Văn học phương tây 1

Bi kịch là thành công chủ yếu, tiêu biểu nhất của nền văn học cổ đại Hy Lạp và cũng là vinh dự lớn lao của Hy Lạp, đất nước đã khai sinh ra một loại hình văn học mới trong lịch sử văn họ

VĂN HỌC PHƯƠNG TÂY 1

Chương 1VĂN HỌC CỔ ÐẠI HY LẠP

I NƯỚC HY LẠP CỔ ÐẠI

1 Ðịa lý

Nằm ở phiá nam Châu Âu, trên bán dảo Balcan, đông giáp biển Egée, tây bắc giáp

Albanie, đông nam giáp Thổ Nhĩ Kỳ, bắc giáp Nam tư và Bulgarie Diện tích 133.000 km2, thủ

đô là Athène ( Nhã Ðiển)

Hy Lạp xưa rộng hơn, gồm 3 xứ:

- Hy Âu: Ở miền nam bán đảo Balcan, có hơn 80% là núi, có vịnh Corinthe chia ra bốn phía: Bắc là dãy Pinde, tây là Eùpia, đông là bình nguyên Thessalie, nam là bán đảo Péloponèse

có hình bàn tay với bốn ngón xòe gồm các vùng dất phì nhiêu

- Hy Á: Gồm những tỉnh dựng lên ở những bình nguyên hẹp ven bán đảo Tiểu Á

- Quần đảo và đảo: Biển Eùgée có nhiều đảo lớn hợp thành dãy đảo Quan trọng nhất là đảo Crèce ở phía nam là trung tâm của nền văn minh tối cổ Crèce-Mycène Bờ biển đông và tây bán đảo Balcan và Tiểu Á có hình răng cưa gồ ghề lởm chởm, có nhiều vịnh và hải cảng an toàn,thuận lợi cho sự phát triển hàng hải

Ðịa hình phức tạp đó của Hy Lạp đã ảnh hưởng lớn đến xu hướng phát triển của lịch sử

xã hội Hy Lạp thời cổ đại Trước hết là xu hướng phát triển ngành mậu dịch hàng hải của họ Người Hy Lạp cổ đã biết lợi dụng mặt biển Eùgée phẳng lặng để đi rất xa ra khơi, đổ bộ lên các đảo và miền ven biển Tiểu Á hay vượt qua các eo biển Dardanien và Bospho lên tận miền Hắc Hải, hoặc vượt biển đi khắp các miền thuộc khu vực Ðịa Trung Hải như Tiểu Á, Ai Cập, Ý, Tây Ban Nha và Bắc Phi

Khí hậu ấm áp và trong lành, thiên nhiên đẹp đẽ muôn màu, cảnh bình nguyên nước xanhvới màu da trời đã tạo tâm hồn thi sĩ cho người Hy Lạp Ở vị trí phía Ðông Ðịa trung Hải gần gủivới các quốc gia cổ đại phương Ðông có nền văn minh lâu đời chính là điều kiện thuận lợi cho sựphát triển nhanh chóng của nền vản minh Hy lạp, khiến nó trở thành ngọn đuốc soi sáng vùng Ðịa Trung Hải

2 Lịch Sử:

Sự tan rã của xã hội thị tộc và sự hình thành nhà nước Hi Lạp

Nhà nước Hy lạp đã trực tiếp thoát thai dần dần từ chế độ công xã thị tộc Sự phát triển kinh tế chính trị của các quốc gia thành thị (City States) là một thí dụ điển hình chứng tỏ tính tất yếu của quá trình chuyển biến từ chế độ công xã thị tộc sang chế độ nhà nước Anghen viết: Lúc

đó chỉ thiếu một cái thôi, đó là một cơ quan không những bảo vệ được của cải mà các tư nhân vừa mới có được khỏi bị những truyền thống cộng sản chủ nghĩa xâm phạm, mà còn kéo dài mãi quyền của các giai cấp hữu sản bóc lột giai cấp không có của Và giai cấp đó đã xuất hiện: Nhà nước đã được phát minh.(Nguồn gốc của gia đình, của chế độ tư hữu và của nhà nước)

Nhà nước Sparta (IX B.C.): Là một trong những quốc gia thành thị xuất hiện sớm nhất ở

Hy lạp cổ đại Người Sparta là giai cấp thống trị chủ nô.Nhà nước nay chủ yếu là do hậu quả của

sự xâm nhập của những bộ lạc người Dorian Bon họ thuộc giai cấp ăn bám và không tham gia lao động sản xuất Công việc của họ là cai trị và đánh giặc Họ đã đàn áp nhiều phong trào khởi nghĩa của dân nghèo thành thị và nô lệ cũng như phong trào dân chủ ngày càng lan ra ở nhiều thành bang Hy lạp

Nhà nước Athène (VII- VI B.C.): Athène là một quốc gia thành thị ở bán đảo Altique thuộc trung bộ Hy Lạp thuận lợi cho sự phát triển hàng hải và công thương nghiệp Nhà nước này ra đời trên cơ sở thống nhất toàn thể dân cư ở 4 bộ lạc dưới quyền quản lý chung của một cơ quan hành chánh duy nhất thay thế cho các cơ quan quản lý riêng rẽ cũ của các bộ lạc Thời cực thịnh của Athène và của cả lịch sử Hy Lạp là thời kỳ trị vì của Périclès Ông đã đề ra những cải cách quan trọng, cơ bản là quyền chính trị dân chủ được phổ biến khắp nơi Ðứng về phương diện đông đảo quần chúng nô lệ và kiều dân mà nói thì nền dân chủ ấy cũng là nền dân chủ của chủ nô mà thôi

II.NỀN VĂN HÓA RỰC RỠ CỦA HY LẠP CỔ ÐẠI:

Văn hóa Hy Lạp cổ đại đã đạt đến đỉnh cao của nó từ thế kỷ XVIII đến thế kỷ thứ III TCN về các ngành: Văn học, Sử học, Thiên văn học, Ðịa lý, Số học, Vật lý, Y, Dược, Sinh vật học, Triết học

1 Về văn học:

Hình thái văn học xuất hiện sớm nhất là dân ca Có thể chia quá trình phát triển của văn học cổ đại Hy Lạp ra làm 3 thời kỳ:

· Thời kỳ tối cổ: bắt đầu từ khi có văn học đến thế kỷ thứ V TCN

· Thời cổ điển: từ chiến tranh Ba tư thế kỷ thứ IV đến tk III TCN

· Thời kỳ cuối: từ tk III đến tk I TCN

Homère là người đầu tiên đặt nền tảng cho thể loại anh hùng ca với Iliade và Odyssée Tiếp theo thơ trữ tình phát triển với sự trỗi dậy của ý thức cá nhân, tiêu biểu là hai nhà thơ Pindare

và Sapho

- Pindare:(-522-440) Sinh ở Xi nô xê phan (Tebơ), thạo nhạc vũ, 20 tuổi đã nổi tiếng về thơ ca Tác phẩm có bốn tập gồm những bài thơ ca ngợi những người anh hùng chiến thắng trongcác đại hội điền kinh toàn Hy lạp (Olympe, Delphe, Isme, Mémée…).Là một nhà thơ có tâm hồnlớn, khêu gợi lòng tự hào và ý chí thống nhất dân tộc

- Sapho:(-612-?) Sinh ở Mêtilem Thuở còn trẻ phải trốn khỏi quê hương vì chống lại chế

độ tiếm vương của Pitacus Lúc trở về thơ ca của bà được người đương thời chú ý và tặng cho danh hiệu là nữ thần thơ ca thứ 10 Khác với Pindare, thơ ca của bà không lấy đề tài thời sự bên ngoài mà nói lên những khát vọng say sưa thuộc thế giới nội tâm Thi hứng của bà có cái dằn vậtcủa người đàn bà khao khát tình yêu, người đương thời gọi thơ của bà là những vần thơ say đắm

Vào thế kỷ IV dưới chính sách khuyến khích văn nghệ của Périclès, nền văn học nghệ thuật của Hy Lạp đạt tới đỉnh cao Athène không chỉ là trung tâm chính trị mà lại còn là thủ đô văn hóa của toàn cỏi Hy Lạp Thời kỳ này nhiều thể loại mới ra đời: Bi kịch, Hài kịch, văn chương hùng biện, Văn chương triết học

Bi kịch có mầm mống từ trước nay mới thực sự ra đời với tên tuổi của Eschyle Bi kịch đạt đến chỗ phát triển hoàn chĩnh với tài năng của Sophocle và sau đó chuyển sang một hướng mới qua sáng tác của Euripide Bi kịch là thành công chủ yếu, tiêu biểu nhất của nền văn học cổ đại Hy Lạp và cũng là vinh dự lớn lao của Hy Lạp, đất nước đã khai sinh ra một loại hình văn học mới trong lịch sử văn học nhân loại

2 Những nguyên nhân thành tựu:

2.1 Chế độ chiếm hữu nô lệ ở Hy Lạp phát triển khá hoàn hão Nó đã mở ra một sự phân công trong xã hội tạo sự cách biệt giữa lao động trí óc và lao động chân tay Nô lệ đảm đương tất cả mọi việc Trí thức, quý tộc, chủ nô thoát ly lao động, có thì giờ và điều kiện để nghiên cứu triết

học, khoa học, sáng tác văn học nghệ thuật Do đó có thể nói nếu không có lao động của nô lệ thìcũng không có nền văn minh cổ đại Hy Lạp Không phải nô lệ không có khả năng sáng tạo văn học, những lao động của họ đã tích lũy vô vàn kinh nghiệm, tạo điều kiện cho sự phát triển của nền văn học Cổ đại Hy lạp Tài năng của họ đã bị quan hệ sản xuất chiếm hữu nô lệ vùi dập 2.2 Trước khi có văn học viết nhân dân Hy Lạp đã có một pho thần thoại phong phú, hoặc để giải thích những hiện tượng trong tự nhiên, xã hội, con người, hoặc để nói lên khát vọng của những con người Cổ đại, hay để ca ngợi thành quả lao động của những người anh hùng… Từ đó các ca sỹ dân gian dựng lên thành các bài hát Về sau Homère dựa trên những bài hát ấy để xây dựng hai thiên anh hùng ca bất hủ và đó cũng là loại hình văn học đạt đến trình độ hoàn chỉnh đầu tiên của nhân loại

2.3 Cùng với sự phát triển của chế độ tư hữu trong thời kỳ chế độ nô lệ hình thành vai trò của cánhân trong xã hội cũng được đề cao, vì thế thơ ca trữ tình xuất hiện Loại thơ ca này nhằm biểu hiện một tình cảm thuần túy bên trong mỗi cá nhân, hoặc nói lên cảm nghĩ của nhà thơ về một đối tượng nào đó

2.4 Người Hy Lạp hàng năm có tục tế thần Dyonisos vào mùa xuân Quần chúng tham gia đông đảo, hóa trang nhảy múa đủ các kiểu, dần dần phát triển thành loại hình ca kịch Cho đến nay, hàng vạn người đã coi ca kịch là món ăn tinh thần không thể nào thiếu được

2.5 Truyền thống hùng biện đã có từ lâu ở người Hy Lạp, nay được phát triển thành loại hình văn xuôi hùng biện

2.6 Vai trò của thần quyền ở Hy Lạp không quan trọng Không có tầng lớp tăng lữ đặc quyền, không có hệ thống đẳng cấp đè nặng lên xã hội, không có chủ nghĩa giáo điều tôn giáo khống chế tư tưởng con người như ở các quốc gia phương đông Cổ đại Ðiều đó góp phần giải phóng trong chừng mực nào đó sự phát triển của văn học, khoa học và triết học khỏi những ràng buộc tôn giáo và những tư tưởng duy tâm thần bí

2.7 Cần chú ý rằng nền văn học Cổ đại Hy Lạp cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của các nền văn minh lâu đời ở các quốc gia phương đông Cổ đại Người Hy Lạp đã biết học tập tiếp thu tinh hoacủa những người đi trước và biết phát huy nhũng tinh hoa đó thành một nền văn học phong phú

và đầy tính sáng tạo

3 Ðặc điểm chủ yếu của nền văn học Cổ đại Hy Lạp:

3.1 Văn học Hy Lạp Cổ đại lấy đối tượng chủ yếu là con người, là sự thể hiện con người với tất

cả thói xấu cũng như sự tốt của nó, con người đầy đủ với những ham muốn ước mơ chứ không phải con người một chiều, chung chung Vì thế ta thấy các vị thần trên đỉnh ngọn Olympe cũng đầy những đức tính của con người, ghen tuông, hờn giận, vui buồn Những vị thần trong tác phẩm của Eschyle, Homère đều có những tâm lý, dục vọng, hành động, dáng dấp, cử chỉ của conngười

3.2 Văn học Hy Lạp Cổ đại còn đề cập đến những vấn đề có tính chất xã hội như vấn đề tự do công lý, tinh thần chiến đấu chống lại số mệnh, tư tưởng anh hùng Nhờ vậy nền văn học ấy đã dựng nên những hình tượng thể hiện đầy đủ bản chất của nhân loại trong buổi ấu thơ

3.3 Vì lấy con người làm đối tượng miêu tả nên văn học Hy Lạp còn giàu tính hiện thực Những anh hùng ca Hy Lạp dù mang nặng tính chất hoang đường vẫn là những bức tranh trung thực củacuộc sống bấy giờ Còn thơ ca trữ tình muôn màu muôn vẻ là những tâm tư tình cảm của người

cổ đại đang khát khao hướng tới hạnh phúc của cuộc sống thần tiên

3.4 Nền văn học nghệ thuật Hy Lạp là một mẫu mực trong việc gắn bó chặt chẽ giửa văn học bác học và văn học dân gian Tất cả loại hình đều phát triển từ văn học dân gian lên như anh hùng ca hình thành từ cơ sở những bài hát của các ca sỹ dân gian, bi hài kịch ra đời từ những

cuộc vui chơi có tính cách tôn giáo Mác nói: Thần thoại Hy Lạp không chỉ là kho vũ khí của nghệ thuật Hy Lạp mà còn là mảnh đất nuôi dưỡng nó nữa

3.5 Giá trị thẩm mỹ của nền nghệ thuật Hy Lạp là thể hiện được bản chất chân thật của loài người thời thơ ấu Khi tiếp xúc với nền văn học đó, ta như thấy lại tuổi thơ của riêng mình và nhận thấy rằng chúng ta đã lớn lên từ một bước dài của lịch sử nhân loại

4 Ðịa vị của nền văn học Cổ đại Hy Lạp trong văn học Châu Âu và thế giới:

Bàn về ý nghĩa của nền văn học cổ đại Hy lạp, Anghen viết: Chúng ta phải luôn luôn quay về với những thành tựu trong triết học và trong mọi lĩnh vực khác của dân tộc nhỏ bé này, một dân tộc mà tài năng và những hoạt động có tính chất toàn diện của nó đã đảm bảo cho nó một địa vị mà không một dân tộc nà khác có tham vọng đạt tới trong lịch sử tiến hóa của nhân loại

Có thể nói rằng: nếu không đi ngược thời gian để tìm hiểu nền văn hóa Hy La thì khó mà

có thể hiểu hết văn hóa Châu Âu ngày nay.Trong phạm vi văn viết Châu Âu chúng ta có thể tìm thấy biết bao nhiêu đề tài, điển cố, điển tích bắt nguồn từ cảm hứng thần thoại Hy La cổ đại III THẦN THOẠI HY LẠP

Thần thoại Hy Lạp bao gồm những chuyện có tính chất hoang đường về nguồn gốc vũ trụ, loài người, giải thích các hiện tượng tự nhiên, xã hội và lịch sử các thành bang bộ tộc Hy Lạp, đồng thời kể lại các sự tích về các vị anh hùng xa xưa trên đất nước Hy Lạp Nó là cơ sở của tôn giáo, là nền tảng của văn hóa, nghệ thuật Hy Lạp, đồng thời là một bộ phận không thể thiếu được của văn học Châu Âu Sự hiểu biết về thần thoại Hy Lạp rất cần cho những ai muốn tìm hiểu văn học Châu Âu, vì từ lâu thần thoại đã trở thành nguồn cảm hứng bất tuyệt đối với cácnhà văn phương tây Nó còn là một nguồn văn liệu dồi dào, một di sản vô giá đối với văn học và nghệ thuật thế giới Chỉ xét riêng về giá trị văn học, thần thoại Hy Lạp cũng rất đặc sắc Ðó là các câu truyện rất hấp dẫn về các vị thần và các anh hùng, với những tình cảm, khát vọng, ngay

cả trong những khuyết điểm của họ Ðàng sau cái vẻ cổ xưa của thần thoại, ta thấy hiện ra nhữngvấn đề triết học, nhân sinh làm rung cảm con người ở mọi thời đại Không phải ngẫu nhiên mà cho đến nay vô số chủ đề của thơ, kịch, tiểu thuyết của Châu Âu đã lấy đề tài từ thần thoại Hy Lạp

IV ANH HÙNG CA

1 Ðịnh nghĩa:

Là trường ca dân gian, một loại hình của thể loại tự sự hình thành trên cơ sở thần thoại truyền thuyết, truyện cổ tích và khai thác đề tài, cốt truyện trong kho tàng đó Giai đoạn đầu của anh hùng ca thường là những bài ca anh hùng và những bài sử thi có dung lượng ngắn, nhỏ, đơn giản hơn Trong quá trình phát triển, những bài ca anh hùng và những bài sử thi có liên quan với nhau về một đề tài, một cốt truyện dầ dần quần tụ, tập hợp lại thành từng nhóm, hệ Những nghệ nhân dân gian đã thu thập, khai thác, sáng tác, biểu diễn, chỉnh lý, tổng hợp kho tàng bài ca anh hùng đó để cuối cùng tạo thành một tác phẩm anh hùng ca có một cốt truyện và kết cấu thống nhất, hoàn chỉnh hơn, phong phú và phức tạp hơn, với một trình độ nghệ thuật cao hơn mà chúng

ta gọi là những pho, bộ hay thiên anh hùng ca hoặc sử thi dân gian sau này

Hai tính chất nổi bật của một thiên anh hùng ca là:

Chủ nghĩa anh hùng: Nhân vật chính trong anh hùng ca là những người anh hùng mang lýtưởng của tập thể thị tộc bộ lạc Người anh hùng này tràn đầy sức sống, nhiệt tình sôi nổi, khát khao hiểu biết và chinh phục thế giới Ðó là con người của chiến công và chiến thắng

-Tính đồ sộ, hoành tráng: Hình thành từ thần thoại, truyền thuyết lịch sử và gia tài sử thi, truyện cổ tích, nên anh hùng ca cổ điển đương nhiên mang trong bản thân mình tính khái quát hiện thực lịch sử rộng lớn Nó ra đời với nhiệm vụ của một cuốn sử thi ôm trong lòng cả quá khứlẫn hiện tại

2 Anh hùng ca của Homère:

2.1 Tác giả:

Homère, người đã được Biêlinxki cho là cha đẻ của thi ca Hy Lạp Tuy nhiên việc xác định tác giả của hai bản anh hùng ca này là một việc làm không đơn giản Nó đã tạo thành cái gọi

là vấn đề Homère và đã gây nhiều cuộc tranh luận từ thời cổ đại cho đến thế kỷ XX

Về cuộc đời của Homère thời cổ đại không để lại một bằng chứng hay tài liệu nào chính xác Có tới 8 bản tiểu sử khác nhau Bảy đô thị tranh nhau vinh dự được là quê hương của ông.Ngay những nhà triết học và sử học cũng không rõ lắm về cuộc đời ông Nhiều truyền thuyết

đã thuật lại cuộc đời Homère như một huyền thoại, trong số đó có một truyền thuyết được gắn cho Homère đã từng là cảm hứng cho nhà thơ André Chénier sáng tác bài thơ Người mù

Homère có thể đã sinh ra bên bờ sông Méles Gần đô thị Xmiếcnơ Cha không rõ tên, mẹ ông là bà Krethéis, đã đặt tên cho ông là Mêlêxigen (Mélésigène) Nhà nghèo, ông được một thầy giáo là Phémios nuôi nấng ăn học Sau khi Phémios chết, ông nối nghiệp cha nuôi làm nghề dạy học Một thương nhân vì khâm phục tài năng của ông đã mời ông đi du lịch Ông đã qua thăm Ai cập, Libi, Ý, Tây Ban Nha, ghi chép được nhiều điều Trở về quê hương ông làm nghề

ca hát để sinh sống Ông cũng mang tên Homère (Mù) từ đấy

Ông đã tới đảo Kios, được một gia chủ mời ở lại dạy học, cưới vợ và có hai con gái, sáng tác Iliade và Odyssé Mặc dù tuổi già và bị mù, ông vẫn còn lòng ham muốn hiểu biết Oâng lại lên đường đi thăm Samos và dự định sẽ đến thăm thủ đô Athène Bị ốm nặng, dọc đường ông qua đời Theo truyền thuyết ông ra đời khoảng năm 1102 TCN Hiện nay phần lớn các nhà nghiên cứu cho rằng ông sống khoảng cuối thế kỷ IX đầu thế kỷ VIII TCN

2.2 Tác phẩm:

ILIADE:

Iliade là bản anh hùng ca chiến trận, dài 15.453 câu thơ và chia ra làm 24 khúc ca

* Giới thiệu truyền thuyết về nguyên nhân của cuộc chiến tranh: Câu chuyện quả táo vàng tặng cho người đẹp nhất

* Tóm tắt nội dung cốt truyện: Quân Hy Lạp đánh thành Troie gần 10 năm nhưng thành vẫn đứng vững Trong một trận đánh vào một đô thị gần thành Troie, quân Hy lạp chiến thắng, thu được nhiều chiến lợi phẩm trong đó có hai người con gái đẹp là nàng Bryséis và Chryséis, con gái của ông già Chrysès, thủ tự đền thờ thần Apollon Chryséis được dâng cho chủ tướng là Agamennon và Bryséis cho Achille, viên tướng tài nhất trong hàng ngũ quân Hy Lạp Chrysès mang lễ vật tới chuộc con không được, còn bị lăng nhục Ông nổi giậân cầu xin thần Apollon giáng họa xuống quân Hy Lạp

Quân Hy Lạp Bị thần Apollon bắn tên vô hình gây bệnh dịch, chết vô số Một đại hội toàn quân mở ra để tìm nguyên nhân tai họa.Quân sĩ buộc Agamennon phải trả Chryséis cho thủ

tự đền Apollon Bù lại, Agamennon bắt nàng Bryséis của Achille Hành động trịch thượng đó khiến Achille giận sôi máu Ðể trả thù, từ đó quân đội của Achille không trợ chiến quân Hy Lạp nữa Achille lại nhờ mẹ là nữ thần Thétis lên thiên đình cầu thần Zeus trừng trị quân Hy Lạp

Quân Troie dần dần phản công dữ dội, đuổi quân Hy Lạp ra tận bờ biển, hạ trại bao vây Agamennon định rút lui nhưng Diomède phản đối Agamennon cử sứ giả đi xin lỗi Achille, hứa

sẽ trả lại nàng Bryséis và còn bồi thường trọng hậu, mong Achille trợ chiến, nhưng chàng cự tuyệt lạnh lùng Quân Hy Lạp ra sức chống đỡ Achille liền cử bạn chiến đấu là Patrocle thay mặt chàng ra quan sát chiến trường Patrocle cùng quân Hy Lạp phản công thắng lợi Quá say mêvới chiến tích, Patrocle truy kích quân Troie về tận bờ thành Quân Troie được thần Apollon giúpsức bao vây đánh Patrocle bị thương Hector, một dũng tướng thành Troie xông đến giết chết Patrocle

Hay tin bạn chết Achille đau đớn rụng rời Dù mẹ đã khuyên răn, Achille vẫn quyết tâm xung trận để trả thù cho bạn Thétis lên thiên cung nhờ thần Héphaitos rèn cho con mình một bộ

áo giáp và vũ khí mới Achille nguôi giận, hòa giải với Agamennon rồi xuất trận

Ðến giai đoạn này, cuộc chiến lại trở nên khốc liệt Với lòng trả thù cho bạn, Achille truy sát quân Troie Cuối cùng quân Troie chạy trốn cả vào thành, chỉ còn một mình Hector đứng lại chờ giao chiến với Achille trước cổng thành Xké, dù mẹ cha chàng khóc lóc van nài chàng hãy trốn vào thành Vì danh dự, Hector buộc phải tử chiến với Achille Thần Zeus bắt cân tử mệnh Dĩa cân nghiêng về phía Hector Athéna buộc phải thôi giúp Hector Achille hùng hổ lao tới, đuổi Hector chạy quanh thành ba vòng, sau khi đuổi kịp, đã giết chết Hector Sau đó, Achille chobuộc xác Hector vào một cổ xe kéo lê quanh thành giữa những tiếng than khóc của cha mẹ vợ con chàng và nhân dân thành Troie Các thần trên thiên đình nổi giận vì hành động đó, buộc Achille phải chấm dứt cuộc báo thù và báo cho vua Priam của thành Troie đến doanh trại của Achille chuộc xác con Kết thúc bản trường ca là lễ mai táng Hector

Iliade là một bản anh hùng ca chiến trận Mở đầu tác phẩm, đọc những câu thơ đầu, ta có thể xác định ngay nội dung cụ thể của bản anh hùng ca: cơn giận của Achille Lấy một hồi nổi tiếng trong cuộc chiến tranh ở thành Troie để làm đề tài, Iliade là một anh hùng ca chiến trận củathời đại Homère, phản ánh cụ thể, trung thành , sinh động xã hội Hy Lạp cổ đại dưới chế độ dân chủ quân sự, qua những mặt hoạt động chủ yếu của họ Dù chỉ thuật lại những chuyện xảy ra chung quanh cơn giận của Achille, Iliade đã vẽ ra biết bao nhiêu bức tranh hiện thực sinh động

về đời sống của người Hy Lạp cổ đại: Ðại hội quân sỹ, tranh chấp giữa các thủ lĩnh, việc kiểm điểm binh lực và chiến thuyền, tiệc khao quân trước khi ra trận, việc đào hào và đấp lũy, tấn công và phòng ngự, giao tranh tay đôi giữa các danh tướng, đình chiến để chôn cất người chết, đám tang, thi võ, bói toán, cúng tế thần linh v.v.Tâp thơ Iliade không chỉ là một tác phẩm văn học, mà còn là một tài liệu chân xác tới mức kỳ diệu về văn hoá của người Hy Lạp Trong thế kỷXII, XIII TCN.Và vì vậy tên của Homère đã được dùng làm thuật ngữ sử học để gọi thời đại gồm mấy thế kỷ đó

- Achille: Nhân vật chính của bản anh hùng ca, là sự thể hiện tập trung cao độ lý tưởng anh hùng Ðó là một danh tướng có sức mạnh phi thường và chiến công hiển hách đã tạo cho chàng uy danh lừng lẫy Nhưng cũng chính sức mạnh tinh thần, sức mạnh nội tại mới là cội nguồn đưa chàng tới chiến công Ðó là sức mạnh của tinh thần tập thể, của mối quan hệ thống nhất gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng thị tộc Khi đứng trước hai con đường:

- Hector: Là dũng tướng chỉ huy quân Troie, tượng trưng tiêu biểu cho lý tưởng chiến đấucủa quân Troie Hector đã gắn bó cái riêng, gia đình, vợ con với cái chung của cuộc chiến đấu Trước khi bước vào cuộc tử chiến với Achille, Hector đã có tư tưởng hòa giải nhưng chàng đã kịp thời dẹp bỏ nó và chấp nhận tử chiến cùng Achille Chàng đã làm tròn nghĩa vụ của một chiến sỹ trong cuộc chiến tranh bảo vệ quê hương với tinh thần xã thân vì đại nghĩa, vì lợi ích chung

Iliade làm nổi bật chủ nghĩa anh hùng toàn dân, chủ nghĩa anh hùng tập thể của cả hai phe tham chiến Người Hy Lạp và Troie đều hiểu rõ mục đích cuộc chiến đấu của mình Cho dù trong tác phẩm đôi khi có nói đến cái chết, vẫn không làm mất đi âm điệu của bài ca hùng tráng Nhũng bài thán ca (théenos) được lắp ghép có tính chất máy móc vào cũng không làm người nghe phải chạnh lòng xót thương cho số phận của những người ngã xuống mà trái lại càng làm nổi bật nhân sinh quan của người xưa với khát vọng muốn trở thành bất tử, muốn để lại tiếng tămcho đời sau

Télémaque ra đi tìm cha trước những lời chế giễu của bọn cầu hôn đang deo đuổi mẹ chàng.Chàng lần lượt đến viếng triều đình của vua Nestor, thành Sparta của vua Ménélas và bà hoàng hậu tuyệt sắc Hélène, tại đây chàng đã hỏi thăm được tin tức của cha và trở về

Phần hai của tác phẩm trình bày cuộc hành trình phiêu bạt của Ulysse từ khi rời thành Troie trở về quê hương Ðầu tiên đoàn thuyền của Ulysse nhổ neo để đến Thrace, sau đó một ngọn gió Bấc thổi dạt họ đến tận châu Phi, nơi có xứ sở của những người trồng quả lú (lotus) Sợbạn đồng hành ăn phải thứ quả này sẽ quên mất quê hương, Ulysse ra lệnh nhổ neo Từ đây đoànthuyền trôi dạt đến những vùng đất xa lạ ở phía tây Ðịa Trung Hải Ðến xứ của những người khổng lồ một mắt Cyclopes, Ulysse đã làm mù mắt người khổng lồ Poliphème để giải thoát mình

và các bạn Họ còn thử thách với những cơn giông bão của thần gió, đấu trí với mụ phù thủy Circé chuyên môn biến người thành lợn, xuống địa ngục, kỳ ngộ với những con quái vật

Scharyps, Scylla, những nàng tiên cá Sirènes, lên đảo của thần mặt trời Heliose Vì các bạn đồnghành của chàng dại dột bắt bò thần ăn thịt nên thần Zeus gây một trận bão để trừng phạt Chỉ cònmột mình chàng sống sót, trôi dạt đến hòn đảo Ogypgia của tiên nữ Calypso Nơi đây chàng bị

nữ thần giam lỏng với ý định kết hôn cùng chàng Nhưng Ulysse vẫn hướng về quê hương xa dịuvợi.Năm thứ 10 sau khi rời thành Troie cũng là lúc thiên đình quyết định buộc nàng tiên Calypsophải trả tự do cho Ulysse về lại quê hương

Ulysse xuống bè nhưng chưa thấy được đất liền thì thần Poseidon, vốn rất căm thù Ulysse, đã gây nên một trận bão mà phải nhờ đến một vuông vải thần, Ulysse mới thoát nạn và dạt vào xứ sở của nàng công chúa Nausicaa trong một trường hợp ly kỳ, trở thành khách quý của triều đình và cha con nàng Biết chuyện của Ulysse, nhà vua giúp chàng phương tiện trở về quê hương Cuộc hành trình an toàn nhờ sự giúp đỡ của nữ thần Athéna

Phần ba của tác phẩm là những mưu mẹo chàng đã sử dụng để tiêu diệt bọn bất lương đã thừa lúc chàng vắng nhà lộng hành áp bức vợ con chàng Chàng phải lánh mặt tại nhà một lão già chăn lợn trung thành, rồi cuộc hội kiến với Télémaque… Cuối cùng là cuộc thi tài bắn cung giữa lão ăn mày Ulysse và 108 kẻ cầu hôn Bọn này giương không nỗi chiếc cung thần nổi tiếng của Eurytus Chỉ có Ulysse bắn dễ dàng một mũi tên xuyên qua những lỗ hổng trên 12 cán rìu trận đặt theo hàng dọc Chàng bỏ lớp cải trang, giết bọn cầu hôn phản phúc và đoàn tựu với nàngPénélope thủy chung

Nếu Iliade là bản anh hùng ca chiến trận thì Odyssé chính là bản anh hùng ca của cuộc sống hòa bình Hình ảnh người anh hùng trong chiến tranh đã được thay thế bằng người anh hùng trên mặt biển

Qua cuộc hành trình trở về quê hương cuả Ulysse, bản trường ca ca ngợi sức mạnh của ý chí và nghị lực của con người trước những gian nan, nguy hiểm Chiến trường ở đây là đại dương mênh mông với những sức mạnh kỳ bí của thiên nhiên, với những xứ sở xa lạ, đầy nguy hiểm mà cũng đầy quyến rũ Chiến công chính là những gian nan, khó khăn, cám dỗ mà con người đã vượt qua để về với gia đình, còn vũ khí thì chính là trái tim và khối óc của người anh hùng

Nhân vật Ulysse: Theo truyền thuyết vốn là con người đa mưu túc kế Chàng đã giải quyết ổn thỏa việc 99 vị tướng Hy Lạp đến cần hôn nàng Hélène Khi cuộc chiến tranh thành Troie nổ ra, chàng đã tìm ra dũng sỹ Achille đang cải trang thành một thiếu nữ sống trên đảo Xkirôt Khác với Achille, chàng chủ trương dùng mưu, bàn kế hoạch hạ thành Troie bằng con ngựa gỗ Ulysse được mệnh danh là: Người có trí tuệ sánh ngang thần Zeus

Trong Iliade, Ulysse là một vị tướng dũng cảm, có uy tín, là một nhà hùng biện, ngoại giao Tuy vậy, cái sức mạnh sánh ngang thần Zeus đó chưa bộc lộ được vì phải nhường chỗ cho trái tim nóng bỏng của Achille Ðến Odyssée, cái trí tuệ đó mới được dịp bộc hết sức mạnh thần thánh của nó mà theo Mác, không có một vị thần nào có thể sánh bằng

Sức mạnh đó bắt nguồn từ lòng yêu quê hương, gia đình tha thiết Trong khi bị nữ thần Calypso lôi cuốn vào mối tình đắm đuối, cuồng nhiệt, chàng vẫn nhớ về quê hương có vợ con đang ngóng chờ Sức mạnh đó đã giúp chàng vượt qua trăm nghìn trắc trở để về đến quê nhà Nóchính là động lực giúp chàng làm nên những chiến công Ulysse mang trong người những phẩm chất kỳ diệu Nếu Achille là sự lý tưởng hóa cái sức mạnh thể chất thì Ulysse là sự lý tưởng hoá cái súc mạnh của trí tuệ con người, là một yếu tố rất cần thiết trong thời kỳ người Hy lạp tiến hành tìm hiểu thế giới xung quanh, mở rộng tầm mắt và địa bàn hoạt động

Quá trình phiêu bạt của Ulysse không đơn thuần là hành trình trở về, mà còn là cuộc hànhtrình phiêu bạt của một con nguời khát khao tìm hiểu thế giới xung quanh Khi đi đến bất kỳ một vùng đất mới nào: Xứ cuả những người khổng lồ một mắt, xứ của những người ăn hoa sen, xứ của mụ phù thủy Circé lần nào Ulysse cũng chú ý tiềm hiểu xem: những người ăn bánh mì nào đang làm chủ mảnh đất này? Dù gặp bao nguy hiểm, khát vọng tìm hiểu thế giới vẫn nung nấu Ulysse như một ma lực

Niềm mơ ước về một cuộc sống văn minh, hòa bình, hạnh phúc thể hiện qua việc miêu tả những xứ thiên đường trong tác phẩm.Xứ thiên đường Pheacia đẹp như tranh với những con người đôn hậu, trung thực, trọng nghĩa và chí tình, hay Pilos, đô thị của lão vương Nestor, Sparta, đô thị của Ménélas… là những vùng đất giàu có về vật chất lẫn tinh thần Những thế giới hài hòa như thế trong thời đại của Homère, của cải vật chất dồi dào, quan hệ giữa người và người

vô cùng tốt đẹp chỉ là những ước mơ không tưởng mà thôi

Vài đặc điểm nghệ thuật qua hai bản anh hùng ca:

* Những biện pháp kỹ thuật của sử thi:

- Lối miêu tả chi tiết, tỉ mỉ, cụ thể

- Lối miêu tả không phù hợp với trật tự thời gian

- Lối so sánh mở rộng

- Lối so sánh chồng chất tạo thành chuỗi dài trong đó hết so sánh này đến so sánh khác, mỗi so sánh là một cảnh độc lập, làm chậm hành động truyện, góp phần tạo ra phong cách trang trọng, chậm rãi của sử thi

- Lối nhắc lại với mục đích làm cho người đọc nắm rõ được nội dung truyện

- Cách dùng những định ngữ giúp người nghe nắm được những đặc tính, thuộc tính của người hay đồ vật đó

- Những đoạn thuyết lý

* Sức biểu hiện nghệ thuật qua hai bản trường ca: Thể hiện qua tính chất cổ điển, mẫu mực trong việc xây dựng hành động, kết cấu tác phẩm, xây dựng nhân vật Hai anh hùng canày được xây dựng công phu với một trình độ cao hơn những tác phẩm văn học dân gian thời kỳ sơ

khai Nội dung hai bản trường ca là những câu chuyện có đầu đuôi, kết mở Homère cũng đãtập trung chuyện kể của mình vào một hành động và xoay quanh hành động đó

Hai nhân vật chính và một số nhân vật phụ xoay quanh, tuy chưa được xây dựng hoàn chĩnh lắm nhưng vẫn để lại những dấu ấn trong lòng người đọc như Andromaque yếu đuối, Hélène bội bạc, Pénélope chung thủy, Pâris hèn nhát, Agamennon ích kỷ chuyên quyền

Kết luận chung:

Qua hai bức tranh hiện thực của hai thiên trường ca nói về cuộc chiến đấu trên đất liền vàcuộc phiêu lưu trên mặt biển, tác phẩm của Homère đã gần như tổng hợp được toàn thể sự nghiệp của người Hy Lạp trong thời đại anh hùng, phản ánh khá đầy đủ những nét của cuộc sốngmột dân tộc mang nhiều sức sống trong buổi rạng đông của lịch sử Nó xứng đáng tiêu biểu cho sức mạnh và vẻ đẹp của nhân loại trong buổi ấu thơ Tác phẩm của Homère là một mẫu mực của anh hùng ca, biểu hiện trình độ hoàn thiện của nghệ thuật kể chuyện sử thi, đặc biệt là ở Odyssé Như vậy giá trị hàng đầu của sử thi Iliade và Odyssé chính là giá trị tư tưởng của nó với thế giới quan khẳng định cuộc sống và tinh thần nhân đạo Một nhà hùng biện thời cổ đại đã đánh giá: Homère là người đầu tiên, là người ở giữa và là người cuối cùng, là người cung cấp cho trẻ em, người lớn, cụ già tất cả những gì mà mỗi người có thể rút ra được

Từ đó trong các cuộc cúng tế thần Dyonysos người ta đều có giết một con dê để nhắc lại chuyện xưa

- Nguồn gốc xã hội: Nếu hình thức đồng ca trữ tình đã dọn đường cho bi kịch Hy Lạp thì phải đợi đến sự xâm nhập của lịch sử vào cuộc sống thì bi kịch Hy Lạp mới trở thành một bộ môn nghệ thuật Xã hội Athène trong gần 2 thế kỷ ( VI và V TCN ) chính là miếng đất đã vun xới cho bi kịch Hy Lạp và nuôi dưỡng nó trưởng thành

Nguyên nhân xã hội có tính chất quyết định đối với sự ra đời của bi kịch, chuyển bi kịch

từ những nghi thức tôn giáo nguyên thủy thành một loại hình văn học, là những cuộc đấu tranh

giai cấp giữa quý tộc công thương và dân tự do, đại diện cho lực lượng tiến bộ, với lớp quý tộc ruộng đất Cuộc đấu tranh này gắn liền với sự hình thành nhà nước dân chủ nô lệ Trong cuộc đấu tranh đó con người luôn luôn có khát vọng nhận thức và giải thích những biến cố lịch sử, và những lực lượng xã hội mới đã tìm thấy trong tôn giáo của Dyonysos một biểu hiện cho lý tưởng

và khát vọng của mình Như vậy, yếu tố quyết định sự ra đời của bi kịch là sự hình thành nhà nước nô lệ và cuộc đấu tranh giai cấp của thế kỷ VI, V TCN Bi kịch trở thành vũ khí của cuộc đấu tranh đó

là tác phẩm lấy đề tài ngay trong những sự kiện chính trị đương thời

Về sau, Eschyle, Sophocle và Euripide đã tiếp tục xây đắp nền móng cho bi kịch, nâng nólên thành mức độ hoàn thiện Bi kịch bắt đầu trở thành một thể loại của kịch, đối lập với hài kịch,thường miêu tả những con người lương thiện, dũng cảm, những anh hùng đấu tranh vì những mục đích tốt đẹp, lý tưởng cao quý nhưng điều kiện khách quan không ủng hộ khiến họ thất bại Qua những khó khăn, gian khổ, hy sinh, phẩm chất cao quý của họ nổi bật lên, gợi cảm và hấp dẫn người đọc, người xem trong không khí bi tráng Ơû bi kịch cổ đại Hy Lạp ta thường thấy cuộc đấu tranh chống lại số mệnh Nhân vật bi kịch thất bại, lý tưởng mà họ đấu tranh không thực hiện được nhưng tinh thần của họ gợi lên sự kính phục và tin tưởng trong lòng người xem

Ðó là tác dụng giáo dục của bi kịch (Nguyễn Xuân Nam)

Các tác giả và tác phẩm tiêu biểu

Eschyle

(525-456 TCN)

Tiểu sử: Eschyle xuất thân trong một gia đình quý tộc ruộng đất ở Eleusis gần Athène Tuy vậy ông vẫn đứng về phía nhà nước dân chủ chủ nô vàsuốt đời đã dùng ngòi bút của mình

để chiến đấu cho nền trật tự và văn hóa của xã hội mới Cuộc đời ông gắn liền với những biến cố lớn lao của thời đại: đó là sự hình thành của nhà nước dân chủ nô lệ vàcuộc chiến tranh chống đếquốc Batư xâm lược Trong chiến tranh Ba tư Hy Lạp (500-446 TCN), ông là một chiến sĩ dũng cảm cùng với hai anh tham gia chiến đấu Ông có mặt trong cả ba cuộc chiến thắng vẻ vang của người Hy Lạp (Marathon 490, Salamin 480 và Platé 479)

Ông đã sống và sáng tác trong không khí sôi sục đó của lịch sử Ông viết tất cả 70 vở nhưng hiện nay chỉ còn lại có 7 vở Ông đã đoạt được 13 giải thưởng trong đời và 28 giải sau khimất Qua 7 vở kịch còn lại của ông ta thấy những vấn đề mà ông quan tâm là những vấn đề lớn của thời đại và nhân loại.: Cuộc đấu tranh giữa mẫu quyền và phụ quyền và cuộc đấu tranh cho

tự do hạnh phúc của loài người Bằng thiên tài và sức mạnh sáng tạo của mình, Eschyle đã là người nhìn thấy những bước ngoặc lớn của lịch sử nhân loại Trong các vở kịch lớn của Eschyle qua từng giai đoạn ta có thể thấy những tư tưởng dân chủ của tác giả Ðối với chiến tranh, Eschyle công kích cuộc viễn chinh của Hy Lạp vào nhà nước Athène năm 129 Ðối với thần linh ông có thái độ hoài nghi, và trong nhiều vở kịch ông đã phê phán hành động của các vị thần, mà mạnh mẽ và tập trung nhất là trong vở Prométhée bị xiềng Trong thế giới quan tiến bộ của ông còn thấy rất nhiều dấu vết của chủ nghĩa duy vật thô sơ thời cổ đại

Prométheé bị xiềng mở đầu bằng cảnh Prométheé bị xích chặt vào núi đá và yên lặng chịu đựng cực hình mà không một lời kêu than Chàng khinh bạc tất cả những lời khuyên dụ của thiên thần Chàng còn là hiện thân của một người bạn chân tình của nững kẻ bị áp bức, đau khổ.Lúc bấy giờ, Ios, một thiếu nữ bị Zeus phụ tình và Héra ghen tuông cho muỗi mòng cắn đốt chạy qua vùng này Prométheé tiên tri rằng nàng sẽ sinh hạ một vĩ nhân, sau này sẽ giải phóng chàng Ðồng thời chàng cho biết những bí mật về số phận và cái chết của Zeus Ðược tin đó, Zeus cho Hermès xuống tra hỏi Bất chấp mọi lời dọa dẫm, dụ dỗ, Prométhée không dứt lời sỉ nhục Zeus Bất lực trước ý chí sắt đá đó của Prométheé, Zeuus giáng mây mù giông bão xuống núi đá chôn vùi Prométheé

Vở bi kịch đã trình bày một cách tổng quát cuộc đấu tranh của con người chống lại thiên nhiên và những lực lượng thống trị tàn bạo trong xã hội Nó cũng ghi lại những thắng lợi đầu tiêncủa con người trong cuộc đấu tranh trường kỳ và gian khổ đó và đó cũng chính là cuộc đấu tranhgiai cấp trong giai đoạn hình thành nhà nước nô lệ Mác đã vạch ra rằng: Sự phê phán các vị thầntrên thiên đình cũng đồng thời là sự chống lại các vị thần ở cõi trần và Promé theé là vị thánh đầutiên, là người tuẫn tiết đầu tiên trong triết học.Nhận xét đó giải thích được vì sao hình tượng Prométheé sống mãi trong lòng nhân loại Ðó là hình ảnh tiêu biểu của những chiến sỹ dũng cảm

đấu tranh với thiên nhiên, chinh phục tự nhiên cũng như đấu tranh với những lực lượng hắc ám trong xã hội để mang lại tự do, văn minh và tiến bộ cho loài người

Sophocle

(496-406 TCN)

Tiểu sử: Sophocle sinh ra đời tại Colon, một thị trấn gần Athène trong một gia đình quý tộc có thế lực Cha ông là chủ một xưởng sản xuất vũ khí Từ nhỏ Sophocle đã được hấp thu một nền giáo dục đầy đủ Truyền thuyết xưa kể lại rằng vào năm 480 TCN khi quân Hy Lạp đánh Ba

Tư trong trận thủy chiến Salamin, khi đó mới 16 tuổi, Sophocle đã chỉ huy đội đồng ca thiếu sinhquân hát mừng đoàn quân chiến thắng trong đó có Eschyle trở về Ðó cũng là năm ra đời của Euripide Năm 480 TCN được xem như thời điểm hội tụ của ba nhà viếi bi kịch xuất sắc nhất của Hi Lạp cổ đại

- Cuộc chiến tranh Péloponèse (431-402 TCN) chia Hy Lạp ra làm hai khối liên minh do Sparta và Athène cầm đầu, kết thúc bằng sự thất bại của Athène Thể chế Cộng hòa dân chủ bị xóa bỏ để thay thế bằng chế độ quý tộc theo mô hình của Sparta

Sophocle đã tạo bước chuyển biến quyết định làm cho nghệ thuật sân khấu trở thành sinh động Ông đã viết trên 120 vở kịch, ngày nay chỉ còn lại 7 vở, trong đó nổi tiếng nhất có vở bi kịch Oedipe làm vua

Trước kia vua Laius và bà huàng hậu Jocaste bị một lời nguyền khủng khiếp là đứa con

mà họ sinh ra sẽ là đứa con giết cha và lấy mẹ Vì vậy khi đứa trẻ ra đời, họ đã sai một nô lệ mang đi giết chết Nhưng người nô lệ không giết đứa trẻ mà mang cho một người chăn cừu ở thành bang Corinthe nuôi dưỡng,Tình cờ đứa trẻ trở thành con nuôi của nhà vua Polipe ở thành bang Corinhthe Ðó chính là Odipe Lớn lên, bị xúc phạm, Oedipe đi cầu thần và được phán truyền: sẽ giết cha và lấy mẹ

Sợ hãi, Odipe bỏ nhà ra đi để khỏi bị phạm tội Dọc đường chàng gặp một chiếc xe ngựa

Do thái độ hống hách của những người trên xe, xung đột xảy ra Odipe đánh nhau và đã giết gần hết bọn người đó, trong đó có Laius

Odipe đến thành Thèbes Ðô thành này đang bị một con quái vật là Sphinx, mình sư tử, đầu người đang gây tai họa Chàng giải được câu đố bí hiểm của con vật bắt nó phải đâm đầu xuống vực chết, trả lại bình yên cho kinh thành Oedipe được suy tôn làm vua thành Thèbes và cưới vợ góa của nhà vua trước

Số mệnh đã tiên định những tai họa cho cuộc đời Odipe và cha mẹ của chàng, dù họ đã

cố tránh Nếu nhìn bề ngoài thì dường như vở kịch chứng minh cho sức mạnh tuyệt đối của định mệnh Con người chỉ là trò chơi, là con rối trên cái sân khấu mênh mông của cuộc đời mà số mệnh là người giật dây, điều khiển

Qua vở kịch của Sophocle, chúng ta khẳng định: Oedipe là vô tội Chính thần thánh, số mệnh mới là kẻ phạm tội trong câu chuyện này Chính họ là thủ phạm gây nên những tai họạ trong cuộc đời Oedipe Và hình tượng Oedipe với cuộc đấu tranh truy tìm sự thật cũng đã khẳng định tinh thần bất khuất và ý chí tự do của con người Bằng cuộc đấu tranh đi tìm sự thật, Oedipecũng khẳng định mình là người anh hùng chân chính của nhân dân, hành động vì quyền lợi của nhân dân, không dùng quyền lực để che dấu lỗi lầm, duy trì ngôi báu

Euripide

(480-406 TCN)

Tiểu sử: Euripide là nhà bi kịch cuối cùng của đất nước Hy Lạp cổ đại Xuất thân quý tộc, có trình độ học vấn uyên bác, ông lớn lên và trưởng thành ở giai đoạn nước Cộng hòa Athène sau một thế kỷ phát triển rực rỡ, bắt đầu suy vong, nội bộ chia rẻ và bị Sparta đánh chiếm

Ông sáng tác khoảng 92 vở kịch, còn lại được 19 vở Ông đã biết tiếp thu được yếu tố cơ bản nhất của thời đại, là lòng tin ở lý trí, tư duy của con người Các nhân vật thần trong kịch của ông tốt ít, xấu nhiều Các nhân vật người của ông không phải là những con rối trong bàn tay các

vị thần Họ là những con người có tự do tư tưởng, biết lý luận, phân tích, phê bình, biết tư duy đồng thời cũng biết xúc động Họ hành động là tự ý mình và do sự thôi thúc bên trong Con người trong bi kịch Euripide là những con người đam mê Và chính từ những nỗi đam mê cuồng nhiệt không được thỏa mãn sẽ dễ dàng dẫn đến bi kịch Ðam mê cũng lấn át lý trí va øquyết định hành động của các nhân vật Trong kịch của ông nhân vật thường bị đưa vào những tình huống biđát, những cơn khủng hoảng nặng nề Không ai bằng ông trong việc kích động lòng thương xót cũng như những nỗi kinh hoàng Không ai hơn ông trong việc khắc họa những bức tranh về lòng say đắm, căm giân hoặc hờn ghen Và người ta hiểu vì sao nhân vật phụ nữ chiếm một vị trí trọng đại trong các vở kịch của ông

và hứa sẽ trả lại khi nào chàng mang về được tấm da lông cừu vàng Chàng ra đi, chỉ huy con tàuAcgôt với 50 dũng sỹ Ðến Colchis, chàng được Médeé đem long yêu và hết sức giúp đỡ đạt được mục đích Médeé trốn theo Jadon về Ioncos Ho lấy nhau và có 2 con Người chú nuốt lời không trả lại ngai vàng Médeé lại giúp Jadon trả thù người chú, sau đó họ phải đi lánh nạn tại Corinthe

Vở kịch bắt đầu với tâm trạng đau khổ, ghen hờn và căm giận của Médeé trước thái độ phụ bạc trắng trợn của Jadon Chàng sắp sửa thành hôn cùng công chúa Joké con của nhà vua Créon Càng căm giận hơn khi vua còn ra lệnh trục xuất nàng cùng hai con trai ra khỏi Corinthe Médeé xin nán lại một ngày để sửa soạn, thật ra là để trả thù Nàng sai hai con đem dâng lên cho công chúa chiếc áo choàng và vương miện, nói rằng để cầu xin ở lại Corinthe Khi vừa mặc vào

là công chúa ngấm thuốc độc chết cháy vua Créon đến cứu con cũng bị chết theo Ðể trừng phạt Jadon, Médeé còn giết cả hai con Bi kịch kết thúc bằng nỗi đau khổ của Jadon trong lời bình luận của đội đồng ca

Médeé là một vở bi kịch về tình yêu, gia đình nhưng rất giàu ý nghĩa xã hội Qua câu chuyện một người phụ nữ, một người vợ, người mẹ có tình yêu mãnh liệt và có ý thức về quyền sống, nhân phẩm của mình, bị phụ bạc đã nổi giận giáng một đòn trả thù rất khủng khiếp và độc

ác xuống người chồng, Euripide đã cho ta thấy tình trạng suy đồi đạo đức trong xã hội thời đó

Vở kịch tố cáo những thành kiến phân biệt đối xử đối với người phụ nữ và ước mơ được quyền

sống bình đẳng của họ Cuộc đấu tranh trong tâm hồn Médeé giữa lý trí và dục vọng, giữa tình mẫu tử và ý định trả thù nghiệt ngã đã tạo nên sức hấp dẫn của vở kịch Chỗ hạn chế là cảnh trả thù quá rùng rợn khiến cho giá trị chân chính của tác phẩm và ý nghĩa nhân đạo bị tổn thương.

Chương 2 VĂN HỌC PHỤC HƯNG CHÂU ÂU

(RENAISSANCE)

I KÍCH THƯỚC THỜI ĐẠI PHỤC HƯNG

Thời đại Phục Hưng là một thời đại khổng lồ Cuộc cách mạng văn hóa tư tưởng do giai cấp tư sản lãnh đạo đã đưa đến thắng lợi rực rỡ đánh dấu bước nhảy vọt của tư tưởng con người trong quá trình tự giải phóng Aêng-ghen đã đánh giá: Ðó là cuộc cách mạng vĩ đại nhất mà nhânloại chưa từng thấy Thời đại cần đến những con người khổng lồ đã đẻ ra những con người khổng lồ Khổng lồ về tư tưởng, về nhiệt tình, về tính chất khổng lồ, về tài năng mọi mặt và về

sự hiểu biết sâu rộng

Trong lĩnh vực nghệ thuật đã xuất hiện nhiều tài năng lớn:

Nước Ý: Dante, Leonardo da Vinci, Michel Angelo

Nước Pháp: Rabelais, Ronsard, Montaigne

Nước Ðức: Rốtxlanh, Huýt ten

Nước Tây Ban Nha: Cervantès, Lope de Vegas

Nước Anh: Shakespeare, Chris he Marlowe

II Ý NGHĨA THỜI ĐẠI PHỤC HƯNG:

Thế kỷ XV, XVI là một thời đại mới ở Tây Aâu Tây phương kinh ngạc trước những di sản văn hóa Hy la huy hoàng được truyền lại mà họ được biết qua những quyển sách chép tay của các nhà văn Hy Lạp sống ở Constantinople di cư tới khi kinh thành này bị Thổ Nhĩ Kỳ đánh chiếm và năm 1453

Con người thời Phục Hưng bừng tỉnh dậy, coi thời Trung Cổ như bị chết Giờ đây con người thời Phục Hưng muốn làm sống lại những tinh hoa của nền văn hóa Hy Lạp xưa Nền văn học ra đời trước khi có đạo Gia Tô và chưa hề bị thần học, kinh viện học, đạo đức phong kiến ức chế Nền văn học đó lấy con người và cuộc đời làm trung tâm, xây dựng cuộc sống mới vượt quathời đại Trung Cổ Vì vậy thời đại Phục Hưng chính là khám phá mới về vũ trụ và con người

Ðó là một phong trào văn hóa và trí thức, khơi nguồn ở Ý, qua Pháp, Ðức, Tây Ban Nha

và sau cùng mới tới nước Anh Ở mỗi xứ sở nó tác động mỗi khác và có ảnh hưởng cụ thể trong từng địa hạt như hội họa và văn chương ở Ý, giáo dục và thi ca ở Pháp, tôn giáo và tư tưởng thầnhọc ở Ðức, thi ca và kịch bản ở Anh

Từ ngữ Renaissance còn bao hàm ý nghĩa: Sự tái sinh của lòng say mê nền văn chương

Hy La Sử gia người Pháp Jules Michelet là người đặt ra từ này Ông định nghĩa nó là: Sự khám phá mới về thế giới và con người Xa hơn nữa nó hàm nghĩa một sự bừng tỉnh của tinh thần cá nhân và tinh thần hiện thế duy tục (Secularism) để phản ứng lại lối sống gò bó và tù túng về phương diện tinh thần của thời Trung Cổ

III NGUỒN GỐC PHÁT SINH VÀ QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN

Về kinh tế chính trị thời Phục Hưng là giai đoạn quá độ từ chế độ Phong Kiến sang chế

độ Tư Bản Chủ Nghĩa Từ thế kỉ thứ XIV, xứ Florence miền bắc nước Ý đã trở thành trung tâmvăn hóa kinh tế phát triển nhất châu Aâu thời bấy giờ

Phong trào chống Phong Kiến và cải cách tôn giáo:Phong trào chống Phong Kiến do giaicấp tư sản lãnh đạo xen kẻ phong trào chống Phong Kiến của nhân dân nổ ra liên tiếp Các phongtrào này chống đạo Cơ Ðốc, Giáo Hội đã đưa đến những cuộc cải cách mạnh mẽ nhất với Luther(1483-1546) và Calvin (1509-1564) Ngọn lử cải cách tôn giáo lan nhanh qua Thụy Sỹ, Hà lan,Anh

Những cuộc thám hiểm của Polo, Drake, Chris he Colomb, Magellan… Ðã mở rộngmột chân trời mới lớn rộng, gợi những khát khao hiểu biết.mặt khác, đời sống tiện nghi củangười Hồi giáo ở vùng Trung cận Ðông đã cho họ thấy hình ảnh của một nếp sống đầy quyến rũ.Trong chiều hướng đó, trung tâm văn minh thế giới không còn là Ðịa Trung Hải nữa Những bản

đồ thế giới của Ptolémé được dùng làm tiêu chuẩn cho bao nhiêu thế hệ trước đây nay đã lỗithời

Ðây cũng là thời kỳ của những khám phá khoa học: Y học, Toán học, Vật lý Thiên văn,Ðịa lý Thuyết vạn vật hấp dẫn của Newton, khám phá của Galiléo và Copernic về tinh tú, tinh

hệ đã làm đảo lộn hết mọi học thuyết của nhà thờ Các nhà y học, giải phẩu học chứng minh rằngcon người cũng chỉ là một sinh vật, sản phẩm của tự nhiên, chống lại thuyết siêu hình thần bí củanhà thờ Tất cả làm thay đổi quan niệm Trung Cổ về địa vị con người trong vũ trụ

Về kỹ thuật, việc phát minh ra máy in đã đưa thời Phục Hưng vào một quĩ đạo mới.Johan Guttenberg (1400-1468) vẫn được coi là cha đẻ của máy in Phát minh này đã góp phầngián tiếp làm gia tăng số lượng những người trí thức trong xã hội.Từ đó nảy sinh nhu cầu hiểubiết và khám phá… Ðiều đó cũng góp phần nuôi dưỡng tinh thần bác học

Người Thổ Nhĩ Kỳ tấn công vào thành Constantinople đã lãm nhìu học giả Hy Lạp chạytrốn sang Ý ở các tỉnh Florence, Padua, Verona và nơi đây họ bắt đầu gây dựng một nền họchỏi mới, gieo rắc tinh thần nhiệt tình tìm hiểu văn học cổ Hy Lạp Những nhà văn Ý đầu tiên tiếptay cho việc gieo trồng hạt giống nhân bản là Petrarch (1304-1374) và Boccaccio (1313-1375 )

IV TƯ TƯỞNG TRUNG TÂM CỦA THỜI ĐẠI PHỤC HƯNG

CHỦ NGHĨA NHÂN VĂN ( HUMANISM)

Ðịnh nghĩa: Theo Vônghin, chủ nghĩa nhân văn là toàn bộ những quan điểm đạo đức,chính trị bắt nguồn không phải từ cái gì siêu nhiên kỳ ảo, từ những nguyên lý ngoài cuộc sốngcủa nhân loại mà chính từ con người tồn tại thực tế trên trái đất, với những nhu cầu, những khảnăng trần thế và hiện thực của nó Những nhu cầu, những khả năng ấy đòi hỏi phải được pháttriển đầy đủ, phải được thỏa mãn

Thuật ngữ Humanism trong tiếng Anh xuất phát từ tiếng La tinh Literare Humaniores cónghĩa là sự nghiên cứu nhân văn Ban đầu từ này dùng để ám chỉ lòng say mê nghiên cứu vănhọc cổ Hy La

Khoảng thế kỷ XVI, thi sĩ Petrarch và Boccaccio trong văn học Ý đã có tinh thần này.Cho đến nay những bài thơ tình của Petrarch gởi Laura vẫn giữ một địa vị cao trong thi ca vềtình yêu lý tưởng Hai ông còn là sứ giả của những nguồn tri thức mới Thoát ly khỏi tinh thầntriết học kinh viện khô khan, hai ông đã đào sâu nền văn minh Ý, nghiên cứu nhiều bản thảo Langữ cổ, viết tiểu sử của các nhà văn xưa, và viết nhiều thư cho hai thi hào Homère và Virgile như

Trong thời Trung Cổ, con người hoàn toàn bị mất hết giá trị trong quan niệm của nhà thờ:Con người là tội lỗi, trần gian là chốn đau khổ, muốn cứu chuộc tội lỗi con người phải hy sinhphần xác để cứu lấy phần hồn Còn văn học Phục Hưng, theo F.M.Hulme viết: Truyện của thờiPhục Hưng là truyện về sự sống lại của con người trong khoa học, trong phát minh, khám phá,nghệ thuật, văn chương, tôn giáo.Lý do sâu xa cơ bản của văn nghệ Phục Hưng là sự sống lại củagiá trị con người Thật vậy, nền văn học Phục Hưng chú trọng đề cao những con người toàn diện,ham học hỏi, khéo léo và thành công trong nhiều địa hạt Ðó là hình bóng người quân tử củaCastiglione hay chính là Léonardo da Vinci tài hoa muôn mặt

Tóm lại, nội dung của chủ nghĩa nhân văn bao gồm 2 vấn đề:

Tấm lòng trân trọng đối với con người: Con người là kích thước, mẫu mực đo lường vạnvật Con người đáng được tin yêu, như Hamlet đã nói: Kỳ diệu thay là con người, nó cao quý làmsao về mặt lý trí, nó vô tận làm sao về mặt năng khiếu, về hình dong và dáng điệu, nó mới giàu ý

nghĩa và đáng chiêm ngưỡng biết bao Về hành động nó như thiên thần, về nhận thức nó khácnào Thượng đế Thật là vẻ đẹp của thế gian, kiểu mẫu của muôn loài

Trần gian là thực tế đáng sống: Phải trả lại cho đời sống tất cả những thú vị của cuộcsống về tất cả mọi phương diện (Anghen) Con người phải sống lạc quan, yêu đời và có quyềnhưởng mọi thú vui vật chất lẫn tinh thần

1 Những công việc của chủ nghĩa nhân văn:

Tìm hiểu và nghiên cứu những tài liệu chính thống, nguyên tác của những tác phẩm HyLạp cổ đại để tự mình khám phá Poggio, một nhà văn Ý (1380-1459) đã thu thập gần hết cáctác phẩm của Cicéron, Lucrète và của những tác giả khác Phong trào học tiếng Hy Lạp, Hébreuxlan rộng để nắm vững linh hồn cổ đại qua tác phẩm Từ đó các nhà nhân văn khám phá ra rằngbọn kinh viện học, thần học, nhà thờ đã lợi dụng, xuyên tạc nền văn học Hy Lạp cổ Leonardo daVinci phẫn nộ gọi giáo hội là Cửa hàng lừa bịp, bọn thầy tu, giáo sỹ là Những kẻ giả nhân giảnghĩa và bọn kinh viện học là Những kẻ lòng lang dạ sói trong khoa học Erasme, nhà nhân vănhọc người Hà lan gọi thần học là Vũng bùn hôi thối cần phải xa lánh

Chủ nghĩa nhân văn đả phá những tín điều của tôn giáo và nhà thờ, kêu gọi giải phóngcon người ra khỏi những ảnh hưởng của tôn giáo, láy triết lý tự nhiên để chống lại những kìmhảm gò bó tinh thần, tình cảm và cuộc sống của con người, xác định những giá trị của con người

và quyền tự do tư tưởng Những kiệt tác của Léonardo da Vinci, Michel Angelo tràn trề tình yêungười Boccaccio say sưa ca ngợi những thú vui trần gian, kể cả nhục dục Ronsard kêu gọi hãytận hưởng tuổi thanh xuân Rabelais khuyên hãy uống cạn nguồn vui cuộc sống và mọi tri thứckhoa học Tiếng cười bốc cao, tỏa rộng biểu lộ lòng ham sống, yêu đời trong hài kịchShakespeare

Chủ nghĩa nhân văn còn là sự hoài nghi trước những tiêu chuẩn, mẫu mực được quy định

từ trước, tới chỗ cắt đứt những ràng buộc nặng nề cũ Galiléo trước toà án giáo hội tuy phảituyên bố từ bỏ những khám phá của mình, vẫn xác định: Eppur si muove (Tuy vậy nhưng mà nóvẫn quay) Sự hoài nghi đánh dấu thức tỉnh mạnh mẽ của nhân loại Montaigne bảo rằng phải đặtcâu hỏi trước tất cả những gì do kinh viện học và thần học đưa ra Chủ nghĩa hoài nghi củaMontaigne là cơ sở của suy tư độc lập, sáng tạo cá nhân

Các nhà nhân văn chủ nghĩa còn gắn mình vào vận mệnh dân tộc Từ Dante, Rabelais đếnCervantès, Shakespeare đều sáng tác bằng ngôn ngữ dân tộc mình Họ làm cho kho tàng ngônngữ dân tộc thêm phong phú Sáng tác bằng ngôn ngữ dân tộc còn là niềm tự hào của họ

Tóm lại, chủ nghĩa nhân văn từ khi ra đời tuy không ngừng bị nhà thờ và giáo hội phongkiến chống phá nhưng nó đã bám rễ sâu, không gì ngăn cản nỗi trong lòng quần chúng Chủnghĩa nhân văn đã đánh dấu một bước tiến đáng kể trong lịch sử tư tưởng nhân loại

2 Văn học Phục Hưng ở một số nước phương Tây:

Văn học Phục Hưng Ý:

DANTE ALIGHIERIE (1265-1321)

Thi sỹ nổi tiếng cuối thời Trung cổ mà Anghen đã từng giới thiệu: Buổi hoàng hôn củaTrung cổ phong kiến và buổi bình minh của Tư bản hiện nay được đánh dấu bằng một nhân vật

vô cùng vĩ đại: Dante, người nước Ýù, vừa là nhà thơ cuối cùng của thời Trung cổ, vừa là nhàthơ đầu tiên của thời hiện đại

Dante sinh ra ở nước cộng hòa Florence trong một gia đình dòng dõi quý tộc Cha ông làmột Ðảng viên Guelf chủ trương thống nhất nước Ý dưới ngọn cờ của giáo hoàng (đối lập vớiÐảng viên Ghibellin dựa vào thế lực hoàng đế Ðức) Ông say mê thơ ca từ nhỏ, đặc biệt yêuthích Virgil

Có phải người là Virgil đó không?

Nguồn nước chảy thành sông thơ vĩ đại

Ôâi danh dự hào quang của muôn nghìn thi sĩ Thật bỏ công tôi

Thiết tha nghiền ngẫm thơ người

Năm 15 tuổi Dante đã bắt đầu làm thơ trữ tình Năm 18 tuổi ông gặp lại một người thiếu

nữ là Béatrice mà ông đã để ý trong lần gặp đầu tiên trước đó 9 năm Beatrice lấy chồng rồi chết

để lại cho nhà thơ một niềm luyến nhớ Sau đó Dante dốc lòng nghiên cứu triết học thần học vàthiên văn Trong thời gian này ông sáng tác Cuộc đời mới

Ông bước vào hoạt động chính trị từ sớm Ông là người của phe Guelf chống đối quyếtliệt phe Ghibellin Từ khi phe Guelf thắng thế nội bộ tại phần hai: Guelf trắng và Guelf đen.Dante theo phe trắng Phe trắng thất bại, phe đen cầm quyền Năm 1302 Dante bị vu ăn hối lộ, bịtrục xuất ra khỏi Florence Ông còn bị xử tử hình vắng mặt vì không chịu nộp tiền phạt cho tòa

Từ đó ông sống lang thang trong các thành phố trung và bắc Ý Lúc đầu ông muốn liênminh với phe Ghibellin bất chấp các thành kiến cũ, rồi ông lại đặ hy vọng vào hoàng đế ÐứcHenry VII, nhưng tất cả đều là ảo vọng Florence hai lần xóa tên ông trong danh sách nhữngngười được ân xá, buộc ông phải công khai nhận tội để được về quê Dante cự tuyệt, dù rất nhớquê nhà:

Ta như con thuyền không buồm không lái

Gió cơ hàn thổi dạt bến xa khơi

Thuyền lênh đênh trên khắp bờ xa lạ

Phũ phàng chi mấy gió ơi

Tác phẩm của Dante còn để lại là: Cuộc đời mới (Vita nuova), thơ tặng Béatrice được nốilại bằng văn xuôi

Ðây là tác phẩm nói về một đoạn đời của ông, trong kỷ niệm và tình yêu với Beatrice,một thiếu nữ đoan trang, nhã nhặn trong một bộ quần áo màu đỏ chói lần đầu tiên gặp ông khihai người vừa lên chín tuổi Một tình yêu say đắm, thánh khiết đã nảy sinh trong lòng ông từ đó.Năm 18 tuổi ông gặp lại Beatrice lần thứ hai trong một bộ đồ trắng của một thiếu nữ trưởngthành Tình yêu bùng dậy nhưng theo phong thái lịch thiệp của Florence, ông làm ra vẻ say mêmột cô gái khác khiến Beatrice hiểu lầm dù ông đã cố gắng giải thích Dante chìm sâu trongtuyệt vọng, mơ thấy Beatrice chết, lên thiên đường giữa đám thiên thần

Beatrice mắc bệnh và qua đời thật, nhưng kỹ niệm về nàng không thể xóa nhòa tronglòng của Dante

Cuộc đời mới là tác phẩm tự thuật đầu tiên trong lịch sử văn học châu Aâu, với nhữngphân tích tâm lý chi ly, những trăn trở nội tâm của nhân vật qua những đoạn độc thoại nội tâm.Dante là người đầu tiên thể hiện trên văn đàn Châu Âu hình tượng người thanh niên do dự, đangyêu và đang thất vọng vì tình

Nhân vật Beatrice dù đã được khoác một lớp áo thần bí (các con số), đươcï nhà thơ lýtưởng hoá nhưng vẫn mang hình ảnh của người phụ nữ trong cuộc đời thực, cái thực tràn đầychất mộng của tác phẩm Mối tình đó mang tính chất lý tưởng vì nó đã giúp Dante đạt tới lĩnhvực trí tuệ và đạo đức

Tác phẩm lớn nhất của Dante là Thần Khúc (La Divina Comédia) gồm 100 khúc ca chialàm ba phần:

- Ðia ngục: 33 khúc ca

- Tĩnh tội giới: 33 khúc ca

-Thiên đường:33 khúc ca

Cả ba phần nói về cuộc hành trình của tác giả qua ba thế giới linh thiêng huyền bí đó.Ðến nửa đường đời, Dante lạc bước vào một khu rừng rậm âm u ( tượng trưng cho tội lỗi của thếgian và tình trạng rối ren của nước Ý) Ông tìm đến một ngọn đồi chói lọi ánh chiều tà (đứchạnh) thì bị ba con thú dữ chắn ngang là Báo (đam mê xác thịt), Sư tử (kiêu ngạo), Sói (biển lận,hám của) Ông hoảng hốt kêu cứu, được Virgile xuất hiện dẫn đi

- Xuống địa ngục ông gặp những kẻ tội lỗi, trong đó có cả các thầy tu, giáo sỹ, giáohoàng

- Qua tĩnh thổ tẩy oan là nơi rửa sạch tội lỗi để lên thiên đường ông gặp những người cócông với đất nước, những nghệ sỹ, thi nhân Quang cảnh lặng lờ yên tĩnh:

Nơi đây khơng mưa giĩ, khơng sương sa,

Khơng bão tuyết, khơng cầu vồng bảy sắc,

Khơng sấm động khơng mây giăng dầy đặc,

Trời trong xanh chỉ cĩ lặng yên

Ði hết tĩnh thổ thì Virgil biến mất Chính Beatrice hiện ra thân hành dẫn Dante vào thiênđường Nơi đây chĩi lọi ánh hào quang ân sủng của Chúa và là nơi ngự trị của các bậc hiền nhân,minh quân và các vị thánh

Thần Khúc là bộ bách khoa tồn thư của thế kỷ XIII, trong đĩ mọi ngành khoa học đươngthời đều cĩ mặt Viết Thần khúc , qua cuộc hành trình tưởng tượng kỳ lạ, Dante nhằm dựng lạicon đường giải thốt của chính mình và đồng thời cũng để làm gương cho kẻ khác Thần khúc đãphản ánh rất sinh động cuộc đấu tranh chính trị cũng như phong tục tập quán của Florence Ngay

cả những ảo tưởng của Dante cũng được xây dựng dựa trên những hiện thực cuộc sống

Mục đích của Thần Khúc khơng phải chỉ là lịch sử của một linh hồn tội lỗi được cứu vớt.Dante từng nĩi:

Bây giờ nếu anh muốn sao cho thích thú

Aùt đi mọi nỗi nhọc nhằn

Thì độc giả ơi hãy ngồi yên tại chỗ

Ðể nghĩ về những điều mà ở đây tơi mới lướt nhanh

Cơm tơi dọn xong rồi, xin mời anh cứ một mình ăn lấy

Nhà văn Lê Trí Viễn cĩ một nhận xét: Người dọn cơm đã bỏ hầu như cả cuộc đời vàobữa cơm, và từ bao đời nay đã cĩ bao nhiêu thế hệ người ăn một mình ăn lấy, thế mà hầu như vẫchưa ai nhận ra hết được những ý vị thâm trầm

Văn học Phục Hưng Pháp:

Pierre de Ronsard

(1524-1585) Thi nhân Pháp được đời sau tơn là bậc thầy của thế kỉ XIV Tập anh hùng ca LaFranciade viết để tặng vua Charles IX, vì nhà vua băng hà nên tác phẩm bị dở dang Khi viết tácphẩm này ơng cĩ tham vọng sẽ là thi sĩ anh hùng ca đầu tiên của Pháp cũng như Homère của HyLạp Ơng nổi tiếng nhất cĩ lẽ nhờ những tập thơ tình yêu mà cho tới ngày nay vẫn cịn giữnguyên giá trị

Rabelais

(1494-1553) Francois Rabelais không chỉ là một thi sĩ mà còn là một nhà văn lớn của nước Pháp quamọi thời đại Ông ra đời tại Chinon Thời thanh thiếu niên đã từng trãi qua nhiều tu viện 26 tuổitrở thành tu sĩ.Chán đời tu hành vì bị những tư tưởng nhân văn chủ nghĩa hấp dẫn Ông miệt màiđọc những tác phẩm cổ đại Hy La, học tiếng Hy Lạp, giao thiệp với các nhà nhân văn chủ nghĩa

Bị nhà dòng quấy nhiễu, ông rời bỏ tu viện đi nhiều nơi, thu thập kiến thức sâu rộng trong cuộcsống Ông là một trong những người khổng lồ của thời đại Phục Hưng mà Anghen đã đề cậpđến

Tác phẩm bất hủ của ông là Gargantua và Pantagruel, gồm 5 quyển, được xây dựng từnhiều nguồn phong phú: Thơ ca trào phúng Ý, Văn học Pháp Trung cổ, chủ yếu là nguồng truyềnthuyết về những người khổng lồ Ðầu bộ tiểu thuyết, ông nói: Hãy đập vỡ cái xương để hút lấychất tủy béo bổ

Câu truyện thuật lại cuộc đời của một chú bé khổng lồ Gargantua, sinh ra từ tai trái của

mẹ Vừa chào đời, chú bé đã hét tướng lên đòi uống Phải 17.913 con bò mới đủ sửa cung cấpcho cậu bé Khi lớn lên, bố cậu mời hết thầy nọ đến thầy kia đến dạy Kết quả là chú bé trở thànhđiên dạy ngẩn ngơ Cuối cùng mới gặp được một minh sư là thầy Ponocratex Bài học đầu tiêncủa chú là đi du lịch, lên Paris Chú cưỡi một con ngựa to bằng 6 voi, ngồi trên tháp chuông nhàthờ Ðức Bà nghỉ mệt và lấy cái chuông của nhà thờ cột vào cổ ngựa Trường đại học Sorbonnephải cử mấy người đến thuyết giảng để xin lại cái chuông Thầy giáo Pônôcratex dạy Gargantuatheo một tinh thần hoàn toàn mới: toàn diện, bách khoa, chơi mà học học mà chơi, không nhồøi

sọ và không bắt buột thuộc lòng kinh thánh Khi đó lãnh chúa Picrochole đem quân qua xâm lấn.Cha cậu là người khổng lồ Granggousier gọi con về đánh giặc Có thầy tu là Jean Entommeursdũng cảm đi đầu Sau khi chiến thắng, để thưởng công cho thầy tu, thể theo nguyện vọng củathầy, Gargantua cho xây tu viện Théleme, một tu viện không có tường cao bọc kín, tu sĩ phải làtrai tài gái sắc, biết trọng danh dự, khỏe mạnh, thanh lịch và phải tuân theo 3 lời thề: Giàu có, kếthôn và sống tự do… khẩu hiệu của tu viện là muốn làm gì tùy thích

Quyển hai nói về Pantagruel Sinh con xong, bà mẹ của Pantagruel chết Trước nôi convừa mới sinh và xác vợ vừa mới mất, ông bâng khuâng không biết nên khóc hay cười Cuối cùngông quyết định mở tiệc ăn mừng Pantagruel là một chú bé khổng lồ khỏe mạnh Lớn lên cậu đi

du lịch khắp nước Pháp và chú ý xem xét các trường đại học Dọc đường cậu gặp một sinh viênsùng ngoại, cậu nổi giận bóp cổ hắn khiến hắn phải ăn nói tự nhiên, và sử dụng tiếng mẹ đẻ.Gargantua viết thư khuyên con chú ý học hành theo tinh thần của thời đại mới: nghiên cứu tinhthông khoa học, nghệ thuật đồng thời tu dưỡng rèn luyện đạo đức vì khoa học mà không có đạođức chỉ là sự hủy hoại tâm hồn mà thôi Pantagruel kết bạn với Parnuge là một tên phá phách,tinh ma, hay ăn cắp vặt

Quyển ba: khi xảy ra cuộc xâm lăng của quân Dipsodes, Pantagruel dẹp xong, choParnuge cai quản một thành Parnuge tiêu xài trong 14 hôm hết sạch sản nghiệp trong thành, lạibăn khoăn hỏi: Có nên cươi vợ hay không? Không ai trả lời được, từ mụ phù thủy cho đến nhà