ăoâ lađ cöơt aânh saâng Tham gia vađo trođ chúi nađy cuêa aânh saâng lađ nhûông phiïịn bùng tröi trong bíìu khñ quýín theo phûúng nùìm ngang Caâc tia mùơt trúđi vûđa loâ ra khoêi ặúđng chín trúđi ăíơp vađo caâc caơnh dûúâi ăang dao ăöơng cuêa nhûông phiïịn bùng ăoâ, chuâng phaên xaơ vađ ăíơp vađo mùưt ngûúđi quan saât Khi nhûông tinh thïí nhû thïị coâ nhiïìu trong khöng khñ, caâc hònh aênh gûúng cuêa mùơt trúđi ăíơp túâi mùưt ta tûđ caâc phiïịn bùng lúân leê seô nhíơp laơi thađnh möơt hònh duy nhíịt, do víơy chuâng ta thíịy hònh aênh ẵa mùơt trúđi keâo dađi, bõ biïịn daơng ăïịn mûâc khöng thïí nhíơn ra - möơt con ặúđng nhoê toêa saâng tûđ chín trúđi hûúâng lïn bíìu trúđi

Ta thûúđng nhòn thíịy sûơ phaên chiïịu nhû thïị úê trïn mùơt nûúâc Baơn haôy nhúâ laơi “con ặúđng aânh trùng” trïn mùơt ao, höì Ăoâ khöng phaêi lađ caâi gò khaâc hún lađ sûơ phaên chiïịu gûúng cuêa mùơt trùng, chó coâ ăiïìu sûơ phaên chiïịu bõ biïịn daơng kinh khuêng, noâ bõ keâo dađi trïn mùơt nûúâc gúơn lùn tùn Nûúâc kheô gúơn soâng phaên chiïịu aânh trùng dûúâi ăaây nûúâc lađm cho ta thíịy nhû coâ hađng chuơc phaên aênh riïng biïơt cuêa mùơt trùng taơo thađnh möơt con ặúđng dađi nhoê toêa saâng

Ai cuông ăaô tûđng quan saât ặúơc hiïơn tûúơng tûúng tûơ nhiïìu líìn vađo muđa ăöng trïn nhûông ngoơn ăeđn ngoađi ặúđng phöị Ăöi khi coâ thïí nhòn thíịy daơng quíìng ăoâ trong luâc tuýịt rúi trúđi lùơng Nhûông böng tuýịt nhoê khi rúi xuöịng ăíịt seô phaên chiïịu aânh saâng mùơt trúđi, vađ trïn trúđi xuíịt hiïơn möơt cöơt aânh saâng lúân

Tûơ thín tröng ăaô thíơt haôi huđng, víơy mađ nhiïìu khi cöơt saâng íịy laơi xuíịt hiïơn trïn nïìn trúđi ăang toê raâng chiïìu - nhuöịm mađu sùưc ăoê Töi nhúâ höìi cođn nhoê, khi töi söịng cuđng gia ằnh núi lađng qú,

vađo möơt buöíi chiïìu, “aêo aênh” ăoâ ăaô xuíịt hiïơn trïn trúđi Thíơt lađ möơt thúđi buöíi nhöơn nhaơo Khùưp lađng ăíy ăoâ nöíi lïn caâc ăaâm cûúâp Ban ăïm, nhiïìu luâc röơn lïn tiïịng suâng nöí Coâ gò ăaâng ngaơc nhiïn khi möơt hiïơn tûúơng dõ thûúđng trong tûơ nhiïn laơi gíy ra sûơ löơn xöơn trong lađng? Moơi ngûúđi ra ặúđng bađn taân vïì sûơ kiïơn khöng thïí hiïíu ặúơc Cođn cha töi, möơt giaâo viïn trûúđng lađng, thò ra sûâc ăi thuýịt phuơc nhûông ngûúđi nöng dín mï tñn rùìng nhûông cöng viïơc dûúâi tríìn giúâi chùỉng coâ gò can hïơ ăïịn caâc hiïơn tûúơng úê trïn trúđi Maôi khuya cha töi múâi trúê vïì nhađ vađ buöìn ríìu baêo meơ töi rùìng lađ öng khöng thuýịt phuơc ặúơc nhûông ngûúđi mï tñn

Cođn baơn ăaô bao giúđ ặúơc nhòn thíịy vođng cíìu vöìng saâng bao quanh mùơt trúđi? Daơng quíìng nađy ặúơc taơo thađnh khi trong khöng khñ coâ nhiïìu tinh thïí bùng saâu caơnh khuâc xaơ nhûông tia mùơt trúđi tûúng tûơ nhû lùng kñnh thuêy tinh víơy Phíìn lúân caâc tia khuâc xaơ nhû víơy khöng ặúơc chuâng ta nhòn thíịy, chuâng bi khuýịch taân trong khöng khñ Nhûng coâ nhûông tia saâng tûđ möơt söị tinh thïí ăi túâi mùưt ta Nhûông tinh thïí ăoâ phín böị trïn trúđi theo ặúđng vođng trođn quanh mùơt trúđi Chuâng ta ăïìu thíịy tíịt caê caâc tinh thïí ăoâ saâng vađ úê chöî ăoâ, chuâng ta nhòn thíịy möơt vođng trođn saâng phún phúât sùưc cíìu vöìng

Vò sao laơi coâ sùưc cíìu vöìng, hiïíu ặúơc ăiïìu nađy khöng khoâ khùn lùưm Vöịn khi qua lùng kñnh, tia saâng khöng chó bõ khuâc xaơ, mađ cođn bõ phín giaêi ra caâc mađu quang phöí Do víơy phíìn bïn trong cuêa quíìng trođn coâ sùưc ăoê, cođn phíìn ngoađi coâ sùưc xanh nhaơt

Ngûúđi ta nhíơn thíịy lađ quíìng trođn thûúđng rûơc rúô nhíịt úê caâc bïn, núi noâ cùưt ngang vúâi vođng trođn nùìm ngang gíìn mùơt trúđi Líơp tûâc úê ăíy ăöi khi xuíịt hiïơn nhûông vïịt saâng - nhûông mùơt trúđi giaê Thûúđng chuâng xuíịt hiïơn khi mùơt trúđi úê ăöơ cao khöng lúân lùưm trïn ặúđng chín trúđi, cođn phíìn cođn laơi cuêa vođng trođn thò khöng ặúơc nhòn thíịy

Nhûông tinh thïí nađo tham gia vađo cuöơc biïíu diïîn nađy? Caâc thñ nghiïơm ăùơc biïơt ăaô ăem laơi cíu traê lúđi khi caâc nhađ khoa hoơc cöị gùưng taâi taơo nhín taơo úê trong phođng caâc mùơt trúđi giaê Hoâa ra lađ caâc mùơt trúđi giaê chó xuíịt hiïơn trong khöng khñ coâ tröi giaơt caâc tinh thïí

bùng saâu caơnh, vađ vïì hònh daâng thò chuâng nom tûơa nhû nhûông caâi ăinh Hònh daơng cuêa chuâng - vúâi caâi muô nhoê bïn trïn - cho pheâp chuâng tröi trong khöng trung úê võ trñ thùỉng ặâng AÂnh saâng khuâc xaơ búêi nhûông mùơt bïn

Vađ ăiïìu phûâc taơp ặúơc giaêi thñch möơt caâch ăún giaên

Bíy giúđ chuâng ta seô lađm saâng toê ăiïìu bñ míơt cuêa nhûông cíy thaânh giaâ trïn trúđi

Coâ leô, vúâi tû caâch lađ möơt bùìng chûâng vïì sûơ töìn taơi nhûông sûâc maơnh thuöơc thïị giúâi bïn kia, khöng thïí nađo nghô ra ặúơc caâi gò coâ tñnh hiïín nhiïn thuýịt phuơc ăöịi vúâi ngûúđi möơ ăaơo hún lađ möơt hiïơn tûúơng hoađn toađn vö haơi xaêy ra trong khñ quýín! Cođn viïơc giaêi ăaâp

“ăiïìm baâo khuêng khiïịp” thò khöng coâ gò phûâc taơp Toađn böơ ăiïìu bñ míơt lađ úê chöî, khöng phaêi bao giúđ cuêa chuâng ta cuông nhòn thíịy trïn trúđi möơt daơng nađy hay daơng khaâc cuêa quíìng möơt caâch troơn veơn

Tûđ víìng mùơt trúđi cođn ăang xuöịng thíịp ăïịn chín trúđi hay ăaô khuíịt hùỉn sau chín trúđi, chiïịc cöơt dađi toêa saâng keâo dađi lïn phña trïn - ăoâ lađ hònh aênh biïịn daơng cuêa mùơt trúđi Ăöìng thúđi cuông hiïơn roô möơt phíìn cuêa quíìng trođn úê phña trïn mùơt trúđi Chiïịc cöơt toêa saâng cùưt ngang phíìn quíìng trođn íịy vađ lađm möơt chiïịc thaânh giaâ to rûơc saâng

Líìn khaâc, quíìng saâng nom tûơa nhû thanh gûúm cöí cuêa kyơ sô Noâ coâ thïí nhuöịm ăoê trïn nïìn trúđi raâng chiïìu Tûđ ăoâ sinh ra nhûông chûâng cúâ ăïí nhađ viïịt sûê cho rùìng hoơ ăaô nhòn thíịy nhûông thanh gûúm nhuöịm maâu úê trïn trúđi!

V Gavrilöp, taâc giaê cuöịn saâch “ Nhûông hiïơn tûúơng aânh saâng trong khñ quýín” kïí rùìng öng ăaô quan saât thíịy nhûông cíy thaânh giaâ tûúng tûơ xung quanh ăeđn ặúđng úê Lïningrat: “Töi ăaô quan saât ặúơc möơt caênh tûúơng thíơt laơ luđng vađo nùm 1974, khi töi nhòn tûđ cíìu Litíynûi sang ăaơi löơ Litíynûi Hai daôy ăeđn doơc ặúđng ăaô taơo

ra hai tuýịn göìm nhûông thanh gûúm rûơc saâng vađ nhûông cíy thaânh giaâ dađi Ăöơ saâng cuêa caâc hònh aênh ăoâ lúân ăïịn mûâc coâ thïí tröng chuâng roô möìn möơt úê caâch ăeđn cúô vađi bûúâc Lûúôi gûúm dađi chûđng

böịn, nùm meât, “caâi chuöi” - ăöơ meât rûúôi hai meât Hai daôy ăeđn ăung ặa theo gioâ ăaô taơo ra hai daôy gûúm nhû ặúơc treo trïn khöng trung vađ chao ăöơng nhû lađn soâng Hiïơn tûúơng ăeơp hiïịm coâ íịy keâo dađi hún hai tiïịng ăöìng höì”

Coâ thïí ăöìng thúđi nhòn thíịy hai cíy thaânh giaâ Baơn haôy hònh dung lađ úê trïn trúđi hiïơn roô chó caâc phíìn thùỉng ặâng cuêa quíìng vođng trođn vađ phíìn vođng trođn nùìm ngang kïì vúâi mùơt trúđi Khi giao nhau, chuâng taơo nïn nhûông cíy thaânh giaâ nùìm úê caê hai bïn mùơt trúđi

Trong möơt trûúđng húơp khaâc, chuâng ta nom thíịy úê caơnh mùơt trúđi coâ möơt phíìn vođng trođn nùìm ngang Noâ bõ cöơt aânh saâng cùưt ngang, cöơt nađy tûđ mùơt trúđi hûúâng lïn trïn vađ xuöịng dûúâi Vađ thïị lađ cíy thaânh giaâ ặúơc taơo thađnh

Tíịt caê ăïìu ặúơc giaêi thñch bùìng nhûông nguýn nhín tûơ nhiïn! Thiïn nhiïn ăa daơng vö cuđng trong caâc biïíu hiïơn cuêa mònh Nhûông biïíu tûúơng “bònh thûúđng” vađ “ laơ thûúđng’, dïî hiïíu vađ khoâ hiïíu, ăaô vađ chûa ặúơc giaêi thñch - tíịt caê ăïìu tuín theo quy luíơt vađ coâ nguýn nhín víơt chíịt ÚÊ núi mađ ngûúđi mï tñn nhòn thíịy sûơ huýîn hoùơc thò khoa hoơc tòm vađ phaât hiïơn ra quy luíơt Roô lađ, möơt caâi gò ăoâ cûơc kyđ bñ íín, khön lûúđng, nhûng nïịu ta am hiïíu thò líơp tûâc “ăiïìu khöng giaêi thñch nöíi” seô biïịn ăöíi khöng cođn díịu vïịt

ÚÊ ăíy, cíìn nhúâ laơi líìn nûôa vïì tri giaâc chuâng ta Khi ta noâi vïì thaâi ăöơ cuêa con ngûúđi ăöịi vúâi tûơ nhiïn, vïì viïơc con ngûúđi hiïíu vađ ăaânh giaâ tûơ nhiïn nhû thïị nađo, thò chuâng ta thûúđng nguơ yâ ăoâ lađ thïị giúâi quan Nhûng nhû thïị víîn cođn thiïịu! ÚÊ ăíy, tri giaâc, caêm thíịy vïì thïị giúâi nhiïìu khi ăoâng vai trođ to lúân coâ tñnh quýịt ắnh Trong noâ chûâa ặơng nhûông cùn nguýn cuêa caâc khaâi niïơm mï tñn úê ríịt nhiïìu ngûúđi hiïơn ăang söịng trïn traâi ăíịt

Ăuâng, hoơ biïịt rùìng thïị giúâi töìn taơi theo nhûông quy luíơt nhíịt ắnh, hoơ khöng tin vađo nhûông cíu chuýơn cöí xûa vïì nhûông sûơ thùng thiïn kyđ diïơu hay ïì sûơ saâng thïị trong vođng saâu ngađy, nhûng Nhûng úê ăíu ăoâ trong thím tím víîn cođn töìn taơi möơt caêm giaâc chûa giaêi thñch ặúơc vïì sûơ hiïơn hûôu, thíơm chñ vïì sûơ chúđ ăúơi möơt caâi

gò ăoâ huýìn bñ vađ lúân lao - caâi coâ thïí xoay chuýín ặúơc tiïịn trònh

cuêa caâc sûơ kiïơn, aênh hûúêng ặúơc túâi söị phíơn chuâng ta Ăiïìu chûa nhíơn thûâc ặúơc íịy, böơc löơ ra khi ngûúđi íịy chaơm traân vúâi nhûông ăiïìu kyđ laơ, chûa tûđng biïịt

Cođn nïịu nhû yâ thûâc cuêa ngûúđi ăoâ cođn ăang sa líìy, trong nhûông ngoô cuơt töịi tùm cuêa thïị giúâi do tön giaâo dûơng lïn, thò coâ gò ăaâng ngaơc nhiïn khi ngûúđi ăoâ nhòn nhiïìu hiïơn tûúơng cuêa tûơ nhiïn theo möơt caâch hoađn toađn khaâc Nhûông dođng ghi dûúâi ăíy cuêa möơt nûô tu sô vïì quíìng phûâc taơp coâ thïí lađ möơt minh hoơa roô rađng cho ăiïìu noâi trïn

Chuýơn xaêy ra vađo nùm 1877 Khi íịy lađ thaâng giïng, tiïịt trúđi giaâ buöịt, bađ ta “nhòn thíịy” úê hai bïn mùơt trúđi xuíịt hiïơn hai caâi ẵa vađng trong ẵa lađ cíy thaânh giaâ, hai bïn mùơt trúđi treo lú lûêng möơt chiïịc liïìm, lûúâi liïìm mađu xanh, caân liïìm ăoê nhû lûêa; cođn baên thín mùơt trúđi thò nùìm trong möơt cíy thaânh giaâ khöíng löì

Nûô tu sô ăaô nhòn thíịy möơt quíìng phûâc taơp, nhûng oâc tûúêng tûúơng ăaô gúơi cho bađ ta nhòn thíịy caê nhûông ẵa vađng vađ chiïịc liïìm ăoê nhû lûêa

Nhín ăíy, cíìn kïí rùìng theo baâo chñ thïị giúâi, phi cöng vuô truơ Myô Cönrat, thađnh viïn ăoađn phi hađnh tađu “Apölö - 12”, luâc haơ caânh xuöịng bïì mùơt mùơt trùng ăaô quan saât thíịy quíìng xanh xung quanh öng ta Ngûúđi ta víîn chûa giaêi thñch ặúơc nhûông quy luíơt víơt lyâ nađo ăaô taâc ăöơng úê trïn ăoâ

Nhûông võ thíìn nuâi Anpú

Töi ăaô ăoơc cíu chuýơn truýìn thuýịt ăeơp nađy tûđ thúđi thú íịu Nhiïìu nùm trûúâc, úê caâc tónh Thuơy Sô ăaô nöí ra möơt cuöơc khúêi nghôa nhín dín Höìi íịy, ăíịt nûúâc nađy cođn nùìm dûúâi aâch boơn xím lûúơc ngoaơi bang Laônh ăaơo cuöơc khúêi nghôa lađ ba anh em noơ Hoơ lađ nhûông ngûúđi duông maônh vađ can trûúđng Nhûông ngûúđi khúêi nghôa ăaô duông caêm chiïịn ăíịu vò tûơ do vađ ăöơc líơp cuêa ăíịt nûúâc mònh Nhûng boơn aâp bûâc maơnh hún Hađng nguô nhûông ngûúđi khúêi nghôa ngađy cađng ñt díìn ăi Röìi ăïịn möơt ngađy chó cođn trú troơi ba ngûúđi anh

em can ăaêm Vûđa ăaânh traê boơn lñnh ngoaơi bang hung baơo, hoơ vûđa

ruât síu vađo trong nuâi Khi hoơ vûđa túâi ặúơc vuđng tuýịt vônh cûêu, boơn lñnh khöng daâm ăuöíi tiïịp nûôa vađ ruât xuöịng nuâi Ba ngûúđi bõ ăuöíi lïn nuâi coâ thïí nghô ra möơt caâch gò ăoâ diïơt chuâng thò sao?

Cođn ba anh em úê laơi trïn nuâi cao Hoơ thađ chïịt tûơ do úê ăíy cođn hún lađm nö lïơ dûúâi ăöìng bùìng Tònh ýu tûơ do cuêa hoơ maơnh ăïịn nhû víơy ăíịt Vađ tònh ýu ăoâ ăaô chiïịn thùưng caâi chïịt! Caê ba anh em khöng chïịt, mađ cûâ ăi síu vađo trong nuâi chúđ caâi ngađy vô ăaơi, khi moơi ngûúđi seô ặúơc tûơ do

Tûđ ăoâ hoơ nghó laơi úê trong nuâi vađ mú trong giíịc nguê Hoơ mú thíịy tûơ do vađ haơnh phuâc cuêa ăíịt nûúâc thín ýu, mú thíịy tûơ do vađ haơnh phuâc trïn toađn traâi ăíịt

Thónh thoaêng, möơt trong ba anh em ăi xa vađ leo lïn trïn ẳnh nuâi phuê ăíìy bùng giaâ Khi ăoâ, nhûông ngûúđi söịng trong caâc thung luông nhòn thíịy trïn nïìn caâc ăaâm míy boâng hònh khöíng löì cuêa chađng Chađng ngûúâc nhòn thïị giúâi röìi síìu muöơn trúê vïì vúâi anh

em mònh “Víîn chûa! - chađng noâi - Ngađy giaêi phoâng vô ăaơi cođn chûa ăïịn”

Caê ba anh em thúê dađi, vađ nhûông khöịi tuýịt lúê liïìn ađo xuöịng dûúâi

Truýìn thuýịt víîn chó lađ truýìn thuýịt, nhûng ăíy lađ möơt chuýơn hoađn toađn khöng hoang tûúêng tyâ nađo Chuýơn ăoâ xaêy ra caâch ăíy khöng líu lùưm vađ cuông úê rùơng nuâi Anpú Möơt nhoâm nhoê nhûông víơn ăöơng viïn leo nuâi ăaô leo lïn möơt trong caâc ẳnh nuâi úê ăíy Tíịt caê ăïìu cođn treê, ngoaơi trûđ ngûúđi díîn ặúđng, möơt öng laôo ngûúđi miïìn nuâi Nhiïìu ngûúđi trong söị hoơ múâi ăïịn nuâi líìn ăíìu tiïn Luâc ăíìu tíịt caê ăïìu hùm húê vađ nhanh nheơn Nhûng cađng leo lïn cao cađng trúê nïn khoâ ăi hún Chùỉng bao líu sau ai níịy ăïìu mïơt phúđ

Chó cođn öng giađ díîn ặúđng víîn ăi nhû trûúâc: öng kheâo leâo nhaêy qua caâc khe nûât, dïî dađng leo vûúơt caâc moêm ăaâ Ăïịn hai giúđ trûa, khi caâc nhađ thïí thao ăaô lïn ăïịn ăöơ cao gíìn hai kilömet, möơt lađn gioâ laơnh tûđ phña bùưc böîng thöíi túâi, bíìu trúđi bõ nhûông ăaâm míy ăen thíîm dađy ăùơc bao phuê, mûa bùưt ăíìu rúi líịt phíịt Nhûng ngûúđi díîn ặúđng cho biïịt lađ cuông sùưp ăïịn chöî nghó röìi Ăöơ hai nhùm phuât sau, hoơ túâi gíìn möơt cùn lïìu nhoê ăaô ăen saơm laơi vò thúđi gian

Trong cùn lïìu coâ trûô loaơi nhiïn liïơu khö - ăoâ lađ möơt phong tuơc trong nuâi - vađ míịy phuât sau, ngoơn lûêa ăaô buđng chaây trong lođ Nhûông nhađ thïí thao ăaô tûúi tónh laơi ngöìi sûúêi íịm, hú quíìn aâo ûúât vađ níịu bûôa ùn trûa Hai giúđ sau, khi trïn bíìu trúđi laơi loâ ra víìng mùơt trúđi ăöơc ắa vuđng rûđng nuâi, nhûông víơn ăöơng viïn leo nuâi ăaô nghó ngúi laơi sûâc quýịt ắnh lïn cao hún Cuöịi cuđng hoơ leo lïn möơt trong nhûông ẳnh bïn cuêa ngoơn nuâi hoơ ăaô tređo Lađn gioâ maơnh thöíi tûđ phña bùưc víîn döìn nhûông ăaâm míy vïì phña nam nhû trûúâc Luâc íịy, mùơt trúđi ăaô ngaê xuöịng chín trúđi, vađ nhûông tia saâng cuêa noâ hùưt tûđ dûúâi lïn chiïịu vađo moơi ngûúđi

Röìi ăiïìu bíịt ngúđ ăaô xaêy ra Möơt trong nhûông chađng trai ăoâ ăaô vûúơt lïn trûúâc öng giađ díîn ặúđng vađ lađ ngûúđi ăíìu tiïn leo lïn ẳnh Ngay luâc íịy, khi anh ta vûđa ăùơt chín lïn taêng ăaâ, úê phña ăöng, trïn nïìn caâc ăaâm míy hiïơn lïn möơt boâng ngûúđi khöíng löì Caâi boâng ăoâ roô rađng ăïịn nöîi tíịt caê moơi ngûúđi ăïìu ặâng sûông laơi nhû theo möơt mïơnh lïơnh

Öng giađ díîn ặúđng ăiïìm tônh nhòn caâi boâng ngûúđi khöíng löì, nhòn nhûông chađng trai lùơng ngûúđi ăi trong nöîi hoaêng súơ, ăoaơn öng móm cûúđi noâi:

- Ăûđng súơ! Víîn thûúđng thïị mađ, - röìi öng tređo lïn taêng ăaâ Khi öng lïn túâi trïn ăoâ vađ ặâng caơnh ngûúđi víơn ăöơng viïn kia, trïn nhûông ăaâm míy laơi xuíịt hiïơn möơt boâng ngûúđi khaâc to lúân bïn caơnh caâi boâng thûâ nhíịt

Öng giađ díîn ặúđng boê caâi muô nó íịm ra khoêi ăíìu vađ víîy noâ Líơp tûâc möơt trong nhûông caâi boâng kia lùơp laơi cûê ăöơng íịy: caânh tay

to tûúâng giú lïn ăíìu, boê muô ra vađ víîy víîy Khi íịy, ngûúđi víơn ăöơng viïn cuông giú cao chiïịc gíơy cuêa mònh Caâi boâng khöíng löì cuêa anh

ta cuông lađm hïơt nhû thïị

- Thíơt lađ kyđ diïơu!

- Chùỉng bao giúđ coâ thïí tin ặúơc! - Nhûông nhađ thïí thao leo nuâi kïu lïn Möîi ngûúđi ăïìu muöịn nhòn thíịy boâng cuêa mònh Nhûng chùỉng bao líu, caâc ăaâm míy ăaô che líịp mùơt trúđi ăang lùơn khuíịt sau chín trúđi röìi nhûông caâi boâng laơ luđng cuông biïịn míịt

Trong lõch sûê khoa hoơc, ngûúđi ta goơi hiïơn tûúơng khaâ hiïịm hoi nađy lađ boâng ma Bröcken, theo tïn goơi cuêa nuâi Bröcken úê tíy Íu Suöịt nhiïìu thïị kyê trûúâc, ngûúđi ta víîn quan saât thíịy nhûông caâi boâng khöíng löì úê trïn nuâi nađy Ăöịi vúâi nhûông ngûúđi mï tñn thò ăoâ lađ nhûông keê tûđ thïị giúâi bïn kia túâi Trong dín gian ngûúđi ta noâi rùìng trïn nuâi Bröcken ăang diïîn ra möơt “vuô höơi quyê sûâ”

Tuy nhiïn, nhûông boâng ma khöíng löì trïn nuâi chñnh lađ nhûông ngûúđi ăang úê trïn nuâi Ăiïìu ăoâ xaêy ra nhû thïị nađy Vađo luâc saâng súâm, khi mùơt trúđi moơc, baơn leo lïn ẳnh nuâi ÚÊ phíìn bíìu trúđi ăöịi diïơn mùơt trúđi coâ nhûông ăaâm míy hay sûúng muđ dađy ăùơc Caâc tia mùơt trúđi khi xuýn qua ăaâm sûúng muđ ban mai seô chiïịn saâng thín hònh ngûúđi, boâng cuêa ngûúđi ăoâ hùưt lïn míy, vađ trïn ăoâ, nhû trïn möơt mađn aênh lúân xuíịt hiïơn daâng hònh khöíng löì

Moơi ngûúđi ăïìu biïịt möơt ăiïìu tûúng tûơ: baơn nhúâ ăiïìu gò seô xaêy

ra nïịu trong cùn phođng lúân, baơn ặâng giûôa ngoơn ăeđn vađ bûâc tûúđng gíìn ăeđn Trïn tûúđng seô xuíịt hiïơn boâng cuêa baơn, vađ caâi boâng to hún ngûúđi thíơt

Thónh thoaêng, caâc phi cöng cuông bùưt gùơp “boâng ma Bröcken” Khi bay trong caâc ăaâm míy, hoơ nhòn thíịy aêo aênh mađu xaâm cuêa caâc maây bay coâ vođng cíìu vöìng bao quanh Nhûông ngûúđi ăaô tûđng ăïịn miïìn cûơc bùưc ăïìu kïí rùìng hoơ ăaô nhiïìu líìn thíịy trïn bùng xuíịt hiïơn nhûông caâi boâng lúân Ăiïìu nađy xaêy ra khi mùơt trúđi bùưc cûơc nùìm

úê chín trúđi, roơi saâng rûơc rúô vađ coâ sûúng muđ

Thïị cođn nhûông vođng cíìu vöìng bao quanh caâc boâng thò sao?

Ta nhúâ laơi rùìng aânh saâng trùưng lađ aânh saâng phûâc húơp, noâ bao göìm nhiïìu tia coâ mađu vađ coâ thïí phín taâch ra caâc húơp phíìn Ăiïìu nađy xaêy ra trong cún mûa khi ta nhòn thíịy cíìu vöìng Caâc tia saâng cuêa mùơt trúđi phaên chiïịu tûđ caâc gioơt nûúâc mûa vađ ặúơc phín taâch thađnh caâc mađu cíìu vöìng

Sûúng muđ vađ míy ặúơc cíịu thađnh tûđ nhûông haơt nûúâc ríịt nhoê hay caâc tinh thïí bùng Khi caâc aânh saâng trùưng cuêa mùơt trúđi ăi xuýn qua giûôa chuâng, noâ cuông bõ phín taâch thađnh caâc húơp phíìn

Vò víơy, mađ chuâng ta nhòn thíịy xung quanh caâc boâng víìng trïn nuâi hađo quang nguô sùưc giöịng nhû cíìu vöìng víơy

Nhiïìu ngûúđi quan saât thíịy möơt hiïơn tûúơng tûúng tûơ: vađo nhûông ăïm coâ sûúng muđ, coâ thïí nhòn thíịy nhûông vođng cíìu vöìng bao quanh boâng ăeđn trïn caâc cöơt ăeđn ngoađi phöị Vađo buöíi töịi muđa ăöng, baơn haôy nhòn qua ö cûêa söí ö tö coâ nhûông tinh thïí bùng nhoê xñu bao phuê, khi nhòn caâc ăeđn ặúđng, baơn seô thíịy ăeđn nhû ặúơc ăeo vûúng miïơn Hoùơc baơn haôy thûê nhòn vađo möơt boâng ăeđn saâng sau khi ăaô húi ti hñ mùưt, baơn cuông seô thíịy caâi vođng cíìu vöìng íịy xung quanh boâng ăeđn

Cođn ăïí nhòn thíịy víìng hađo quang quanh ăíìu mònh, baơn chó cíìn díơy súâm vađo luâc sûúng chûa böịc húi hïịt khoêi coê xanh, ra ặâng quay lûng vïì phña mùơt trúđi vađ nhòn vađo boâng mònh trïn coê

Ăoâ lađ “lyâ lõch” cuêa möơt trong nhûông hiïơn tûúơng quang hoơc trong khñ quýín mađ nhiïìu khi gúơi úê nhûông ngûúđi mï tñn yâ nghô vïì nhûông sûâc maơnh thuöơc thïị giúâi bïn kia Coâ líìn, töi nhíơn ặúơc möơt bûâc thû cuêa möơt víơn ăöơng viïn trûúơt tuýịt trïn nuâi - möơt trong söị caâc ăöơc giaê cuêa nhûông cuöịn saâch do töi viïịt, trong ăoâ coâ ăoaơn: “ Caâch ăíy khöng líu töi coâ dõp ặúơc chûâng kiïịn möơt hiïơn tûúơng tûơ nhiïn hiïịm coâ Chuâng töi ăang tíơp luýơn xuíịt phaât nhanh trong nuâi Böîng nhiïn trïn khe nuâi, cao tñt núi chín trúđi hiïơn ra möơt ăoađn ngûúđi khöíng löì Hoơ coâ söị ngûúđi nhû chuâng töi Nhûông hònh ngûúđi hoâa thađnh nhûông caâi boâng trïn nïìn taơo búêi sûúng muđ Tíịt caê ăïìu minh baơch vađ roô neât nhû hònh chiïịu trïn möơt mađn aênh lúân víơy Xung quanh möîi ngûúđi khöíng löì ăïìu coâ möơt víìng hađo quang toêa saâng Möîi ngûúđi chuâng töi ăïìu nhíơn ra mònh trong tûđng caâi boâng íịy”

Mùơt trúđi xanh

Möơt hiïơn tûúơng khaâc thûúđng nhû mađu xanh cuêa caâc tia saâng mùơt trúđi cuông thuöơc vïì caâc hiïơn tûúơng tûơ nhiïn kyđ laơ coâ liïn quan ăïịn thiïn thïí ban ngađy cuêa chuâng ta

Nùm 1950, töi nghó taơi möơt trong nhûông traơi an dûúông trïn búđ biïín Bantic Ngûúđi úê buöìng bïn hoâa ra lađ möơt giaâo viïn víơt lyâ, möơt ngûúđi noâi chuýơn vui veê, thuâ võ, ríịt ýu thiïn nhiïn Coâ líìn, töi cuđng anh ặâng trïn búđ döịc ặâng thûúêng ngoaơn caênh hoađng hön

Khñ trúđi thíơt maât meê vađ trong saâng Nhûông tia nùưng mùơt trúđi phaên xaơ laơi trong biïín thađnh möơt con ặúđng nhoê daât vađng dađi dùìng dùơc Meâp dûúâi mùơt trúđi ăaô khuíịt dûúâi mùơt nûúâc

- Anh biïịt khöng, - böîng nhiïn nhađ víơt lyâ noâi, - bíy giúđ chuâng

ta coâ thïí nhòn thíịy tia saâng xanh ăíy Tíịt caê moơi ăiïìu kiïơn ăïí ăiïìu ăoâ xaêy ra ăïìu thñch húơp Chó coâ ăiïìu lađ phaêi nhòn thíơt chùm chuâ vađo! - anh ta nhùưc töi

Möơt phíìn lúân ẵa mùơt trúđi ăaô chòm xuöịng biïín, vađ vò súơ boê qua thúđi ăiïím cíìn thiïịt, töi nhòn khöng rúđi mùưt vađo mùơt trúđi Noâ nhanh choâng khuíịt sau chín trúđi Giúđ chó cođn laơi mííu cuöịi cuđng cuêa mùơt trúđi

- Nhòn kòa! - Caê hai chuâng töi ăöìng thanh kïu lïn

Caâi gúđ vađng cuêa mùơt trúđi chòm xuöịng biïín, vađ trong khoaênh khùưc íịy, taơi chöî trûúâc ăoâ lađ mùơt trúđi, xuíịt hiïơn möơt loeâ saâng mađu xanh rûơc rúô Noâ ặúơc nhòn thíịy gíìn hai giíy ăöìng höì

Coâ thïí quan saât ặúơc hiïơn tûúơng ăeơp ăeô, laơ kyđ nađy cuêa tûơ nhiïn phíìn nhiïìu lađ úê trïn biïín Chùỉng haơn, úê vuđng búđ biïín Aăriatic, coâ thïí thíịy ặúơc tia saâng xanh híìu nhû vađo bíịt kyđ ngađy ăeơp trúđi nađo - vađo buöíi saâng luâc mùơt trúđi moơc vađ buöíi chiïìu khi mùơt trúđi lùơn

Caâc nhađ khoa hoơc vađ nhûông ngûúđi ýu thiïn nhiïn ăaô quan saât ặúơc hiïơn tûúơng nađy nhiïìu líìn úê Mïhicö, Chilï, Ăõa Trung Haêi, bùưc Phi, biïín Ăoê

ÚÊ Liïn Xö, ngûúđi ta thûúđng quan saât ặúơc hiïơn tûúơng thuâ võ nađy cuêa tûơ nhiïn taơi vuđng búđ biïín Bantic Cuông coâ thïí nhòn thíịy noâ úê nhûông vuđng khaâc

Cođn bíy giúđ chuâng ta noâi vïì nhûông “bñ íín” cuêa hiïơn tûúơng nađy Ăïí phín tñch ặúơc aânh saâng trùưng thađnh quang phöí, chó cíìn coâ trong tay möơt lùng kñnh thuêy tinh Nhûng caâc lúâp khöng khñ cuông coâ thïí ăoâng vai trođ cuêa lùng kñnh, chó coâ ăiïìu lađ khöng phaêi luön luön coâ thïí thíịy ặúơc ăiïìu ăoâ Sûơ phín tñch aânh saâng trúê nïn ăùơc biïơt roô rađng khi mùơt trúđi hay caâc vò sao haơ xuöịng ặúđng chín trúđi Nïịu nhòn qua öịng nhođm vađo möơt ngöi sao nađo ăoâ nùìm úê chín

trúđi, baơn seô thíịy ngöi sao ăoâ khöng phaêi lađ möơt ăiïím saâng rûơc rúô, mađ noâ seô coâ hònh daơng möơt cíy cöơt nhoê ặúơc trang ăiïím bùìng caâc sùưc cíìu vöìng; phíìn trïn cuêa noâ coâ mađu tñm, cođn phíìn dûúâi coâ mađu ăoê Hònh aênh ngöi sao dûúđng nhû bõ keâo cùng lïn trïn vađ xuöịng dûúâi

Ăôa mùơt trúđi ặúơc chuâng ta nhòn thíịy cuông bõ keâo daôn ra nhû víơy Nhûng kñch thûúâc cuêa mùơt trúđi lúân hún nhiïìu so vúâi kñch thûúâc ngöi sao, vađ noâ laơi chiïịu saâng rûơc rúô, vò víơy mađu sùưc mùơt trúđi khöng thay ăöíi möơt caâch roô rïơt Ú ăíy, nhûông mađu sùưc khaâc nhau chöìng lïn nhau Thûơc chíịt chuâng ta nhòn thíịy khöng chó möơt caâi ẵa mađu trùưng cuêa mùơt trúđi, mađ caê möơt caâi ẵa mađu chöìng lïn nhau Khi chöìng lïn nhau nhû thïị chuâng phaât ra mađu trùưng

Ăöìng thúđi, caâc meâp trïn vađ dûúâi cuêa mùơt trúđi - úê nhûông núi caâc ẵa mađu khöng bõ hođa tröơn, - víîn coâ sùưc mađu; meâp trïn coâ mađu xanh lú vađ xanh lú tröơn vúâi xanh laâ cíy, cođn meâp dûúâi coâ mađu ăoê Víơy baơn ăaô ăoaân ặúơc vïịt saâng xanh xuíịt hiïơn nhû thïị nađo röìi chûâ?

Mùơt trúđi ăang lùơn xuöịng ặúđng chín trúđi Giúđ chó cođn coâ möơt daêi saâng nhoê heơp Vađi giíy sau lađ víìng thiïn thïí ban ngađy seô míịt huât khoêi tíìm mùưt Vađo luâc íịy, trïn ặúđng chín trúđi chó cođn caâc meâp trïn cuêa hai ẵa mađu - xanh laâ cíy vađ xanh lú Nhûng caâc tia xanh lú vađ xanh laâ cíy ăi qua bïì dađy cuêa bíìu khñ quýín traâi ăíịt khöng phaêi ăïìu nhû nhau: caâc tia xanh laâ cíy loơt qua ăoâ dïî dađng, cođn caâc tia xanh lú bõ phaât taân búêi khöng khñ vađ híìu nhû khöng túâi ặúơc mùưt ta

Víơy lađ luâc ăoâ coâ thïí thíịy ặúơc möơt mííu nhoê míìu xanh laâ cíy cuêa mùơt trúđi! Nïịu khi íịy nhòn vađo noâ qua öịng nhođm thò coâ thïí thíịy caâi daêi saâng heơp ặúơc möơt víìng hađo quang mađu xanh laâ cíy viïìn quanh

Cođn khi mùơt trúđi ăang lùơn biïịn míịt dûúâi ặúđng chín trúđi, noâ hùưt lïn tia saâng cuöịi cuđng mađu xanh saâng mađ mùưt thûúđng nhòn thíịy ặúơc Tíịt nhiïn, cíìn coâ nhûông ăiïìu kiïơn nhíịt ắnh ăïí ăiïìu ăoâ xaêy ra Khi ăoâ, khöng khñ phaêi ăuê khö, vađ ăiïìu cùn baên lađ phaêi

trong suöịt Chín trúđi phaêi roô rađng, khöng coâ míy vađ sûúng muđ che khuíịt

Nïịu baơn gùơp may mùưn thò baơn coâ thïí nhòn thíịy ặúơc caê tia saâng mađu xanh lú Ngûúđi ta ăaô thíịy noâ vađi líìn Nhûng ăiïìu ăoâ ríịt hiïịm khi xaêy ra, chó trong ăiïìu kiïơn khöng khñ ăùơc biïơt trong suöịt mađ thöi

Tuy nhiïn, töi nghô rùìng baơn seô hađi lođng vïì viïơc nhòn thíịy mađu ngoơc bñch trong caâc tia saâng mùơt trúđi Vò nïịu tin vađo truýìn thuýịt cöí xûa cuêa ngûúđi Xcötlen thò ai nhòn thíịy tia saâng xanh duđ chó möơt líìn trong ăúđi ngûúđi ăoâ seô haơnh phuâc trong tònh ýu

Thiïịt tûúêng, hiïơn tûúơng thiïn nhiïn ăeơp ăeô nađy khöng thïí nađo coâ liïn quan túâi nhûông khaâi niïơm mï tñn vïì thïị giúâi xung quanh Song, ăöịi vúâi nhûông ai tin vađo sûâc maơnh siïu nhiïn thuöơc thïị giúâi bïn kia thò tai hoơa chñnh lađ úê chöî ngûúđi ăoâ nhòn nhíơn theo caâch riïng cuêa mònh bíịt kyđ möơt hiïơn tûúơng laơ thûúđng nađo - nghôa lađ nhòn thíịy caâi huýìn hoùơc úê trong ăoâ Cuông víơy ăöịi vúâi hiïơn tûúơng mùơt trúđi toêa tia saâng mađu ngoơc bñch xuöịng traâi ăíịt Hiïơn tûúơng íịy ặúơc tiïịp nhíơn khöng phaêi nhû möơt hiïơn tûúơng hiïịm hoi nhûng ríịt tûơ nhiïn, mađ nhû möơt “ăiïìm baâo” nađo ăoâ cuêa thûúơng ăïị

Cođn coâ nhûông ăiïìu nhû thïị

AÊo aênh vađ quíìng saâng “nhûông boâng ma” trong nuâi, mùơt trúđi nhiïìu mađu sùưc - tíịt caê nhûông caâi ăoâ lađ saâng taơo cuêa chñnh tûơ nhiïn Nhûng trong lõch sûê cođn xaêy ra nhûông ăiïìu khaâc nûôa

Nùm 1914 chiïịn tranh thïị giúâi thûâ nhíịt buđng nöí Trïn möơt khu vûơc cuêa mùơt tríơn Nga - Ăûâc ăaô xaêy ra möơt ăiïìu kyđ laơ: trïn nïìn nhûông ăaâm míy ban ăïm xuíịt hiïơn hònh aênh khöíng löì cuêa tûúơng ặâc meơ Kadan Hònh aênh ăoâ roô ăïịn nöîi hađng ngađn binh lñnh ăïìu nhòn thíịy ặúơc “Ăiïìu kyđ laơ chûa tûđng thíịy” ăoâ ặúơc ăaânh giaâ nhû ăiïìm baâo lađ thíìn linh cuđng chiïịn ăíịu vúâi quín Nga chöịng boơn Ăûâc

Song khi tin tûâc vïì “hiïơn tûúơng” nađy truýìn lan khùưp thïị giúâi, möơt söị túđ baâo nûúâc ngoađi ăaô vaơch tríìn trođ aêo thuíơt ăoâ: ăiïìu kyđ

laơ kia cuêa ngûúđi Nga hoađn toađn khöng phaêi lađ ăiïìu kyđ laơ, khöng thïí goơi noâ lađ “chûa tûđng thíịy” ặúơc Nhûông quan tû tïị thúđi Ai Cíơp cöí ăaơi ăaô tûđng cho caâc tñn ăöì thíịy nhûông caênh tûúơng tûúng tûơ Trong caênh tranh töịi tranh saâng cuêa ngöi ăïìn xuíịt hiïơn hònh aênh

to lúân cuêa caâc võ thíìn coâ hađo quang bao boơc Bùìng caâch aâp duơng nhûông quy luíơt quang hoơc mađ chó coâ hoơ biïịt ặúơc vađo thúđi gian ăoâ, caâc viïn quan tû tïị ăaô cho caâc tñn ăöì ặúơc thíịy thíìn linh

Bíy giúđ chuâng ta ăaô biïịt ặúơc bñ míơt cuêa nhûông trođ aêo thuíơt nhû víơy Ăoâ lađ chiïịc ăeđn chiïịu, hoùơc nhû ngûúđi ta goơi trûúâc kia: ăeđn “thíìn” múê ra vađo nhûông luâc cíìn thiïịt Möơt viïn tû tïị ặâng trïn maâi ăïìn Öng ta ặâng úê möơt võ trñ sao cho hònh aênh cuêa öng ta khi ăi qua khe húê seô ăíơp vađo möơt trong nhûông bûâc tûúđng cuêa ăïìn Khi ngûúđi ăoâ chuýín ăöơng, caâi boâng to tûúâng cuêa öng ta úê trong ăïìn cuông chuýín ăöơng Caâi khe ặúơc ăoâng laơi vađ hònh aênh biïịn míịt Ăïí gíy ặúơc íịn tûúơng maơnh hún ăöịi vúâi ăaâm ăöng, ím nhaơc ặúơc cûê lïn trong ăïìn, muđi caâc chíịt thúm khaâc nhau thoang thoaêng trong lađn khñ linh thiïng

Sau nađy, “ăiïìu kyđ laơ” ăoâ cuêa quang hoơc cođn phuơc vuơ boơn lûđa bõp ăuê loaơi ăíu chó möơt thïị kyê Mùơc díìu nhiïìu ngûúđi ăaô biïịt ặúơc

bñ míơt ăún giaên cuêa noâ, bùìng saâng chïị vïì ăeđn chiïịu maôi ăïịn nùm

1799 múâi ặúơc cíịp Nhađ víơt lyâ Röbecxöng ăaô sûê duơng ăeđn chiïịu ăïí ăaânh lûđa nhûông ngûúđi mï tñn trûúâc khi cöng böị phaât mònh cuêa mònh Vađo nùm 1797, öng töí chûâc úê Pari möơt cuöơc trònh diïîn trong ăoâ ai mua veâ coâ thïí ặúơc xem linh höìn cuêa bíịt cûâ ngûúđi chïịt nađo

Röbecxöng cuông ăaô tûđng sang Nga Trïn ặúđng öng trúê vïì, úê Pölötxcú, caâc giaêng viïn chuêng viïơn dođng Tïn ăaô ăïì nghõ nhađ aêo thuíơt giuâp hoơ rùn ăe möơt trong nhûông hoơc viïn cuêa chuêng viïơn Möơt thanh niïn, nhû caâc ặâc cha dođng Tïn nhíơn xeât, coâ khuynh hûúâng chñnh thöịng giaâo Sau khi thíịy ặúơc úê möơt chiïịc ăeđn chiïịu möơt phûúng tiïơn tuýơt vúâi ăïí rùn daơy, ặúơc sûơ ăöìng yâ cuêa Röbecxöng, hoơ ăaô chiïịu cho gaô trai noơ xem “linh höìn” cuêa ngûúđi cha ăaô quaâ cöị cuêa gaô quyê sûâ bõ bùưt xuöịng ắa nguơc vò gaô ăaô trúê thađnh tñn ăöì chñnh thöịng giaâo chûâ khöng phaêi lađ tñn ăöì ăaơo thiïn chuâa Sau ăoâ Röbecxöng ăaô mö taê tó mó cíu chuýơn nađy trong höìi