- Ý thức và chịu ơn rất trọng của Lục Vân Tiên, không chỉ cứu mạng mà cứu cả cuộc đời trong trắng còn quí hơn tính mạng“ Lâm nguy chẳng gặp giải nguy, Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi”
Trang 1TÀI LIỆU ÔN TẬP CẤP THCS MÔN: NGỮ VĂN - LỚP 9
A PH ẦN THỨ NHẤT : VĂN HỌC.
AI VĂN HỌC HKI.
I CỤM BÀI VĂN BẢN NHẬT DỤNG.
1 Cho biết tác giả của văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”? Qua văn
bản, hãy cho biết vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh là gì?
- Tác giả Lê Anh Trà
- Vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, giữa thanh cao và giản dị
2 Qua văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, tác giả Lê Anh Trà đã cho
biết sự tiếp thu tinh hoa văn hóa nước ngoài của Hồ Chí Minh như thế nào?
Qua văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, Hồ Chí Minh đã tiếp thu tinh
hoa văn hóa nước ngoài một cách có chọn lọc
+ Không chịu ảnh hưởng một cách thụ động;
+ Tiếp thu mọi cái đẹp, cái hay đồng thời với việc phê phán những hạn chế, tiêu cực;
+ Trên nền tảng văn hóa dân tộc mà tiếp thu những ảnh hưởng quốc tế (tất
cả những ảnh hưởng quốc tế đã được nhào nặn với cái gốc văn hóa dân tộc không gì lay chuyển được
3 Trong văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, tác giả đã đưa những
dẫn chứng nào về lối sống giản dị của Bác?
Trong văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, tác giả đã đưa những dẫn
chứng về lối sống giản dị của Bác
+ Nơi ở và nơi làm việc đơn sơ: nhà sàn nhỏ, chỉ có vẻn vẹn vài phòng.+ Trang phục hết sức giản dị: bộ quần áo bà ba nâu, chiếc áo trấn thủ, đôi dép lốp, tư trang ít ỏi
+ Ăn uống đạm bạc: cá kho, rau luộc, dưa muối,…
4 Qua văn bản “Phong cách Hồ Chí Minh”, em có suy nghĩ gì về cách
sống giản dị, đạm bạc của Chủ tịch Hồ Chí Minh?
Cách sống giản dị, đạm bạc của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhưng vô cùng thanh cao và giản dị
+ Cách sống như câu chuyện thần thoại, như một vị tiên hết mức giản dị
và tiết chế
Trang 2+ Đây không là lối sống khắc khổ của những con người tự tìm cái vui trong cuộc đời nghèo khổ;
+ Đây cũng không phải là cách tự thần thánh hóa, tự làm cho khác đời, hơn đời
+ Đây là cách sống có văn hóa đã trở thành quan niệm thẩm mĩ: cái đẹp là
sự giản dị, tự nhiên
5 Ga-bri-en Gắc-xi-a Mac-két là nhà văn nước nào? Hoàn cảnh ra đời
văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hòa bình”?
- Ga-bri-en Gắc-xi-a Mac-két là nhà văn nước Cô-lôm-bi-a
- Hoàn cảnh ra đời văn bản “Đấu tranh cho một thế giới hòa bình”: thánh
8 năm 1986, nguyên thủ sáu nước ấn Độ, Mê-hi-cô, Thụy Điển, Ác-hen-ti-na,
Hi Lạp, Tan-da-ni-a họp lần thứ hai tại Mê-hi-cô, đã ra một bản tuyên bố kêu gọi chấm dứt chạy đua vũ trang, thủ tiêu vũ khí hạt nhân để đảm bảo an ninh và hòa bình cho thế giới
6 Vì sao chiến tranh hạt nhân là một hiểm họa khủng khiếp đang đe dọa toàn thể loài người và mọi sự sống trên trái đất?
Chiến tranh hạt nhân là một hiểm họa khủng khiếp đang đe dọa toàn thể loài người và mọi sự sống trên trái đất vì:
+ Kho vũ khí hạt nhân đang được tàng trữ có khả năng hũy diệt cả trái đất
và các hành tinh khác trong hệ mặt trời
+ Chi phí cuộc chạy đua vũ trang đã làm mất đi khả năng cải thiện đời sống cho hàng tỉ người; cho thấy tính chất phi lí của nó
+ Chiến tranh hạt nhân không chỉ đi ngược lại lí trí của loài người mà còn ngược lại với lí trí tự nhiên, phản lại sự tiến hóa
+ Vì vậy, tất cả chúng ta phải có nhiệm vụ ngăn chặn cuộc chiến tranh hạt nhân, đấu tranh cho một thế giới hòa bình
7 Qua văn bản “Tuyên bố thế giới về sự sống còn , quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em” , hãy nêu tình trạng trẻ em trên thế giới.
Tình trạng trẻ em trên thế giới
- Bị trở thành nạn nhân chiến tranh và bạo lực, của sự phân biệt chủng tộc,
sự xâm lược, sự chiếm đóng của nước ngoài
- Chịu đựng thảm họa của đói nghèo, khủng hoảng kinh tế, tình trạng vô gia cư, bệnh dịch, mù chữ, môi trường xuống cấp
- Trẻ em chết do suy dinh dưỡng, bệnh tật
8 Nội dung chính của văn bản “Tuyên bố thế giới về sự sống còn , quyền được bảo vệ và phát triển của trẻ em”?
Nội dung:
Trang 3Bảo vệ quyền lợi, chăm lo đến sự phát triển của trẻ em là một trong những nhiệm vụ quan trọng, cấp bách có ý nghĩa toàn cầu Và cam kết thực hiện những nhiệm vụ có tính toàn diện vì sự sống còn, phát triển của trẻ em, vì tương lai của nhân loại.
II CỤM TRUYỆN, THƠ TRUNG ĐẠI:
1 Cho biết tác giả của các văn bản sau:
Chuyện người con gái Nam Xương, Hoàng Lê nhất thống chí, Lục Vân Tiên gặp nạn, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh, Chị em Thúy Kiều.
Tác giả của các văn bản:
Chuyện người con gái Nam Xương Nguyễn Dữ.
Hoàng Lê nhất thống chí Ngô gia văn phái.
Lục Vân Tiên gặp nạn Nguyễn Đình Chiểu.
Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh Phạm Đình Hổ.
Chị em Thúy Kiều Nguyễn Du.
2 Sắp xếp các tác phẩm sau theo thứ tự thời gian sáng tác trước – sau.
Truyện Kiều, Chuyện người con gái Nam Xương, Hoàng Lê nhất thống chí, Lục Vân Tiên, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh.
Chuyện người con gái Nam Xương, Chuyện cũ trong phủ chúa Trịnh, Hoàng Lê nhất thống chí, Truyện Kiều, Lục Vân Tiên.
3 Tính cách của nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương” ?
Tính cách của nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương”
+ Là một người phụ nữ xinh đẹp, nết na, hiền thục, hết lòng vun đắp hạnh
phúc gia đình: giữ gìn khuôn phép trước người chồng hay ghen, không từng để lúc nào vợ chồng phải thất hòa.
+ Đảm đang, tháo vát: ân cần dặn dò chồng, lo lắng cho gia đình thay chồng.
+ Là người mẹ hiền, dâu thảo: vừa nuôi con nhỏ, vừa lo cho mẹ chồng; lời trăng trối của mẹ chồng đã ca ngợi và ghi nhận công lao của nàng.
+ Là người vợ yêu chồng, hết lòng thủy chung với chồng: thương nhớ chồng theo tháng năm dài, không trang điểm, …
4 Vì sao nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương”
phải chịu nỗi oan khuất?
Nhân vật Vũ Nương trong “Chuyện người con gái Nam Xương” phải
chịu nỗi oan khuất vì:
Trang 4+ Cuộc hôn nhân giữa Trương Sinh và Vũ Nương có phần không bình
đẳng: Trương Sinh “Xin với mẹ đem trăm lạng vàng cưới về” Sự cách bức này
tạo cái thế cho Trương Sinh bên cạnh cái thế của người chồng, người đàn ông trong chế độ gia trưởng phong kiến
+ Tình huống bất ngờ: lời con trẻ chứa đầy những điều đáng ngờ
+ Tính cách của Trương Sinh: đa nghi; lại thêm tâm trạng khi đi lính về nặng nề, không vui vì mẹ mất
+ Cách cư xử hồ đồ và độc đoán của Trương Sinh: không bình tĩnh để phán đoán, phân tích, không nghe vợ phân trần, không tin cả những người hàng xóm nàng
5 Diễn biến tâm trạng của Vũ Nương khi bị chồng nghi oan.
Tâm trạng của Vũ Nương khi bị chồng nghi oan:
- Phân trần để chồng hiểu rõ, khẳng định tấm lòng thủy chung, trong trắng; tìm cách để hàn gắn hạnh phúc gia đình đang có nguy cơ tan vỡ
- Đau đớn, thất vọng khi không hiểu vì sao bị đối xử bất công; thấy hạnh phúc tan vỡ, tình yêu không còn
- Tuyệt vọng, đắng cay, tự trẫm mình để bảo toàn danh dự
6 Trong “Chuyện người con gái Nam Xương”, tác giả đưa vào nhiều yếu
tố kì ảo nhằm thể hiện điều gì?
Tác giả đưa vào nhiều yếu tố kì ảo nhằm:
+ Hoàn chỉnh thêm những nét đẹp vốn có của Vũ Nương
+ Tạo nên một kết thúc phần nào có hậu cho tác phẩm, thể hiện ước mơ ngàn đời của nhân dân ta về sự công bằng
+ Tăng thêm tính bi kịch và khẳng định niềm thương cảm của tác giả đối với số phận bi thảm của người phụ nữ; làm tăng thêm giá trị nhân đạo cho tác phẩm
7 Nội dung chính của văn bản “Chuyện cũ trong phủ chúa trịnh” ?
Nội dung chính:
- Phản ánh đời sống xa hoa của vua chúa và sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thời Lê Trịnh
- Phản ánh đời sống khốn khổ của nhân dân
8 Giải thích nhan đề “Hoàng Lê nhất thống chí”? Thể loại của tác
phẩm?
- Giải thích nhan đề: Ghi chép về sự thống nhất của vương triều nhà Lê
- Thể loại: Tiểu thuyết lịch sử viết theo lối chương hồi
9 Qua văn bản “Hoàng Lê nhất thống chí”, em hãy nêu hình ảnh của
người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ.
Trang 5Hình ảnh của người anh hùng áo vải Nguyễn Huệ.
- Con người hành động mạnh mẽ, quyết đoán
- Trí tuệ sáng suốt, nhạy bén
- Ý chí quyết thắng và tầm nhìn xa trông rộng
- Tài dụng binh như thần
- Oai phong, lẫm liệt trong chiến trận
10 Qua văn bản “Hoàng Lê nhất thống chí”, em hãy nêu sự thất bại
thảm hại của tướng sĩ nhà Thanh và số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống.
a) Sự thất bại thảm hại của tướng sĩ nhà Thanh:
- Tôn Sĩ Nghị là tên tướng bất tài, cầm quân mà không biết tình hình; kiêu căng, tự mãn, chủ quan, khinh địch Khi quân Tây Sơn đến lại khiếp sợ, vội trốn chạy thoát thân
- Quân sĩ thì hoảng sợ, tan tác bỏ chạy, tranh nhau qua cầu, xô đẩy nhau rơi xuống sông, chết như rạ
b) Số phận bi đát của vua tôi Lê Chiêu Thống:
- Vì lợi ích riêng của dòng họ mà đem vận mệnh dân tộc đặt vào tay kẻ thù
- Chịu nỗi sỉ nhục của kẻ đi cầu cạnh, van xin
- Khi quân Tây Sơn đến, chạy bán sống bán chết, cướp thuyền dân; bám chân của giặc và chết nơi đất khách
11 Nội dung của “Truyện Kiều”?
Nội dung của “Truyện Kiều”:
- Giá trị hiện thực: Bức tranh hiện thực về một xã hội bất công, tàn bạo của tầng lớp thống trị và số phận những con người bị áp bức đau khổ, đặc biệt
b) Nội dung, nghệ thuật hai câu thơ trên.
a) Hai câu thơ trên trích từ đoạn “Chị em Thúy Kiều” hoặc “Truyện Kiều” của Nguyễn Du.
b) Nội dung: Giới thiệu vẻ đẹp duyên dáng, thanh cao, trong trắng của hai chị em Thúy Kiều và nét riêng từng người
Trang 6Nghệ thuật: Ẩn dụ “Mai cốt cách, tuyết tinh thần”; bút pháp ước lệ
tượng trưng, gợi tả
13 Phân tích nội dung, nghệ thuật của bốn câu thơ sau:
“ Vân xem trang trọng khác vời, Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang, Mây thua nước tóc tuyết nhường màu da”.
Vẻ đẹp của Thúy Vân
- Từ “Trang trọng” Vẻ đẹp cao sang, quí phái, đoan trang.
- Liệt kê: khuôn mặt, đôi mày, mái tóc, làn da, nụ cười, giọng nói
Kết hợp dùng từ “đầy đặn, nở nang, đoan trang” làm nổi bật vẻ đẹp
riêng của Thúy Vân
- Ẩn dụ, nhân hóa, so sánh Thể hiện vẻ đẹp đoan trang, phúc hậu, quí phái
“Khuôn trăng đầy đặn nét ngài nở nang.
Hoa cười ngọc thốt đoan trang”.
=> Chân dung mang tính cách, số phận Vẻ đẹp tạo sự hòa hợp, êm đềm với thiên nhiên nên Thúy Vân có một cuộc đời bình lặng, suôn sẻ
14 Phân tích vẻ đẹp về nhan sắc và tài năng của Thúy Kiều.
Kiều là một cô gái tài sắc vẹn toàn
Tác giả khái quát đặc điểm của nhân vật: “Kiều càng sắc sảo mặn mà” Nàng “sắc sảo” về trí tuệ và “mặn mà” về tâm hồn.
Ẩn dụ: “làn thu thủy” đôi mắt trong sáng, long lanh, linh hoạt.
“nét xuân sơn” sự thanh tú trên gương mặt trẻ trung tràn đầy
Dùng điển cố, điển tích “một hai nghiêng nước nghiêng thành”.
- Tài của Kiều:
+ Đạt đến mức lí tưởng theo quan niệm thẩm mĩ phong kiến: cầm, kì, thi, họa
+ Tài đàn là sở trường, năng khiếu “nghề riêng”, vượt lên trên mọi người “ăn đứt”.
+ Tài đã thể hiện cái tâm của nàng: một trái tim đa sầu, đa cảm
=> Vẻ đẹp của Kiều là cả nhan sắc, tài năng, tâm hồn
Trang 715 Phân tích bốn câu thơ:
“Ngày xuân con én đưa thoi, Thiều quang chín chục đã ngoài sáu mươi.
Cỏ non xanh tận chân trời, Cành lê trắng điểm một vài bông hoa”.
Khung cảnh thiên nhiên với vẻ đẹp riêng của mùa xuân
- Hai câu thơ đầu:
+ Hình ảnh: “én đưa thoi” vừa gợi thời gian qua nhanh, vừa gợi cảnh
những con chim én rộn ràng bay liệng giữa bầu trời trong sáng, rộng lớn
+ Ánh sáng đẹp của ngày xuân “thiều quang” đã qua tháng ba Đang ở trong xuân nhưng có tâm trạng tiếc xuân “đã ngoài”.
- Hai câu cuối:
+ Hình ảnh: “cỏ non” sức sống tươi trẻ của mùa xuân; “hoa lê trắng điểm” sự mới mẻ, tinh khôi
+ Màu sắc: “xanh tận chân trời” xanh của cỏ, xanh của trời tạo sự khoáng đạt, trong trẻo; “trắng điểm” của hoa lê gợi sự nhẹ nhàng, thanh khiết.
+ Dùng từ “điểm” Sự vật trong cảnh như có hồn, sinh động chứ không
tĩnh tại
=> Tác giả chọn lọc hình ảnh tiêu biểu, vừa gợi vừa tả
16 Phân tích sáu câu thơ sau:
“Tà tà bóng ngả về tây, Chị em thơ thẩn dan tay ra về.
Bước dần theo ngọn tiểu khê, Lần xem phong cảnh có bề thanh thanh.
Nao nao dòng nước uốn quanh, Dịp cầu nho nhỏ cuối ghềnh bắc ngang.”
Gợi tả khung cảnh chị em Kiều du xuân trở về
- Vẫn là cái thanh, cái dịu của mùa xuân nhưng có sự thay đổi
+ Không gian, thời gian…
+ Không khí không còn rộn ràng, nhộn nhịp…
+ Cảnh sắc nhạt dần, lặng dần…
+ Chuyển động đều đặn, nhẹ nhàng:
“Bóng ngả về tây”, “thơ thẩn”, …
- Tâm trạng con người bâng khuâng, xao xuyến, lưu luyến
- Dùng từ láy vừa tả cảnh, tả chuyển động vừa gợi tâm trạng:
“tà tà, thơ thẩn, thanh thanh, nao nao”.
17 Phân tích sáu câu thơ đầu của đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”
Hoàn cảnh cô đơn tội nghiệp của Kiều:
“ Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung.
Bốn bề bát ngát xa trông,
Trang 8Cát vàng cồn nọ bụi hồng dặm kia.
Bẽ bàng mây sớm đèn khuya, Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.”
- Ẩn dụ: “khóa xuân” Kiều đang bị giam lỏng.
- Liệt kê kết hợp từ trái nghĩa: “non xa, trăng gần” Lầu Ngưng Bích
chơi vơi giữa mênh mang trời nước
- Dùng từ ghép, từ láy: “bốn bề bát ngát” Sự rợn ngợp của không gian
mênh mông
- Hình ảnh: “cát vàng, bụi hồng” vừa tả thực vừa mang tính ước lệ, cảnh
nhiều đường nét, ngổn ngang như tâm trạng của Kiều
- Ần dụ: “mây sớm, đèn khuya” Thời gian tuần hoàn, khép kín; thời
gian cùng với không gian như đang giam hãm con người Kiều ở trong hoàn cảnh cô đơn tuyệt đối
- So sánh: “Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng.” Trước cảnh, Kiều
càng buồn cho thân phận của mình
18 Qua đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”, hãy làm rõ tâm trạng
thương nhớ Kim Trọng và thương nhớ cha mẹ của Kiều?
a- Kiều nhớ đến Kim Trọng:
+ Phù hợp với quy luật tâm lí: Kiều luôn day dứt, tự trách mình là người phụ tình của Kim Trọng Và đây là sự tinh tế trong ngòi bút của Nguyễn Du.+ Nhiều hình ảnh ẩn dụ:
• “chén đồng” Kiều luôn nhớ đến lời thề đôi lứa.
• “tin sương” Kiều tưởng tượng cảnh Kim Trọng đang hướng
về mình, chờ đợi một cách vô ích
• “tấm son” vừa là tấm lòng thương nhớ của Kiều dành cho
Kim Trọng không bao giờ nguôi, vừa là tấm lòng son của Kiều bị hoen ố, không bao giờ gột rửa được
=> Nhớ về Kim Trọng trong tâm trạng đau đớn, xót xa
b- Kiều nhớ về cha mẹ
+ Thương cha mẹ sáng chiều ngóng tin con
+ Thành ngữ: “Quạt nồng ấp lạnh” Xót xa, lo lắng khi mình không
chăm sóc cho cha mẹ được
+ Điển cố: “sân lai, gốc tử” sự thay đổi, sự tàn phá của thời gian làm
cho cha mẹ ngày càng già yếu
=> Nhớ về cha mẹ, Kiều luôn ân hận mình đã phụ công sinh thành, phụ công nuôi dạy của cha mẹ
Kiều là người đáng thương nhất nhưng nàng đã quên cảnh ngộ của mình
để nghĩ về Kim trọng, nghĩ về cha mẹ Kiều là người thủy chung, người con hiếu thảo, người có tấm lòng vị tha đáng trọng
19 Phân tích tám câu thơ cuối của đoạn trích “Kiều ở lầu Ngưng Bích”.
Tả cảnh ngụ tình
- Cảnh buổi chiều bên bờ biển, với những cánh buồm thấp thoáng nỗi nhớ quê, nhớ nhà, nhớ cha mẹ; mong được sum họp
Trang 9- Cảnh hoa trôi giữa dòng thác Sự cô đơn, buồn cho thân phận trôi nổi, bấp bênh giữa dòng đời.
- Cảnh nội cỏ mênh mông với một màu xanh rầu rầu nỗi buồn man mác, buồn cho cuộc sống đơn điệu, tẻ nhạt
- Cảnh gió cuốn và tiếng sóng quanh ghế ngồi lo cho cuộc đời sẽ gặp nhiều bất trắc
- Nghệ thuật:
+ Ẩn dụ: “ngọn nước, hoa, gió , sóng”
+ Từ láy: “thấp thoáng, xa xa, man mác, rầu rầu, xanh xanh, ầm ầm” + Điệp ngữ: “buồn trông” như là một điệp khúc của thơ, của tâm trạng + Câu hỏi tu từ: “Hoa trôi man mác biết là về đâu?”
20 Qua đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”, hãy cho biết tính cách
nhân vật Mã Giám Sinh.
Tính cách nhân vật Mã Giám Sinh
- Cách nói năng cộc lốc, vô lễ: “Hỏi tên, rằng … Hỏi quê, rằng …” Lời
nói của kẻ vô học hoặc hợm của, cậy tiền
- Diện mạo chải chuốt lố lăng, quá mức không phù hợp lứa tuổi: “mày râu nhẵn nhụi, áo quần bảnh bao”.
- Cử chỉ, thái độ trơ trẽn, hỗn hào, bất lịch sự: “Ghế trên ngồi tót sỗ sàng”.
- Bản chất con buôn:
+ Giả dối: Che đậy lai lịch, làm ra vẻ thư sinh
+ Bất nhân trong hành động, trong thái độ: đối xử Kiều như một đồ vật đem bán, cân đong, đo đếm cả nhan sắc và tài hoa
+ Bất nhân, lạnh lùng vô cảm trước gia cảnh của Kiều và tỏ vẻ mãn nguyện, hợm hĩnh
- Tính toán chi li: “đắn đo, thử” ;
- Keo kiệt, đê tiện: “cò kè”, “bớt một, thêm hai”.
=> Mã Giám Sinh là hình ảnh khái quát của một loại người giả dối, vô học, con buôn , bất nhân
21 Qua đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”, hãy phân tích hình ảnh
đáng thương của Kiều?
Kiều rất đáng thương, tội nghiệp vì nàng trở thành món hàng và càng tội nghiệp khi nàng ý thức rõ nhân phẩm của mình
- Đau uất trước cảnh đời ngang trái ; khổ cho nỗi oan của gia đình
+ Liệt kê: “nỗi mình, nỗi nhà”.
+ Ẩn dụ: “Thềm hoa, lệ hoa” Nhấn mạnh sự đau đớn tái tê của Kiều.
- Buồn rầu, tủi hổ, sượng sùng: “ngại ngùng”, ê chề: “thẹn” trước hoa và
“mặt dày” trước gương.
22 Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du trong đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”?
Trang 10Tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Du trong đoạn trích “Mã Giám Sinh mua Kiều”.
- Thái độ khinh bỉ và căm phẫn sâu sắc bọn buôn người thể hiện qua cách miêu tả Mã Giám Sinh với cái nhìn mỉa mai, châm biếm, lên án
- Tố cáo thế lực đồng tiền chà đạp lên con người thể hiện qua lời nhận xét:
“Tiền lưng đã sẵn việc gì chẳng xong” Lời nhận xét có vẻ khách quan nhưng
chứa đựng trong đó cả sự chua xót, căm phẫn Đồng tiền biến nhan sắc thành món hàng tủi nhục, biến kẻ táng tận lương tâm thành kẻ mãn nguyện, tự đắc Thế lực đồng tiền cùng với thế lực lưu manh tàn phá gia đình Kiều, tàn phá cuộc đời Kiều
- Niềm thương cảm sâu sắc trước thực trạng con người bị hạ thấp, bị chà đạp Nhà thơ như hóa thân vào nhân vật để nói lên nỗi đau đớn, tủi hổ của Kiều
23 Qua đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”, hãy phân tích
hình ảnh Lục Vân Tiên.
a) Hình ảnh Lục Vân Tiên khi đánh cướp:
- Tính cách anh hùng, tài năng và tấm lòng vị nghĩa
- Hình ảnh mang vẻ đẹp của người dũng tướng
- Là người có cái đức, cái tài của bậc anh hùng; bênh vực kẻ yếu, chiến thắng những thế lực bạo tàn
b) Thái độ cư xử với Kiều Nguyệt Nga
- Chính trực, hào hiệp, trọng nghĩa khinh tài
- Từ tâm, nhân hậu, tìm cách an ủi người bị nạn
- Làm ơn vô tư, hành động nghĩa hiệp: Từ chối việc trả ơn của Kiều Nguyệt Nga
- Quan niệm: làm việc nghĩa như là bổn phận, một lẽ tự nhiên Cách cư xử của bậc anh hùng hảo hán
=> Lục Vân Tiên là hình ảnh lí tưởng mà Nguyễn Đình Chiểu gởi gắm niềm tin và ước vọng của mình
24 Qua đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga”, với tư cách là
người chịu ơn, Kiều Nguyệt Nga đã bộc lộ những nét đẹp tâm hồn như thế nào?
Nét đẹp tâm hồn của Kiều Nguyệt Nga
- Là cô gái khuê các, thùy mị, nết na, có học thức: qua lời nói, cách xưng hô
với Lục Vân Tiên thật khiêm nhường: “quân tử”, “tiện thiếp”.
- Cách nói năng văn vẻ, dịu dàng, mực thước, trình bày vấn đề rõ ràng, khúc
chiết, đáp ứng đầy đủ những điều thăm hỏi ân cần của Lục Vân tiên: “Làm con đâu dám cãi cha”, “Chút tôi liễu yếu đào thơ”.
- Thể hiện sự cảm kích, xúc động của mình dành cho Lục Vân tiên:
“Trước xe quân tử tạm ngồi, Xin cho tiện thiệp lạy rồi sẽ thưa”.
Trang 11- Ý thức và chịu ơn rất trọng của Lục Vân Tiên, không chỉ cứu mạng mà cứu cả cuộc đời trong trắng ( còn quí hơn tính mạng)
“ Lâm nguy chẳng gặp giải nguy, Tiết trăm năm cũng bỏ đi một hồi”
- Băn khoăn tìm cách trả ơn, dù hiểu rằng đền đáp đến mấy cũng không đủ:
“Lấy chi cho phỉ tấm lòng cùng ngươi”
=> Nét đẹp tâm hồn đó là đã làm cho hình ảnh Kiều Nguyệt Nga chinh phục được tình cảm yêu mến của nhân dân
b) Nội dung hai câu thơ trên?
a) Hai câu thơ trên trích từ đoạn trích “Lục Vân Tiên cứu Kiều Nguyệt Nga” hoặc từ tác phẩm “Lục Vân Tiên”.
Nội dung: Thể hiện quan niệm thấy việc nghĩa mà không làm thì không phải là người anh hùng (làm việc nghĩa như là bổn phận, một lẽ tự nhiên)
26 a) Chép lại 8 câu thơ đầu của đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn”.
b) Cho biết tác giả, nội dung chính của 8 câu thơ trên.
b) Tác giả: Nguyễn Đình Chiểu
Nội dung: Trịnh Hâm hãm hại Lục Vân Tiên Qua đó thể hiện hắn là
người độc ác, bất nhân, bất nghĩa.
Trang 12(Lục Vân Tiên gặp nạn)
Qua đoạn thơ, hãy làm rõ tính cách của Trịnh Hâm.
Tính cách của Trịnh Hâm
- Giết người vì đố kị, ganh ghét tài năng
- Hành động độc ác, bất nhân vì hãm hại một người trong cơn hoạn nạn, không nơi nương tựa, không phương chống đỡ
- Là người bất nghĩa vì giết người bạn đã từng kết nghĩa
- Hành động có toan tính, có âm mưu, sắp đặt khá kĩ lưỡng: chọn thời gian, không gian
- Là người gian ngoan, xảo quyệt, la lối om sòm để che lấp tội ác
=> Chỉ có tám dòng thơ nhưng tác giả đã kể lại một tội ác tày trời và lột
tả tâm địa một kẻ bất nghĩa, bất nhân
28 Nêu chủ đề của đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn”.
Đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn nói lên sự đối lập giữa thiện và ác,
giữa nhân cách cao cả và những toan tính thấp hèn, đồng thời thể hiện thái độ quí trọng và niềm tin của tác giả đối với nhân dân lao động
29 Qua đoạn trích “Lục Vân Tiên gặp nạn”, hãy nêu tính cách của ông
Ngư.
Tính cách của ông Ngư
- Khẩn trương, ân cần, chu đáo khi cứu người
- Tấm lòng bao dung, nhân ái, hào hiệp; sẵn sàng cưu mang người bị nạn
- Không hề tính toán đến ơn cứu mạng
- Cuộc sống đẹp, ngoài vòng danh lợi, ô trọc; sống tự do, phóng khoáng, hòa nhập, bầu bạn với thiên nhiên; là người tụ do, làm chủ cuộc đời của mình
=> Qua nhân vật ông Ngư, tác giả gởi gắm khát vọng, niềm tin về cái thiện và con người lao động bình thường
III CỤM THƠ HIỆN ĐẠI:
1 Cho biết năm sáng tác và tác giả của các tác phẩm sau:
Đồng chí, Bài thơ về tiểu đội xe không kính, Đoàn thuyền đánh cá, Bếp lửa, Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ, Ánh trăng.
Đồng chí Chính hữu 1948
Bài thơ về tiểu đội xe không kính Phạm Tiến Duật 1969
Đoàn thuyền đánh cá Huy Cận 1958
Bếp lửa Bằng Việt 1963
Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng mẹ Nguyễn Khoa Điềm 1971
Ánh trăng Nguyễn Duy 1978
Trang 132 Chủ đề của bài thơ “Đồng chí”?
Tình đồng chí của những người lính dựa trên cơ sở cùng chung cảnh ngộ
và lí tưởng chiến đấu được thể hiện thật tự nhiên, bình dị mà sâu sắc trong mọi hoàn cảnh, nó góp phần quan trọng tạo nên sức mạnh và vẻ đẹp tinh thần của người lính cách mạng
3 a) Chép lại 6 câu thơ đầu của bài thơ “Đồng chí”.
b) Cho biết tác giả? Nội dung chính của 6 câu thơ trên.
a)
“Quê hương anh nước mặn, đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau, Súng bên súng, đầu sát bên đầu.
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.”
b) Tác giả: Chính Hữu
Nội dung của 6 câu thơ: Cơ sở hình thành tình đồng chí
4 Phân tích đoạn thơ sau:
“Quê hương anh nước mặn, đồng chua Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá.
Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau, Súng bên súng, đầu sát bên đầu.
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí!”
Cơ sở hình thành tình đồng chí
- Bắt nguồn từ cùng chung cảnh ngộ, xuất thân là nông dân nghèo
+ Dùng thành ngữ: “nước mặn, đồng chua”, “đất cày lên sỏi đá” vùng
- Tình đồng chí còn bắt nguồn từ mối tình tri kỉ của những người bạn chí
cốt “ Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ”.
- Dòng thơ đặc biệt, tạo một nốt nhấn, như một lời khẳng định về tình
đồng chí “Đồng chí!”
5 Qua bài thơ “Đồng chí”, hãy làm rõ những biểu hiện cụ thể và cảm
động của tình đồng chí giữa những người lính.
Biểu hiện cụ thể và cảm động của tình đồng chí giữa những người lính
- Sự cảm thông sâu xa những tâm tư, nỗi lòng của nhau
Trang 14+ Hoán dụ, nhân hóa: “Giếng nước, gốc đa”, “nhớ” Những tình cảm nơi
làng quê
- Cùng chia sẻ gian lao thiếu thốn của cuộc đời người lính
+ Câu thơ sóng đôi, đối xứng:
“Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá”.
- Tình cảm gắn bó sâu nặng như tiếp thêm sức mạnh để cùng nhau vượt qua
gian khó “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”.
6 Phân tích ba câu thơ cuối bài “Đồng chí”.
Bức tranh đẹp về tình đồng chí, đồng đội của những người lính, là biểu tượng đẹp của về cuộc đời người chiến sĩ
- Hoàn cảnh thực khắc nghiệt của thời tiết “sương muối”, với ba hình ảnh gắn kết nhau: “người lính, khẩu súng, ánh trăng” Sức mạnh của tình đồng
chí giúp họ vượt qua gian khổ, sưởi ấm họ để cùng nhau chiến đấu
- Hình ảnh vừa hiện thực vừa lãng mạn: “Đầu súng trăng treo” Sự liên
tưởng phong phú
+ Súng và trăng vừa gần vừa xa; vừa thực tại vừa mơ mộng; vừa có chất chiến đấu vừa trữ tình; vừa chiến sĩ vừa là thi sĩ
=> Đây là biểu tượng của thơ ca kháng chiến
7 a) Chép lại khổ thơ đầu trong “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” -
Phạm Tiến Duật.
b) Phân tích nội dung, nghệ thuật.
a)
“Không có kính không phải vì xe không có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi
Ung dung buồng lái ta ngồi,
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng.”
b) Hình ảnh những chiếc xe không kính
- Một hình ảnh chân thực Dùng hàng loạt từ phủ định “không” để khẳng
định
- Hoàn cảnh rất thực Điệp từ “bom” kết hợp động từ “giật, rung”
nguyên nhân: những chiếc xe phục vụ chiến trường, luôn đối diện với hoàn cảnh khốc liệt của chiến tranh
- Tư thế hiên ngang của những người lính lái xe Dùng từ láy: “ung dung”
- Tinh thần anh dũng, xem thường khó khăn Điệp từ: “nhìn”.
=> Qua hình ảnh những chiếc xe không kính, tác giả làm nổi bật lên hình
ảnh những người lái xe ở tuyến đường Trường Sơn hiên ngang, dũng cảm
8 Qua “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật, hãy nêu
hình ảnh những chiến sĩ lái xe ở đường Trường Sơn.
Trang 15Hình ảnh những chiến sĩ lái xe ở đường Trường Sơn.
- Tư thế hiên ngang: “Ung dung buồng lái ta ngồi”.
- Tinh thần dũng cảm: “Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng ”
- Coi thường gian khổ, hiểm nguy:
“Không có kính, ừ thì có bụi, … Không có kính, ừ thì ướt áo”
- Tâm hồn sôi nổi của tuổi trẻ: “Nhìn nhau mặt lấm cười ha ha”
- Tình đồng chí, đồng đội: “Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy”
- Ý chí chiến đấu giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước:
“Xe vẫn chạy vì miền Nam phía trước:
Chỉ cần trong xe có một trái tim”.
=> Thiếu phương tiện vật chất tối thiểu lại là hoàn cảnh để người lái xe bộc
lộ những phẩm chất cao đẹp, sức mạnh tinh thần lớn lao của họ
9 a) Cho biết tác giả và hoàn cảnh sáng tác bài thơ: “Đoàn thuyền đánh cá”.
b) Nêu nội dung của bài thơ.
a) Tác giả: Huy Cận Sáng tác trong chuyến đi thực tế ở vùng mỏ Quảng Ninh giữa năm 1958
b) Nội dung: Khắc họa nhiều hình ảnh đẹp, tráng lệ, thể hiện sự hài hòa giữa thiên nhiên và con người lao động, bộc lộ niềm vui, niềm tự hào của nhà thơ trước đất nước và cuộc sống
10 a) Chép lại khổ thơ đầu bài thơ: “Đoàn thuyền đánh cá”.
b) Phân tích nội dung và nghệ thuật.
a)
“Mặt trời xuống biển như hòn lửa Sóng đã cài then, đêm sập cửa Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi, Câu hát cùng buồm cùng gió khơi.”
b) Cảnh đoàn thuyền ra khơi
+ Dùng từ: “lại” Công việc thường xuyên.
+ Sự gắn kết ba sự vật: “cánh buồm, gió khơi, câu hát” Hình ảnh
khỏe, lạ
+ Đối lập, tương phản: sự nghỉ ngơi của vũ trụ - con người lại ra khơi.Niềm vui, sự phấn chấn của người lao động như có sức mạnh vật chất, góp với sức gió, giúp con thuyền ra khơi nhanh hơn
11 a) Chép lại khổ thơ cuối bài thơ: “Đoàn thuyền đánh cá”.
b) Phân tích nội dung và nghệ thuật.
Trang 16- Nhân hóa: “Đoàn thuyền chạy đua cùng mặt trời” Sự khẩn trương
của người lao động Thề hiện tầm vóc, vị thế kì vĩ của người lao động
- Nhân hóa: “Mặt trời đội biển nhô màu mới,
Mắt cá huy hoàng muôn dặm phơi”.
Ca ngợi thành quả lao động , niềm tin vào tương lai
12 Qua bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá”, phân tích vẻ đẹp của cảnh đánh
cá trên biển.
Vẻ đẹp của cảnh đánh cá trên biển giữa biển đêm trong niềm vui phơi phới, khỏe khoắn của người lao động làm chủ công việc của mình
- Con thuyền trở nên kì vĩ, khổng lồ, hòa nhập với kích thước rộng lớn của
thiên nhiên, vũ trụ: “Lái gió, buồm trăng, mây cao, biển bằng, dò bụng biển, dàn đan thế trận, …”
- Niềm vui, sự lạc quan trở thành bài ca đầy niềm vui, nhịp nhàng cùng
thiên nhiên “Ta hát bài ca gọi cá vào, …”
- Lao động khẩn trương: “Sao mờ kéo lưới kịp trời sáng,
Ta kéo xoăn tay chùm cá nặng”.
=> Niềm say sưa, hào hứng và những ước mơ bay bổng của con người muốn hòa hợp với thiên nhiên và chinh phục thiên nhiên bằng công việc lao động của mình
13 a) Chép lại ba câu thơ đầu của bài thơ “Bếp lửa” Cho biết tác giả?
b) Phân tích ba câu thơ trên.
a)
“Một bếp lửa chờn vờn sương sớm Một bếp lửa ấp iu nồng đượm Cháu thương bà biết mấy nắng mưa”
Tác giả: Bằng Việt
b) Sự hồi tưởng được bắt đầu từ hình ảnh thân thương, ấm áp về bếp lửa + Điệp ngữ: “Một bếp lửa”, từ láy: “chờn vờn” Hình ảnh gần gũi, quen
thuộc
+ Từ láy: “ấp iu” Gợi bàn tay kiên nhẫn, khéo léo và tấm lòng chi chút
của người nhóm lửa
Từ hình ảnh bếp lửa, người cháu nhớ về bà, càng thương bà vất vả
Trang 1714 Qua bài thơ “Bếp lửa”, tuổi thơ của người cháu là một tuổi thơ như
thế nào?
Tuổi thơ nhiều gian khổ, thiếu thốn, nhọc nhằn
- Nạn đói hoành hành: “Năm ấy là năm đói mòn, đói mỏi”.
- Giặc tàn phá xóm làng: “Giặc đốt làng cháy tàn cháy rụi”
- Sống xa cha mẹ, về ở với bà, có ý thức tự lập, sớm phải lo toan:
“Tám năm ròng cháu cùng bà nhóm lửa,
+ Bà tần tảo, có đức hi sinh chăm lo cho mọi người:
“Mấy chục năm rồi đến tận bây giờ
Bà vẫn giữ thói quen dậy sớm Nhóm bếp lửa ấp iu nồng đượm”
+ Bà chính là người nhóm lên niềm yêu thương:
“Nhóm niềm yêu thương khoai sắn ngọt bùi”
+ Bà là người nhóm lên niềm vui sưởi ấm, san sẻ:
“Nhóm nồi xôi gạo mới sẻ chung vui”
+ Bà cũng là người khơi gợi những tình cảm đẹp trong lòng cháu
“Nhóm dậy cả những tâm tình tuổi nhỏ”
=> Bà là người phụ nữ Việt Nam muôn thuở với vẻ đẹp tảo tần, nhẫn nại
và đầy yêu thương
b) Hình ảnh bếp lửa là hình ảnh biểu tượng
+ Bếp lửa là tình bà, là bàn tay bà chăm sóc
+ Bếp lửa gắn với những khó khăn, gian khổ của đời bà
+ Bếp lửa là hình ảnh bình dị mà thân thuộc, có sự kì diệu, thiêng liêng
=> Bếp lửa được bà nhen nhóm từ ngọn lửa trong lòng bà; lửa của sức sống, của niềm yêu thương, của niềm tin
16 Phân tích khổ thơ cuối bài thơ “Bếp lửa” của Bằng Việt.
“Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu
Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở:
- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa? …”
Tình cảm và suy nghĩ của người cháu dành cho bà
- Liệt kê: “ngọn khói trăm tàu, lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả” Cháu
sống trong điều kiện đầy đủ, sung túc
- Dùng phó từ: “vẫn chẳng” Khẳng định tâm trạng, nỗi nhớ không
nguôi của cháu
Trang 18- Câu hỏi tu từ: “- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa?” Nhớ về bà, về
sự gian khổ của bà qua việc nhóm bếp
=> Đi xa, dù sống trong hoàn cảnh có đủ tiện nghi, người cháu luôn nhớ đến bà, một tình cảm chân thành, sâu sắc
17 a) Chép lại hai khổ thơ đầu bài “Ánh trăng”.
b) Cho biết tác giả, năm sáng tác.
a)
“Hồi nhỏ sống với đồng
với sông rồi với bể
hồi chiến tranh ở rừng
vầng trăng thành tri kỉ
Trần trụi với thiên nhiên
hồn nhiên như cây cỏ
ngỡ không bao giờ quên
cái vầng trăng tình nghĩa
b) Tác giả: Nguyễn Duy Năm sáng tác: 1978
18 Qua bài “Ánh trăng”, hãy nêu ý nghĩa biểu tượng của vầng trăng.
Vầng trăng có nhiều ý nghĩa biểu tượng:
- Là hình ảnh của thiên nhiên hồn nhiên, tươi mát
- Là người bạn tri kỉ suốt thời tuổi nhỏ rồi thời chiến tranh của con người
- Trăng là quá khứ nghĩa tình, đẹp đẽ, nguyên vẹn
- Trăng là vẻ đẹp bình dị và vĩnh hằng của đời sống
- Trăng cũng chính là người bạn, nhân chứng nghĩa tình mà cũng rất nghiêm khắc
19 Nêu chủ đề của bài thơ “Ánh trăng”.
Chủ đề của bài thơ
- Nhắc nhở về thái độ tình cảm đối với năm tháng quá khứ gian lao, tình nghĩa; đối với thiên nhiên, đất nước bình dị, hiền hậu
- Nhắc nhở về thái độ với những người đã khuất và ngay cả chính mình
- Gợi lên đạo lí sống có thủy chung “Uống nước nhớ nguồn”.
20 Phân tích khổ thơ:
“Ngửa mặt lên nhìn mặt
có cái gì rưng rưng như là đồng là bể như là sông là rừng”
Tâm trạng và sự xúc động của con người
Trang 19- Ẩn dụ: “mặt” Bắt gặp lại quá khứ, như gặp lại chính mình.
- Từ láy: “rưng rưng” Niềm xúc động dâng cao.
- So sánh:
“như là đồng là bể như là sông là rừng”
Những kỉ niệm của một thời hồn nhiên, tươi mát sống lại trong lòng người
=> Vầng trăng đã gợi lại quá khứ, khiến cho con người nhớ lại trong niềm xúc động dâng cao
IV CỤM TRUYỆN HIỆN ĐẠI:
1 a) Cho biết tác giả và năm sáng tác của truyện ngắn “ Làng”
b) Chủ đề của truyện ngắn “Làng”?
a) Tác giả: Kim Lân Năm sáng tác: 1948
b) Chủ đề của truyện ngắn “Làng”: tình yêu làng và lòng yêu nước, tinh
thần kháng chiến của người nông dân trong thời kì kháng chiến chống Pháp
2 Qua truyện ngắn “Làng”, hãy làm rõ diễn biến tâm trạng của nhân vật
ông Hai?
Diễn biến tâm trạng của nhân vật ông Hai
a) Trước khi nghe tin xấu về làng:
- Vui mừng vì tin tức kháng chiến: “Ruột gan ông lão cứ múa cả lên, vui quá!”.
- Tự hào vì quê vẫn sản xuất: “Hừ, đánh nhau thì cứ đánh nhau, cày cấy
cứ cày cấy, tản cư cứ tản cư … Hay đáo đề”.
b) Khi nghe tin dữ về làng:
- Đột ngột, sững sờ: “Cổ ông lão nghẹn ắng hẳn lại, da mặt tên rân rân”.
- Cố trấn tĩnh, cố không tin, hỏi lại với hy vọng là có sự nhầm lẫn: “một lúc lâu ông mới rặn è è … -Liệu có thật không hở bác? Hay là chỉ lại…”.
- Được khẳng định rành rọt, ông đau đớn, xấu hổ như chính mình mắc
lỗi: “Cúi gằm mặt xuống mà đi về”.
c) Sau khi nghe tin dữ:
- Tủi thân cho mình và cho các con: “Chúng nó cũng là trẻ con làng Việt gian đấy ư?
- Ông kiểm điểm lại tin nghe được, càng thêm thất vọng và đau đớn:
“Chao ôi! Cực nhục chưa, cả làng Việt gian!”
- Cái tin dữ xâm chiếm, nó trở thành nỗi ám ảnh day dứt trong ông: lúc
nào cũng tưởng người ta đang để ý, người ta đang bàn tán “cái chuyện ấy”
Ông tránh né cả các cuộc trò chuyện với mọi người
=> Trong ông Hai có nỗi ám ảnh nặng nề biến thành sợ hãi thường xuyên cùng với nỗi đau xót, tủi hổ trước cái tin làng mình theo giặc
d) Khi bị đầy vào tình thế bế tắc, tuyệt vọng: Mụ chủ nhà đuổi đi
Trang 20- Mâu thuẫn, xung đột nội tâm: Về làng là quay lại làm nô lệ, phản bội cuộc kháng chiến của dân tộc; đi nơi khác thì không ai chứa chấp, bi xua đuổi.
- Ông dứt khoác: “Làng thì yêu thật, nhưng làng theo Tây mất rồi thì phải thù”.
- Quyết định như thế nhưng vẫn không dứt bỏ tình cảm với làng quê, vì thế mà càng đau xót, tủi hổ
- Trút nỗi lòng vào lời thủ thỉ tâm sự với con Khẳng định tình yêu làng Chợ Dầu, tấm lòng chung thủy với kháng chiến, với cách mạng mà biểu tượng
là Cụ Hồ Tình càm sâu nặng, bền vững mà thiêng liêng
=> Tình yêu làng của của ông Hai thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến
3 Nghệ thuật của truyện ngắn “Làng” có nhiều nét đặc sắc Hãy làm rõ?
Nghệ thuật của truyện ngắn “Làng”.
- Truyện xây dựng theo cốt truyện tâm lí
- Sáng tạo tình huống truyện có tính căng thẳng, thử thách ở nội tâm nhân vật
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sâu sắc, tinh tế
- Ngôn ngữ nhân vật sinh động, giàu tính khẩu ngữ thể hiện cá tính nhân vật
- Cách trần thuật linh hoạt, tự nhiên, có nhiều chi tiết sinh hoạt xen vào mạch tâm trạng
4 a) Cho biết tác giả và năm sáng tác truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”.
b) Nêu chủ đề của truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”?
a) Tác giả: Nguyễn Thành Long Năm sáng tác: 1972
b) Chủ đề: Ca ngợi những người lao động như anh thanh niên làm công tác khí tượng và cái thế giới của những con người như anh Qua đó, tác giả muốn nói với người đọc: “ Trong cái im lặng của Sa Pa, có những con người làm việc và lo nghĩ cho đất nước” Truyện cũng gợi ra những vấn đề về ý nghĩa
và niềm vui của lao động tự giác, vì những mục đích chân chính đối với con người
5 Qua truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, hãy nêu những nét đẹp của nhân
vật anh thanh niên?
Những nét đẹp của nhân vật anh thanh niên
- Hoàn cảnh sống: một mình trên đỉng núi cao; công việc: “đo nắng,
đo mưa, đo gió, tính mây, đo chấn động mặt đất, dự báo thời tiết”.
- Ý thức về công việc và lòng yêu nghề
- Hạnh phúc khi thấy công việc của mình có ích cuộc sống, cho mọi người
Trang 21- Có những suy nghĩ thật đúng và thật sâu sắc về công việc đối với
cuộc sống con người “Khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được”.
- Tổ chức, sắp xếp cuộc sống ngăn nắp, chủ động: Ngôi nhà, trồng hoa; thích đọc sách
- Cởi mở, chân thành rất quí trọng tình cảm, quan tâm đến mọi người
- Khiêm tốn, thành thực
6 Qua truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, hãy nêu những chi tiết thể hiện chất
trữ tình?
Những chi tiết thể hiện chất trữ tình trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”.
- Cảnh thiên nhiên Sa Pa đẹp như những bức tranh, giàu chất thơ: “Nắng đã
mạ bạc cả con đèo, đốt cháy rừng cây hừng hực như một bó đuốc lớn Nắng chiếu làm cho bó hoa càng thêm rực rỡ và làm cho cô gái cảm thấy mình rực
rỡ theo.”
- Từ cuộc gặp gỡ tình cờ mà để lại nhiều dư vị trong lòng mỗi người: Vẻ đẹp của anh thanh niên; những tình cảm, cảm xúc mới nảy nở của bác họa sĩ và
cô gái
+ “Trong cái im lặng của Sa Pa, dưới những dinh thự cũ kĩ của Sa Pa, Sa
Pa mà chỉ nghe tên, người ta chỉ nghĩ đến chuyện nghỉ ngơi, có những con người làm việc và lo nghĩ như vậy cho đất nước”.
+ “Không phải vì bó hoa rất to sẽ đi theo cô trong chuyến đi thứ nhất ra đời Mà vì một bó hoa nào khác nữa, bó hoa của những háo hức và mơ mộng ngẫu nhiên anh cho thêm cô Và vì một cái gì đó nữa mà lúc này cô chưa kịp nghĩ kĩ.”
=> Tác giả tạo không khí trữ tình cho tác phẩm, nâng cao ý nghĩa và vẻ đẹp của những sự việc, con người rất bình dị được miêu tả
7 Qua truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”, nêu tâm trạng của nhân vật họa sĩ
và cô kĩ sư khi gặp anh thanh niên?
a) Tâm trạng của nhân vật họa sĩ
- Xúc động và bối rối: “Vì họa sĩ đã bắt gặp một điều thật ra ông vẫn ao ước được biết.”
- Có nhiều cảm xúc và suy tư về anh thanh niên và về nhiều điều khác (nghệ thuật với sức mạnh và sự bất lực của nó, về mảnh đất Sa Pa)
b) Tâm trạng của nhân vật cô kĩ sư
- Bất ngờ vì những điều anh thanh niên nói
- Hiểu thêm về cuộc sống dũng cảm, tuyệt đẹp của anh thanh niên; về thế giới của những con người như anh
- Cô đánh giá đúng, yên tâm hơn về quyết định từ bỏ cuộc tình nhạt nhẽo
- Bừng dậy những tình cảm đẹp, bắt gặp ánh sáng đẹp, hàm ơn với người thanh niên
- Như được tiếp thêm sức mạnh, có nghị lực khi vào đời
Trang 228 a) Cho biết tác giả và năm sáng tác truyện ngắn “Chiếc lược ngà”.
b) Tóm tắt và nêu chủ đề của truyện.
a) Tác giả: Nguyễn Quang Sáng Năm sáng tác: 1966
b) Tóm tắt : ông Sáu xa nhà đi kháng chiến mãi đến khi con gái lên tám tuổi, , ông mới có địp về thăm nhà, thăm con Bé Thu không nhận ra ba vì vết sẹo trên mặt làm ba em không còn giống với người trong bức ảnh chụp mà em
đã biết em đối xử với ba như người xa lạ đến lúc Thu nhận ra ba thì cũng là lúc ông Sáu phải ra đi ở không căn cứ, người cha dồn hết tình cảm yêu quí , nhớ thương đứa con vào việc là chiếc lược ngà để tặng cô con gái bé nhỏ Trong một trận càn, ông hy sinh Trước lúc nhắm mắt, ông còn kịp trao cây lược cho người bạn
Chủ đề: Ca ngợi tình cảm cha con thiêng liêng trong cảnh ngộ éo le của chiến tranh Tình cảm ấy có giá trị nhân bản sâu sắc, càng cao đẹp trong những cảnh ngộ khó khăn
9 Qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng, hãy cho
biết diễn biến tâm lí nhân vật bé Thu?
a) Thái độ, hành động của bé Thu trước khi nhận ông sáu là ba
- Tỏ ra ngờ vực, lảng tránh, lạnh nhạt, xa cách: hốt hoảng, vụt chạy, kêu thét lên khi mới gặp ông Sáu
- Ương ngạnh, bướng bỉnh: Nhất định không gọi ba, không nhờ chắt nước cơm
- Có hành động vô lễ: hất cái trứng cá mà ông Sáu gắp cho
b) Thái độ, hành động của bé Thu khi nhận ông sáu là ba
- Ân hận, hối tiếc: “Nghe bà kể nó nằm im, lăn lộn và thình thoảng thở dài như người lớn”.
- Thay đổi thái độ, hành động hoàn toàn và đột ngột: gọi ba
- Hành động cuống quýt, mạnh mẽ và hối hả xen lẫn sự hối hận: Chạy xô tới, ôm chặt lấy cổ, dang hai chân rồi câu chặt ba nó
- Tình yêu và nỗi mong nhớ người cha xa cách bị dồn nén nay bùng ra thật mạnh mẽ
10 Qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà”, em có suy nghĩ gì về bé Thu?
Sự ương ngạnh của bé Thu không đáng trách Hoàn cảnh xa cách và trắc trở của chiến tranh; bé Thu quá nhỏ để có thể hiểu được những tình thế khắc nghiệt, éo le của cuộc sống; nó chưa chuẩn bị tâm lí để đón nhận những khả năng bất thường
Phản ứng tâm lí của em là tự nhiên, chứng tỏ em có cá tính mạnh mẽ, tình cảm của em sâu sắc, chân thật dành cha người ba thật sự
11 Qua truyện ngắn “Chiếc lược ngà” của Nguyễn Quang Sáng, hãy
phân tích tình cảm sâu nặng của ông Sáu dành cho con?
Trang 23Tình cảm sâu nặng của người cha dành cho con.
a) Khi về thăm nhà:
- Vui mừng, mong ước được ơm con vào lịng: “Khơng chờ xuồng cặp bến, anh nhún chân nhảy thĩt lên”.
- Tìm mọi cách vỗ về, gần gũi và chăm sĩc con
- Đau khổ chịu đựng khi con khơng nhận mình là ba: “Cĩ lẽ vì khổ tâm đến nỗi khơng khĩc được nên anh phải cười vậy thơi”.
- Khơng kìm nén tức giận, lỡ tay đánh con
b) Khi ở chiến khu:
- Day dứt, ám ảnh về việc nĩng giận đánh con Nhớ đến lời dặn của con trước lúc ra đi
- Dành hết cơng sức, tâm trí vào việc làm chiếc lược
- Chiếc lược là nỗi mong nhớ, yêu mến của người cha dành cho con
- Tình thương con khiến ơng cĩ sức mạnh để gởi gắm chiếc lược lại cho bạn
12 Sau khi đọc xong truyện ngắn “Chiếc lược ngà”, em cĩ suy nghĩ gì?
- Thương cảm cho bé Thu Một em bé ngây thơ, hồn nhiên lớn lên trong chiến tranh bị thiếu thốn, mất mát nhiều về tình cảm gia đình, tình cha con Nhất là hồn cảnh éo le của em
- Qua bé Thu, chúng ta hiểu thêm hồn cảnh của những trẻ em Việt Nam trong chiến tranh
- Cảm nhận sâu sắc tình cha dành cho con Hiểu thêm nỗi đau mà người chiến sĩ cách mạng phải chịu đựng, ngồi sự hy sinh
- Qua tác phẩm, ta thấy được cuộc sống, tình cảnh của nhân dân miền Nam trong chiến tranh
AII VĂN HỌC HKII.
1: Bài viết “Bàn về đọc sách” của Chu Quang Tiềm có sức thuyết phục cao theo em Điều ấy được tạo nên từ những yếu tố cơ bản nào?
- Chu Quang Tiềm là một nhà mĩ học và lí luận nổi tiếng của Trung Quốc Ông bàn về đọc sách lần này không phải lần đầu Bài viết này là kết quả của quá trình tích lũy kinh nghiệm, dày công suy nghĩ, là những lời bàn tâm huyết của người đi trước muốn truyền lại cho thế hệ sau
- Nội dung các lời bàn và cách trình bày của tác giả vừa đạt lý vừa thấu tình: Các ý kiến, nhận xét đưa ra thật xác đáng, có lí lẽ Đồng thời tác giả lại trình bày bằng cách phân tích cụ thể, bằng giọng chuyện trò, tâm tình thân ái để chia sẻ kinh nghiệm thành công, thất bại trong thực tế
Trang 24- Bố cục của bài viết chặt chẽ, hợp lý, các kiến thức được dẫn dắt một cách tự nhiên.
- Đặc biệt, bài văn nghị luận này có sức thuyết phục, sức hấp dẫn cao bởi cách viết giàu hình ảnh Nhiều chỗ, tác giả dùng cách ví von thật sự cụ thể, thật thú vị Ví dụ “liếc qua” tuy rất nhiều “đọng lại” rất ít, giống như ăn uống ” “làm học vấn giống như đánh trận ”? Đọc nhiều mà không chịu suy nghĩ sâu, như cưỡi ngựa đi qua chợ”, “giống như con chuột chui vào sừng trâu, càng chui sâu càng hẹp, không tìm ra lối thoát ”
2: Trong bài “Bàn về đọc sách”, tác giả khuyên phải chọn sách mà đọc Em hãy phân tích các lý do khiến mọi người phải đọc sách.
- Đọc sách có vai trò và ý nghĩa rất quan trọng trong cuộc sống, nhưng đọc như thế nào? Chọn sách để học là một vấn đề không đơn giản Hiện nay, trên thị trường có nhiều loại sách khác nhau, chất lượng khác nhau nên phải chọn sách có giá trị để đọc Hơn nữa, sức người và thời gian có hạn, không chọn sách đọc thì lãng phí sức mình và thời gian
- Để nhận thức vấn đề phong phú, đa dạng, cần đọc nhiều loại sách khác nhau: sách khoa học kĩ thuật, sách văn học, sách chuyên môn, sách lịch sử Như vậy, nếu biết chọn sách tốt, sách có giá trị để đọc, thì người đọc sách sẽ thu nhận được nhiều bổ ích, nói như Macxim Gorki là “sách mở
ra trước mắt tôi những chân trời mới” Đó là một trong những lí do khiến chúng ta cần phải chọn sách để đọc
3: Từ văn bản “Bàn về đọc sách” của Chu Quang Tiềm em hãy nêu bản chất của lối học đối phó và nêu tác hại của nó?
- Học đối phó là học không lấy việc học làm mục đích, xem học là phụ, trước các bài tập chỉ làm qua loa, đại khái, hoặc chép lại bài của người khác, chép lại bài trong các sách tham khảo, sách giải bài tập
- Học đối phó là cách học thụ động, không chủ động là cách học đối phó, cách học này làm cho người học giống một cỗ máy, trước một vấn đề, một hiện tượng bất ngờ trong cuộc sống lúng túng, không thể giải quyết được
- Học đối phó là cách học hình thức, giống “Cưỡi ngựa xem hoa” không đi sâu vào thực chất kiến thức của bài học
- Học đối phó dù có bằng cấp thì cũng vô dụng, vì không có kiến thức nên chẳng làm được việc gì, dẫn đến chỉ là một người vô dụng
- Như vậy, học đối phó là kiểu hình thức, bị động, không lấy việc học làm mục đích nghiêm chỉnh Lối học đó, chẳng những làm cho con người
Trang 25mệt mỏi, mà không còn tạo ra được những con người có ích cho đất nước Bởi vậy, không nên học đối phó, cần học hành nghiêm túc, tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập mới đưa lại kết quả cao trong học tập và trở thành những công dân có ích trong sự nghiệp xây dựng đất nước và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.
4: Theo Nguyễn Đình Thi, nội dung phản ánh của văn nghệ là gì?
- Tác phẩm nghệ thuật lấy chất liệu ở thực tại cuộc sống khách quan nhưng không phải là sự sao chép giản đơn, “chụp ảnh” nguyên xi thực tại ấy Khi sáng tác một tác phẩm, nghệ sĩ gửi vào đó một cách nhìn, một lời nhắn gửi riêng của mình Nội dung của tác phẩm văn nghệ không phải chỉ là câu chuyện, con người như ở ngoài đời mà quan trọng hơn là tư tưởng, tấm lòng của nghệ sĩ gửi gắm vào đó
Ví dụ: Nguyễn Du đã sáng tác nên “Truyện Kiều” một kiệt tác của văn học Việt Nam “Truyện Kiều” người đọc cảm thông sâu sắc trước số phận “hồng nhan bạc mệnh” của Thúy Kiều, căm thù xã hội phong kiến đã đẩy những con người tài sắc như Kiều vào bước đường cùng, từ đó càng trân trọng hơn tấm lòng nhân đạo của tác giả đối với những số phận đen bạc trong xã hội cũ
- Tác phẩm văn nghệ không cất lên những lời lí thuyết khơ khan mà chứa đựng tất cả những say sưa, vui buồn, yêu ghét, mơ mộng của nghệ sĩ Nó mang đến cho chúng ta bao rung động, ngỡ ngàng trước những điều tưởng chừng đã quen thuộc Ví dụ: chỉ là tiếng suối, là ánh trăng, là tấm lòng của một người yêu nước, nhưng qua bài thơ “Cảnh khuya” của Bác, người đọc cảm nhận được bao điều mới lạ: “Tiếng suối trong như tiếng hát
xa – Trăng lồng cổ thụ bóng lồng hoa - Cảnh khuya như vẻ người chưa ngủ - Chưa ngủ vì lo nỗi nước nhà”
- Nội dung của văn nghệ còn là những rung cảm, nhận thức của từng người tiếp nhận Nó sẽ được mở rộng phát huy vô tận qua từng thế hệ người đọc, người xem
Như vậy, nội dung của văn nghệ khác với nội dung của các bộ môn khoa học xã hội như dân tộc học, xã hội học, lịch sử, địa lý những bộ môn khoa học này khám phá, miêu tả và đúc kết bộ mặt tự nhiên hay xã hội, các quy luật khách quan Văn nghệ tập trung khám phá, thể hiện chiều sâu tính cách, số phận, thế giớ bên trong của con người Nội dung chủ yếu của văn nghệ là hiện thực mang tính cụ thể, sinh động, là đời sống tình cảm của con người qua cái nhìn và tình cảm cá nhân của nghệ sĩ
5: Nêu giá trị nghệ thuật đặc sắc của văn bản “Tiếng nói của văn nghệ”
- Nguyễn Đình Thi?
Trang 26- Văn bản ‘Tiếng nói của văn nghệ” của Nguyễn Đình Thi đã thể hiện những nét đặc sắc trong nghệ thuật nghị luận qua mấy điểm cơ bản sau:+ Về bố cục của văn bản : chặt chẽ, hợp lí, cách dẫn dắt tự nhiên
+ Cách viết vừa chặt chẽ, vừa giàu hình ảnh và cảm xúc, có nhiều dẫn chứng về thơ văn, về đời sống thực tế để khẳng định thuyết phục các ý kiến, nhận định, để tăng thêm sức hấp dẫn cho tác phẩm
+ Giọng văn toát lên lòng chân thành, niềm say sưa, đặt biệt nhiệt hứng dâng cao ở phần cuối
6: Văn bản “Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới” của Vũ Khoan đã nêu ra và phân tích những điểm mạnh và điểm yếu nào trong tính cách, thói quen của người Việt Nam ta? Những điểm mạnh và điểm yếu ấy có quan hệ như thế nào với nhiệm vụ đưa đất nước đi lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong thời đại ngày nay?
- Để chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ mới, đưa đất nước đi lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa, chúng ta cần chỉ rõ những điểm mạnh, điểm yếu trong tính cách, thói quen của con người Việt Nam như sau:
- Điểm mạnh:
+ Thông minh, nhạy bén với cái mới
+ Cần cù sáng tạo
+ Đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau trong thời kì chống ngoại xâm
+ Bản tính thích ứng nhanh
- Điểm yếu:
+ Thiếu kiến thức cơ bản, kém khả năng thực hành
+ Không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công nghệ, chưa quen với cường độ khẩn trương
+ Thường sống đố kị trong làm ăn và trong cuộc sống thường ngày.+ Có nhiều hạn chế trong thói quen và nếp nghĩ, kì thị kinh doanh, quen với bao cấp, thói sùng ngoại hoặc bài ngoại quá mức, thói “khôn vặt”,
ít giữ chữ “tín”
Lâu nay, khi nói đến tính cách dân tộc và phẩm chất con người Việt Nam, chúng ta thường chỉ nói về những ưu điểm mà ít nói đến hạn chế Để đưa đất nước lên công nghiệp hóa, hiện đại hóa chúng ta cần nhìn rõ điểm mạnh cũng như hạn chế trong tính cách và thói quen của người Việt Nam Trong văn bản “Chuẩn bị hành trang vào thế kỉ mới”, cách nhìn của tác giả rất thấu đáo, tác giả đã chỉ ra những điểm mạnh và điểm yếu trong tính cách
Trang 27và thói quen của người Việt Nam Từ những điểm mạnh và điểm yếu này, mỗi một công dân Việt Nam sẽ rút ra những bài học bổ ích, phát huy điểm mạnh, khắc phục điểm yếu để xây dựng và phát triển đất nước đi lên công nghiệp hóa hiện đại hóa
7: Để xây dựng hình tượng chó sói và cừu trong bài thơ “Chó sói và cừu” của H.Ten, tác giả đã lựa chọn những khía cạnh chân thực nào của loài vật, đồng thời có những sáng tạo gì?
- Con cừu ở đây là con cừu cụ thể, nhà thơ lựa chọn một chú cừu non bé bỏng và đặt chú cừu non ấy vào một hoàn cảnh đặc biệt, đối mặt với chú sói bên dòng suối
- Khi khắc họa tính cách chú cừu ấy, biểu hiện qua thái độ, ngôn từ nhà thơ không hề tùy tiện mà căn cứ vào một trong những đặc điểm vốn có của loài cừu là tính cách hiền lành, chẳng bao giờ làm hại mà ai cũng chẳng có thể làm hại ai
- Với đầu óc phóng thoáng và đặc trưng của thể loại thơ ngụ ngôn, La Phông-ten còn nhân cách hóa chú cừu; nó cũng suy nghĩ, nói năng và hành động như người “Xin bệ hạ hãy nguôi cơn giận; Xét lại cho tường tận kẻo mà ; Nơi tôi uống nước quả là’ Hơn hai chục bước cách xa dưới này; Chẳng lẽ kẻ hèn này có thể; Khuấy nước ngài uống phía nguồn trên” đó chính là điểm sáng tạo của tác giả khi xây dựng hình tượng chú cừu
8: Trình bày những hiểu biết của em về đặc điểm nghệ thuật trong bài thơ “Con cò” của Chế Lan Viên.
- Về thể thơ: Sử dụng thể thơ tự do nhưng có nhiều câu mang dáng dấp thể thơ 8 chữ Thể thơ tự do cho tác gải khả năng thể hiện tình điệu cảm xúc một cách linh hoạt dễ dàng biến đổi ở bài thơ này các đoạn thường được bắt đầu từ những câu thơ ngắn có cấu trúc giống nhau nhiều chỗ lặp lại hoàn toàn gợi âm điệu lời ru
- Vần : Cũng là yếu tố được tận dụng để tạo âm hưởng lời ru vì vậy tuy không sử dụng thể lục bát quen thuộc Bài thơ vẫn gợi được âm hưởng lời hát ru Tuy nhiên bài thơ của Chế Lan Viên không phải là một bài hát ru thực sư,ï giọng điệu của bài thơ còn là giọng suy ngẫm, có cả triết ly.ù Nó làm cho bài thơ không cuốn người ta vào hẳn điệu ru êm ái đều đặn mà hướng vào tâm trí nhiều hơn sự suy ngẫm phát hiện
- Về hình ảnh: sáng tạo hình ảnh trong ca dao chỉ là nơi xuất phát là điểm tựa cho những liên tưởng, tưởng tượng sáng tạo mở rộng của tác giả Đặc điểm chung của hình ảnh trong bài thơ này thiên về ý nghĩa biểu tượng mà nghĩa biểu tượng không phải chỗ nào cũng rành mạch rõ ràng Những
Trang 28hình ảnh biểu tượng trong bài thơ lại gần gũi rất quen thuộc vẫn có khả năng hàm chứa những ý nghĩa mới và có giá trị biểu cảm
9: Nêu ngắn gọn giá trị nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ” - Thanh Hải.
- Giá trị nội dung:
+ Đề tài mùa xuân là đề tài phong phú cho các thi nhân thử bút Đã có bao nhiêu bài thơ hay về mùa xuân Nhà thơ Thanh Hải khá thành công khi phát hiện “Mùa xuân nho nhỏ” – ước vọng khiêm tốn dâng hiến cho đời của bản thân mình và con người Hãy làm tiếng chim, làm sắc hoa, làm nốt nhạc hòa vào bản hòa ca mùa xuân bất tận của đất trời, cuộc đời
- Giá trị nghệ thuật:
+ Bài thơ là tiếng nói tâm tình, là cảm hứng mùa xuân Tác giả đã phát hiện được sự hòa hợp các tầng bậc mùa xuân Xuân của đất trời – Xuân của đất nước, của những người làm nên lịch sử – xuân trong lòng của mỗi cá nhân
+ Sự thay đổi cách xưng hô, sử dụng cấu trúc điệp, lựa chọn từ ngữ chính xác đã làm cho bài thơ vừa cụ thể lại vừa khái quát, vừa riêng lại vừa
chung Nó là “nốt trầm” nhưng lại là “nốt trầm xao xuyến”, không hòa lẫn.
+ Cấu tứ của bài thơ chặt chẽ, dựa trên sự phát triển của hình ảnh mùa xuân Từ mùa xuân đất trời sang mùa xuân đất nước và mùa xuân của mỗi người góp vào mùa xuân lớn của cuộc đời
+ Giọng điệu bài thơ thể hiện tâm trạng, cảm xúc của tác giả Giọng điệu có sự biến đổi phù hợp với nội dung từng đoạn: vui, say sưa ở đoạn đầu; nhịp nhanh, hối hả, phấn chấn ở đoạn giữa; bộc bạch những tâm niệm trầm lắng và tha thiết ở đoạn kết
10: Trình bày nét nghệ thuật đặc sắc của bài thơ “Viếng lăng Bác” - Viễn Phương?
- Nghệ thuật đặc sắc của bài thơ
+ Bài thơ tả việc viếng lăng Bác theo trình tự thời gian và không gian từ ngoài vào trong lăng, từ khi viếng và xúc cảm sau khi viếâng với những thủ pháp nghệ thuật quen thuộc: ẩn dụ, nhân hóa, tượng trưng nhưng gây một cảm xúc đặc biệt Thành công trước hết là nhờ cảm xúc hết sức chân thành và sâu sắc của Viễn Phương Xúc cảm đó lại được “cộng hưởng” bởi tình cảm thiêng liêng mà Bác dành cho nhân dân miền Nam và tình cảm thành kính, ngưỡng mộ mà toàn dân tộc dành cho Bác
Trang 29+ Bài thơ có bố cục gọn rõ, giọng điệu phù hợp với nội dung cảm xúc: vừa trang nghiêm, sâu lắng, vừa thiết tha, đau xót xen lẫn sự tự hào Giọng điệu thơ được tạo nên bởi các yếu tố: thể thơ, nhịp điệu, ngôn ngữ, hình ảnh.+ Thể thơ: chủ yếu là tám tiếng, riêng khổ thứ ba chỉ có bảy tiếng và dòng cuối khổ hai là chín tiếng, cách hiệp vần có hai dạng: vần liền và vần cách: nhịp thơ nhìn chung là chậm rãi, diễn tả được sự trang nghiêm, thành kính, lắng đọng trong tâm trạng tác giả Riêng khổ thơ cuối nhịp thơ có phần
nhanh hơn, với điệp ngữ “muốn làm” và điệp cấu trúc, thể hiện rõ mong ước
tha thiết và nỗi niềm lưu luyến của nhà thơ
+ Hình ảnh thơ có nhiều sáng tạo, nhất là có sự kết hợp giữa hình ảnh thực với hình ảnh ẩn dụ giàu tính biểu tượng, nhất là các ẩn dụ – biểu tượng như: mặt trời trong lăng, tràng hoa, vầng trăng sáng dịu hiền, trời xanh mãi mãi
11: Sự tinh tế trong cảm nhận của Hữu Thỉnh về những biến chuyển trong không gian lúc sang thu?
+ Hương ổi lan vào không gian, phả vào gió se
+ Sương đầu thu giăng mắc nhẹ nhàng, chuyển động chầm chậm nơi đường thôn ngõ xóm
+ Dòng sông trôi một cách thanh thản gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiên nhiên; những cánh chim bắt đầu vội vã ở buổi hoàng hôn
+ Cảm giác giao mùa được diễn tả thú vị qua đám mây mùa hạ “vắt nửa mình sang thu”
+ Nắng cuối hạ vẫn còn nồng, còn sáng nhưng nhạt dần Những ngày giao mùa này đã ít đi những cơn mưa rào ào ạt bất ngờ
+ Lúc này cũng bớt đi những tiếng sấm bất ngờ gắn cùng những cơn mưa rào mùa hạ thường có
Biến chuyển không gian lúc sang thu được Hữu Thỉnh cảm nhận qua nhiều yếu tố, bằng những giác quan và sự rung động tinh tế qua hương vị qua sự vận động của gió, sương, của dòng sông, cánh chim, đám mây, qua nắng, mưa, tiếng sấm và những từ ngữ diễn tả cảm giác, trạng thái: bỗng, phả vào, chùng chình, hình như, dềnh dáng, vắt nửa mình
12: Mượn lời nói với con trong bài thơ “Nói với con” của Y phương, nhà thơ gợi về cội nguồn sinh dưỡng con người, gợi về sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương mình Bố cục của bài thơ thể hiện ý đó như thế nào?
- Lòng yêu thương con cái, ước mơ thế hệ sau tiếp nối xứng đáng, phát huy truyền thống của tổ tiên, quê hương vốn là một tình cảm cao đẹp của
Trang 30con người Việt Nam ta đi suốt bao đời nay Bài thơ “Nói với con” cũng nằm trong cảm hứng rộng lớn, phổ hiến ấy nhưng Y Phương đã có cách nói xúc động của riêng mình Mượn lời nói với con, Y Phương gợi về cội nguồn dinh dưỡng mỗi con người, bộc lộ niềm tự hào với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương mình Bài thơ được bố cục thành hai đoạn:
+ Đoạn 1: (Từ đầu đến Ngày đầu tiên đẹp nhất trên đời) Con lớn lên trong tình yêu thương, sự nâng đỡ của cha mẹ, trong cuộc sống lao động nên thơ của quê hương
+ Đoạn 2: (Phần còn lại) Lòng tự hào với sức sống mạnh mẽ, bền bỉ, với truyền thống cao đẹp của quê hương và niềm mong ước con hãy kế tục xứng đáng truyền thống ấy
Với bố cục như vậy, bài thơ đi từ tình cảm gia đình mà mở rộng ra tình cảm quê hương, từ những kỉ niệm gần gũi, thiết tha mà nâng lên lẽ sống Cảm xúc, chủ đề của bài thơ bộc lộ, dẫn dắt một cách tự nhiên, có tầm khái quát nhưng cụ thể, diễn tả mộc mạc mà gợi cảm, mạnh mẽ
13: Nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của bài thơ “Mây và Sóng”của Ta-go?
- Bài thơ là một lời em bé thủ thỉ ,chuyên trò với mẹ:em bé yêu mây và sóng,muốn đi chơi cùng mây và sóng nhưng em còn yêu mẹ hơn, nên đã
ở nhà bày ra “cái trò mây và sóng” để được quấn quýt bên me Ta-go không đối lập tình mẹ con với tình yêu thiên nhiên mà chỉ muốn nhấn mạnh một điều: cho dù thiên nhiên có đẹp đến đâu có hấp dẫn đến đâu nhưng cũng
không thể cuốn hút bằng tình mẹ Điều này đã tạo nên tứ thơ Mây và sóng
để ca ngợi tình mẫu tử thiêng liêng
- Bài thơ tràn ngập những hình ảnh thiên nhiên thơ mộng, giàu ý nghĩa tượng trưng: mây, trăng và bầu trời; sóng và bờ biển Từ những hình ảnh này, nhà thơ đã xây dựng một tứ thơ độc đáo nói về tình mẫu tử thiêng liêng, nó chắp cánh cho trí tưởng tượng bay bổng để tạo ra hai cảnh giàu chất thơ theo cách nghĩ của trẻ thơ: Mây và sóng rủ em bé đi chơi và em đã từ chối để ở nhà bày ra “cái trò chơi mây và sóng” cùng với mẹ Hai cảnh này lại được diễn tả bằng lời em bé thủ thỉ kể chuyện với mẹ dưới hình thức đối thoại lồng trong độc thoại
Tất cả đặc sắc nghệ thuật này tạo nên vẻ đẹp của bài thơ Mây và sóng – một vẻ đẹp kì thú, huyền ảo, lấp lánh ánh sáng của tình mẫu tử thiêng liêng
Trang 3114: Trình bày nội dung, ý nghĩa và nét đặc sắc về nghệ thuật của truyện ngắn “Những ngôi sao xa xôi” - Lê Minh Khuê.
Truyện ngợi ca thế hệ trẻ Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước qua hình ảnh đẹp đẽ của những cô gái thanh niên xung phong ở một tổ trinh sát phá bom trên tuyến đường Trường Sơn Đó là những cô gái trẻ trung tâm hồn trong sáng, giàu mộng mơ, và trong cuộc sống chiến trường đầy gian khổ, hy sinh họ luôn luôn hồn nhiên, yêu đời, dũng cảm Cuộc sống riêng và những kỷ niệm đẹp thời niên thiếu đã giúp họ vươn lên trong cuộc chiến đấu và làm ngời sáng thêm gương mặt của tứng người trong chiến trận Phải là người trong cuộc, phải hiểu, phải yêu thương và cảm phục họ đến thế nào thì nhà văn mới viết về họ những trang đẹp và thấm tình đến thế
- Đặc sắc nghệ thuật:
+ Về phương thức trần thuật: truyện được trần thuật từ ngơi thứ nhất, cũng là nhân vật chính Cách này tạo điều kiện thuận lợi để tác giả tập trung miêu tả thế giới nội tâm của nhân vật và tạo ra một điểm nhìn phù hợp để miêu
tả hiện thực cuộc chiến đấu ở một trọng điểm trên tuyến đường Trường Sơn
+ Một nét đặc sắc nổi bật là nghệ thuật xây dựng nhân vật chủ yếu là miêu tả tâm lí
+ Ngơn ngữ và giọng điệu: ngơn ngữ trần thuật phù hợp với nhân vật
kể chuyện – cơ gái thanh niên xung người Hà Nội – tạo cho tác phẩm cĩ giọng điệu và ngơn ngữ tự nhiên, gần với khẩu ngữ, trẻ trung và cĩ chất nữ tính Lời
kể thường dùng những câu ngắn, nhịp nhanh, tạo được khơng khí khẩn trương trong hồn cảnh chiến trường Ở những đoạn hồi tưởng, nhịp kể chậm lại , gợi nhớ những kỉ niệm của tuổi niên thiếu hồn nhiên, vơ tư và khơng khí thanh bình trước chiến tranh
15: Bài học cần rút ra cho bản thân qua bức chân dung tự họa của
“Rô-bin-xơn Cru-xô” trích tác phẩm cùng tên của nhà văn Anh Đi-phô?
Qua những chi tiết về bức chân dung tự họa, ta còn thấy hiện lên thấp thoáng cuộc sống vô cùng gian khổ của Rô-bin-xơn ngoài đảo hoang Anh đã lâm vào cảnh thiếu thốn nghiêm trọng (chuyển trang phục, trang bị bằng vải sang trang phục, trang bị bằng da) phải đối mặt với sự khắc nghiệt của thời tiết (nắng mưa thất thường) các trang bị mà Rơ-bin-xơn mang trên người chứng tỏ cuộc sống của Rô-bin-xơn trên đảo hoang rất vất vả, anh vừa phải lao động, chăn nuôi, săn bắn, vừa phải tự bảo vệ mình không chỉ có vậy chân dung tự họa và giọng kể của Rô-bin-xơn còn thể hiện một tinh thần lạc quan bất chấp mọi khó khăn gian khổ Khắc họa chân dung của mình, Rô-bin-xơn không lần nào than phiền về sự thiếu thốn, khổ sở Trái lại cách kể, tả một cách hài hước chân dung của mình đã thể hiện rõ tinh thần lạc quan của Rô-bin-xơn Chất hài hước, lạc quan được thể hiện rõ nhất
Trang 32ở phần đầu “tôi cứ mỉm cười tưởng tượng” “xin các bạn vui lòng hình dung bộ dạng của tôi” và ở phần mô tả về bộ ria mép, anh hài hước so sánh bộ ria mép như cái mắc treo một bị lạc giữa đảo hoang, sống tách biệt giữa loài người và gặp rất nhiều khó khăn nhưng Rô-bin-xơn vẫn không buông xuôi Anh đã biết mình khắc phục mọi khó khăn, luôn luôn vượt lên trên mọi hoàn cảnh để làm cho cuộc sống của mình ngày càng tốt hơn Có thể nói bức chân dung tự họa và lời kể của Rô-bin-xơn đã giúp ta rút ra bài học cho mình về tinh thần vượt khó, lạc quan vươn lên trong cuộc sống.
16 : Giá trị nội dung và nghệ thuật qua văn bản “Bố của Xi-mông” của Mô-pa-xăng.
+ Truyện ngắn cũng thể hiện rõ quan điểm tiến bộ của Mô-pa-xăng phê phán những cách nhìn định kến, hẹp hòi, trân trọng những con người bình thường như Blăng-sốt, Phi-líp, Xi – Mông đã vượt qua định kiến để có một gia đình hạnh phúc
17: Tình yêu thương của Thoĩc-tơn và chú chó Bấc qua ngòi bút của Giắc Lân-đơn.
- Tình yêu thương đặc biệt của Thoĩc-tơn và chú chó Bấc đã làm thức dậy trong lòng ta những tình cảm trong sáng, vị tha những cách sống có tình có nghĩa, đoạn trích tràn đầy cảm hứng nhân văn khi Giắc Lân-đơn miêu tả sự cảm hóa chú chĩ Bấc của Thoĩc-tơn với một niềm tin mãnh liệt vào con người Hãy yêu thương loài vật, hãy quan hệ tốt đẹp với thế giới tự nhiên và
Trang 33với con người – phải chăng đó là thông điệp gửi đến mọi người của Giắc Lân-đơn?
- Với nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, tài quan sát tinh tế, hiểu biết sâu sắc về đời sống, tập tính của loài chó kéo xe trượt tuyết ở Bắc Mĩ, cùng với trí tưởng tượng tuyệt vời, nhà văn đã đi sâu vào “tâm hồn” của con chó Bấc và diễn tả sinh động nhiều biểu hiện khác nhau về tình yêu thương của nó đối với Thooc-tơn Thủ pháp so sánh được tác giả sử dụng thành công đã góp phần tô đậm và khắc sâu tâm trạng và tính cách của con chó Bấc
18: Nêu hoàn cảnh sáng tác của vở kịch “Bắc Sơn” của Nguyễn Huy Tưởng và tóm tắt hồi 4 của vở kịch.
Vở kịch Bắc Sơn được Nguyễn Huy Tưởng sáng tác và đưa lên sân khấu đầu năm 1946, trong không khí sôi sục của những năm đầu cách mạng (công diễn ngày 6-4-1946) tác phẩm được đánh giá là sự khởi đầu cho nền kịch cách mạng trên sân khấu nước nhà, với sự thể hiện thành công một sự kiện cách mạng và những con người mới: quần chúng và người chiến sĩ cách mạng, vở kịch gồm 5 hồi, văn bản chọn đưa vào sách giáo khoa là 4 lớp đầu của hồi 4
* Tóm tắt hồi 4
Đêm khuya Thơm thấy Ngọc, chồng mình cầm gậy và đèn bấm định
đi đâu trong cái dáng điệu rất khả nghi Nàng hỏi nhưng Ngọc cứ giấu quanh Nàng cho chồng biết có tin đồn Ngọc dắt tây vào đánh Vũ Lăng Ngọc chối và nói tránh sang chuyện về Thái (một chiến sĩ cách mạng) Có tiếng gọi và Ngọc vội vã ra đi Thơm ngồi một mình, nghĩ đến mé (mẹ) rồi nghĩ đến Thái không khéo thì bị bắt mất (lớp 1) Thái và Cưủ bị giặc đuổi, chạy nhầm vào nhà Thơm, Thơm tìm cách giấu hai người vào buồng của mình (lớp 2).Ngọc lại trở về nhà để truy lùng Thái và Cửu Thơm khôn khéo thông báo cho hai người biết để đề phòng đồng thời cũng tìm mọi cách để che chắn không cho Ngọc biết Cuối cùng Ngọc lại ra đi (lớp 3) Thơm thở dài khoan khoái nhìn theo Ngọc đi, mỉm cười : “May thế” (lớp 4)
19 : Vở kịch “Tôi và chúng ta” thể hiện vấn đề cơ bản gì?
- Vấn đề cơ bản mà vở kịch đặt ra là:
+ Không thể khư khư giữ lấy các nguyên tắc, cơ chế đã trở thành cứng đờ, lạc hậu mà phải mạnh dạn thay đổi phương thức tổ chức, quản lí để sản xuất phát triển; đừng chạy theo chủ nghĩa hình thức mà cần coi trọng thực tiễn, coi trọng hiệu quả thiết thực của công việc
Trang 34+ Không có thứ chủ nghĩa tập thể chung chung Cái “chúng ta” được đào tạo thành những cái tôi cụ thể Vì thế, cần quan tâm một cách thiết thực đến cuộc sống đến quyền lợi của những con người.
- Ý nghĩa của vở kịch đối với thực tiễn phát triển của xã hội ta thời kì những năm sau 1975 đầu thập niên 80 của thế kỉ XX là :
+ Trong bối cảnh đất nước đang chuyển mình sang một thời kỳ với những yêu cầu phát triển khác trước, tình trạng cụ thể của xí nghiệp Thắng Lợi đã phản ánh cuộc đấu tranh gay gắt để thay đổi phương thức tổ chức, quản lý, lề lối hoạt động sản xuất trên đất nước ta đang có những thay đổi mạnh mẽ Đất nước đã chuyển sang một giai đoạn mới, cần phải thay đổi tư duy thay đổi phương thức quản lý, tổ chức, từ đó đổi mới cách làm chứ không thể giữ mãi các nguyên tắc, phương pháp của thời gian trước sự biến
chuyển, sinh động của thực tiễn cuộc sống đó là thông điệp mà vở kịch “Tôi và chúng ta” mang lại
B PH ẦN THỨ HAI : TIẾNG VIỆT.
BI TIẾNG VIỆT HKI.
- Phương châm về chất: khi giao tiếp, đừng nĩi những điều mà mình khơng tin là đúng hay khơng cĩ bằng chứng xác thực
- Phương châm quan hệ: khi giao tiếp, cần nĩi đúng vào đề tài giao tiếp, tránh nĩi lạc đề
- Phương châm cách thức: khi giao tiếp, cần chú ý nĩi ngắn gọn, rành mạch; tránh cách nĩi mơ hồ
- Phương châm lịch sự: khi giao tiếp, cần tế nhị và tơn trọng người khác
Câu 2: Theo em, chúng ta phải sử dụng phương châm hội thoại như thế nào cho đúng với tình huống giao tiếp
Việc sử dụng các phương châm hội thoại cần phù hợp với đặc điểm của tình huống giao tiếp như: người nghe (Nĩi với ai?), thời điểm (Nĩi khi nào?), khơng gian- địa điểm giao tiếp (Nĩi ở đâu?), mục đích giao tiếp (Nĩi để làm gì?)
Câu 3: Em hãy nêu những nguyên nhân cĩ thể dẫn đến việc khơng tuân thủ phương châm hội thoại.
Trang 35Việc không tuân thủ những phương châm hội thoại có thể bắt nguồn từ những nguyên nhân sau:
- Người nói vô ý, vụng về, thiếu văn hóa giao tiếp
- Người nói phải ưu tiên cho một phương châm hội thoại hoặc một yêu cầu khác quan trọng hơn
- Người nói muốn gây một sự chú ý, để người nghe hiểu câu nói theo một hàm ý nào đó
Câu 4: Từ ngữ xưng hô và việc sử dụng từ ngữ xưng hô.
a) Tiếng Việt có một hệ thống từ ngữ xưng hô rất phong phú, tinh tế và giàu sắc thái biểu cảm
b) Người nói cần căn cứ vào đối tượng và các đặc điểm khác của tình huống giao tiếp để xưng hô cho thích hợp
c) Trong tiếng Việt, xưng hô thường tuân theo phương châm “xưng khiêm, hô tôn”
Phương châm “xưng khiêm, hô tôn” được hiểu là khi xưng hô, người nói tự xưng mình một cách khiêm nhường và gọi người đối diện một cách tôn kính
Câu 5: Dẫn trực tiếp, dẫn gián tiếp.
Có hai cách dẫn lời nói hay ý nghĩ (lời nói bên trong) của một người, một nhân vật:
- Dẫn trực tiếp, tức là nhắc lại nguyên văn lời nói hay ý nghĩ của một người hoặc nhân vật; lời dẫn trực tiếp được đặt trong dấu ngoặc kép
- Dẫn gián tiếp, tức là thuật lại lời nói hay ý nghĩ của người hoặc nhân vật , có điều chỉnh cho thích hợp; lời dẫn gián tiếp không đặt trong dấu ngoặc kép
Câu 6: Sự phát triển của từ vựng.
- Cùng với sự phát triển của xã hội, từ vựng của ngôn ngữ cũng không ngừng phát triển
Những cách phát triển từ vựng tiếng Việt:
- Phát triển về nghĩa:
+ Biến đổi nghĩa: nghĩa cũ mất đi, nghĩa mới hình thành
+ Có hai phương thức chuyển nghĩa chủ yếu: phương thức ẩn dụ và phương thức hoán dụ
- Phát triển về số lượng:
+ Tạo từ ngữ mới để làm tăng vốn từ
+ Mượn từ ngữ của tiếng nước ngoài Bộ phận từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Việt là từ mượn tiếng Hán
Câu 7: Hiện tượng chuyển nghĩa của từ theo phương thức ẩn dụ, hoán
dụ với việc sử dụng các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ có gì khác nhau?
Trang 36- Hiện tượng chuyển nghĩa theo phương thức ẩn dụ, hoán dụ tạo nên nghĩa mới thực sự cho từ, các nghĩa này được giải thích trong tự điển.
- Các biện pháp tu từ ẩn dụ, hoán dụ là cách diễn đạt bằng hình ảnh, hình tượng mang tính biểu cảm cho câu nói, không tạo ra nghĩa mới cho từ, chỉ có nghĩa lâm thời trong một ngữ cảnh cụ thể
Câu 8: Thuật ngữ là gì? Nêu đặc điểm của thuật ngữ.
a) Thuật ngữ là những từ ngữ biểu thị khái niệm khoa học, công nghệ, thường được dùng trong các văn bản khoa học, công nghệ
b) Đặc điểm của thuật ngữ:
- Về nguyên tắc, trong một lĩnh vực khoa học, công nghệ nhất định, mỗi thuật ngữ biểu thị một khái niệm, và ngược lại, mỗi khái niệm chỉ được biểu thị bằng một thuật ngữ
- Thuật ngữ không có tính biểu cảm
Câu 9: Thế nào là trau dồi vốn từ?
Muốn sử dụng tốt tiếng Việt, trước hết cần trau dồi vốn từ:
- Rèn luyện để nắm được đầy đủ và chính xác nghĩa của từ và cách dùng từ là việc rất quan trọng để trau dồi vốn từ
- Rèn luyện để biết thêm những từ chưa biết, làm tăng vốn từ là việc thường xuyên phải làm để trau dồi vốn từ
Câu 10: Thế nào là từ đơn, từ phức?
1) Từ đơn là từ chỉ có một tiếng
2) Từ phức là từ gồm hai hoặc nhiều tiếng
Từ phức có hai loại: Từ ghép và từ láy
a) Từ ghép là một từ phức được tạo ra bằng cách ghép các tiếng có quan
hệ với nhau về nghĩa
- Từ ghép có hai loại: Từ ghép chính phụ và từ ghép đẳng lập
+ Từ ghép chính phụ có tiếng chính và tiếng phụ bổ sung nghĩa cho tiếng chính Tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau
+ Từ ghép đẳng lập có các tiếng bình đẳng về mặt ngữ pháp (không phân ra tiếng chính, tiếng phụ)
b) Từ láy là một loại từ phức, có quan hệ láy âm giữa các tiếng
- Từ láy có hai loại: Từ láy toàn bộ và từ láy bộ phận
Trang 37+ Ở từ láy toàn bộ, các tiếng lặp lại nhau hoàn toàn; nhưng cũng có một số trường hợp tiếng đứng trước biến đổi thanh điệu hoặc phụ âm cuối (để tạo ra một sự hài hòa về âm thanh)
+ Ở từ láy bộ phận, giữa các tiếng có sự giống nhau về phụ âm đầu hoặc phần vần
- Nghĩa của từ láy được tạo thành nhờ đặc điểm âm thanh của tiếng và sự hòa phối âm thanh giữa các tiếng Trong trường hợp từ láy có tiếng có nghĩa làm gốc (tiếng gốc) thì nghĩa của từ láy có thể có những sắc thái riêng
so với tiếng gốc như sắc thái biểu cảm, sắc thái giảm nhẹ hoặc nhấn mạnh,
…
Câu 11: Từ láy và từ ghép có gì giống nhau và khác nhau?
- Giống nhau: đều thuộc loại từ phức, gồm nhiều tiếng cấu tạo nên
- Khác nhau: Trong từ ghép, các tiếng có quan hệ với nhau về nghĩa Còn trong từ láy, các tiếng có quan hệ về âm
Câu 12: Thành ngữ là gì? Nghĩa của thành ngữ và cách sử dụng.
- Thành ngữ là loại cụm từ có cấu tạo cố định, biểu thị một ý nghĩa hoàn chỉnh
- Nghĩa của thành ngữ có thể bắt nguồn trực tiếp từ nghĩa đen của các từ tạo nên nó, nhưng thường thông qua một số phép chuyển nghĩa như ẩn dụ, so sánh,
- Sử dụng thành ngữ:
+ Thành ngữ có thể làm chủ ngữ, vị ngữ trong câu hay làm phụ ngữ trong cụm danh từ, cụm động từ,
+ Thành ngữ ngắn gọn, hàm súc, có tính hình tượng, tính biểu cảm cao
Câu 13: Nghĩa của từ là gì? Cách giải thích nghĩa của từ.
- Nghĩa của từ là nội dung (sự vật, tính chất, hoạt động, quan hệ ) mà từ biểu thị
- Có thể giải thích nghĩa của từ bằng hai cách chính như sau:
+ Trình bày khái niệm mà từ biểu thị
+ Đưa ra những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với từ cần giải thích
Câu 14: Từ nhiều nghĩa là gì? Hiện tượng chuyển nghĩa của từ.
a) Từ nhiều nghĩa là từ có nhiều nét nghĩa
b) Hiện tượng chuyển nghĩa của từ: Chuyển nghĩa là hiện tượng thay đổi nghĩa của từ, tạo ra những từ nhiều nghĩa
Trong từ nhiều nghĩa có:
- Nghĩa gốc là nghĩa xuất hiện từ đầu, làm cơ sở để hình thành các nghĩa khác
- Nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành trên cơ sở của nghĩa gốc
Trang 38Thông thường, trong câu, từ chỉ có một nghĩa nhất định Tuy nhiên trong một số trường hợp, từ có thể được hiểu đồng thời theo cả nghĩa gốc lẫn nghĩa chuyển.
Câu 15: Thế nào là từ đồng âm? Nêu cách sử dụng từ đồng âm?
a) Từ đồng âm là những từ giống nhau về âm thanh, nhưng nghĩa khác xa nhau, không liên quan gì với nhau
b) Trong giao tiếp, khi dùng từ đồng âm phải chú ý đến ngữ cảnh để tránh hiểu sai nghĩa của từ hoặc dùng từ với nghĩa nước đôi do hiện tượng đồng âm
Câu 16: Thế nào là từ đồng nghĩa? Nêu các loại từ đồng nghĩa và cách
sử dụng từ đồng nghĩa.
a) Từ đồng nghĩa là những từ có nghĩa giống nhau hoặc gần giống nhau Một từ nhiều nghĩa có thể thuộc vào nhiều nhóm từ đồng nghĩa khác nhau b) Từ đồng nghĩa có hai loại: những từ đồng nghĩa hoàn toàn (không phân biệt nhau về sắc thái nghĩa) và những từ đồng nghĩa không hoàn toàn (có sắc thái nghĩa khác nhau)
c) Không phải bao giờ các từ đồng nghĩa cũng có thể thay thế cho nhau Khi nói cũng như khi viết, cần cân nhắc để chọn trong số các từ đồng nghĩa những từ thể hiện đúng thực tế khách quan và sắc thái biểu cảm
Câu 17: Thế nào là từ trái nghĩa? Nêu cách sử dụng từ trái nghĩa?
a) Từ trái nghĩa là những từ có nghĩa trái ngược nhau Một từ nhiều nghĩa
có thể thuộc nhiều cặp từ trái nghĩa khác nhau
b) Từ trái nghĩa được sử dụng trong thể đối, tạo các hình tượng tương phản, gây ấn tượng mạnh, làm cho lời nói thêm sinh động
Câu 18: Thế nào là cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ?
Nghĩa của một từ ngữ có thể rộng hơn (khái quát hơn) hoặc hẹp hơn (ít khái quát hơn) nghĩa của từ ngữ khác:
- Một từ ngữ được coi là có nghĩa rộng khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
- Một từ ngữ được coi là có nghĩa hẹp khi phạm vi nghĩa của từ ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa của một từ ngữ khác
- Một từ ngữ có nghĩa rộng đối với từ ngữ này, đồng thời có thể có nghĩa hẹp hơn đối với một từ ngữ khác
Câu 19: Thế nào là trường từ vựng?
Trường từ vựng là tập hợp của những từ có ít nhất một nét chung về
nghĩa
Trang 39
Câu 20: Nêu công dụng của từ Hán Việt?
Trong nhiều trường hợp người ta dùng từ Hán Việt để:
- Tạo sắc thái trang trọng, thể hiện thái độ tôn kính
- Tạo sắc thái tao nhã, tránh gây cảm giác thô tục, ghê sợ
- Tạo sắc thái cổ, phù hợp với bầu không khí xa xưa
Khi nói hoặc viết, không nên lạm dụng từ Hán Việt, làm cho lời ăn tiếng nói thiếu tự nhiên, thiếu trong sáng, không phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp
Câu 21: Từ mượn là gì? Nêu nguyên tắc mượn từ?
a) Từ mượn:
Ngoài từ thuần Việt là những từ do nhân dân ta tự sáng tạo ra, chúng ta còn vay mượn nhiều từ của tiếng nước ngoài để biểu thị những sự vật, hiện tượng, đặc điểm, mà tiếng Việt chưa có từ thật thích hợp để biểu thị Đó là các từ mượn
Bộ phận từ mượn quan trọng nhất trong tiếng Vịêt là từ mượn tiếng Hán (gồm từ gốc Hán và từ Hán Việt)
Bên cạnh đó, tiếng Việt còn mượn từ của một số ngôn ngữ khác như tiếng Pháp, tiếng Anh, tiếng Nga,
Các từ mượn đã được Việt hóa thì viết như từ thuần Việt Đối với những
từ mượn chưa được Việt hóa hoàn toàn, nhất là những từ gồm trên hai tiếng,
ta nên dùng gạch nối để nối các tiếng với nhau
b) Nguyên tắc mượn từ:
Mượn từ là một cách làm giàu tiếng Việt Tuy vậy, để bảo vệ sự trong sáng của ngôn ngữ dân tộc, không nên mượn từ nước ngoài một cách tùy tiện
Câu 22: Từ mượn và từ thuần Việt khác nhau như thế nào?
Từ thuần Việt là những từ do nhân dân ta tự sáng tạo ra Còn từ mượn là những từ mà chúng ta phải vay mượn từ các tiếng nước ngoài như tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng Hán, ….trong đó một bộ phận từ mượn phong phú và quan trọng nhất trong tiếng Việt được mượn từ tiếng Hán
Câu 24: Em hiểu thế nào là từ ngữ địa phương, biệt ngữ xã hội? Nêu cách sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội?
Trang 40a) Từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội:
- Từ ngữ địa phương là những từ ngữ chỉ sử dụng ở một (hoặc mốt số) địa phương nhất định
- Biệt ngữ xã hội là những từ ngữ chỉ được dùng trong một tầng lớp xã hội nhất định
b) Sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội:
- Việc sử dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội phải phù hợp với tình huống giao tiếp Trong văn thơ, tác giả có thể sử dụng một số từ ngữ thuộc hai lớp từ này để tô đậm màu sắc địa phương, màu sắc tầng lớp xã hội của ngôn ngữ, tính cách nhân vật
- Muốn tránh lạm dụng từ ngữ địa phương và biệt ngữ xã hội, cần tìm hiểu các từ ngữ toàn dân có nghĩa tương ứng để sử dụng khi cần thiết
Câu 25: Nêu đặc diểm, công dụng từ tượng hình, từ tượng thanh?
- Mô hình cấu tạo đầy đủ của một phép so sánh gồm:
+ Vế A (nêu tên sự vật, sự việc được so sánh)
+ Vế B (nêu tên sự vật, sự việc dùng để so sánh với sư vật, sự việc nói ở
vế A)
+ Từ ngữ chỉ phương diện so sánh
+ Từ ngữ chỉ ý so sánh (gọi tắt là từ so sánh)
Trong thực tế, mô hình cấu tạo trên có thể biến đổi ít nhiều:
+ Các từ ngữ chỉ phương diện so sánh và chỉ ý so sánh có thể được lượt bớt
+ Vế B có thể được đảo lên trước vế A cùng với từ so sánh
- Có hai kiểu so sánh: So sánh không ngang bằng và so sánh ngang bằng
- Tác dụng: So sánh vừa có tác dụng gợi hình, giúp cho việc miêu tả sự vật,
sự việc được cụ thể, sinh động; vừa có tác dụng biểu hiện tư tưởng, tình cảm sâu sắc
2) Ẩn dụ: