Bài giảng cây ăn quả chương 7

Cây mít 10 năm tuổi NỘI DUNG QUY HOẠCH VÙNG TRỒNG CÂY ĂN QUẢ – Xác định phạm vi vùng sản xuất – Các chủng loại – Kế hoạch đầu tư tiền vốn – Giải pháp về kinh tế kỹ thuật – Những că

CHƯƠNG 5: THIẾT KẾ VÀ XÂY

DỰNG VƯỜN CÂY ĂN QUẢ

TS Vũ Thanh Hải Trường ĐH Nông nghiệp Hà Nội

PHẦN 1: QUY HOẠCH VÙNG TRỒNG CÂY ĂN QUẢ

– Xây dựng kế hoạch phương hướng phát triển sản xuất cây ăn quả cho một hay nhiều vùng sinh thái – Nếu đúng sẽ phát huy hiệu quả nhiều mặt – Nếu sai thì sao?

Cây mít 10 năm tuổi

NỘI DUNG QUY HOẠCH VÙNG

TRỒNG CÂY ĂN QUẢ

– Xác định phạm vi vùng sản xuất

– Các chủng loại

– Kế hoạch đầu tư tiền vốn

– Giải pháp về kinh tế kỹ thuật

– Những căn cứ để xây dựng vùng trồng cây ăn quả?

1 Thu thập số liệu điều tra trong

vùng

1.1 Điều kiện tự nhiên

– Thông tin về địa lí

– Diện tích các loại: đất, cây trồng

– Tầng đất

1.1 Điều kiện tự nhiên

– Nguồn nước và thủy văn – Về thời tiết

– Tạo mạng lưới giao thông và nuôi trồng thủy sản – Về sản xuất nông lâm nghiệp, chăn nuôi cấp phân bón, khả năng sinh trưởng phát triển cây ăn quả

1.2 Điều kiện kinh tế xã hội

– Tình hình phát triển sản xuất

– Đánh giá hiệu quả sản xuất nhiều năm

– Tỷ trọng và giá trị cây ăn quả, các loại quả hàng

– Hình thức thẩm định

Nguồn: Nguyễn Văn Hòa, Viện cây ăn quả miền Nam, 2005

Dự kiến kế hoạch sản xuất cây ăn quả của vùng và các tiểu vùng

– Xác định quy mô vùng – Xác định thành phần giống loài – Tỷ lệ diện tích trồng mới, diện tích kinh doanh, chu kỳ kinh doanh

– Diện tích vườn ươm, số lượng cây giống – Xây dựng vườn mô hình, loại cây ăn quả chủ lực, quy mô nông trại cuối cùng: xây dựng bản đồ phân vùng trồng cây ăn quả và các phương án sản xuất

Kế hoạch tiêu thụ sản phẩm

– Dựa trên kế hoạch phát triển sản xuất, nguồn thông

tin kinh tế thị trường

– Phương án tiêu thụ gồm các bước

• Quả tươi tại chỗ

• Quả tươi cho thị trường trong nước

• Quả tươi cho xuất khẩu

• Quả chế biến

• Bảo quản sản phẩm tươi

– Đảm bảo cung ứng đủ theo hợp đồng kinh doanh

Kế hoạch đầu tư vốn và các vật tư thiết bị cho sản xuất và chế biến

– Mua và sản xuất cây giống cho vùng và vùng lân cận

– Xây dựng mô hình, sản xuất thử nghiệm và sản xuất toàn vùng

– Chi phí quản lý, chỉ đạo

– Cần xác định điểm hòa vốn và thời điểm sản xuất kinh doanh có lãi

PHẦN 2: THIẾT KẾ VƯỜN CÂY

– Thiết kế đúng sẽ có lợi, sai sẽ có hại, lãng phí – Yêu cầu: xây dựng một nông trại quy mô thích hợp trình độ sản xuất, thị trường, cơ cấu thành phần giống loài phù hợp môi trường sinh thái Sản phẩm

đa dạng, mang tính hàng hóa

– Năng suất cao trong chu kỳ kinh doanh và bền vững cho chu kỳ sau

3 Quy mô nông trại

• Ở Pháp: 13ha (năm 1950), 28ha (năm 1990) trại gà chiếm 70%

• Ở Mỹ: 130-150ha, không khép kín, phân công hợp tác

• Phân loại dựa vào giá trị thu thập hàng năm

• Lớn: có thu nhập sản phẩm hàng hóa 250.000-500.000 USD

• Lớn vừa: có thu nhập sản phẩm hàng hóa 100.000-250.000

USD

• Vừa: có thu nhập sản phẩm hàng hóa 40.000-100.000 USD

• Nhỏ: có thu nhập sản phẩm hàng hóa 40.000 USD

• Ở Nhật bình quân: 1,2ha, đang có chủ trương tăng 20-30ha

• Các nước châu Á: 1-4ha vì bình quân ruộng đất thấp, tăng vụ

Bảng : Quy mô nông trại ở một số

nước (đơn vị: ha)

Mỹ Pháp Nhật Hàn Quốc Thái Lan

86,6 36,0 0,8 0,86 3,5

151,0 35,0 1,1 0,94 3,56

185,0 75,0 1,4 1,2 4,2

Quy mô nông trại

• Nhìn chung: quĩ đất lớn, công nghệ phát triển thì diện

tích lớn

• ở Việt Nam:

– Từ đời Trần thế kỷ 8 cho quan lại, hoàng tộc

– Đời Lê thế kỷ 15 có 43 điền trang

– Đời Nguyễn thế kỷ 19 đã ban hành 25 xã luật cho phép các

từ nhân, dân lang thang, khai hoang lập trại giao cho dân

• Năm 1890 có 108 đồn điền (tổng diện tích: 10.898ha)

• Năm 1912 có tổng diện tích đồn điền 470.000ha 

2350 đồn điền quy mô 200ha

• Hiện nay cả nước có 130.000 trang trại

– Từ Huế trở ra có 67.000

– Các tỉnh phía nam có 46.000

Đặc điểm trang trại ở nước ta

– Tự phát, chưa sản xuất hàng hóa – Quy mô nhỏ 0,5-5ha, ít có trên 100ha – Chỉ khai thác tự nhiên, không đầu tư lớn – Sản phẩm không gắn với thị trường – Trình độ quản lý yếu, thiếu thông tin – Ít chuyên canh (đa dạng: VAC, VA, VC, AC ) – Chưa có luật

– Phương hướng sản xuất của nhiều trang trại sẽ lập thành vùng cây ăn quả kinh tế hàng hóa lớn – Như Thái Lan: trong một trang trại sản xuất đang dạng, liên kết nhiều trang trại sản xuất mặt hàng có sản lượng lớn để cạnh tranh

4 Lập đai rừng phòng hộ

Tác dụng: giảm tốc độ gió 25-40%, chống hạn,

sương muối, nguồn phấn, mật hoa

5 Các loại cây làm đai rừng

– Yêu cầu về đặc điểm của cây: thích nghi, sinh trưởng nhanh, không là ký chủ sâu bệnh, thụ phấn, nguồn mật ong

– Các loại cây làm đai rừng:

6 Cách thiết kế đai rừng

• Giảm tốc độ gió thấp nhất ở khoảng cách = 3 lần chiều

cao và đạt tốc độ gió ban đầu ở khoảng cách sau đai

rừng bằng 20-25 lần chiều cao

• Đai chính vuông góc với hướng gió chính và cách

nhau 10 lần chiều cao đai rừng

• Gồm 1-2 hàng cây chính; 2-3 hàng cây phụ và cây bụi

• Khoảng cách hàng cây 2-2,5m, khoảng cách cây trên

hàng 0,5-1,5m Đai rừng cách xa hàng cây ăn quả

7 Thiết kế lô, đường đi và hàng cây

• Cần kết hợp chuyên gia giao thông, thủy nông

7 Thiết kế lô, đường đi và hàng cây

• Diện tích lô trồng: ở đất phẳng 2-4ha, ở đất dốc 2ha, đất trũng chua phèn 0,5-1ha

1-• Đất có độ dốc <30 chia lô như đất phẳng

• Đất có độ dốc 4-100 chia lô theo đường đồng mức

• Đất có độ dốc >100 chia lô theo ruộng bậc thang

• Cần có băng phân xanh để bảo vệ đất

• Cần xây dựng đập chắn nước để dùng

8 Cơ cấu giống cây trong vườn:

Nguyên tắc bố trí

– Tạo không gian môi trường sinh thái thích hợp

8 Cơ cấu giống cây trong vườn:

Nguyên tắc bố trí

• Duy trì bảo vệ đất trồng

• Quần thể các giống loài bảo vệ nhau

8 Cơ cấu giống cây trong vườn:

Nguyên tắc bố trí

– Rải vụ thu hoạch

– Giống loài phải thích nghi điều kiện sinh thái địa

phương

– Lựa chọn kỹ giống tiến bộ kỹ thuật

8 Cơ cấu giống cây trong vườn:

Nguyên tắc bố trí

• Tránh bố trí kiểu vườn tạp mà phải theo băng

8 Cơ cấu giống cây trong vườn:

Nguyên tắc bố trí

– Áp dụng trồng xen nhiều tầng cây

– Ví dụ: ở Đông Dư: táo, chanh, mùng, mùi tàu,

chuối, đu đủ trồng sớm tận dung đất

– ở Văn lý, Lý Nhân: hồng, quýt, chanh, rau, hoa,

cây thuốc

8 Cơ cấu giống cây trong vườn:

Nguyên tắc bố trí

• Lái Thiêu: sầu riêng, măng cụt, cam quyt, chuối

• Trong vườn gia đình: quanh vườn trồng cây cao to, giữa trồng cây nhỡ, trước nhà trồng cây bé, cây bụi

9 Vườn tạp và phương pháp cải tạo 9.1 Khái niệm vườn

tạp

• Vườn tạp là vườn quảng canh, là vườn đầu tư lao động, vật tư, hàm lượng

kỹ thuật ít, hiệu quả kinh

tế thấp

• Vườn tạp là vườn trồng nhiều loại cây ăn quả theo kiểu “mùa nào thức ấy” để cải thiện dinh dưỡng trong khẩu phần

ăn hàng ngày của gia đình

9.1 Khái niệm vườn tạp

• Có thể là vườn trồng

một loại cây nhưng

nhiều giống khác nhau

• Tuổi cây khác nhau

nên trái to nhỏ, màu

• Hạn chế hiểu biết về điều kiện của vùng trồng: cây trồng, cơ cấu giống, loại cây trồng không phù hợp

9.2 Nguyên nhân

• Hạn chế hiểu biết về yêu

cầu sinh học cây trồng nên

không tận dụng được các

điều kiện sẵn có

• Hạn chế về kỹ thuật trồng -

chăm sóc cây: Tạo hình,

bón phân cắt tỉa, tưới nước,

phòng trừ sâu bệnh

• Đầu tư chưa phù hợp do

năng lực và vốn hạn chế

9.3 Mục tiêu cải tạo vườn tạp

Thu nhập của vườn chủ yếu từ cây ăn quả đảm bảo thu nhập ổn định hiệu quả cao

• Yếu tố tự nhiên: khí hậu, đất đai

• Yếu tố xã hội: điều kiện kinh tế xã hội của vùng

• Yếu tố kỹ thuật: các biện pháp thâm canh

• Yếu tố kinh tế: vật tư, nguồn gốc

• Yếu tố giống: chủng loại giống và cơ cấu giống

• Yếu tố thị trường: gắn sản xuất với lưu thông, chế biến tiêu thụ

9.4 Các phương pháp và kỹ

thuật cải tạo vườn tạp

• Tiến hành khảo sát vườn cây

với các điều kiện hiện có

– Đánh giá và lựa chọn phù hợp

thông tin về thị trường

– Khả năng vốn, lai tạo loại cây dự

định trồng

– Các hoạt động sản xuất cần thiết

để đưa ra ý tưởng quy hoạch và

cơ cấu lại cây giống cho vườn

• Điều chỉnh khoảng cách và phân bố không gian tạo ra các cành có lợi cho việc ra hoa và kết quả thông qua cắt tỉa

• Trồng bổ sung cây mới vào vị trí cần thiết

và hợp lý trong vườn

9.4 Các kỹ thuậtcải tạo

vườn tạp

• Ghép cải tạo và ghép phục hồi

các cây trên vườn nhằm thay đổi

giống, phục hồi cây sinh trưởng

yếu cằn cỗi trong vườn

• Áp dụng biện pháp kỹ thuật thâm

canh: tưới nước bón phân phòng

trừ sâu bệnh.v.v

Các biện pháp áp dụng khi cải tạo

vườn

• Làm rãnh và hệ thống tiêu nước trên vườn

– Nhằm cải thiện hoá lý tính của đất tạo điều kiện để cây sinh trưởng

và phát triển tốt

– Đối với vùng đồi núi độ dốc cao phải làm ruộng bậc thang

CHƯƠNG 5: TRỒNG VÀ CHĂM

SÓC VƯỜN CÂY ĂN QUẢ

TS Vũ Thanh Hải Trường ĐH Nông nghiệp Hà Nội

1 Chuẩn bị hố trồng: các bước

• Khoảng cách, mật độ: xu hướng

chung là trồng dày

– Loại cây

– Điều kiện đất tốt (thưa) xấu (dày)

– Chăm bón tốt - thâm canh (trồng

dày)

– Quảng canh (trồng thưa)

• Loại cây cao to: 6x6m; 6x5m; 5x4m

• Loại cây vừa: 4x4m; 4x3m; 3x3m

• Loại cây bé: 3x3m; 3x2m; 2x2m

2 Kỹ thuật trồng cây

• Khi đào hố cần để riêng đất mặt và đất tầng dưới vì lớp đất dưới xấu hơn

• Không cho phân tiếp xúc thẳng với rễ, dù là phân hoai cũng cần trộn với đất

• Trồng cây có bầu đất

• Không làm vỡ bầu khi rạch túi bầu

2 Kỹ thuật trồng cây

• Không trồng cây khi có

gió to, giữ trưa nắng

Ca, S, Mg, Mn, Zn, Fe,

Cu, Mo, B, Cl Trong đó

13 nguyên tố vô cơ chia thành 3 nhóm

Tùy theo từng loại cây mà lượng chất

khoáng này thay đổi

Làm thế nào để biết cây đang thiếu dinh dưỡng?

Phân bón cho cây có múi

Phân bón cho cây có múi

90 kg quả/cây

120 kg quả/cây

150 kg quả/cây

Nguồn: Nguyễn Văn Kế, Trường ĐH Nông nghiệp TP Hồ Chí Minh

Lượng phân bón cho cây vải

Tuổi cây

Đường kính tán (m)

Đạm Urê (g/cây)

Super lân (g/cây)

clorua (g/cây)

Kali-Phân Vi sinh (g/cây)

trong một năm cho cây vải

Thới kỳ bón Mục đích bón Đạm Tỷ lệ (%) Lân Kali

Sau khi thu hoạch

(cuối tháng 6- đầu

tháng 7)

Hồi phục sau thu hoạch

• Phân chuồng:

30-50 kg/hố

• 2-3kg phân lân /hố

• Trộn đều với đất và lấp đất

3.3 Bón phân cho thời kỳ Kiến thiết cơ

hòa nước tưới 1%

• Trước nảy lộc (mùa đông):

– Phân chuồng 20-30kg

– Lân nung chảy: 1-1,5kg

• Cách bón: theo hố quanh

mép tán

3.4 Bón phân cho thời kỳ Kinh doanh

• Bón sau thu hoạch quả:

– 30kg phân chuồng – 5-7kg phân N, P, K, Ca, Mg – Hoặc phân chuồng 30kg – Lân supe 2-3kg – Tưới N+K loảng 1% (5-10lít dung dịch) /Rải đều quanh tán, xới nông 5-10cm

• Bón thúc

– Nụ = 1N + 1K – Kết thúc hoa = 1N + 1,5K – Phình quả = 2-3 lần = 1N + 2K – Phun phân bón lá

• Liều lượng tùy dinh dưỡng đất, lá

4 Tưới nước cho CĂQ

4.1 Thiết kế hệ thống tưới và tiêu nước

• Vườn gần nguồn nước:

kênh, mương, hồ hoặc đào

giếng

• Thiết kế vườn luôn gắn liền

với hệ thống tưới và tiêu

nước

sinh trưởng cây

• Ngay sau khi trồng, cây con cần được tưới nước ngay > hồi xanh và bén rễ

• Thời kỳ kiến thiết cơ bản tưới ít nhất 1-2 lần/tháng nếu không mưa

• Thời kỳ kinh doanh tưới theo nhu cầu và giai đoạn sinh trưởng

• Giai đoạn ra hoa, đậu quả và phát triển lộc mới:

– Cần tưới để có một độ ẩm đất tối ưu – Cây thiếu nước ít > lá bị nhỏ và cành lộc bị ngắn – Thiếu nước nghiêm trọng > lá kém phát triển, hoa nở không đầy đủ, đậu quả kém và quả bị rụng nhiều

4.2 Nhu cầu nước của các giai

đoạn sinh trưởng cây

• Giai đoạn quả phát triển: cây cần một lượng nước lớn

nhất

– Hạn chế rụng quả sinh lý

– Quả bắt đầu phát triển

– Lá của lộc mới đạt kích thước đầy đủ

• Giai đoạn quả chín:

– Hạn chế tưới

– Cành lá phát triển tạo ra một tác động tiêu cực đến chất lượng

quả và phân hoá mầm hoa

– Thoát nước nhanh khỏi vườn

• Sau thu hoạch:

– Cần tưới để cây phục hồi sau khi cho quả

– Tưới kết hợp tăng cường bón phân hoá học qua gốc và lá

• Cải thiện hệ sinh thái

• Gây hạn nhân tạo (nếu

• Nguồn giống sạch (tiêu chuẩn giống)

• Bón phân hợp lý - Đốn tỉa cành - Trừ cỏ dại - Tưới đúng lúc - Năng chăm sóc phát hiện sớm - Loại cây còi cọc - Chọn giống tốt - Vệ sinh vườn

• Quan trọng nhất là quán lý dịch hại tổng hợp (IPM): thiên địch, hạn chế thuốc độc

nước BTN, DF, WDG WP, Bột mịn, phân tán trong nước thành dung dịch huyền phù

Huyền phù FL, FC, SC Lắc đều trước khi sử dụng

Hạt H, G, GR Chủ yếu rãi vào đất

Dạng sữa EW Lắc đều trước khi sử dụng

7.1 Nguyên tắc về tỉa cành tạo hình cây CĂQ

• Tạo hình thái cây trồng có

khả năng tiếp nhận ánh

sáng đầy đủ  đạt hiệu

suất quang hợp tối ưu

• Khống chế mối tương

quan giữa sinh trưởng

dinh dưỡng và sinh trưởng

7.2 Lợi ích của tỉa cành tạo hình CĂQ

• Khống chế và duy trì chiều cao cây trong tầm kiểm soát  thuận lợi cho quản lý vườn

• Hình thành và phát triển bộ khung vững chắc

 phát triển các cành nhánh thứ cấp cho cây

• Duy trì khả năng cho quả ở mức cao

• Tỉa cành, lá, quả  chỉ số lá/ số quả tối ưu

• Nâng cao hoạt động sinh lý, hiệu suất thoát hơi nước

• Cải thiện chế độ nước trong điều kiện khô hạn

• Tăng hiệu quả nguồn vốn đầu tư

7.3 Thời kỳ Kiến thiết cơ bản- Đốn

vị bằng cọc tre hoặc dây, thánh đỡ

7.3 Thời kỳ Kiến thiết

cơ bản- Đốn tạo hình

7.4 Thời kỳ Kinh doanh

• Cần sự cân đối giữa tỷ lệ C/N

• Tùy tuổi cây mà định các thời kỳ đốn

• Thời kỳ 1: cây non trẻ C/N thấp: đốn

nhẹ

• Thời kỳ 2: cây trưởng thành (ra quả

đều) C/N cân bằng tự nhiên

• Cắt nặng nhẹ tùy thuộc sự sinh

7.4 Thời kỳ Kinh doanh

• Thời kỳ 3: sinh trưởng yếu:

– C/N cao (cây già hơn) – đốn đau (sau mỗi vụ thu hoạch) – loại bỏ các cành kém – giữ tán ở độ cao 2,5-3,5 m – hạn chế mép tán cây

• Thực hiện chu kỳ 3 năm đốn nhẹ,

1 năm đốn đau

7.4 Thời kỳ cây già cỗi - Đốn cải tạo

• Cây già, rễ yếu, tích lỹ sâu

7.5 Dáng cây và kiểu tạo tán

• CĂQ mọc tự nhiên rất cao

• Tạo tán để có dáng thích hợp với một mở tâm (tán hình phễu, cốc) hay một trục chính

• Tán hình phễu nhìn từ trên xuống:

– các cành khung tạo ra một góc 120°

– khoảng cách thẳng đứng giữa các cành khung nên là 20-30 cm

• Kiểu tán này dễ dàng chăm sóc, phun thuốc và thu hái quả

• Cây trẻ cho tán mọc nhanh và ra quả sớm

• Việc đốn tỉa cây cũng dễ dàng và tán sinh quả chiếm một diên tích lớn

– Các chồi mùa xuân và mùa hè (cây có múi…), mùa thu

(vải, xoài…) là quan trọng nhất

– Chồi này phải được phát triển đúng cách, không quá

mạnh

• Tập tính sinh quả:

– Cành sinh quả phát triền chủ yếu từ các chồi xuân /hè

(cây có múi) mùa thu/hè (vải, xoài…)

– Các hoa đơn hoặc chùm có thể phát triển từ đỉnh chồi

hoặc chồi nách (mắt nách)

7.6 Các tập tính nảy chồi (lộc) và

sinh quả của CĂQ

• Cây ra hoa ở đầu cành: như nhãn, vải, xoài và cây có múi

• Cây ra hoa trên thân, cành chính: mít, sầu riêng

• Cây ra hoa ở nách lá: hồng xiêm

• Cây ra hoa quả ở nách lá hay trên đoạn dưới của các cành già hoặc ở đỉnh của cành năm trước: na

• Cây ra hoa ở cành 1 năm: táo ta

– không hạn chế về số lượng và chiều dài

– nhưng cần loại bỏ các chỗ cành mọc quá dày hoặc quá yếu

Sau 3 năm cây sẽ có bộ tán cân đối, thuận lợi cho chăm

sóc, phòng ngừa sâu bệnh và thu hoạch

7.7 Kỹ thuật đốn tỉa cành

• Lập những cành mang quả, trẻ, dồi dào sinh lực và phân

bố giống nhau trên khung (sườn) và cành mẹ (cành chính)

• Thay thế cành không có khả năng cho quả (già, loại bỏ cành sâu bệnh, cành chết, cành vô hiệu…) bằng cành non trẻ trong những năm tiếp theo

• Loại bỏ cành đan chéo, cành vượt trong thời kỳ cây đang mang quả  hạn chế cạnh tranh dinh dưỡng với quả

7.7 Kỹ thuật đốn tỉa cành

• Cần nghiên cứu cấu trúc của mỗi cây trước khi đốn tỉa

chúng

• Đốn tỉa nên bắt đầu từ ngọn cành khung thứ 3, tiếp đến

là cành khung thứ 2 và sau cùng là cành khung thứ

nhất

• Tại mỗi cành khung, đốn tỉa nên bắt đầu từ cành cấp hai

sau đến các chồi bên, các cành và chồi không mong

muốn

7.8 Vết cắt và dụng cụ đốn tỉa cành

7.9 Thời gian thực hiện đốn tỉa

• Tùy thuộc vào vùng và loại cây ăn quả

• Vùng Ôn đới và Á nhiệt đới vào mùa đông trước

xuân:

– nhiệt độ thấp và mùa khô

– trao đổi chất giảm trước lúc phát lộc xuân

• Vùng nhiệt đới: sau thu hoạch quả

• Tỉa nhẹ (tỉa phớt) tiến hành vào thời vụ khác 

loại bỏ các chồi không mong muốn

• Ở miền Bắc VN không nên đốn tỉa cây Á nhiệt đới

vào mùa đông

7.10 Tỉa chồi, hoa, quả

• Loại bỏ các quả ra sớm trong năm thứ hai, thứ 3 để cây lớn nhanh

• Tỉa quả khi cây trưởng thành (5-6 tuổi trở đi) tập trung dinh dưỡng nuôi quả tăng chất lượng quả

• Không nên tỉa bỏ >15% tổng số chồi